Hægt er að sækja Word Perfect útgáfu af skjalinu, sjá
upplýsingar um uppsetningu á Netscape fyrir Word Perfect skjöl.
1994–95. – 1064 ár frá stofnun Alþingis.
118. löggjafarþing. –
430
. mál.
704. Frumvarp til laga
um stuðning við framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum.
(Lagt fyrir Alþingi á 118. löggjafarþingi 1994–95.)
1. gr.
Markmið laga þessara er að stuðla að framkvæmdum við fráveitur sveitarfélaga með styrkveitingum.
Með fráveitu er í lögum þessum átt við leiðslukerfi og búnað til að meðhöndla skolp sem
fullnægir kröfum laga og reglugerða um hreinsun þess áður en því er veitt í viðtaka.
2. gr.
Frumkvæði að gerð áætlana um fráveitur og framkvæmdir í fráveitumálum er í höndum
sveitarstjórna og á ábyrgð þeirra.
3. gr.
Framkvæmdir við sniðræsi frá safnkerfum fráveitna, rotþrær, hreinsi- og dælustöðvar og útrásir, sem unnar verða á tímabilinu 1. maí 1995 til 31. desember 2005, geta notið styrks úr ríkissjóði. Enn fremur er heimilt að styrkja úr ríkissjóði önnur skyld mannvirki svo og framkvæmdir
sem snúa að tvöföldun lagna í safnkerfum eldri fráveitna enda sé sýnt að slíkar framkvæmdir
lækki stofnkostnað við styrkhæfar framkvæmdir.
Undirbúningsrannsóknir, hönnun, kostnaður við útboð, fjármagns- og lántökukostnaður og
kaup á löndum og lóðum vegna framkvæmda í fráveitumálum njóta ekki fjárstuðnings samkvæmt lögum þessum. Sama gildir um endurbætur á eldri kerfum og framkvæmdir sem eru umfram það sem krafist er í lögum og reglugerðum um hreinsun fráveituvatns.
4. gr.
Fjárhagslegur stuðningur ríkisins vegna framkvæmda sveitarfélaga við fráveitur skv. 3. gr.
getur numið allt að 200 m. kr. á ári eftir því sem nánar er kveðið á um í fjárlögum, þó aldrei
hærri upphæð en sem nemur 20% af staðfestum heildarraunkostnaði styrkhæfra framkvæmda
næstliðins árs.
Heimilt er að ráðstafa allt að fjórðungi styrkupphæðar á hverju ári í þeim tilgangi að jafna
svo sem kostur er kostnað einstakra sveitarfélaga við fráveituframkvæmdir þegar miðað er við
heildarkostnað á íbúa. Skal fráveitunefnd skv. 5. gr. gera tillögur um beitingu þessa ákvæðis
sem ráðherra staðfestir.
5. gr.
Umhverfisráðherra skipar fráveitunefnd sér til ráðuneytis um fráveitumál sveitarfélaga. Í
fráveitunefnd skulu eiga sæti þrír fulltrúar skipaðir til fjögurra ára í senn. Einn skal skipaður
samkvæmt tilnefningu Sambands íslenskra sveitarfélaga, annar samkvæmt tilnefningu félagsmálaráðherra og sá þriðji skal skipaður án tilnefningar og skal hann jafnframt vera formaður
nefndarinnar. Varamenn skulu skipaðir með sama hætti.
Kostnaður af störfum nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði.
6. gr.
Fráveitunefnd fjallar um styrkumsóknir og framkvæmda- og kostnaðaráætlanir sveitarfélaga vegna framkvæmda í fráveitumálum á yfirstandandi ári og áætlar styrkhæfni
hverrar áætlaðrar framkvæmdar.
Í samræmi við mat á styrkumsóknum sveitarfélaga skal fráveitunefnd gera tillögu til
umhverfisráðherra um framlag til fráveitumála sveitarfélaga á fjárlögum næsta árs.
Fráveitunefnd fjallar um upplýsingar sveitarfélaga um raunkostnað við framkvæmdir í fráveitumálum á næstliðnu ári. Nefndin skal meta og staðfesta kostnað við styrkhæfa
framkvæmd í hverju sveitarfélagi fyrir sig. Á grundvelli þeirrar staðfestingar gerir fráveitunefnd tillögur til umhverfisráðherra um styrkveitingu til hvers sveitarfélags vegna
framkvæmda í fráveitumálum.
