Hęgt er aš sękja Word Perfect śtgįfu af skjalinu, sjį upplżsingar um uppsetningu į Netscape fyrir Word Perfect skjöl.
1996--1997. -- 1066 įr frį stofnun Alžingis.
121. löggjafaržing. --
410
. mįl.
707. Frumvarp til lögręšislaga
(Lagt fyrir Alžingi į 121. löggjafaržingi 1996--97.)
I. KAFLI
Lögręši.
Lögręši.
1. gr.
1. Sjįlfrįša verša menn 16 įra.
2. Fjįrrįša verša menn 18 įra.
3. Mašur sem er sjįlfrįša og fjįrrįša er lögrįša.
4. Nś stofnar mašur, sem ólögrįša er fyrir ęsku sakir, til hjśskapar, og er hann žį lögrįša upp frį žvķ.
Sjįlfręši.
2. gr.
Sjįlfrįša mašur ręšur einn öšru en fé sķnu, nema lög męli į annan veg.
Fjįrręši.
3. gr.
Fjįrrįša mašur ręšur einn fé sķnu, nema lög męli į annan veg.
II. KAFLI
Svipting lögręšis.
Skilyrši lögręšissviptingar o.fl.
4. gr.
Svipta mį mann lögręši meš śrskurši dómara ef žörf krefur, sjįlfręši einu sér, fjįrręši einu sér eša hvoru tveggja:
1.
Ef hann er ekki fęr um aš rįša persónulegum högum sķnum eša fé vegna andlegs vanžroska, ellisljóleika eša gešsjśkdóms eša vegna annars konar alvarlegs heilsubrests.
2.
Ef hann sökum ofdrykkju eša ofnotkunar įvana- og fķkniefna er ekki fęr um aš rįša persónulegum högum sķnum eša fé.
3.
Ef hann vegna lķkamlegs vanžroska, heilsubrests eša annarra vanheilinda į óhęgt meš aš rįša persónulegum högum sķnum eša fé og ęskir sjįlfur lögręšissviptingar af žeim sökum.
4.
Ef naušsyn ber til aš vista hann įn samžykkis hans ķ sjśkrahśsi sökum fyrirmęla ķ heilbrigšislöggjöfinni.
Takmörkuš lögręšissvipting.
5. gr.
1. Svipta mį mann lögręši sķnu tķmabundiš ef ótķmabundin svipting žykir ekki naušsynleg. Tķmabundin lögręšissvipting skal žó ekki įkvešin skemur en sex mįnuši ķ senn. Tķmabundin lögręšissvipting fellur sjįlfkrafa nišur aš sviptingartķmanum loknum, nema įšur hafi veriš gerš krafa fyrir dómi um framlengingu hennar eša um ótķmabundna sviptingu. Ef svo hagar til framlengist hin tķmabundna svipting žar til śrskuršur dómara liggur fyrir.
2. Svipta mį mann fjįrręši varšandi tilteknar eignir hans hvort sem fjįrręšissvipting er tķmabundin eša ótķmabundin. Žessi heimild er bundin viš:
1.
Fasteignir, loftför, skrįningarskyld skip og skrįningarskyld ökutęki.
2.
Višskiptabréf.
3.
Fjįrmuni į innlįnsreikningum hjį bönkum og sparisjóšum, svo og inneignir ķ veršbréfasjóšum.
3. Įkvęši laga žessara um sjįlfręšissviptingu og réttarįhrif hennar eiga einnig viš um tķmabundna sjįlfręšissviptingu skv. 1. mgr. Įkvęši laganna um fjįrręšissviptingu og réttarįhrif hennar eiga einnig viš um tķmabundna fjįrręšissviptingu skv. 1. mgr. og enn fremur um fjįrręšissviptingu skv. 2. mgr. aš žvķ er varšar žęr eignir sem sviptingin tekur til, nema annaš sé tekiš fram.
Lögręšissvipting til brįšabirgša.
6. gr.
1. Svipta mį mann lögręši til brįšabirgša ef skilyrši 4. gr. žykja vera fyrir hendi og brżn žörf er į lögręšissviptingu žegar ķ staš, enda hafi žį veriš borin fram krafa um lögręšissviptingu fyrir sama dómstóli samkvęmt öšrum įkvęšum žessa kafla.
2. Ķ mįlum til sviptingar lögręšis til brįšabirgša gilda įkvęši žessa kafla. Įkvęši 3. mgr. 10. gr. um skyldu dómara til aš gefa varnarašila kost į aš bera fram ósk um hver verši skipašur verjandi hans, įkvęši 4. mgr. sömu greinar og įkvęši 1., 2. og 4. mgr. 11. gr. gilda žó einungis aš žvķ leyti sem beiting žeirra kemur ekki ķ veg fyrir aš lögręšissviptingu verši viš komiš žegar ķ staš.
3. Įkvöršun um lögręšissviptingu til brįšabirgša skal tekin meš śrskurši sem skjóta mį til Hęstaréttar, sbr. 16. gr.
4. Lögręšissvipting til brįšabirgša gildir žar til śrskuršur dómara ķ lögręšissviptingarmįli öšlast gildi, mįlinu lżkur į annan hįtt eša žar til śrskuršur um brįšabirgšasviptingu er felldur śr gildi meš nżjum śrskurši.
5. Įkvęši laga žessara um réttarįhrif lögręšissviptingar eiga einnig viš um lögręšissviptingu til brįšabirgša.
Ašilar lögręšissviptingarmįls.
7. gr.
1. Varnarašili er sį sem krafist er aš verši sviptur lögręši sķnu.
2. Sóknarašili er sį sem ber fram kröfu um lögręšissviptingu manns. Sóknarašili lögręšissviptingarmįls getur veriš:
1.
Maki varnarašila, ęttingjar hans ķ beinan legg og systkini.
2.
Lögrįšamašur eša rįšsmašur varnarašila.
3.
Sį sem nęstur er erfingi varnarašila aš lögum eša samkvęmt erfšaskrį sem ekki er afturtęk.
4.
Félagsmįlastofnun eša samsvarandi fulltrśi sveitarstjórnar į dvalarstaš varnarašila žegar tališ er réttmętt aš gera kröfuna vegna tilmęla ašila sjįlfs, vandamanna, lęknis hans eša vina, eša vegna vitneskju um hag ašila er fengist hefur į annan hįtt.
5.
Dómsmįlarįšherra žegar gęsla almannahags gerir žess žörf.
3. Enn fremur getur mašur sjįlfur óskaš eftir žvķ aš hann verši sviptur lögręši.
Form og efni kröfu um lögręšissviptingu.
8. gr.
1. Krafa um lögręšissviptingu skal vera skrifleg. Žar skulu eftirfarandi atriši koma fram:
1.
Nafn sóknarašila, kennitala hans og lögheimili.
2.
Nafn varnarašila, kennitala hans og lögheimili, enn fremur dvalarstašur ef annar er en lögheimili.
3.
Hvort krafist er sviptingar sjįlfręšis, fjįrręšis eša hvors tveggja.
4.
Ef krafist er tķmabundinnar lögręšissviptingar skal tilgreina til hve langs tķma sviptingar er krafist.
5.
Ef krafist er sviptingar fjįrręšis varšandi tilteknar eignir skal tilgreina nįkvęmlega til hvaša eigna krafa tekur.
6.
Nöfn og heimilisföng maka varnarašila eša sambśšarmaka, lögrįša barna hans og foreldra og upplżsingar um hvort žessum ašilum sé kunnugt um kröfuna.
7.
Nöfn heimilislęknis varnarašila og sérfręšinga žeirra er hann kann aš hafa leitaš til, ef um žį er vitaš, nema vottorš žessara ašila fylgi kröfu um lögręšissviptingu.
8.
Įstęšur žęr er krafa um lögręšissviptingu byggist į.
9.
Į hvaša lagagrunni ašild sóknarašila er byggš.
2. Kröfu skal, ef unnt er, fylgja lęknisvottorš eša önnur gögn sem hśn styšst viš.
Varnaržing.
9. gr.
Krafa um sviptingu lögręšis og nišurfellingu lögręšissviptingar skal borin upp viš hérašsdómara ķ žinghį žar sem varnarašili į lögheimili. Ef varnarašili hefur fastan dvalarstaš ķ annarri žinghį en žar sem lögheimili hans er skal žó bera fram kröfu ķ žeirri žinghį. Ef hvorki er kunnugt um lögheimili varnarašila né fastan dvalarstaš skal bera kröfu fram viš hérašsdóm Reykjavķkur.
Mįlsmešferš.
10. gr.
1. Mįl til sviptingar lögręšis sęta almennri mešferš einkamįla meš žeim frįvikum sem greinir ķ lögum žessum.
2. Dómari tekur kröfu um lögręšissviptingu fyrir svo fljótt sem unnt er.
3. Dómari skipar varnarašila verjanda samkvęmt įkvęšum laga um mešferš opinberra mįla eftir aš hafa gefiš honum kost į aš bera fram ósk um hver skipašur verši, nema slķkt sé augsżnilega tilgangslaust. Óskylt er žó aš skipa verjanda ef varnarašili hefur sjįlfur rįšiš sér lögmann til žess aš gęta réttar sķns. Dómari getur einnig skipaš sóknarašila talsmann, óski hann eftir žvķ.
4. Munnlegur mįlflutningur fer ekki fram ķ mįli til sviptingar lögręšis, nema dómari telji žess žörf og įkveši aš svo skuli vera. Aš öšrum kosti skal dómari eftir aš rannsókn mįls er lokiš gefa lögmanni varnarašila kost į aš leggja fram skriflega vörn įšur en mįl er tekiš til śrskuršar.
5. Žinghöld ķ mįli til sviptingar lögręšis skulu fara fram fyrir luktum dyrum.
6. Dómara ber aš hraša mešferš mįls til sviptingar lögręšis svo sem kostur er.
7. Sóknarašili getur afturkallaš kröfu sķna į hvaša stigi mįls sem er.
Rannsókn mįls.
11. gr.
1. Dómara ber aš tryggja aš mįl sé nęgjanlega upplżst įšur en hann kvešur upp śrskurš um sviptingu lögręšis.
2. Dómari getur sjįlfur aflaš sönnunargagna, svo sem lęknisvottoršs ef slķkt vottorš hefur ekki fylgt kröfu um lögręšissviptingu, og annarra gagna sem hann telur žörf į. Dómari skal kalla varnarašila fyrir dóm, kynna honum kröfuna og gefa honum kost į aš tjį sig um hana, nema įstandi hans sé svo hįttaš samkvęmt vottorši lęknis aš žaš sé tilgangslaust. Dómari kvešur sóknarašila og vitni fyrir dóm, ef žess er žörf.
3. Ef varnarašili sinnir ekki kvašningu dómara um aš koma fyrir dóm getur dómari leitaš lišsinnis lögreglu viš aš sękja hann. Lögreglu er skylt aš verša viš slķkum fyrirmęlum dómara.
4. Ef ekki er unnt aš kvešja varnarašila fyrir dóm skal dómari fara į žann staš žar sem varnarašili dvelst og kynna sér įstand hans af eigin raun. Ekki er žó žörf į žessu ef ótvķrętt mį telja af lęknisvottorši eša öšrum gögnum aš žaš sé žżšingarlaust fyrir śrslit mįlsins.
5. Ef dómari telur žess žörf getur hann įkvešiš aš varnarašila sé óheimilt aš vera višstaddur skżrslugjöf sóknarašila og vitnisburš vitna aš nokkru eša öllu leyti. Įšur en śrskuršur um lögręšissviptingu er upp kvešinn skal varnarašila žó įvallt kynnt hvaš fram hefur komiš viš skżrslugjöfina eša vitnisburšinn sem mįli skiptir, nema slķkt sé aušsjįanlega tilgangslaust eša strķši gegn žeim hagsmunum sem leiddu til įkvöršunar dómara samkvęmt žessari mįlsgrein.
6. Skylt er öllum žeim, sem vegna starfa sinna geta veitt upplżsingar um varnarašila sem dómari telur aš skipt geti mįli fyrir śrslit mįlsins, aš veita honum žęr og lįta honum ķ té žau gögn um varnarašila sem dómari krefst. Sama į viš um ašra žį sem vegna tengsla sinna viš varnarašila geta veitt sambęrilegar upplżsingar.
Śrlausn mįls.
12. gr.
1. Svipting lögręšis skal ekki ganga lengra en dómari telur žörf į hverju sinni.
2. Įšur en lišnir eru žrķr sólarhringar frį žvķ aš mįl var tekiš til śrskuršar kvešur dómari upp śrskurš ķ žvķ.
Réttarįhrif śrskuršar um lögręšissviptingu.
13. gr.
1. Réttarįhrif śrskuršar um sjįlfręšissviptingu mišast viš uppkvašningu śrskuršar.
2. Réttarįhrif śrskuršar um fjįrręšissviptingu gagnvart hinum svipta sjįlfum og žeim sem vissu eša mįttu vita um sviptinguna mišast viš uppkvašningu śrskuršar.
3. Um réttarįhrif śrskuršar um fjįrręšissviptingu gagnvart grandlausum ašilum fer
samkvęmt įkvęšum 2. og 3. mgr. 76. gr.
Birting śrskuršar, skrįning o.fl.
14. gr.
1. Eigi mį įn leyfis dómara birta almenningi į nokkurn hįtt annaš af žvķ sem fram hefur komiš ķ mįli til sviptingar lögręšis en śrskuršinn. Brot gegn įkvęši žessu varšar sektum.
2. Verjandi varnarašila skal kynna honum nišurstöšu śrskuršar dómara ķ lögręšissviptingarmįli svo fljótt sem viš veršur komiš. Žetta er žó ekki naušsynlegt ef žaš er bersżnilega žżšingarlaust vegna įstands varnarašila.
3. Dómari skal svo fljótt sem viš veršur komiš senda stašfest endurrit śrskuršar um sviptingu lögręšis meš įbyrgšarbréfi, eša į annan jafntryggan hįtt, til dómsmįlarįšuneytisins. Jafnframt skal dómari senda stašfest endurrit śrskuršarins til yfirlögrįšanda ķ žvķ umdęmi žar sem hinn lögręšissvipti į lögheimili eša žar sem hann hefur fastan dvalarstaš, ef dvalarstašur er annar en žar sem hann į lögheimili, meš sama hętti įsamt žeim upplżsingum sem naušsynlegar eru til aš yfirlögrįšandi geti sinnt skyldum sķnum skv. 4. mgr. Ef hvorki er kunnugt um lögheimili né fastan dvalarstaš hins lögręšissvipta skal senda stašfest endurrit śrskuršarins til yfirlögrįšandans ķ Reykjavķk. Dómari skal enn fremur sjį til žess aš nišurstaša śrskuršar um fjįrręšissviptingu, sem ekki er bundin viš tilteknar eignir, verši birt ķ Lögbirtingablaši. Skal sś birting fara fram svo fljótt sem viš veršur komiš.