Fráveitunefnd er heimilt að leita sérfræðilegrar ráðgjafar í störfum sínum.
7. gr.
Sveitarfélög skulu fyrir 1. maí ár hvert senda fráveitunefnd umhverfisráðuneytisins
umsókn um styrk vegna fráveituframkvæmda á yfirstandandi ári. Með umsókninni fylgi
heildaráætlun um fráveituframkvæmdir í sveitarfélaginu sem fyrirhugað er að sækja um
styrk fyrir og sérstök áætlun um þann áfanga sem áætlað er að vinna á yfirstandandi ári.
Einnig fylgi með umsókninni tæknilegar upplýsingar um framkvæmdina ásamt teikningum og sundurliðaðri kostnaðaráætlun. Skilyrði fyrir fjárstuðningi er að framkvæmdin sé
áfangi í heildarlausn á fráveitumálum sveitarfélags.
8. gr.
Sveitarfélög, sem fengið hafa úthlutað fjárstuðningi vegna fráveituframkvæmda, skulu
fyrir 1. mars ár hvert senda fráveitunefnd umhverfisráðuneytisins upplýsingar um raunkostnað sveitarfélagsins vegna framkvæmda við fráveitumál á næstliðnu ári í samræmi
við áður senda áætlun.
9. gr.
Styrkir til sveitarfélaga vegna framkvæmda í fráveitumálum á næstliðnu ári skulu
greiddir sveitarfélögunum fyrir 1. maí ár hvert.
10. gr.
Umhverfisráðherra hefur á hendi yfirstjórn fjárhagslegs stuðnings ríkissjóðs við framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum og tekur endanlegar ákvarðanir um úthlutun
styrkja að fengnum tillögum fráveitunefndar.
11. gr.
Lög þessi öðlast þegar gildi.
Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.
Í stefnu og starfsáætlun ríkisstjórnarinnar „Velferð á varanlegum grunni“ ákvað ríkisstjórnin m.a. að stuðla að undirbúningi framkvæmda við úrbætur í fráveitumálum sveitarfélaga á kjörtímabilinu. Þar segir m.a.: „Ríkisstjórnin mun í samvinnu við sveitarfélögin í landinu beita sér fyrir því að gerð verði úttekt á fráveitum í öllum sveitarfélögum landsins á kjörtímabilinu og áætlun gerð um úrbætur.“ Í stefnu ríkisstjórnarinnar í umhverfismálum, sem sett er fram í riti undir heitinu „Á leið til sjálfbærrar þróunar“, mars
1993, segir m.a.: „Verið er að ljúka úttekt á fráveitum í sveitarfélögum landsins og unnið er að stefnumörkun um úrbætur. Stuðlað verður að því að framkvæmdir í frárennslismálum verði hafnar um land allt ekki síðar en árið 1995.“
Hinn 12. febrúar 1992 skipaði umhverfisráðherra nefnd til að gera úttekt á ástandi fráveitumála og móta stefnu í fráveitumálum á þeim grunni. Í nefndinni áttu sæti, auk fulltrúa ráðuneytisins, fulltrúi tilnefndur af Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Siglingamálastofnun ríkisins, Hollustuvernd ríkisins og Samtökum tæknimanna sveitarfélaga. Nefndin vann mikið starf og skilaði áliti til ráðherra 30. nóvember 1993 og tillögum í sex liðum. Meðal tillagna nefndarinnar var að ríkið veitti sveitarfélögum fjárstuðning til þess
tímabundna átaks sem fyrirsjáanlegt væri á næstu 10 árum. Lagði nefndin til að styrkur til sveitarfélaga næmi u.þ.b. fjórðungi af kostnaði við framkvæmdir.
Samkvæmt ofangreindu er þegar lokið úttekt á fráveitum í sveitarfélögunum og hafa
mörg þeirra þegar hafið undirbúning beinna framkvæmda.
Að undanförnu hefur farið fram athugun á því í umhverfisráðuneytinu með hvaða hætti
ríkisvaldið gæti stutt sveitarfélögin fjárhagslega í tengslum við úrlausn frárennslismála.