4. Yfirlögrįšandi skal žegar ķ staš, er honum hefur borist śrskuršur dómara um fjįrręšissviptingu, grķpa til eftirfarandi rįšstafana:
1.
Ef hinn fjįrręšissvipti er skrįšur eigandi fasteignar, loftfars, skrįningarskylds skips eša skrįningarskylds ökutękis skal śrskuršinum žinglżst į viškomandi eign. Ekki skal greiša žinglżsingargjald vegna žessa.
2.
Ef hinn fjįrręšissvipti er eigandi višskiptabréfs skal athugasemd um sviptingu fjįrręšis rituš į bréfiš. Žaš sama gildir um višskiptabréf sem lögrįšamašur kann aš kaupa sķšar fyrir skjólstęšing sinn.
3.
Ef hinn fjįrręšissvipti rekur atvinnu sem geta ber eša getiš er į firmaskrį skal skrį žar athugasemd um śrskuršinn.
4.
Ef hinn fjįrręšissvipti į fjįrmuni į innlįnsreikningum hjį bönkum eša sparisjóšum skal hlutašeigandi innlįnsstofnun tilkynnt um sviptingu fjįrręšis meš įbyrgšarbréfi eša į annan sannanlegan hįtt. Sama į viš um inneignir ķ veršbréfasjóšum. Ef hinn fjįrręšissvipti į hlut ķ félagi skal tilkynna um sviptinguna til stjórnar félagsins meš sama hętti.
5. Ef fjįrręšissvipting er einungis bundin viš tilgreindar eignir nęr skylda sś sem kvešiš er į um ķ 4. mgr. einungis til žeirra eigna.
6. Dómsmįlarįšuneytiš heldur skrį um lögręšissvipta menn.
Nišurfelling lögręšissviptingar.
15. gr.
1. Nś telur sį sem įtt getur ašild aš lögręšissviptingarmįli skv. 7. gr. aš įstęšur sviptingar séu ekki lengur fyrir hendi, og getur hann žį boriš fram kröfu viš hérašsdómara um aš lögręšissvipting verši felld nišur meš śrskurši aš nokkru eša öllu leyti.
2. Komi krafa frį hinum lögręšissvipta sjįlfum er dómara óskylt aš taka hana til
mešferšar nema sex mįnušir hiš skemmsta séu lišnir frį sviptingu. Sé um tķmabundna sviptingu aš ręša sem įkvešin var ķ tólf mįnuši eša skemur er dómara óskylt aš taka kröfu til mešferšar nema helmingur tķmans sé lišinn hiš skemmsta.
3. Krafa um nišurfellingu lögręšissviptingar skal vera skrifleg og rökstudd og studd gögnum um breyttar ašstęšur hins lögręšissvipta ef unnt er.
4. Um mešferš mįls til nišurfellingar lögręšissviptingar gilda įkvęši 8. gr., eftir žvķ sem viš į, 9. gr., 1.--6. mgr. 10. gr., 11. gr., 12. gr., 1. og 2. mgr. 14. gr., 1., 3. og 4. mgr. 16. gr. og 17. gr.
5. Ef śrskuršur dómara ķ mįli til nišurfellingar lögręšissviptingar breytir eša fellir śr gildi śrskurš um lögręšissviptingu fer um birtingu hans og skrįningu eftir sömu reglum og fram koma ķ 3.--6. mgr. 14. gr.
Mįlskot.
16. gr.
1. Śrskuršir samkvęmt lögum žessum sęta kęru til Hęstaréttar. Um mįlskotiš fer samkvęmt almennum reglum um mešferš einkamįla meš žeim frįvikum sem greinir ķ lögum žessum.
2. Mįlskot frestar ekki réttarįhrifum śrskurša um lögręšissviptingu, nema dómari męli svo fyrir ķ śrskurši.
3. Hraša ber mešferš mįls fyrir Hęstarétti svo sem kostur er.
4. Stašfest endurrit af dómi Hęstaréttar skal senda dómsmįlarįšuneyti og hérašsdómara mįlsins. Ef śrskurši er breytt ķ Hęstarétti skal hérašsdómari og ašrir žeir sem greindir eru ķ 3.--6. mgr. 14. gr. laga žessara gera žęr rįšstafanir sem žar er męlt fyrir um.
Mįlskostnašur.
17. gr.
1. Žóknun skipašs verjanda, skipašs talsmanns sóknarašila og annan mįlskostnaš, žar meš talinn kostnaš viš öflun lęknisvottorša og annarra sérfręšiskżrslna, skal greiša śr rķkissjóši.
2. Ef mįlskot til Hęstaréttar hefur veriš bersżnilega tilefnislaust mį gera kęranda aš endurgreiša rķkissjóši kęrumįlskostnašinn.
III. KAFLI
Naušungarvistun.
Naušungarvistun.
18. gr.
Meš naušungarvistun ķ lögum žessum er bęši įtt viš žaš žegar sjįlfrįša mašur er fęršur naušugur ķ sjśkrahśs og haldiš žar og žegar manni, sem dvališ hefur ķ sjśkrahśsi af fśsum og frjįlsum vilja, er haldiš žar naušugum.
Skilyrši naušungarvistunar o.fl.
19. gr.
1. Sjįlfrįša mašur veršur ekki vistašur naušugur ķ sjśkrahśsi.
2. Žó getur lęknir įkvešiš aš sjįlfrįša mašur skuli fęršur og vistašur naušugur ķ sjśkrahśsi ef hann er haldinn alvarlegum gešsjśkdómi eša verulegar lķkur eru taldar į aš svo sé eša įstand hans er žannig aš jafna megi til alvarlegs gešsjśkdóms.
Sama gildir ef mašur į viš alvarlega įfengisfķkn aš strķša eša ofnautn įvana- og fķkniefna. Įkvęši 18. gr. stjórnsżslulaga gilda ekki viš mešferš mįla samkvęmt žessari mįlsgrein. Ef vakthafandi sjśkrahśslęknir įkvešur naušungarvistun manns samkvęmt žessari mįlsgrein skal bera įkvöršun hans undir yfirlękni svo fljótt sem verša mį. Frelsisskeršing samkvęmt žessari mįlsgrein mį ekki standa lengur en 48 klukkustundir nema til komi samžykki dómsmįlarįšuneytisins skv. 3. mgr.
3. Meš samžykki dómsmįlarįšuneytisins mį vista sjįlfrįša mann gegn vilja sķnum ķ sjśkrahśsi til mešferšar ķ allt aš 15 sólarhringa frį dagsetningu samžykkis rįšuneytisins ef fyrir hendi eru įstęšur žęr sem greinir ķ 2. mgr. og naušungarvistun er óhjįkvęmileg aš mati lęknis.
4. Lögreglu er skylt aš verša viš beišni lęknis um ašstoš viš aš flytja mann naušugan ķ sjśkrahśs skv. 2. og 3. mgr. og skal lęknir žį fylgja honum ef naušsyn žykir bera til.
5. Heilbrigšisrįšherra įkvešur meš reglugerš hvaša sjśkrahśs hafa heimild til aš taka viš mönnum sem vistašir eru skv. 2. og 3. mgr.
Hverjir beišst geta naušungarvistunar.
20. gr.
Beišni um naušungarvistun manns ķ sjśkrahśsi skv. 3. mgr. 19. gr. geta žeir ašilar lagt fram sem taldir eru ķ a-, b- og d-lišum 2. mgr. 7. gr.
Form, efni og fylgigögn meš beišni um naušungarvistun.
21. gr.
1. Beišni um naušungarvistun skv. 3. mgr. 19. gr. skal vera skrifleg og beint til dómsmįlarįšuneytisins. Beišni skal aš jafnaši rituš į eyšublaš sem dómsmįlarįšuneytiš lętur ķ té.
2. Ķ beišni skulu eftirfarandi atriši koma fram:
1.
Nafn beišanda, kennitala og lögheimili.
2.
Nafn žess sem beišst er aš vistašur verši, kennitala og lögheimili, svo og dvalarstašur ef hann er annar en lögheimili.
3.
Tengsl beišanda og žess sem beišst er aš vistašur verši.
4.
Įstęšur fyrir beišni.
5.
Upplżsingar um ķ hvaša sjśkrahśsi og eftir atvikum į hvaša deild vista į hlutašeigandi.
3. Meš beišni skal fylgja lęknisvottorš sem eigi mį vera eldra en žriggja daga žegar žaš berst rįšuneytinu, nema alveg sérstaklega standi į. Ķ vottoršinu, sem aš jafnaši skal ritaš į eyšublaš sem rįšuneytiš lętur ķ té, skulu eftirfarandi atriši koma fram:
1.
Nafn žess sem beišst er aš vistašur verši, kennitala og lögheimili. Auk žess dvalarstašur hans ef annar er en lögheimili.
2.
Hvar og hvenęr skošun fer fram.
3.
Lżsing lęknis į andlegu og lķkamlegu įstandi hlutašeigandi.
4.
Sjśkdómsgreining lęknis, ef unnt er.
5.
Afstaša žess, sem beišst er aš vistašur verši, til beišni um naušungarvistun hans, eftir žvķ sem viš veršur komiš.
6.
Yfirlżsing lęknis um aš naušungarvistun sé aš hans mati óhjįkvęmileg.
7.
Dagsetning vottoršs, undirskrift lęknis og nafnstimpill.
4. Kostnašur af lęknisvottorši greišist śr rķkissjóši.
Mįlsmešferš ķ dómsmįlarįšuneytinu.
22. gr.
1. Dómsmįlarįšuneytiš skal žegar er žvķ berst beišni um naušungarvistun taka mįliš til afgreišslu. Skal rįšuneytiš afla žeirra gagna er žaš telur naušsyn bera til ef eigi er tališ unnt aš afgreiša mįl į grundvelli beišni og mešfylgjandi lęknisvottoršs.
2. Įkvęši 13., 14. og 18. gr. stjórnsżslulaga gilda ekki viš mešferš mįla um naušungarvistun.
3. Žegar naušsynleg gögn og upplżsingar liggja fyrir skal dómsmįlarįšuneytiš įn tafar įkveša hvort naušungarvistun skuli heimiluš eša ekki.
Trśnašarlęknir dómsmįlarįšuneytisins.
23. gr.
1. Į vegum dómsmįlarįšuneytisins skal starfa trśnašarlęknir sem rįšuneytiš getur leitaš umsagnar hjį ef žörf krefur įšur en heimild er veitt til naušungarvistunar.
2. Trśnašarlęknir rįšuneytisins hefur jafnan heimild til aš kanna įstand manns sem dvelst ķ sjśkrahśsi gegn vilja sķnum og kynna sér sjśkraskrį hans.
Įkvöršun dómsmįlarįšuneytisins.
24. gr.
Įkvöršun dómsmįlarįšuneytisins um hvort naušungarvistun skuli heimiluš eša ekki skal vera skrifleg og rökstudd og skal hśn tilkynnt žeim er beišni bar fram. Ef beišni er samžykkt skal įkvöršun jafnframt send yfirlękni į hlutašeigandi sjśkrahśsi žegar ķ staš meš tryggilegum hętti, įsamt ljósriti af lęknisvottorši žvķ er fylgdi beišni.
Kynning į réttarstöšu naušungarvistašs manns.
25. gr.
1. Vakthafandi sjśkrahśslęknir skal tilkynna naušungarvistušum manni įn tafar eftirtalin atriši, nema slķkt sé bersżnilega žżšingarlaust vegna įstands hans:
1.
Um įstęšur naušungarvistunar.
2.
Um rétt til aš njóta ašstošar og stušnings rįšgjafa skv. 27. gr.
3.
Um įkvöršun dómsmįlarįšuneytisins skv. 3. mgr. 19. gr., ef žvķ er aš skipta.
4.
Um rétt til aš bera įkvöršun um naušungarvistun eša žvingaša lyfjagjöf eša mešferš undir dómstóla skv. 30. gr.
2. Yfirlęknir hefur eftirlit meš og ber įbyrgš į aš įkvęšum 1. mgr. sé framfylgt.
3. Heilbrigšisrįšherra getur sett nįnari reglur um kynningu į réttarstöšu naušungarvistašs manns samkvęmt žessari grein.
Skrįning ķ sjśkraskrį.
26. gr.
1. Vakthafandi sjśkrahśslęknir skal, eftir žvķ sem viš į, skrį eftirfarandi atriši ķ sjśkraskrį naušungarvistašs manns svo fljótt sem verša mį:
1.
Hvenęr naušungarvistun hefst skv. 2. mgr. 19. gr.
2.
Samžykki dómsmįlarįšuneytis skv. 3. mgr. 19. gr.
3.
Įkvaršanir um žvingaša lyfjagjöf og ašra žvingaša mešferš skv. 28. gr. og rökstušning fyrir naušsyn hennar.
4.
Hvenęr vakthafandi sjśkrahśslęknir tilkynnti yfirlękni um įkvaršanir sķnar skv. 2. mgr. 19. gr. og 3. mgr. 28. gr.
5.
Hvenęr naušungarvistušum manni var kynntur réttur hans til aš bera įkvöršun um naušungarvistun eša žvingaša lyfjagjöf eša mešferš undir dómstóla skv. 30. gr., réttur til aš rįšfęra sig viš rįšgjafa skv. 27. gr. og įkvöršun rįšuneytis skv. 3. mgr. 19. gr. Ef slķk kynning fer ekki fram žegar ķ staš skulu įstęšur žess skrįšar ķ sjśkraskrį.
6.
Hvenęr stašfesting hafi borist frį dómstóli um aš fram sé komin krafa um aš hlutašeigandi skuli sviptur sjįlfręši sķnu, sbr. 2. mgr. 29. gr.
2. Yfirlęknir hefur eftirlit meš og ber įbyrgš į aš įkvęši 1. mgr. sé framfylgt.
3. Heilbrigšisrįšherra getur sett nįnari reglur um skrįningar samkvęmt žessari grein.
Rįšgjafi naušungarvistašs manns.
27. gr.
1. Naušungarvistašur mašur į rétt į aš njóta rįšgjafar og stušnings sérstaks rįšgjafa vegna sjśkrahśsdvalarinnar og mešferšar žar.
2. Vakthafandi lęknir skal, ef naušungarvistašur mašur óskar žess, hafa samband viš rįšgjafann svo fljótt sem verša mį og tilkynna honum um naušungarvistunina. Naušungarvistašur mašur į rétt į aš ręša viš rįšgjafann einslega um hvašeina sem naušungarvistunina varšar og hafa samband viš hann reglulega, nema įstandi hins naušungarvistaša sé žannig hįttaš aš žaš hafi enga žżšingu. Rįšgjafinn hefur heimild til aš kynna sér sjśkraskrį hins naušungarvistaša.
3. Rįšgjafa er skylt aš gęta žagmęlsku um atriši er hann fęr vitneskju um ķ starfi sķnu eša vegna starfs sķns og leynt skulu fara skv. 18. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna rķkisins. Brot į žagnarskyldu varšar refsingu skv. XIV. kafla almennra hegningarlaga.
4. Žóknun rįšgjafa, sem sérstaklega skal rįšinn til žess aš veita naušungarvistušum mönnum ašstoš, skal greišast śr rķkissjóši.
5. Dómsmįlarįšherra setur nįnari reglur um rįšningu rįšgjafa samkvęmt žessari grein, réttindi hans og skyldur og žóknun honum til handa.
Mešferš naušungarvistašs manns ķ sjśkrahśsi.
28. gr.
1. Mašur, sem naušungarvistašur er ķ sjśkrahśsi įn žess aš samžykki dómsmįlarįšuneytis liggi fyrir, skal hvorki sęta žvingašri lyfjagjöf né annarri žvingašri mešferš nema skilyršum 3. mgr. žessarar greinar sé fullnęgt. Ķ slķkum tilvikum gildir įkvęši 3. mgr. einnig aš öšru leyti.
2. Mašur, sem naušungarvistašur er til mešferšar ķ sjśkrahśsi meš samžykki dómsmįlarįšuneytis, skal einungis sęta žvingašri lyfjagjöf samkvęmt įkvöršun yfirlęknis. Sama į viš um ašra žvingaša mešferš.
3. Vakthafandi lęknir getur žó tekiš įkvöršun um aš naušungarvistašur mašur skuli sęta žvingašri lyfjagjöf eša annarri žvingašri mešferš ef hann er sjįlfum sér eša öšrum hęttulegur eša ef lķfi hans eša heilsu er annars stefnt ķ voša. Įkvöršun um žvingaša lyfjagjöf eša ašra žvingaša mešferš ķ žessum tilvikum skal tilkynnt yfirlękni svo fljótt sem verša mį og skal hann taka įkvöršun um frekari mešferš.
4. Heilbrigšisrįšherra getur sett nįnari reglur um žvingaša lyfjagjöf og ašra žvingaša mešferš samkvęmt žessari grein.
Lok naušungarvistunar.
29. gr.
1. Naušungarvistun manns ķ sjśkrahśsi mį aldrei haldast lengur en yfirlęknir telur hennar žörf og eigi lengur en 48 klst., sbr. 2. mgr. 19. gr., nema samžykki dómsmįlarįšuneytis komi til. Naušungarvistun, sem samžykkt hefur veriš af dómsmįlarįšuneytinu, mį aldrei haldast lengur en yfirlęknir telur hennar žörf og eigi lengur en 15 sólarhringa frį dagsetningu įkvöršunar rįšuneytisins, sbr. 3. mgr. 19. gr. laga žessara.
2. Žó mį framlengja naušungarvistun manns ef krafa hefur veriš gerš fyrir dómi um aš hann verši sviptur sjįlfręši sķnu. Žegar krafa hefur veriš gerš um aš mašur, sem vistašur er naušugur ķ sjśkrahśsi, verši sviptur sjįlfręši skal dómari įn tafar senda yfirlękni į sjśkrahśsi žar sem hinn vistaši dvelst stašfestingu į aš slķk krafa sé fram komin og hvenęr hśn hafi borist dóminum. Skal žetta gert meš sķmskeyti eša öšrum tryggilegum hętti.
Réttur sjįlfrįša manns til aš bera įkvöršun um naušungarvistun
og žvingaša mešferš ķ sjśkrahśsi undir dómstóla.
30. gr.
1. Heimilt er žeim sem vistašur hefur veriš naušugur ķ sjśkrahśsi skv. 2. eša 3. mgr. 19. gr. aš bera įkvöršun um naušungarvistunina undir dómstóla.
2. Heimilt er žeim sem gert hefur veriš aš sęta žvingašri lyfjagjöf eša mešferš skv. 28. gr. aš bera žį įkvöršun undir dómstóla.
3. Krafa skv. 1. eša 2. mgr. skal vera skrifleg og beint til viškomandi dómstóls. Rįšgjafi skal ašstoša viš kröfugerš samkvęmt žessari grein ef žess er óskaš og sjį um aš dómstóli berist krafan žegar ķ staš.
Mįlsmešferš fyrir dómi.
31. gr.
1. Dómari skal taka kröfu skv. 30. gr. fyrir įn tafar. Dómari skipar žeim er kröfu ber fram talsmann samkvęmt įkvęšum laga um mešferš opinberra mįla um verjendur og skal gefa honum kost į aš bera fram ósk um hver skipašur verši.
2. Ef krafist er nišurfellingar naušungarvistunar skv. 2. mgr. 19. gr. eša įkvöršunar um žvingaša lyfjagjöf eša mešferš skv. 28. gr. skal dómari tilkynna yfirlękni viškomandi deildar um kröfuna. Skal yfirlęknirinn žegar ķ staš lįta dómara ķ té athugasemdir sķnar žar sem gerš er grein fyrir įstęšum vistunar, žvingašrar lyfjagjafar eša mešferšar, eftir žvķ sem viš į.
3. Ef krafist er nišurfellingar naušungarvistunar, sem samžykkt hefur veriš af dómsmįlarįšuneyti, skal dómarinn kynna rįšuneytinu kröfuna, sem skal lįta dómaranum ķ té gögn žau sem vistunin er reist į, įsamt athugasemdum sķnum ef žvķ er aš skipta.
4. Aš öšru leyti fer um mįl žessi skv. II. kafla laganna, eftir žvķ sem viš į.
5. Svo fljótt sem viš veršur komiš kvešur dómari upp śrskurš um hvort įkvöršun um naušungarvistun eša žvingaša lyfjagjöf eša mešferš skuli standa eša hśn felld śr gildi.
6. Žegar óskaš er eftir samžykki dómsmįlarįšuneytis til naušungarvistunar manns, sem dvelur naušugur ķ sjśkrahśsi samkvęmt įkvöršun lęknis, og sś įkvöršun hefur veriš borin undir dómstól, skal rįšuneytiš įn tafar tilkynna viškomandi dómstóli um kröfuna og um lyktir mįlsins er žaš hefur hlotiš afgreišslu ķ rįšuneytinu. Mešferš
mįls fyrir dómi frestar ekki mįlsmešferš ķ dómsmįlarįšuneytinu.
Réttur naušungarvistašs manns til bóta.
32. gr.
1. Dęma skal bętur śr rķkissjóši vegna naušungarvistunar sjįlfrįša manns ef lögmęt skilyrši hefur brostiš til slķkrar ašgeršar, hśn hefur stašiš lengur en efni stóšu til eša aš henni stašiš į óžarflega hęttulegan, sęrandi eša móšgandi hįtt.
2. Bęta skal fjįrtjón og miska ef žvķ er aš skipta.
3. Aš öšru leyti gilda almennar reglur skašabótaréttar.
IV. KAFLI
Rįšsmenn.
Skilyrši skipunar rįšsmanns.
33. gr.
Fjįrrįša mašur, sem į óhęgt meš aš sjį um fjįrmįl sķn vegna veikinda eša fötlunar, getur óskaš eftir žvķ aš honum verši skipašur rįšsmašur, enda geri hann sér grein fyrir žżšingu žeirrar rįšstöfunar.
Form og efni umsóknar um skipun rįšsmanns.
34. gr.
1. Umsókn um skipun rįšsmanns skal aš jafnaši rituš į eyšublaš sem yfirlögrįšandi lętur ķ té.
2. Ķ umsókn skulu eftirfarandi atriši koma fram:
1.
Nafn umsękjanda, kennitala, lögheimili, svo og dvalarstašur ef hann er annar en lögheimili.
2.
Ef umsękjandi er ķ hjśskap eša sambśš skal nafns maka eša sambśšarmaka getiš, svo og afstöšu hans til umsóknarinnar.
3.
Įstęšur žess aš skipunar rįšsmanns er óskaš.
4.
Nįkvęm upptalning žeirra eigna sem rįšsmanni er ętlaš aš sjį um.
5.
Ef óskaš er eftir žvķ aš tiltekinn mašur verši skipašur rįšsmašur skal žess getiš.
3. Umsókn skal fylgja lęknisvottorš žar sem grein er gerš fyrir heilsufari umsękjandans, svo og mati lęknis į žvķ hvort hann geri sér grein fyrir žżšingu rįšstöfunar skv. 33. gr.
Eignir sem afhentar verša rįšsmanni til umsjónar.
35. gr.
Heimilt er aš fela rįšsmanni umsjón eftirtalinna eigna samkvęmt įkvęšum žessa kafla:
1.
Fasteigna, loftfara, skrįningarskyldra skipa og skrįningarskyldra ökutękja.
2.
Višskiptabréfa.
3.
Fjįrmuna į innlįnsreikningum hjį bönkum eša sparisjóšum, svo og inneigna ķ veršbréfasjóšum.
Stjórnsżsluumdęmi.
36. gr.
Umsókn skal bera upp viš yfirlögrįšanda ķ žvķ umdęmi žar sem umsękjandi į lögheimili eša žar sem hann dvelur.
Mįlsmešferš.
37. gr.
1. Yfirlögrįšandi skal taka umsókn til afgreišslu įn įstęšulausra tafa.
2. Yfirlögrįšandi skal veita umsękjanda naušsynlega ašstoš og leišbeina honum, žar į mešal um lagalega žżšingu skipunar rįšsmanns og um śtfyllingu umsóknar.
3. Yfirlögrįšandi skal sjį til žess aš mįl sé nęgjanlega upplżst įšur en įkvöršun veršur tekin ķ žvķ. Hann getur lagt fyrir ašila aš afla nįnar tilgreindra gagna eša aflaš žeirra sjįlfur. Hann skal m.a. kynna sér af eigin raun hvort umsękjandi uppfyllir skilyrši 33. gr.
4. Hafi umsękjandi ekki óskaš eftir žvķ aš tiltekinn mašur verši skipašur rįšsmašur skal rįšsmašur valinn ķ samrįši viš umsękjanda.
5. Ef umsękjandi er ķ hjśskap skal maka hans veitt fęri į aš tjį sig um mįliš, žar į mešal um val į rįšsmanni. Žaš sama gildir um sambśšarmaka.
6. Umsękjandi getur afturkallaš umsókn sķna į hvaša stigi mįlsmešferšar sem er. Eftir aš rįšsmašur hefur veriš skipašur fer um lausn hans frį störfum skv. 47. og 48. gr.
Hęfi rįšsmanna.
38. gr.
1. Um almennt og sérstakt hęfi rįšsmanna fer eftir 53. og 54. gr.
2. Enginn veršur skipašur rįšsmašur nema hann hafi veitt til žess samžykki sitt.
Įkvöršun um skipun rįšsmanns o.fl.
39. gr.
1. Aš uppfylltum skilyršum 33. gr. skipar yfirlögrįšandi umsękjanda rįšsmann. Heimilt er aš skipa hjónum sama rįšsmann. Žaš sama gildir um sambśšarmaka.
2. Rįšsmanni skal ekki falin umsjón annarra eigna en naušsynlegt er mišaš viš žarfir umsękjandans.
3. Žegar sérstaklega stendur į er heimilt aš skipa sama umsękjanda fleiri en einn rįšsmann, enda fari žeir ekki meš umsjón sömu eigna.
4. Įkvöršun um skipun rįšsmanns skal vera skrifleg og skulu eftirtalin atriši m.a. koma fram:
1.
Nafn žess sem fęr sér skipašan rįšsmann, kennitala hans og lögheimili, svo og dvalarstašur ef annar er en lögheimili.
2.
Nafn, kennitala og lögheimili žess sem skipašur er rįšsmašur.
3.
Įstęšur skipunar rįšsmannsins.
4.
Nįkvęm tilgreining į žeim eignum sem faldar eru rįšsmanni til umsjónar.
5.
Žóknun rįšsmanns og greišslufyrirkomulag hennar.
5. Yfirlögrįšandi skal gefa śt skipunarbréf til rįšsmanns žar sem getiš skal m.a. žeirra atriša sem fram koma ķ a-, b- og d-lišum 4. mgr.
6. Skipun rįšsmanns er ótķmabundin.
Tilkynning um skipun rįšsmanns og skrįning rįšsmanna.
40. gr.
1. Yfirlögrįšandi skal senda rįšsmanni skipunarbréf hans žegar ķ staš meš įbyrgšarbréfi eša öšrum jafntryggum hętti. Enn fremur skal hann į sama hįtt senda skjólstęšingi rįšsmanns og dómsmįlarįšuneyti stašfest endurrit skipunarbréfsins.
2. Eftir aš rįšsmašur hefur veriš skipašur skal yfirlögrįšandi žegar ķ staš grķpa til eftirfarandi rįšstafana:
1.
Hafi rįšsmanni veriš falin umsjón fasteignar, loftfars, skrįningarskylds skips eša skrįningarskylds ökutękis skal skipun hans žinglżst į viškomandi eign. Ekki skal greiša žinglżsingargjald vegna žessa.
2.
Hafi rįšsmanni veriš falin umsjón višskiptabréfs skal skipunarinnar getiš meš sérstakri įritun į bréfiš. Žaš sama gildir um višskiptabréf sem rįšsmašur kann aš kaupa sķšar fyrir skjólstęšing sinn.
3.
Hafi rįšsmanni veriš falin umsjón fjįrmuna į innlįnsreikningum hjį bönkum eša sparisjóšum skal hlutašeigandi innlįnsstofnun tilkynnt um žaš meš įbyrgšarbréfi eša meš öšrum jafntryggum hętti. Sama į viš um inneignir ķ veršbréfasjóšum.
3. Dómsmįlarįšuneytiš heldur skrį yfir rįšsmenn og skjólstęšinga žeirra.
Réttarįhrif skipunar rįšsmanns.
41. gr.
1. Žegar tilkynning er komin til manns um aš honum hafi veriš skipašur rįšsmašur glatar hann rétti til aš fara meš, rįšstafa og takast į heršar skuldbindingar vegna žeirra eigna sem rįšsmanni hafa veriš faldar til umsjónar. Žetta tekur žó ekki til heimildar hans til rįšstöfunar eigna meš erfšaskrį.