Samkvæmt stefnu ríkisstjórnarinnar er ætlunin að koma fráveitumálum í viðunandi horf
á næstu 10 árum. Kostnaður við fráveituframkvæmdir er talinn vera á bilinu 15–20 milljarðar kr. en af þeim færu 3–4 milljarðar kr. í ríkissjóð í formi virðisaukaskatts. Þar af er
talið að styrkhæfar framkvæmdir samkvæmt frumvarpi þessu séu um 10 milljarðar króna.
Í tengslum við fjárhagslega aðstoð ríkisins hefur einkum þrennt komið til álita:
Breyting á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með það fyrir augum að endurgreiða virðisaukaskatt af fráveituframkvæmdum.
2.
Afmarkaðir tekjustofnar.
3.
Bein framlög á fjárlögum.
Auk þess hafa komið til umræðu breyttar reglur um úthlutun úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga með hliðsjón af því að fráveitumál yrðu forgangsmál á næsta áratug, hugsanleg afskipti Lánasjóðs sveitarfélaga af þessum málum svo og þróunar- og rannsóknarstyrkir á vegum ríkis og sveitarfélaga, sérstaklega með það að markmiði að reyna að
draga úr framkvæmdakostnaði við fráveitur.
Niðurstaðan varð sú að raunhæfasta leiðin til að koma til móts við sveitarfélögin með
fjárhagsstuðningi er að það verði gert með beinum fjárveitingum á fjárlögum. Eðlilegast er að slíkur stuðningur eigi sér stað á meðan það átak stendur yfir sem boðað er í
stefnuskrá ríkisstjórnarinnar, þ.e. að lokið verði brýnum úrbótum á næstu 10 árum. Í þeim
tillögum sem hér liggja fyrir er reiknað með því að framlag ríkisins til átaks í fráveitumálum sveitarfélaga nemi svipaðri upphæð og tekin er í formi virðisaukaskatts. Þáttur ríkisins í framkvæmdum yrði því 20% miðað við heildarframkvæmdir.
Rétt er þó að vekja athygli á að fyrst og fremst er ætlast til að þessir fjárhagsstyrkir renni til framkvæmda við útrásir og hreinsikerfi en hvorki til lagningu fráveitulagna og
holræsakerfa né lagfæringa þeirra, nema í þeim tilvikum að sýnt þykir að slíkt sé hagkvæmasti kosturinn til að koma fráveitumálum í viðkomandi sveitarfélagi í það horf sem
settar kröfur gera. Gert er ráð fyrir að fjárhagsstyrkir renni ekki til endurbóta á eldra
ræsakerfi. Sveitarfélögin munu sjá um þær framkvæmdir áfram sem hingað til.
Rétt er að vekja athygli á að skv. 6. gr. sveitarstjórnarlaga, nr. 8/1986, er það hlutverk sveitarfélaganna að annast fráveitumál og samkvæmt lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, eru slíkar framkvæmdir virðisaukaskattsskyldar.
Með frumvarpi þessu er ætlunin að koma málum þannig fyrir að ríkissjóður gefi í
reynd eftir þann hluta framkvæmdanna sem skilar sér sem virðisaukaskattur enda vandséð að sveitarfélögin leggi í fjárfrekar framkvæmdir á þessu sviði án fjárhagslegs stuðnings ríkisins.
Stuðningur ríkisins við fráveituframkvæmdir sveitarfélaga er hluti af fjárhagslegum
samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Eðlilegt er að fjallað verði um stuðning ríkisins við
framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum með hliðsjón af öðrum fjárhagslegum samskiptum og ef á þeim verða gerðar breytingar.
Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.
Um 1. gr.
Markmið laganna er að stuðla að framkvæmdum við fráveitur sveitarfélaga með styrkveitingum af hálfu ríkisins.
Um 2. gr.
Samkvæmt 7. tölul. 6. gr. sveitarstjórnarlaga, nr. 8/1986, eru hreinlætismál, þar á meðal holræsalagnir og skolpeyðing meðal verkefna sveitarfélaga og er þessum lögum ekki
ætlað að breyta neinu þar um.
Um 3. gr.
Í stefnu ríkisstjórnarinnar í umhverfismálum kemur fram að ætlunin er að gera átak
í fráveitumálum. Gert er ráð fyrir að framkvæmdir vegna fráveitumála hefjist í öllum
sveitarfélögum á þessu ári og standi yfir næstu tíu árin.