2. Réttarįhrif skipunar rįšsmanns gagnvart grandlausum ašilum eru hįš žvķ aš rįšstafanir žęr hafi fariš fram sem greindar eru ķ 2. mgr. 40. gr.
3. Löggerningar skjólstęšings rįšsmanns um eign, sem fara ķ bįga viš 1. mgr., binda hann ekki, nema löggerningur hafi annašhvort veriš stašfestur af rįšsmanni, og eftir atvikum yfirlögrįšanda, eša honum veriš fullnęgt svo skuldbindandi sé fyrir skjólstęšinginn.
4. Um löggerninga skjólstęšings rįšsmanns og mešferš rįšsmanns į fjįrmunum hans gilda, auk įkvęša žessa kafla, reglur 1. og 3. mgr. 67. gr., 1. mgr. 68. gr., 1., 2. og 4. mgr. 77. gr. og 78. gr.
Heimildir rįšsmanns.
42. gr.
1. Rįšsmašur fer meš sömu heimildir fyrir žeim eignum sem honum hefur veriš falin umsjón meš og skjólstęšingur hans hafši fyrir skipun hans, nema annaš leiši af lögum. Lögmęt rįšstöfun rįšsmanns į žessum eignum bindur skjólstęšing hans.
2. Rįšsmašur getur ekki bundiš skjólstęšing sinn viš įbyrgš eša tryggingu fyrir žrišja mann, nema meš skriflegu samžykki yfirlögrįšanda.
3. Rįšsmašur getur hvorki selt né vešsett fasteign, loftfar, skrįningarskylt skip eša skrįningarskylt ökutęki ķ eigu skjólstęšings sķns, nema meš skriflegu samžykki yfirlögrįšanda. Žaš sama gildir um śtleigu slķkra eigna til lengri tķma en žriggja įra, nema kvešiš sé į um rétt til uppsagnar meš hęfilegum fyrirvara.
Starfsskyldur rįšsmanns og skašabótaskylda.
43. gr.
1. Um starfsskyldur rįšsmanns og skašabótaskyldu gilda įkvęši 1.--3. mgr. 60. gr. og 61. gr.
2. Dómsmįlarįšherra getur sett nįnari reglur um störf og starfsskyldur rįšsmanna og eftirlit yfirlögrįšenda meš žeim.
Žóknun rįšsmanns.
44. gr.
1. Viš skipun rįšsmanns įkvešur yfirlögrįšandi žóknun hans meš tilliti til ešlis og umfangs starfans.
2. Žóknun rįšsmanns skal greidd af skjólstęšingi hans.
3. Rįšsmašur og skjólstęšingur hans geta hvor um sig krafist endurskošunar į fjįrhęš žóknunar rįšsmannsins.
Skżrslugjöf rįšsmanns.
45. gr.
1. Rįšsmašur skal fyrir 1. mars įr hvert gefa yfirlögrįšanda skżrslu, į eyšublaši sem hann leggur til, um helstu įkvaršanir sem teknar hafa veriš į fyrra įri um fjįrhald og eignaumsżslu skjólstęšings sķns.
2. Ef fjįrhald, sem fališ hefur veriš rįšsmanni, er umfangsmikiš eša sérstakar įstęšur gefa tilefni til getur yfirlögrįšandi męlt svo fyrir aš fjįrhaldiš skuli endurskošaš af löggiltum endurskošanda. Kostnašur af endurskošuninni greišist af skjólstęšingi rįšsmanns.
3. Rįšsmašur skal gera yfirlögrįšanda grein fyrir rįšstöfunum sķnum hvenęr sem hann krefst žess.
4. Žegar rįšsmašur fęr lausn frį störfum skal hann gefa yfirlögrįšanda skżrslu, į eyšublaši sem hann leggur til, um fjįrhald og eignaumsżslu skjólstęšings sķns.
Breyting į störfum rįšsmanns.
46. gr.
1. Skjólstęšingur rįšsmanns getur óskaš žess viš yfirlögrįšanda aš breyting verši gerš į žvķ hvaša eignir eru faldar rįšsmanni til umsjónar.
2. Mešferš slķkra mįla fer eftir sömu reglum og gilda um skipun rįšsmanns eftir žvķ sem viš getur įtt.
Lausn rįšsmanns frį störfum.
47. gr.
1. Yfirlögrįšandi skal leysa rįšsmann frį störfum óski hann žess. Rįšsmašur skal žó jafnan gegna įfram starfa sķnum žar til skipašur hefur veriš nżr rįšsmašur, sé žess žörf.
2. Yfirlögrįšandi skal aš eigin frumkvęši veita rįšsmanni lausn frį störfum ef skilyrši 33. gr. eru ekki lengur fyrir hendi, sbr. žó 48. gr. Žaš sama į viš hafi rįšsmašur vanrękt starfa sinn eša gerst brotlegur ķ starfi eša uppfylli ekki lengur skilyrši 1. mgr. 54. gr.
3. Skjólstęšingur rįšsmanns getur hvenęr sem er óskaš žess aš rįšsmanni verši veitt lausn frį störfum og honum fengin umsjón eigna sinna į nż. Yfirlögrįšandi skal verša viš žeirri ósk nema įkvęši 48. gr. eigi viš.
4. Viš gjaldžrot rįšsmanns eša gjaldžrot eša andlįt skjólstęšings hans fellur sjįlfkrafa nišur skipun rįšsmanns. Verši skjólstęšingur rįšsmanns sviptur fjįrręši fellur skipun rįšsmanns nišur viš skipun lögrįšamanns.
Frestun į mešferš mįls o.fl.
48. gr.
1. Žegar mašur, sem fengiš hefur sér skipašan rįšsmann, óskar eftir breytingu eša nišurfellingu į žeirri skipan, og yfirlögrįšandi hefur įstęšu til aš ętla aš högum hans sé svo fariš sem segir ķ 4. gr. laganna, getur yfirlögrįšandi frestaš aš taka mįliš til mešferšar ķ sjö daga. Aš žeim tķma lišnum skal yfirlögrįšandi taka mįliš til mešferšar, nema įšur hafi veriš gerš krafa fyrir dómi um aš hlutašeigandi verši sviptur fjįrręši. Skal mįlinu žį frestaš žar til śrskuršur liggur fyrir.
2. Breytist heilsufar skjólstęšings rįšsmanns svo aš hann uppfyllir ekki lengur skilyrši 33. gr. skal rįšsmašur vekja athygli yfirlögrįšanda į žvķ. Skal žį yfirlögrįšandi taka įkvöršun um hvort rįšsmanni skuli žį žegar veitt lausn frį störfum eša hvort bešiš skuli śrskuršar ķ fjįrręšissviptingarmįli.
Tilkynning um lausn rįšsmanns frį störfum o.fl.
49. gr.
1. Hafi veriš tekin įkvöršun um breytingu į störfum rįšsmanns eša honum veitt lausn frį störfum skal rįšsmanni og skjólstęšingi hans tilkynnt um žaš meš įbyrgšarbréfi eša meš öšrum sannanlegum hętti. Hafi rįšsmanni veriš veitt lausn frį störfum skal dómsmįlarįšuneyti tilkynnt um žaš meš sama hętti.
2. Hafi oršiš breyting į stöšu eša störfum rįšsmanns skv. 46.--48. gr. laganna skal yfirlögrįšandi sjį til žess svo fljótt sem viš veršur komiš aš žaš sé tilkynnt og skrįš meš žeim hętti sem segir ķ 2. mgr. 40. gr.
3. Réttarįhrif breytinga į stöšu eša störfum rįšsmanns gagnvart grandlausum ašilum eru hįš žvķ aš rįšstafanir žęr hafi fariš fram sem greindar eru ķ 2. mgr.
Gjöld.
50. gr.
1. Fyrir skipun rįšsmanns og breytingar į störfum hans skal greiša 5.000 kr. er renni ķ rķkissjóš. Sama gjald skal greiša žegar rįšsmanni er veitt lausn frį störfum aš ósk skjólstęšings hans.
2. Gjöld skv. 1. mgr. skulu greidd af skjólstęšingi rįšsmanns.
V. KAFLI
Lögrįšamenn.
Lögrįšamenn žeirra sem ólögrįša eru fyrir ęsku sakir.
51. gr.
1. Foreldrar barns, sem ólögrįša er fyrir ęsku sakir, og žeir sem barni koma ķ foreldra staš rįša persónulegum högum žess. Nefnast žau lögrįš forsjį og fer um hana samkvęmt įkvęšum barnalaga og lögum um vernd barna og ungmenna.
2. Foreldrar barns, sem fara meš forsjį žess, eša ašrir žeir sem falin hefur veriš forsjį barns samkvęmt barnalögum fara meš fjįrhald žess. Foreldrar barns, sem fóru meš forsjį žess er žaš varš sjįlfrįša, eša ašrir žeir sem falin hafši veriš forsjį barns samkvęmt barnalögum, fara meš fjįrhald žess žar til žaš veršur fjįrrįša.
3. Ef fjįrhaldsmenn barns eru tveir fara žeir sameiginlega meš fjįrhald žess. Annar fjįrhaldsmanna getur veitt hinum umboš til žess aš fara einn meš fjįrhaldiš. Umboš mį veita til tiltekins tķma eša takmarka viš sérstakt erindi. Umboš mį afturkalla
hvenęr sem er.
4. Nś eru fjįrhaldsmenn barns tveir og getur annar žeirra žó tekiš viš fjįrmunum žeim sem fjįrhaldsmašur hefur lögum samkvęmt heimild til aš veita vištöku žannig aš fullt gildi hafi gagnvart žrišja manni, nema hinn fjįrhaldsmašurinn hafi tilkynnt žrišja manni aš slķkt sé óheimilt. Ef annar fjįrhaldsmanna barns er tķmabundiš hindrašur ķ aš gegna fjįrhaldinu eru naušsynlegar įkvaršanir hins um fjįrhaldiš gildar. Įgreining fjįrhaldsmanna barns um fjįrhaldiš mį bera undir yfirlögrįšanda.
5. Yfirlögrįšandi skal skipa žeim sem ófjįrrįša er fyrir ęsku sakir fjįrhaldsmann ef fjįrhaldsmanns skv. 2. mgr. nżtur eigi viš eša hann ęskir lausnar frį starfi af įstęšum sem yfirlögrįšandi metur gildar, svo og ef fjįrmįlum barns žykir ekki nęgilega borgiš ķ höndum hans.
6. Yfirlögrįšandi getur skipaš žeim sem ófjįrrįša er fyrir ęsku sakir sérstakan fjįrhaldsmann til žess aš reka tiltekiš erindi fyrir hann, ef žess gerist žörf. Skal žaš jafnan gert er fastur fjįrhaldsmašur hefur eigin hagsmuna aš gęta viš žann erindrekstur.
7. Yfirlögrįšandi skal gefa barni, sem nįš hefur tólf įra aldri, kost į aš tjį sig um mįl įšur en fjįrhaldsmašur skv. 5. mgr. eša sérstakur fjįrhaldsmašur skv. 6. mgr. er skipašur nema slķkt sé tališ barni til tjóns eša žżšingarlaust fyrir nišurstöšu mįls. Enn fremur er rétt aš gefa yngra barni kost į aš tjį sig um mįl ef žaš žykir hafa aldur og žroska til žess.
8. Nś hefur foreldri įkvešiš hver vera skuli aš žvķ lįtnu fjįrhaldsmašur barns er žaš hefur forsjį fyrir og skal žį skipa hann fjįrhaldsmann, nema annaš žyki hentara vegna hagsmuna barnsins eša męlt sé fyrir um fjįrhaldiš ķ lögum.
Lögrįšamenn lögręšissviptra manna o.fl.
52. gr.
1. Nś er mašur meš dómsśrskurši sviptur sjįlfręši eša fjįrręši, eša hvoru tveggja, og hverfa žį lögrįšin til yfirlögrįšanda ķ žvķ umdęmi sem hinn lögręšissvipti į lögheimili ķ. Ef hinn lögręšissvipti hefur fastan dvalarstaš ķ öšru umdęmi hverfa lögrįšin žó til yfirlögrįšanda ķ žvķ umdęmi. Ef hvorki er kunnugt um lögheimili né fastan dvalarstaš hins lögręšissvipta hverfa lögrįšin til yfirlögrįšandans ķ Reykjavķk.
2. Yfirlögrįšandi skal skipa hinum lögręšissvipta lögrįšamann svo fljótt sem verša mį eftir aš honum berst stašfest endurrit śrskuršar um lögręšissviptinguna.
3. Įkvęši laga žessara um lögrįšmenn eiga einnig viš um lögrįšmenn žeirra sem sętt hafa takmarkašri lögręšissviptingu skv. 5. gr., nema annaš sé tekiš fram.
Sérstakir lögrįšamenn.
53. gr.
Skipa mį ólögrįša manni sérstakan lögrįšamann til žess aš reka tiltekiš erindi fyrir hann er žess gerist žörf. Skal žaš jafnan gert er fastur lögrįšamašur hefur eigin hagsmuna aš gęta viš žann erindrekstur.
Hęfi lögrįšamanna.
54. gr.
1. Skipašur lögrįšamašur skal vera lögrįša og fjįr sķns rįšandi, rįšvandur og rįšdeildarsamur og aš öšru leyti vel til starfans fallinn.
2. Enginn veršur skipašur lögrįšamašur nema hann hafi veitt til žess samžykki sitt.
Mįlsmešferš.
55. gr.
1. Yfirlögrįšandi skal gefa hinum lögręšissvipta kost į aš bera fram ósk um hver skipašur verši lögrįšamašur hans nema slķkt sé augsżnilega tilgangslaust.
2. Óski hinn lögręšissvipti eftir žvķ aš tiltekinn mašur verši skipašur lögrįšamašur hans skal skipa hann lögrįšamann, nema hagsmunir hins lögręšissvipta krefjist annars.
3. Ef hinn lögręšissvipti er ķ hjśskap skal maka hans veitt fęri į aš tjį sig um val į lögrįšamanni. Sama į viš um sambśšarmaka.
Įkvöršun um skipun lögrįšamanns.
56. gr.
1. Įkvöršun um skipun lögrįšamanns skal vera skrifleg og skulu eftirtalin atriši koma žar fram.
1.
Nafn hins ólögrįša, kennitala hans og lögheimili, svo og dvalarstašur ef annar er en lögheimili.
2.
Nafn, kennitala og lögheimili žess sem skipašur er lögrįšamašur.
3.
Hvar og hvenęr viškomandi var sviptur lögręši, sjįlfręši eša fjįrręši og hvort um sé aš ręša tķmabundna sviptingu. Ef svipting er tķmabundin skal koma fram hvenęr hśn fellur śr gildi. Ef um fjįrręšissviptingu er aš ręša, sem einungis nęr til tiltekinna eigna, skulu žęr nįkvęmlega tilgreindar.
4.
Žóknun lögrįšamanns og fyrirkomulag į greišslu hennar.
2. Yfirlögrįšandi skal, aš tekinni įkvöršun skv. 1. mgr., gefa śt skipunarbréf til lögrįšamanns žar sem getiš skal žeirra atriša sem fram koma ķ a-, b- og c-lišum 1. mgr.
3. Skipun lögrįšamanna er ótķmabundin, nema um tķmabundna sviptingu sé aš ręša.
Tilkynning um skipun lögrįšamanns og skrįning lögrįšamanna.
57. gr.
1. Yfirlögrįšandi skal senda lögrįšamanni skipunarbréf hans žegar ķ staš meš įbyrgšarbréfi eša öšrum jafntryggum hętti. Enn fremur skal hann į sama hįtt senda skjólstęšingi lögrįšamanns og dómsmįlarįšuneyti stašfest endurrit skipunarbréfsins.
2. Dómsmįlarįšuneytiš heldur skrį yfir skipaša lögrįšamenn.
Heimildir lögrįšamanns o.fl.
58. gr.
1. Lögrįšamašur sjįlfręšissvipts manns hefur heimild til aš taka naušsynlegar įkvaršanir um žį persónuhagi hins sjįlfręšissvipta sem hann er ófęr um aš taka sjįlfur. Lögmęt įkvöršun lögrįšamanns bindur sjįlfręšissviptan mann svo sem sjįlfrįša hefši hann gert.
2. Žrįtt fyrir įkvęši 1. mgr. getur lögrįšamašur sjįlfręšissvipts manns ekki įkvešiš aš hann skuli vistašur į stofnun gegn vilja sķnum nema lķfi eša heilsu hins svipta sé hętta bśin aš mati lęknis. Lögrįšamašur getur žį įkvešiš aš hinn sjįlfręšissvipti verši vistašur į stofnun sem rekin er samkvęmt lögum um heilbrigšisžjónustu eša lögum um mįlefni fatlašra eša heimili eša stofnun sem rekin er samkvęmt lögum um vernd barna og ungmenna. Lögrįšmašur skal tilkynna yfirlögrįšanda um įkvöršun sķna. Um flutning manns į stofnun samkvęmt žessari mįlsgrein og mešferš hans žar
gilda įkvęši 4. mgr. 19. gr., 25., 26., 27. og 28. gr., eftir žvķ sem viš į.
3. Lögrįšamašur ófjįrrįša manns ręšur yfir fé hans, nema lög męli um į annan veg. Hafi mašur einungis veriš sviptur fjįrręši varšandi tilteknar eignir ręšur lögrįšamašur ašeins fyrir žeim eignum hans. Lögmęt rįšstöfun lögrįšamanns bindur ófjįrrįša mann svo sem fjįrrįša hefši hann gert.
Réttur sjįlfręšissvipts manns til aš bera
įkvöršun um vistun į stofnun undir dómstóla.
59. gr.
1. Heimilt er sjįlfręšissviptum manni aš bera įkvöršun lögrįšamanns sķns um vistun hans į stofnun, sbr. 2. mgr. 58. gr., undir dómstóla.
2. Dómari skal kalla lögrįšamann fyrir dóm, kynna honum kröfuna og gefa honum kost į aš tjį sig um hana.
3. Um mešferš mįla skv. 1. mgr. fyrir dómi gilda aš öšru leyti įkvęši 31. gr. laganna, eftir žvķ sem viš į.
Starfsskyldur lögrįšamanns.
60. gr.
1. Lögrįšamašur skal hafa samrįš viš hinn ólögrįša um framkvęmd starfa sķns, eftir žvķ sem viš veršur komiš, nema um minni hįttar įkvaršanir sé aš ręša.
2. Lögrįšamašur skal haga störfum sķnum ķ žįgu hins ólögrįša eins og best hentar hag hans hverju sinni.
3. Lögrįšamanni er skylt aš fara aš fyrirmęlum yfirlögrįšanda og dómsmįlarįšuneytis.
4. Dómsmįlarįšherra getur sett nįnari reglur um störf og starfsskyldur lögrįšamanna og eftirlit yfirlögrįšenda meš žeim.
Skašabótaskylda lögrįšamanns.
61. gr.
Lögrįšamašur skal bęta ólögrįša manni tjón af lögrįšamannsstörfum sķnum ef hann veldur žvķ af įsetningi eša gįleysi.
Žóknun og śtlagšur kostnašur skipašs lögrįšamanns.
62. gr.
1. Skipašur lögrįšamašur skal įvallt eiga rétt į endurgreišslu į naušsynlegum śtlögšum kostnaši vegna starfans. Yfirlögrįšandi getur įkvešiš aš lögrįšamašur skuli fį sanngjarna žóknun fyrir störf sķn. Śtlagšan kostnaš og žóknun skal aš jafnaši greiša af eignum hins ólögrįša. Yfirlögrįšandi getur žó įkvešiš aš fé žetta skuli greitt śr rķkissjóši ef eignir hins ólögrįša eru litlar eša ašrar sérstakar įstęšur męla meš žvķ.
2. Dómsmįlarįšherra setur nįnari reglur um žóknun lögrįšamanna.
Skżrslugjöf lögrįšamanns.
63. gr.
1. Lögrįšamašur manns, sem ófjįrrįša er fyrir ęsku sakir, skal fyrir 1. mars įr hvert gefa yfirlögrįšanda skżrslu, į eyšublaši sem hann leggur til, um helstu įkvaršanir sem teknar hafa veriš į fyrra įri um fjįrhald hins ófjįrrįša ef veršmęti eigna hans er 500.000 kr. eša žar yfir. Ef žeim sem ófjįrrįša er fyrir ęsku sakir hefur veriš skipašur fjįrhaldsmašur fer žó um skżrslugjöf skv. 3. mgr.
2. Lögrįšamašur fjįrręšissvipts manns skal, žegar eftir aš hann hefur veriš skipašur, taka saman skżrslu um eignir og skuldir hins svipta og senda hana yfirlögrįšanda. Žetta į žó ekki viš ef mašur hefur einungis veriš sviptur fjįrręši sķnu varšandi tilteknar eignir.
3. Lögrįšamašur fjįrręšissvipts manns skal fyrir 1. mars įr hvert gefa yfirlögrįšanda skżrslu, į eyšublaši sem hann leggur til, um helstu įkvaršanir sem teknar hafa veriš į fyrra įri um fjįrhald og eignaumsżslu hins fjįrręšissvipta.
4. Nś įskotnast ófjįrrįša manni veršmęti ķ gjöf, vinning ķ happdrętti eša į annan hįtt, sem nemur 500.000 kr. eša meira, og skal žį lögrįšamašur žegar tilkynna yfirlögrįšanda um žaš. Žetta į žó ekki viš um fjįrręšissviptan mann ef hann hefur ašeins veriš sviptur fjįrręši sķnu varšandi tilteknar eignir.
5. Ef fjįrhald lögrįšamanns er umfangsmikiš eša sérstakar įstęšur gefa tilefni til getur yfirlögrįšandi męlt svo fyrir viš lögrįšamann aš fjįrhaldiš skuli endurskošaš af löggiltum endurskošanda. Ef sérstaklega stendur į getur yfirlögrįšandi įkvešiš aš kostnašur af slķkri endurskošun skuli greiddur śr rķkissjóši.
6. Lögrįšamašur skal gera yfirlögrįšanda grein fyrir rįšstöfunum sķnum varšandi fjįrhaldiš hvenęr sem hann krefst žess.
7. Žegar skipašur lögrįšamašur fęr lausn frį störfum skal hann gefa yfirlögrįšanda skżrslu, į eyšublaši sem hann leggur til, um fjįrhald og eignaumsżslu skjólstęšings sķns.
8. Dómsmįlarįšherra getur sett nįnari reglur um skżrslugjöf samkvęmt žessari grein.
Lausn skipašs lögrįšamanns frį störfum.
64. gr.
1. Yfirlögrįšandi skal leysa skipašan lögrįšamann frį störfum óski hann žess. Lögrįšamašur skal žó jafnan gegna įfram starfi sķnu žar til skipašur hefur veriš nżr lögrįšamašur.
2. Yfirlögrįšandi skal aš eigin frumkvęši veita skipušum lögrįšamanni lausn frį störfum hafi hann vanrękt starfa sinn eša gerst brotlegur ķ starfi eša uppfylli ekki lengur skilyrši laga um almennt hęfi sem lögrįšamašur.
3. Viš andlįt skjólstęšings skipašs lögrįšamanns fellur sjįlfkrafa nišur skipun lögrįšamanns.
Tilkynning um lausn lögrįšamanns frį störfum og skrįning.
65. gr.
Um tilkynningu um lausn lögrįšamanns frį störfum og skrįningu um lausn hans fer skv. 57. gr.
VI. KAFLI
Mešferš į fjįrmunum ófjįrrįša manna.
Gildissviš.
66. gr.
Įkvęši žessa kafla eiga viš um mešferš į fjįrmunum žeirra sem ófjįrrįša eru fyrir ęsku sakir og žeirra sem sviptir hafa veriš fjįrręši, nema annaš sé tekiš fram ķ lögum žessum.
Varšveisla og įvöxtun eigna ófjįrrįša manns.
67. gr.
1. Eignir ófjįrrįša manns skulu varšveittar tryggilega og žęr įvaxtašar eins og best er į hverjum tķma.
2. Eignir ófjįrrįša manns, sem eru aš veršmęti yfir 500.000 kr., skulu varšveittar og įvaxtašar aš höfšu samrįši lögrįšamanns viš yfirlögrįšanda.
3. Lögrįšamašur skal įvallt halda peningum og višskiptabréfum ófjįrrįša manns ašgreindum frį eigin fjįrmunum.
4. Yfirlögrįšandi getur, ef hann telur įstęšu til, tekiš ķ sķnar vörslur fjįrmuni ķ eigu hins ófjįrrįša. Lögrįšamašur hefur ekki rįšstöfunarrétt į žvķ fé hins ófjįrrįša sem yfirlögrįšandi hefur tekiš ķ sķnar vörslur.
5. Samžykki yfirlögrįšanda žarf til žess aš gengiš sé į eignir ófjįrrįša manns til greišslu kostnašar af framfęrslu hans, nįmi eša öšru. Žegar um er aš ręša fjįrręšissviptingu varšandi tilteknar eignir į žetta žó ašeins viš um žęr eignir sem sviptingin tekur til.
6. Dómsmįlarįšherra er heimilt aš setja nįnari reglur um varšveislu og įvöxtun fjįrmuna ófjįrrįša manna.
Tekjur og aršur af eignum o.fl.
68. gr.
1. Lögrįšamašur skal sjį til žess aš tekjur og aršur af eignum ófjįrrįša manns nżtist ķ žįgu hins ófjįrrįša.
2. Lögrįšamašur getur, ef hann telur įstęšu til og slķka rįšstöfun ķ samręmi viš hagsmuni hins ófjįrrįša, afhent honum hęfilegt fé til eigin nota af tekjum hans eša arši. Lögrįšamašur getur į sama hįtt meš leyfi yfirlögrįšanda, sbr. 5. mgr. 67. gr., afhent hinum ófjįrrįša fjįrmuni af höfušstól hans til eigin nota ef tekjur hans hrökkva ekki til.
Kaup og sala į eignum o.fl.
69. gr.
1. Samžykki yfirlögrįšanda žarf til žess aš binda ófjįrrįša mann viš kaup eša sölu fasteignar, loftfars, skrįningarskylds skips eša skrįningarskylds ökutękis, svo og atvinnufyrirtękis hans. Sama gildir ef ófjįrrįša manni eru afhentar slķkar eignir įn žess aš endurgjald komi fyrir. Eignir samkvęmt žessari mįlsgrein skulu eigi lįtnar af hendi, nema hinum ófjįrrįša sé aušsjįanlega hagur aš žvķ.
2. Samžykki yfirlögrįšanda žarf til žess aš leigusamningur um fasteign ófjįrrįša manns sé gildur ef leigusamningur er til lengri tķma en žriggja įra, nema kvešiš sé į um rétt til uppsagnar meš hęfilegum fyrirvara.
3. Samžykki yfirlögrįšanda žarf einnig til allra rįšstafana varšandi fjįrhald ófjįrrįša manns sem eru mikils hįttar eša óvenjulegar, mišaš viš efni hins ófjįrrįša, svo sem kaup eša sölu į lausafé, ef um tiltölulega mikiš veršmęti er aš tefla, og til rįšningar forstjóra fyrir atvinnufyrirtęki ófjįrrįša manns.
4. Dómsmįlarįšherra getur sett nįnari reglur um form og efni beišna lögrįšamanna um samžykki yfirlögrįšenda samkvęmt žessari grein og um žau gögn sem beišni skulu fylgja.
Vešsetningar og önnur eignarhöft.
70. gr.
1. Samžykki yfirlögrįšanda žarf til lagningar vešbanda eša annarra eignarhafta į fasteign, loftfar, skrįningarskylt skip, skrįningarskylt ökutęki eša atvinnufyrirtęki ķ eigu ófjįrrįša manns. Sama gildir um lagningu vešbanda eša annarra eignarhafta į višskiptabréf og bankainnstęšur og lausafé, ef um tiltölulega mikiš veršmęti er aš ręša. Samžykki yfirlögrįšanda skal žvķ ašeins veitt aš hinum ófjįrrįša sé hagur af rįšstöfuninni.
2. Yfirlögrįšanda er einungis heimilt aš veita samžykki til rįšstafana skv. 1. mgr. til tryggingar skuldum hins ófjįrrįša. Ef sérstaklega stendur į getur yfirlögrįšandi žó samžykkt vešsetningu til tryggingar skuldum lögrįšamanns.
3. Dómsmįlarįšherra getur sett nįnari reglur um form og efni beišna lögrįšamanna um samžykki yfirlögrįšenda samkvęmt žessari grein og um žau gögn sem beišni skulu fylgja.
Įbyrgš fyrir žrišja mann.
71. gr.
1. Óheimilt er aš binda ófjįrrįša mann viš įbyrgš eša tryggingu fyrir žrišja mann.