Í 1. mgr. greinarinnar er kveðið á um að tilteknar framkvæmdir í fráveitumálum sem
unnar verða á tímabilinu 1. maí 1995 til 31. desember 2005 geti notið styrks úr ríkissjóði. Þessar tilteknu framkvæmdir eru tilgreindar í 1. og 2. mgr. greinarinnar. Þar er m.a.
gert ráð fyrir að sniðræsi frá safnræsum fráveitna geti notið styrkja en rétt er að taka fram
að hér er gert ráð fyrir að það sé einungis í þeim tilvikum sem framkvæmdin leiði til
fækkunnar útrása, þ.e. að núverandi útrásir leggist af.
Í 3. mgr. eru taldir upp verkþættir og framkvæmdir sem ekki njóta fjárstyrkja verði
frumvarp þetta að lögum. Hér er t.d. um að ræða verkþætti sem ekki eru virðisaukaskattsskyldir, eru umfram settar kröfur, tengdar undirbúningsvinnu og endurbótum á eldri
fráveitukerfum.
Um 4 gr.
Lagt er til að ákveðið hlutfall kostnaðar við styrkhæfar framkvæmdir í fráveitumálum sveitarfélaga komi til endurgreiðslu ári síðar en framkvæmdir eiga sér stað í formi
styrkja úr ríkissjóði. Þetta hlutfall styrkja getur aldrei orðið hærra en sem nemur 20% af
framkvæmdakostnaði við fráveitur. Þar sem nauðsynlegt er talið að hafa hámark á útgjöldum ríkisins vegna framkvæmda sveitarfélaga í fráveitumálum er gert ráð fyrir að
heildarendurgreiðslur úr ríkissjóði á tímabilinu 1996–2006 vegna þessara framkvæmda
verði aldrei meiri árlega en sem nemur 200 m. kr. Sé 20% af heildarframkvæmdakostnaði næstliðins árs meiri en 200 m. kr. lækkar hlutfalla styrkja samsvarandi.
Í greininni er einnig lagt til að heimilt verði að nota hluta styrkupphæðarinnar, allt að
fjórðungi, til jöfnunaraðgerða á hverju ári, enda sé þá verið að styrkja framkvæmdir sveitarfélaga þar sem framkvæmdakostnaður er mjög mismunandi. Í þessu sambandi má nefna
að áætlað hefur verið að kostnaður við styrkhæfar framkvæmdir einstakra sveitarfélaga
geti verið allt frá 30.000 kr. á íbúa til 90.000 kr. á íbúa. Til þess að gætt sé sem mest
samræmis í beitingu þessa heimildarákvæðis þegar það á við er gert ráð fyrir að fráveitunefnd geri tillögu um framkvæmd slíkrar jöfnunar sem ráðherra staðfestir.
Um 5. gr.
Í greininni er kveðið á um að umhverfisráðherra skuli skipa sérstaka fráveitunefnd.
Formaður skal skipaður án tilnefningar. Þar sem fráveitumál eru verkefni sveitarfélaga
er gerð tillaga um að einn nefndarmaður sé skipaður samkvæmt tilnefningu Sambands íslenskra sveitarfélaga og einn samkvæmt tilnefningu félagsmálaráðherra, þar sem hann fer
með yfirstjórn sveitarstjórnarmála.
Í 2. mgr. er kveðið á um að kostnaður af störfum nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði.
Um 6. gr.
Í 1. og 3. mgr. er kveðið á um að fráveitunefnd skuli fjalla um styrkumsóknir og framkvæmda- og kostnaðaráætlanir sveitarfélaga vegna framkvæmda í fráveitumálum, meta
styrkhæfni áætlaðra framkvæmda og gera tillögur til umhverfisráðherra um úthlutun
styrkja úr sjóðnum vegna framkvæmda næstliðins árs.
Í 2. mgr. er gerð tillaga um að fráveitunefnd geri tillögu til ráðherra um framlag til
fráveitumála sveitarfélaga á fjárlögum næsta árs.
Loks er í 4. mgr. kveðið á um að fráveitunefnd sé heimilt að leita faglegrar ráðgjafar í störfum sínum.
Um 7. gr.