2. Yfirlögrįšandi getur žó veitt undanžįgu frį 1. mgr. žegar sérstaklega stendur į vegna hagsmuna hins ófjįrrįša.
Lįn fjįrmuna.
72. gr.
1. Óheimilt er aš lįna fé ófjįrrįša manna nema meš samžykki yfirlögrįšanda. Lįn skal ašeins veita gegn tryggu veši ķ fasteign. Lįnsfjįrhęšin mį ekki fara fram śr
2
/
3
hlutum af fasteignamati eignarinnar. Yfirlögrįšandi veitir žvķ ašeins samžykki sitt aš hinum ófjįrrįša sé hagur af rįšstöfuninni.
2. Ķ vešskuldabréfum fyrir lįni af fé ófjįrrįša manna skal taka fram aš lįniš sé allt žegar afturkręft ef vanskil verša į greišslu vaxta eša afborgana og mį žį krefjast naušungarsölu vešsins įn undangengins dóms, sįttar eša ašfarar.
3. Ef mašur hefur einungis veriš sviptur fjįrręši sķnu varšandi tilteknar eignir eiga įkvęši žessarar greinar ašeins viš žęr eignir.
Tilkynningarskylda til yfirlögrįšanda.
73. gr.
1. Skylt er öllum žeim sem inna af hendi fjįrgreišslu til lögrįšamanns ófjįrrįša manns, sem er eign hins ófjįrrįša, aš tilkynna yfirlögrįšanda ef greišslan er aš fjįrhęš 500.000 kr. eša žar yfir.
2. Tilkynningu skv. 1. mgr. skal beina til yfirlögrįšanda ķ žvķ umdęmi sem hinn ófjįrrįša mašur į lögheimili ķ.
VII. KAFLI
Löggerningar ólögrįša manna.
Gildissviš.
74. gr.
Įkvęši žessa kafla eiga viš bęši žegar mašur er ólögrįša fyrir ęsku sakir og žegar mašur hefur veriš sviptur lögręši, nema annaš leiši af lögum žessum. Hafi mašur veriš sviptur fjįrręši einungis aš žvķ er varšar tilteknar eignir eiga įkvęši žessa
kafla ašeins viš um žęr eignir.
Rįšstöfunarréttur ófjįrrįša manns.
75. gr.
1. Ófjįrrįša mašur ręšur ekki fé sķnu nema lög męli į annan veg.
2. Ófjįrrįša mašur ręšur sjįlfur sjįlfsaflafé sķnu sem hann hefur žegar unniš fyrir. Mašur, sem sviptur hefur veriš fjįrręši, ręšur žó ašeins žvķ sjįlfsaflafé sem hann hefur unniš sér inn eftir aš śrskuršur gekk um sviptingu fjįrręšis.
3. Ófjįrrįša mašur ręšur sjįlfur gjafafé sķnu, žar meš töldum dįnargjöfum, nema gefandi hafi męlt fyrir į annan veg eša lög kveši sérstaklega öšruvķsi į um. Ef mašur hefur veriš sviptur fjįrręši ręšur hann žó ašeins žvķ gjafafé sem hann hefur fengiš eftir aš śrskuršur gekk um sviptingu fjįrręšis.
4. Ófjįrrįša mašur ręšur einnig meš sama hętti žvķ fé sem lögrįšamašur hans hefur lįtiš hann hafa til rįšstöfunar.
5. Ef um tiltölulega mikiš sjįlfsaflafé eša gjafafé er aš tefla eša fari hinn ófjįrrįša rįšlauslega meš féš getur yfirlögrįšandi, įn tillits til fyrirmęla gefanda, ef žvķ er aš skipta, tekiš eša heimilaš lögrįšamanni aš taka féš aš nokkru eša öllu leyti til varšveislu og ręšur hinn ófjįrrįša mašur žį ekki žvķ fé mešan sś rįšstöfun helst.
6. Forrįš ófjįrrįša manns yfir sjįlfsaflafé og gjafafé taka einnig til aršs af žvķ fé, svo og veršmętis er ķ staš žess kemur.
7. Įkvęši žessarar greinar heimila hvorki ófjįrrįša manni aš stofna til skulda né vešsetja žį fjįrmuni sem žau taka til.
Löggerningar ólögrįša manns.
76. gr.
1. Löggerningar ólögrįša manns, sem hann hafši ekki heimild til aš gera, binda hann ekki.
2. Nś hefur mašur veriš sviptur fjįrręši, įn žess aš fjįrręšissvipting sé bundin viš tilteknar eignir, og binda hann žį ekki löggerningar sem fara ķ bįga viš fjįrręšissviptinguna og hann gerir eftir birtingu śrskuršar ķ Lögbirtingablaši. Ef rįšstafanir skv. 4. mgr. 14. gr. eru geršar įšur en śrskuršur er birtur mišast réttarįhrif sviptingarinnar, varšandi eignir sem žar eru greindar, viš žęr rįšstafanir.
3. Réttarįhrif śrskuršar um fjįrręšissviptingu, sem einungis tekur til tiltekinna eigna, gagnvart grandlausum ašilum, mišast viš aš žęr rįšstafanir hafi veriš geršar sem męlt er fyrir um ķ 4. mgr. 14. gr.
Riftun samnings ólögrįša manns.
77. gr.
1. Nś hefur ólögrįša mašur sjįlfur gert samning sem hann skorti heimild til aš gera og getur žį hinn ašili samningsins rift honum, nema samningurinn hafi annašhvort veriš stašfestur af lögrįšamanni eša honum hafi veriš fullnęgt svo skuldbindandi sé fyrir hinn ólögrįša mann.
2. Nś veit mašur aš hann semur viš ólögrįša mann og hefur ekki įstęšu til aš ętla aš samžykki lögrįšamanns sé fyrir hendi og getur hann žį ekki rift samningnum fyrr en lišinn er tilskilinn frestur til aš afla stašfestingar lögrįšamanns ef um slķkan frest hefur veriš samiš, en ella hęfilegur tķmi til žeirrar mįlaleitunar. Sama gildir ef afla žarf samžykkis yfirlögrįšanda.
3. Ef mašur hefur gert vinnusamning viš ósjįlfrįša mann og svo er įstatt sem segir ķ upphafi undanfarandi mįlsgreinar getur hann ekki rift samningnum mešan hinn ósjįlfrįša mašur efnir hann af sinni hįlfu.
4. Įkvöršun um riftun samnings skal bęši tilkynna hinum ólögrįša manni sjįlfum og lögrįšamanni hans.
Skilaskylda samningsašila viš ógildingu
samnings vegna lögręšisskorts o.fl.
78. gr.
1. Nś veldur lögręšisskortur ógildingu samnings og skal žį hvor ašili skila aftur žeim veršmętum sem hann hefur veitt vištöku. Ef ekki er unnt aš skila hlut aftur skal ašili greiša verš hans eftir žvķ sem hér segir:
1.
Samningsašili hins ólögrįša manns skal greiša fullt verš hlutarins. Honum ber žó eigi aš bęta hlut sem hann įtti aš skila aftur samkvęmt samningi ašila ef rżrnun eša eyšilegging hlutarins stafar af eiginleikum hans sem fyrir hendi voru žegar hann var afhentur. Hafi ašili fengiš hlutinn eša veršmętiš aš gjöf eša til geymslu frį hinum ólögrįša manni mį fęra nišur bętur śr hendi hans eftir žvķ sem sanngjarnt žykir.
2.
Hinn ólögrįša mašur skal greiša fégjald aš žvķ leyti sem veršmętin hafa oršiš honum aš notum.
2. Nś hefur hinn ólögrįša mašur haft svik ķ frammi eša į annan hįtt brotiš af sér viš gerš samnings eša afhendingu umsaminna veršmęta eša hann hefur į saknęman hįtt valdiš žvķ aš hlutur hefur fariš forgöršum er honum bar samkvęmt samningnum eša vegna riftunar hans aš skila aftur og skal hann žį bęta samningsašila sķnum tjón hans. Dómstólar geta žó fęrt bótafjįrhęš nišur meš hęfilegu tilliti til žess hve mikil sökin var og tjóniš, til efnahags hins ólögrįša manns og annarra atvika.
3. Nś sannast ķ opinberu mįli aš hinn ólögrįša mašur hefur gerst sekur um refsivert athęfi ķ sambandi viš gerš samnings eša framkvęmd og skal hann žį bęta tjón eftir almennum reglum.
Fullnusta ķ eignum sem fjįrręšissvipting skv. 2. mgr. 5. gr. tekur til.
79. gr.
Nś stofnar mašur, sem sviptur hefur veriš fjįrręši aš žvķ er varšar tilteknar eignir skv. 2. mgr. 5. gr. laga žessara, til skulda eša tekur į sig įbyrgš fyrir žrišja mann, eftir aš rįšstafanir skv. 4. mgr. 14. gr. hafa veriš geršar, og veršur žį ekki leitaš fullnustu ķ žeim eignum hans sem sviptingin tekur til.
VIII. KAFLI
Yfirlögrįš.
Yfirlögrįšendur.
80. gr.
Sżslumenn eru yfirlögrįšendur hver ķ sķnu umdęmi.
Hlutverk yfirlögrįšenda.
81. gr.
1. Yfirlögrįšendur skipa lögrįšamenn og rįšsmenn.
2. Yfirlögrįšendur hafa eftirlit meš störfum skipašra lögrįšamanna og rįšsmanna samkvęmt įkvęšum laga žessara. Sama gildir um eftirlit meš fjįrhaldi lögrįšamanna žeirra sem ófjįrrįša eru fyrir ęsku sakir.
3. Yfirlögrįšendur sinna enn fremur žeim störfum er žeim eru falin ķ lögum žessum eša öšrum lögum.
Geršabękur yfirlögrįšenda.
82. gr.
1. Yfirlögrįšendur halda geršabękur sem hafa aš geyma įkvaršanir žeirra samkvęmt lögum žessum
2. Dómsmįlarįšherra getur sett nįnari reglur um fęrslur yfirlögrįšenda ķ geršabękur.
Mįlskot.
83. gr.
Stjórnvaldsįkvöršun yfirlögrįšanda samkvęmt lögum žessum mį skjóta til dómsmįlarįšherra innan 30 daga frį birtingu hennar.
IX. KAFLI
Żmis įkvęši.
Veršbreytingar.
84. gr.
Fjįrhęšir žęr sem getiš er ķ 1. mgr. 50. gr., 1. og 4. mgr. 63. gr., 2. mgr. 67. gr. og 1. mgr. 73. gr. eru grunnfjįrhęšir og er heimilt aš lįta žęr taka įrlega sömu hlutfallslegu breytingum og vķsitala neysluveršs, ķ fyrsta skipti 1. janśar 1999. Dómsmįlarįšherra skal žį tilkynna um breytingarnar meš auglżsingu ķ Lögbirtingablaši.
Gildistaka.
85. gr.
Lög žessi öšlast gildi 1. janśar 1998.
Brottfallin lög.
86. gr.
Viš gildistöku laga žessara falla śr gildi lögręšislög, nr. 68/1984, meš įoršnum breytingum.
Lagaskil.
87. gr.
1. Kröfu um naušungarvistun, lögręšissviptingu eša nišurfellingu lögręšissviptingar, sem sett var fram ķ gildistķš laga nr. 68/1984 og ekki hefur veriš leyst śr viš gildistöku laga žessara, skal leysa śr samkvęmt įkvęšum laga nr. 68/1984, nema sį er kröfu setti fram óski eftir žvķ aš śr mįli skuli leyst samkvęmt įkvęšum žessara laga.
2. Skyldur lögrįšamanna, sem skipašir hafa veriš samkvęmt įkvęšum laga nr. 68/1984 eša eldri laga, eru žęr sem greinir ķ lögum žessum.
Athugasemdir viš lagafrumvarp žetta.
Frumvarp žetta er samiš af nefnd sem skipuš var af dómsmįlarįšherra 15. mars 1993. Ķ nefndinni eiga sęti Drķfa Pįlsdóttir, skrifstofustjóri ķ dóms- og kirkjumįlarįšuneyti, formašur, Davķš Žór Björgvinsson, prófessor viš lagadeild Hįskóla Ķslands, og Pįll Hreinsson, ašstošarmašur umbošsmanns Alžingis. Ritari nefndarinnar er Įslaug Žórarinsdóttir, deildarstjóri ķ dóms- og kirkjumįlarįšuneyti. Žį hafa lögfręšingarnir Bragi Björnsson og Stefįn Eirķksson ašstošaš nefndina.
Ķ skipunarbréfi nefndarinnar segir aš hlutverk hennar sé heildarendurskošun gildandi lögręšislaga, nr. 68/1984.
Nefndarmenn hafa rętt viš fjölmarga um efni frumvarpsins og fengiš margvķslegar gagnlegar įbendingar. Sérstaklega ber aš nefna aš Markśs Sigurbjörnsson hęstaréttardómari hefur fariš yfir frumvarpiš ķ heild sinni og gefiš żmsar įbendingar sem teknar hafa veriš til greina. Žį hafa dr. Gunnar Gušmundsson prófessor, sem er trśnašarlęknir rįšuneytisins skv. 17. gr. lögręšislaga, nr. 68/1984, og Sigmundur Sigfśsson gešlęknir fariš yfir III. kafla frumvarpsins um naušungarvistanir og lżst jįkvęšu višhorfi til žeirra reglna er hann hefur aš geyma og gefiš gagnlegar įbendingar sem felldar hafa veriš ķ athugasemdir um einstakar greinar kaflans.
Nefndin hafši rįšgert aš senda frumvarp žetta fullbśiš til umsagnar żmsum ašilum sem vęnta mį aš hefšu veitt įbendingar um efni žess, en žar sem fyrirsjįanlegt er aš slķkt hefši oršiš til aš tefja framlagningu frumvarpsins į Alžingi gat ekki af žvķ oršiš. Nefndin gerir į hinn bóginn rįš fyrir aš žetta komi ekki aš sök žar sem bśast megi viš aš allsherjarnefnd Alžingis berist umsagnir um frumvarpiš.
I. Helstu nżmęli frumvarpsins.
1.
Ķ II. kafla um sviptingu lögręšis eru mun ķtarlegri reglur um mešferš lögręšismįla fyrir dómstólum en ķ gildandi lögum, m.a. meš žaš aš markmiši aš tryggja betur réttarstöšu žeirra sem krafist er aš verši sviptir lögręši. Önnur helstu nżmęli kaflans eru aš gert er rįš fyrir aš lögręšissvipting geti veriš tķmabundin og aš hśn geti eingöngu tekiš til tiltekinna eigna žegar um fjįrręšissviptingu er aš ręša. Eru žessar reglur į žvķ byggšar aš ekki sé gengiš lengra viš sviptingu lögręšis en žörf er į hverju sinni. Žį er nżmęli aš unnt sé aš svipta mann lögręši til brįšabirgša.
2.
Reglur um naušungarvistanir ķ III. kafla frumvarpsins eru mun ķtarlegri en reglur samsvarandi kafla ķ gildandi lögum. Meginmarkmiš endurskošunar žeirra reglna er aš tryggja betur réttarstöšu naušungarvistašs manns en nś er. Lagšar eru til reglur sem eiga aš tryggja aš vistušum manni sé kynnt réttarstaša sķn, fęrslu įkvaršana sem hann varša ķ sjśkraskrį, skipun rįšgjafa honum til handa og mešferš hans ķ sjśkrahśsi. Enn fremur er męlt fyrir um rétt sjįlfrįša manns sem vistašur er į sjśkrahśsi til aš bera įkvöršun dómsmįlarįšuneytis eša lęknis og ašrar įkvaršanir um mešferš sem hann er žvingašur til aš sęta undir dómstóla. Žį er kvešiš į um rétt naušungarvistašs manns til bóta ef lögmęt skilyrši hefur brostiš til slķkrar ašgeršar o.fl.
3.
Ķ IV. kafla er aš finna mikilvęg nżmęli frumvarpsins. Žar er gert rįš fyrir aš fjįrrįša menn, sem eiga óhęgt meš aš sjį um fjįrmįl sķn vegna veikinda eša fötlunar, geti óskaš eftir žvķ viš yfirlögrįšanda aš žeim verši skipašur rįšsmašur. Žar er einnig męlt fyrir um nįnari skilyrši žessa, um eignir sem afhentar verša rįšsmanni til umsjónar, um réttarįhrif skipunar rįšsmanns, mįlsmešferš, hęfi
rįšsmanna, heimildir žeirra og skyldur o.fl.
4.
Ķ V. kafla er aš finna reglur um lögrįšamenn, bęši svonefnda lögborna lögrįšamenn og lögrįšamenn žeirra sem sviptir hafa veriš lögręši. Eru reglur žessar aš żmsu leyti ķtarlegri en ķ gildandi lögum, einkum reglur frumvarpsins um lögborna lögrįšamenn.
Ķ athugasemdum viš einstaka kafla, svo og ķ athugasemdum viš einstakar greinar frumvarpsins, er gerš ķtarlegri grein fyrir žeim nżmęlum sem žar er aš finna.
II. Erlend lögręšislöggjöf.
Nefndin hefur kynnt sér erlenda lögręšislöggjöf, einkum į Noršurlöndunum, og tekiš miš af henni. Meginmunurinn į gildandi lögręšislögum hér į landi og hlišstęšum lögum ķ nįgrannarķkjunum er sį aš löggjöf žeirra rķkja er mun sveigjanlegri og bżšur upp į fjölbreytilegri śrręši en ķslensk lög. Ķ Danmörku, Noregi og Svķžjóš byggjast lögręšislög m.a. į eins konar ašstošarmannskerfum žar sem gert er rįš fyrir aš žeir sem ekki geta annast sjįlfir um fjįrmįl sķn geti fengiš sér skipašan ašstošarmann. Ķ slķkum tilvikum er yfirleitt ekki gert rįš fyrir aš viškomandi verši sviptur lögręši og žurfa rįšstafanir sem geršar eru yfirleitt samžykki hans. Full lögręšissvipting kemur žį ašeins til žegar önnur mildari śrręši eru ekki talin koma aš gagni. Ķ gildandi ķslenskum lögręšislögum er aftur į móti byggt į hefšbundinni lögręšissviptingu, eingöngu sjįlfręšissviptingu eša eingöngu fjįrręšissviptingu, eša hvoru tveggja. Žar er ekki gert rįš fyrir neinum śrręšum sem skemmra ganga. Um erlenda löggjöf į žessu sviši er nįnar fjallaš ķ athugasemdum um IV. kafla.
III. Helstu markmiš nefndarinnar.
Žaš er sjónarmiš nefndarinnar aš meginókostur gildandi lögręšislaga sé skortur į śrręšum til ašstošar žeim sem ekki geta annast um mįl sķn sjįlfir. Ķ frumvarpi žvķ sem hér liggur fyrir er leitast viš aš skapa aukiš svigrśm til aš koma til móts viš einstaklingsbundnar žarfir ķ rķkari męli en skilyrši eru til samkvęmt gildandi lögum. Žetta kemur fram ķ žrennu. Ķ fyrsta lagi ķ žvķ aš gert er rįš fyrir aš unnt sé aš tķmabinda lögręšissviptingu žannig aš hśn standi ekki lengur en žörf er į hverju sinni. Ķ öšru lagi er gert rįš fyrir, žegar um fjįrręšissviptingu er aš ręša, aš hśn geti tekiš til tilgreindra eigna. Meš žvķ er stefnt aš žvķ aš svipting gangi aldrei lengra en naušsynlegt er hverju sinni og aš viškomandi haldi fjįrręši sķnu aš öšru leyti. Ķ žrišja lagi er mišaš viš aš sį sem į óhęgt meš aš rįša mįlum sķnum sjįlfur geti fengiš sér skipašan rįšsmann til aš annast um fjįrmįl sķn.
Sé rįšsmannsśrręšiš boriš saman viš žau ašstošarmannskerfi sem löggjöf Noršurlandanna er reist į er į žvķ nokkur munur. Hann felst ķ meginatrišum ķ žvķ aš verši einstaklingi skipašur rįšsmašur er į žvķ byggt ķ frumvarpinu aš viškomandi einstaklingur missi gerhęfi sitt vegna žeirra eigna sem rįšsmanni verša faldar til umsjónar. Įstęšan fyrir žessu er sś aš reynslan ķ nįgrannarķkjum okkar hefur sżnt aš upp geta komiš vandamįl og įgreiningur um heimildir til rįšstöfunar žegar rįšstöfunarheimildir eru į fleiri en einni hendi eša reglur um slķkar heimildir eru óljósar. Telur nefndin ęskilegra aš hafa reglur um rįšstöfunarheimildir skżrar og ótvķręšar. Žį lķtur nefndin svo į aš reglur um hrein ašstošarmannakerfi, sem ekki geri rįš fyrir neins konar skeršingu į gerhęfi žeirra sem žeirra njóta, eigi ekki heima ķ lögręšislögum heldur sé žar um aš ręša félagsleg śrręši sem heyri undir félagsmįla- og heilbrigšisyfirvöld. Slķk ašstoš sé ešli sķnu samkvęmt hluti af félags- og heilbrigšisžjónustu hins opinbera eins og hśn er skilgreind į hverjum tķma.
IV. Sögulegur bakgrunnur gildandi löggjafar.
Fyrstu heildarlög um lögręši hér į landi voru lög nr. 60 14. nóvember 1917. Ķ frumvarpi til žeirra laga er ķtarlega rakinn sögulegur bakgrunnur žeirra (sbr. Alžingistķšindi A 1917). Er aš nokkru stušst viš žaš sögulega yfirlit hér.
a. Reglur um lögręši fyrir gildistöku laga nr. 60/1917.
Elstu ķslensku lagaįkvęši um lögrįš er aš finna ķ Grįgįs. Samkvęmt įkvęšum Grįgįsar uršu karlar fjįrrįša 16 įra og konur 20 įra. Meš lögtöku Jįrnsķšu var aldurstakmarkiš fyrir karla lękkaš ķ 15 įr. Įkvęši Jónsbókar frį 1281 voru sķšan gildandi réttur hér į landi ķ um fimm og hįlfa öld, eša nįnar tiltekiš žar til tilskipun 21. desember 1831, um fjįrforrįš ómyndugra į Ķslandi, tók gildi hér į landi.
Eftir įkvęšum Jónsbókar uršu menn sjįlfrįšir (persónulega myndugir) 16 įra gamlir (sbr. t.d. kvennagiftingar 16 og Réttarbót 1294, 17) og fjįrrįša (fjįrhagslega myndugir) 20 įra (t.d. kvennagiftingar 2 og 26). Samkvęmt reglum Jónsbókar voru menn annašhvort aš öllu leyti fjįr sķns rįšandi eša alls ekki.
Samkvęmt Jónsbók var svokallaš ,,hįlfręši`` óžekkt. Sķšar var žaš innleitt meš fyrrgreindri tilskipun frį 21. desember 1831. Meš tilskipuninni voru innleidd įkvęši 17. kap. 3. bókar dönsku laga Kristjįns V. Fullręšisaldur um fjįrmįl varš žį 25 įr. Ķ tilskipuninni var žó gert rįš fyrir aš veita mętti körlum leyfi til aš verša fullmyndugir um fjįrmįl 22 įra, en žį meš tilsjónarmanni. Į žeim tķma sem tilskipun žessi var ķ gildi hér į landi voru send hingaš tvö lagaboš um žessi efni. Hiš fyrra var tilskipun 18. febrśar 1847 um fjįrforrįš ómyndugra en hiš sķšara opiš bréf 4. janśar 1862 um innkallanir į bśum. Ķ fyrrnefnda lagabošinu var aš finna reglur um mešferš į fjįrmunum ómyndugra. Žį var aš finna įkvęši sem aš lögrįšum lśta ķ lögum nr. 3/1900, um fjįrmįl hjóna, og lögum nr. 17/1905, um lögaldursleyfi handa konum. Samkvęmt sķšarnefndu lögunum mįtti eftirleišis veita konum lögaldursleyfi meš sömu skilmįlum og körlum.
b. Lög nr. 60/1917.
Meš lögręšislögunum frį 1917 voru geršar tvęr meginbreytingar į ķslenskri lögręšislöggjöf. Ķ fyrsta lagi var žar gert rįš fyrir lękkun fullręšisaldurs um fjįrmįl (fjįrręšisaldurs) śr 25 įrum ķ 21 įr og ķ öšru lagi afnįmi hįlfręšis. Hiš fyrrnefnda var byggt į žvķ aš fjįrręšisaldurinn vęri fullhįr. Ķ fyrsta lagi žótti sem yngra fólk vęri fullfęrt um aš annast sjįlft fjįrmįl sķn, en auk žess vęri žetta ķ samręmi viš reglur ķ nįgrannalöndunum. Hiš sķšara var byggt į žvķ aš framkvęmd reglna um tilsjónarmenn hefšu ekki gefist vel. Śrręšiš var lķtiš notaš, en enn fremur var vķsaš til žess aš tilsjónarmenn hefšu oft hagaš sér sem forrįšamenn og meš žvķ oftar en ekki spillt eignum viškomandi ķ staš žess aš varšveita žęr. Žį žótti eftirlit meš tilsjónarmönnum erfitt.
Auk žeirra tveggja meginbreytinga sem nś voru nefndar voru geršar ašrar veigaminni breytingar. Mį žar nefna aš tekin voru upp tvö nżyrši ,,lögręši`` og ,,sjįlfręši``. Žį var fariš aš nota oršiš ,,fjįrręši`` um žį sem voru fjįr sķns rįšandi. Žį voru mįl til sviptingar lögręšis lögš til dómstólanna, en įšur höfšu žau veriš ķ höndum rįšherra.
c. Lögręšislög, nr. 95/1947.
Į įrinu 1946 var Žórši Eyjólfssyni žįverandi hęstaréttardómara fališ aš semja frumvarp til nżrra lögręšislaga. Žótti lögunum frį 1917 ķ żmsu įbótavant. Ķ greinargerš meš frumvarpi žvķ sem Žóršur samdi (Alžingistķšindi A, 1947) sagši aš fyrirmęli žeirra laga, einkum réttarfarsįkvęšin, vęru óglögg. Žį vantaši ķ lögin żmis
įkvęši sem sett höfšu veriš ķ lögręšislög annarra landa, svo sem um gildi samninga sem ólögrįša mašur gerši o.fl. Žį žótti vanta ķ lögin įkvęši til aš tryggja réttarstöšu žeirra sem af hįlfu ašstandenda eša almannavalds vęru settir til langdvalar į sjśkrahśs eša į heilsuhęli žar sem žaš vęri stundum gert gegn vilja viškomandi manns eša įn žess aš um vilja hans vęri vitaš.
Mešal nżmęla ķ lögum nr. 95/1947 voru nįnari įkvęši um skilyrši fyrir sviptingu lögręšis. Sérstök įstęša er til aš nefna įkvęši 4. tölul. 5. gr. žar sem sett var sérstök heimild til aš svipta mann lögręši, ef talin var naušsyn į aš vista hann į sjśkrahśsi, įn samžykkis hans eša į heilsuhęli vegna fyrirmęla ķ heilbrigšislöggjöfinni. Įkvęši af žessu tagi voru žó žekkt ķ ķslenskum rétti fyrir, įn žess aš sérstök įkvęši vęri aš finna til tryggingar réttarstöšu vistašra manna. Mį žar nefna lög nr. 57/1909, sbr. lög nr. 3/1898, um ašgreiningu holdsveikra manna frį öšrum mönnum, lög nr. 91/1932, um varnir gegn kynsjśkdómum, og berklavarnarlög, nr. 66/1939. Ķ 31. gr. laga nr. 95/1947 var aš finna nįnari fyrirmęli um framkvęmd naušungarvistunar. Žar kom fram aš auk sjįlfręšissviptingar žyrfti fyrirskipun eša samžykki dómsmįlarįšuneytisins til žess aš mašur, eldri en 16 įra, yrši įn samžykkis sķns vistašur ķ sjśkrahśsi eša į heilsuhęli sökum fįvitaskapar, gešveiki, ofnautnar įfengis eša deyfilyfja, eša vegna fyrirmęla ķ heilbrigšislöggjöfinni, sbr. 1. mgr. Skv. 3. mgr. mįtti dvöl ķ sjśkrahśsi eša į hęli ekki haldast lengur en žörf krafši.
d. Lögręšislög, nr. 68/1984.
Į įrinu 1980 skipaši žįverandi dómsmįlarįšherra nefnd til aš endurskoša lögręšislög, nr. 95/1947. Ķ skipunarbréfi žeirrar nefndar var lögš įhersla į aš viš endurskošunina yrši sérstaklega hugaš aš lagareglum ķ II. kafla laganna um sviptingu lögręšis og brottnįm lögręšissviptingar, svo og aš réttarstöšu žess sem sętir slķkum ašgeršum. Ķ žvķ samhengi įtti nefndin einnig aš athuga reglur 31. gr. laga nr. 95/1947, um naušungarvistun.