Þau sveitarfélög sem staðið hafa í framkvæmdum við úrlausn fráveitumála samkvæmt
áætlunum þar að lútandi skulu senda umsóknir um styrk vegna fráveituframkvæmda á yfirstandandi ári til fráveitunefndar umhverfisráðuneytis fyrir 1. maí ár hvert. Í umsókn skal
fylgja heildaráætlun um fráveituframkvæmdir í viðkomandi sveitarfélagi og sérstök áætlun um þann áfanga/verkþátt sem áætlað er að vinna á yfirstandandi ári. Enn fremur skulu
fylgja upplýsingar um hvaða framkvæmdir hafa átt sér stað, kostnaður við þær, áætlaður heildarkostnaður, staða framkvæmdanna og fyrirhuguð verklok. Skilyrði fyrir fjárstuðningi er að framkvæmdin sé áfangi í heildarlausn fráveitumála fyrir sveitarfélagið.
Um 8. gr.
Í greininni er kveðið á um að sveitarfélög sem fengið hafa úthlutað fjárstuðningi vegna
fráveituframkvæmda skulu fyrir 1. mars ár hvert senda fráveitunefnd upplýsingar um
raunkostnað sveitarfélagsins vegna fráveituframkvæmda á næstliðnu ári.
Um 9. gr.
Ekki er gert ráð fyrir því að aðeins geti komi til greiðsla úr sjóðnum þegar verki er
lokið heldur árlega einu ári eftir að tilteknum verkþætti er lokið að uppfylltum skilyrðum um upplýsingar. Ætti það að auðvelda sveitarfélögunum fjármögnun framkvæmdanna. Greiðsla ríkissjóðs vegna styrkja til framkvæmda í fráveitumálum, sbr. 3. gr., yrði
þannig einu ári síðar. Í greininni er kveðið á um að styrkir til sveitarfélaga fyrir næstliðið ár skulu greiddir sveitarfélögum fyrir 1. maí ár hvert.
Um 10. og 11. gr.
Greinarnar þarfnast ekki skýringa.
Fylgiskjal.
Fjármálaráðuneyti,
fjárlagaskrifstofa:
Umsögn um frumvarp til laga um stuðning við framkvæmdir
sveitarfélaga í fráveitumálum.
Með frumvarpi þessu er lagt til að veittur verði fjárhagslegur stuðningur ríkissjóðs við
fráveitulagnir sveitarfélaga á tímabilinu frá 1. maí 1995. Stuðningurinn skal skv. 4. gr.
nema 20% af staðfestum heildarraunkostnaði sveitarfélags við styrkhæfar framkvæmdir. Gert er ráð fyrir að styrkurinn verði veittur í formi fjárveitingar á fjárlögum sem skv. 4. gr. getur numið allt að 200 m.kr. á ári.
Nefnd sú er vann að aðdraganda þessa frumvarps hefur gert nokkuð ítarlega úttekt á
ástandi fráveitumála á landinu. Þar kemur fram að ástand er best hér á höfuðborgarsvæðinu en nær alls staðar á landsbyggðinni við sjó rennur skolp beint í sjóinn og oftast án
allra fráveitna. Í skýrslunni er reynt að gera einhverja grein fyrir þeim heildarkostnaði
sem þessum framkvæmdum fylgir. Er hann þar talinn á bilinu 15–20 milljarðar króna. Þar
af færu 3–4 milljarðar króna í ríkissjóð í formi virðisaukaskatts. Styrkhæfar framkvæmdir næmu um 10 milljörðum króna. Í greinargerð með frumvarpinu er vikið að því að umræddar framkvæmdir gætu kostað frá 30 þús. kr. á íbúa upp í 90 þús. kr. á íbúa. Sé tekið það dæmi að kostnaður á íbúa sé 40 þús. kr. að meðaltali fyrir landið allt næmi heildarkostnaður nálægt 10 milljörðum króna. Þessar vísbendingar gefa til kynna að ríkissjóður þurfi samtals að kosta til nálægt 2 milljörðum króna fyrir allt tímabilið.
Samkvæmt 5. gr. skal umhverfisráðherra skipa fráveitunefnd sem í sitji þrír fulltrúar. Skal kostnaður af störfum nefndarinnar greiðast úr ríkissjóði. Einnig er gert ráð fyrir að úrvinnsla styrkumsókna fari fram í umhverfisráðuneytinu en ekki beint á vegum
nefndarinnar. Ætlað er að til þess þurfi hálft til heilt starf auk nokkurs kostnaðar. Heildarkostnaður ríkissjóðs af þessum þætti frumvarpsins kann því að liggja á bilinu 4–6 m.kr.