Viš endurskošunina aš žessu sinni voru geršar margvķslegar breytingar į lögunum. Helstu nżmęli komu fram ķ III. kafla žeirra um naušungarvistun. Ķ greinargerš meš frumvarpinu kom fram aš framkvęmd naušungarvistunar hafši ekki oršiš meš žeim hętti sem lögin geršu rįš fyrir. Var framkvęmdin sś aš sviptingarbeišnin ein var lįtin nęgja, įsamt vottorši lęknis og samžykkis dómsmįlarįšuneytisins, en dómari tók mįliš ekki strax til mešferšar, nema sjśklingur óskaši žess sérstaklega. Meginįstęšan fyrir žessu var sögš vera tillitssemi viš sjśklinginn. Töldu margir aš žaš vęri óžarflega harkalegt aš ašstandendur žyrftu aš lįta svipta brįšveikan gešsjśkling sjįlfręši til žess aš unnt vęri aš koma honum į sjśkrahśs. Meginverkefni nefndarinnar var aš semja reglur sem heimilušu vistun manns į sjśkrastofnun gegn vilja hans įn žess aš til sjįlfręšissviptingar žyrfti aš koma strax. Įkvęši žessa efnis er aš finna ķ III. kafla gildandi laga eins og fyrr segir. Aš öšru leyti voru reglur laga nr. 68/1984 um sviptingu lögręšis og skilyrši sviptingar aš mestu leyti óbreytt frį žvķ sem lögin frį 1947 geršu rįš fyrir. Žį voru reglur um löggerninga ólögrįša og lögrįšamenn lķtt breyttar.
Athugasemdir viš einstaka kafla og greinar frumvarpsins.
Um I. kafla.
Ķ fyrsta kafla frumvarpsins er aš finna įkvęši um inntak lögręšis, sjįlfręšis og fjįrręšis. Žar er jafnframt kvešiš į um žaš hvenęr menn öšlast sjįlfręši og fjįrręši og žar meš lögręši.
Į undanförnum įrum hefur fariš fram talsverš umręša um hękkun sjįlfręšisaldurs śr 16 įrum ķ 18 įr. Um žetta hafa veriš skiptar skošanir. Skömmu eftir aš nefndin tók til starfa įriš 1993 óskaši hśn eftir umsögnum nokkurra stofnana, félaga og samtaka varšandi žetta įlitaefni og óskaši eftir žvķ aš rök meš og į móti hękkun sjįlfręšisaldurs ķ 18 įr yršu reifuš. Svör bįrust frį félagsmįlastofnunum Reykjavķkur, Hafnarfjaršar og Akureyrar, Gešlęknafélagi Ķslands, félagsmįlarįšuneytinu, Sįlfręšingafélagi Ķslands, Stéttarfélagi ķslenskra félagsrįšgjafa, barna- og unglingagešdeild Landspķtala Ķslands og Foreldrasamtökunum. Tveir framangreindra umsagnarašila tóku beina afstöšu til žess ķ svörum sķnum hvort hękka ętti sjįlfręšisaldurinn en fjölmörg rök meš og į móti hękkun hans komu fram. Žar sem störf nefndarinnar drógust į langinn var framangreindum ašilum skrifaš bréf įriš 1996 og žeim gefinn kostur į, ef žeir hefšu einhverju viš fyrri umsagnir aš bęta, aš koma žvķ į framfęri. Žį var auk žess ritaš bréf til stofnana og samtaka sem ekki hafši veriš leitaš įlits hjį ķ upphafi eša höfšu ekki svaraš og žeim gefinn kostur į aš gefa umsögn varšandi žetta įlitaefni. Um er aš ręša Barnaheill, Barnaverndarrįš, Barnaverndarstofu, Dómarafélagiš, Samtökin heimili og skóli, Hiš ķslenska kennarafélag, Kennarafélag Ķslands, Lögmannafélagiš, lögreglustjórann ķ Reykjavķk, Samfok, Sżslumannafélagiš, umbošsmann barna og unglingaheimili rķkisins. Svör bįrust frį Landssamtökunum heimili og skóli, Barnaheillum, Barnaverndarrįši, Sambandi ķslenskra sveitarfélaga, Félagsmįlastofnun Akureyrarbęjar, Gešlęknafélagi Ķslands, barna- og unglingagešdeild Landspķtalans, Barnagešlęknafélagi Ķslands, umbošsmanni barna, Kennarasambandi Ķslands, félagsmįlarįšuneytinu, Lögmannafélaginu, Félagsmįlastofnun Reykjavķkurborgar og Félagsmįlastofnun Hafnarfjaršar. Meiri hluti umsagnarašila męlti meš hękkun sjįlfręšisaldurs ķ 18 įr og enginn męlti gegn žeirri hękkun.
Athyglisvert er žegar bornar eru saman umsagnir žęr sem óskaš var eftir įriš 1993 og žęr sem óskaš var eftir 1996 aš mun fleiri stofnanir og samtök taka nś afstöšu meš hękkun sjįlfręšisaldurs.
Auk žess hafši nefndin undir höndum fjölmörg önnur gögn žar sem fram komu rök meš og į móti hękkun sjįlfręšisaldurs, til aš mynda żmsar blašagreinar, umręšur į Alžingi um žessi mįl, frumvörp til laga um hękkun sjįlfręšisaldurs sem lögš voru fram į 120. löggjafaržingi, minnisblaš fulltrśa Ķslands sem sįtu fundi nefndar Sameinušu žjóšanna um framkvęmd barnasįttmįla Sameinušu žjóšanna og skżrslu og tillögur verkefnisstjórnar til dómsmįlarįšherra vegna įtaks ķ įvana- og fķkniefnavörnum. Hér į eftir verša reifuš helstu rök sem fram hafa komiš sem talin eru męla meš og į móti hękkun sjįlfręšisaldurs.
Rök meš hękkun sjįlfręšisaldurs.
Fram kemur ķ mörgum af žeim umsögnum sem nefndinni bįrust aš žjóšfélagsašstęšur hafi breyst mjög į sķšustu įratugum. Žorri ķslenskra ungmenna bśi ķ foreldrahśsum fram undir tvķtugt og njóti stušnings foreldra sinna. Fyrir žennan stóra hóp hafi sjįlfręšiš fyrst og fremst tįknręnt gildi.
Žį er į žaš bent aš meš breyttum tķmum, minnkandi atvinnumöguleikum ungmenna og lengri skólagöngu hafi ašstęšur žeirra breyst og fęst séu fęr um aš framfęra sig į eigin spżtur eša reka heimili. Atvinnu, hśsnęši og tekjur skorti og žörfin fyrir aš ungmenni undirbśi framtķš sķna meš starfsmenntun eša annarri menntun hafi aukist. Oft hafi ungmenni ekki skilning į žessari naušsyn og reki sig sķšan illilega į žaš į vinnumarkašinum.
Į žaš er bent aš hiš ķslenska fyrirkomulag sé ekki ķ samręmi viš löggjöf ķ nįgrannalöndum okkar, auk žess sem rétt sé aš fylgja skilgreiningu barnasįttmįla Sameinušu žjóšanna žar sem allir einstaklingar undir 18 įra aldri séu skilgreindir sem börn.
Žį er į žaš bent aš forsjįrskyldur falli nišur viš 16 įra aldur barna, en framfęrsluskylda haldist hins vegar til 18 įra aldurs. Žetta misręmi sé óešlilegt. Einnig er nefnt aš į grundvelli barnaverndarsjónarmiša sé rétt aš hękka sjįlfręšisaldur žar sem barnaverndarnefndir geti ekki haft afskipti af mįlefni unglings sem nįš hefur 16 įra aldri nema meš samžykki hans. Žannig geti mešferšarstarf, sem hafiš sé fyrir 16 įra aldur, glatast žar sem unglingar rjśfi oft öll tengsl viš mešferšarašila ķ krafti fengins sjįlfręšis. Žį sé aušveldara aš beita višeigandi stušningsśrręšum ķ barnaverndarmįlum ef sjįlfręšisaldurinn verši hękkašur.
Hvaš varšar afbrot og vķmuefnaneyslu ungmenna į aldrinum 16--18 įra er žaš nefnt aš hękkun sjįlfręšisaldurs geri žaš aš verkum aš aušveldara verši aš nį til og grķpa ķ taumana hjį einstaklingum į žessum aldri ef sjįlfręšisaldur verši hękkašur.
Meginrökin fyrir hękkun sjįlfręšisaldurs samkvęmt žessu eru breyttar žjóšfélagsašstęšur, žörf fyrir menntun ungmenna og samręmingarsjónarmiš hvaš varšar alžjóšlega sįttmįla og löggjöf ķ nįgrannarķkjum. Žį mį nefna barnaverndarsjónarmiš og sjónarmiš varšandi mešferš ungra vķmuefnaneytenda og afbrotamanna.
Rök gegn hękkun sjįlfręšisaldurs.
Fram kemur hjį żmsum sem leitaš var įlits hjį aš meš žvķ aš hękka sjįlfręšisaldur sé veriš aš svipta stóran hóp ungmenna rétti til aš takast į viš sjįlfsįbyrgš og žaš muni męta verulegri andstöšu hjį unglingum žar sem ungt fólk vilji taka įkvaršanir ķ eigin mįlum. Einnig eru sett fram žau rök aš meš hękkun sjįlfręšisaldurs sé einkum veriš aš reyna aš nį til hóps unglinga sem sé į villigötum vegna neyslu vķmuefna eša vegna afbrota, en žetta sé lķtill hópur og ekki vęnlegt aš skerša réttindi allra į žessu aldursskeiši vegna fįrra einstaklinga.
Einnig kemur fram aš skólaskyldu barna ljśki viš 16 įra aldur, og ekki sé óešlilegt aš sjįlfręši og skólaskylda fari saman. Žį er žaš einnig tališ hafa įkvešna kosti aš ungmenni öšlist sjįlfstęši stig af stigi, ž.e. fįi fyrst sjįlfręši 16 įra og sķšan fjįrręši og žar meš lögręši 18 įra. Žaš hafi sżnt sig ķ starfi meš ungmennum aš oftar en ekki hafi 16 įra aldurinn ķ för meš sér aukna įbyrgš, į jįkvęšan og uppbyggilegan hįtt.
Loks er tališ til aš skjólstęšingahópur barnaverndarnefnda muni stękka ķ hlutfalli viš auknar skyldur barnaverndaryfirvalda og žvķ žurfi aš męta meš fjölgun starfsmanna og śrręša fyrir aldurshópinn 16--18 įra. Fram kemur ķ umsögn félagsmįlarįšuneytisins aš bśast megi viš auknum śtgjöldum rķkisins til barnaverndarmįla, einkum vegna fjölgunar mešferšarheimila.
Meginrökin gegn hękkun sjįlfręšisaldurs samkvęmt framangreindu eru žessi: Stór hópur einstaklinga verši sviptur réttindum vegna vandamįla hjį tiltölulega fįum ungmennum į žessum aldri. Veriš sé aš koma ķ veg fyrir aš unglingar lęri aš taka įbyrgš į eigin lķfi, ķ įföngum. Skólaskylda og sjįlfręši haldist ekki lengur ķ hendur. Skjólstęšingahópur barnaverndarnefnda muni stękka sem hafi ķ för meš sér aukinn kostnaš.
Önnur atriši.
Ķ byrjun įrs 1996 fóru fulltrśar ķslenskra stjórnvalda til fundar viš nefnd sem starfar samkvęmt samningi Sameinušu žjóšanna um réttindi barnsins (barnasįttmįla Sameinušu žjóšanna) til žess aš ręša fyrstu skżrslu Ķslands um framkvęmd samningsins hér į landi. Į fundum fulltrśa ķslenskra stjórnvalda og nefndarinnar uršu nokkrar umręšur um hugtakiš ,,barn`` samkvęmt ķslenskum rétti žar sem m.a. kom fram aš samkvęmt gildandi lögręšislögum yršu einstaklingar sjįlfrįša 16 įra gamlir. Nefndin kom žeim tilmęlum til ķslensku fulltrśanna aš viš endurskošun lögręšislaga yrši sjįlfręšisaldur hękkašur ķ 18 įr. Ekki er hins vegar vikiš aš žessu ķ skżrslu nefndarinnar sem hśn sendi sķšar frį sér.
Ķ jśnķ 1996 skilaši verkefnisstjórn dómsmįlarįšherra vegna įtaks ķ įvana- og fķkniefnavörnum skżrslu og tillögum sķnum til dómsmįlarįšherra. Ķ skżrslunni segir um žetta atriši:
,,Mikiš hefur veriš rętt um žörfina į žvķ aš hękka sjįlfręšisaldur ķ 18 įr, ekki sķst žar sem erfišlega reynist aš fį ungmenni 16--18 įra ķ fķkniefnamešferš nema meš žvingunarašgeršum. Ķ langflestum nįgrannalöndum okkar er sjįlfręšisaldurinn 18 įr. Verkefnisstjórnin hefur rętt hver sjįlfręšisaldur skuli vera og er sammįla žeim sem leggja til aš aldurinn verši hękkašur ķ 18 įr.``
Tillögur verkefnisstjórnarinnar eru ķ įtta lišum. Ķ tillögu 4 er vikiš aš breytingum sem gera žurfi į lögum og stjórnvaldsfyrirmęlum. Žar segir um gildandi lögręšislög:
,,Dómsmįlarįšherra beini žeim tilmęlum til nefndar sem vinnur aš endurskošun lögręšislaga, nr. 68/1984, meš sķšari breytingum, aš hśn undirbśi breytingar į lögunum žannig aš sjįlfręšisaldur og fjįrręšisaldur verši hinn sami, 18 įr. Lagabreytingartillögur nefndarinnar liggi fyrir strax ķ haust svo aš dómsmįlarįšherra megi leggja tillögu um hękkun sjįlfręšisaldurs fyrir haustžing 1996.``
Eins og aš framan er reifaš hafa mikilvęg rök veriš fram borin bęši meš og į móti hękkun sjįlfręšisaldurs. Nefndin tekur ekki afstöšu til žessa įlitaefnis og taldi žvķ rétt aš ganga žannig frį mįlinu aš semja tvö frumvörp sem eru efnislega eins aš öšru leyti en žvķ er varšar žetta įlitaefni. Ķ žessu frumvarpi er mišaš viš aš sjįlfręšisaldur verši óbreyttur, ž.e. aš hann mišist viš 16 įr. Žar sem nefndinni er kunnugt um aš skiptar skošanir eru į Alžingi um hvort hękka beri sjįlfręšisaldurinn eša ekki eru hér reifašar hugmyndir nefndarinnar um žęr lagabreytingar sem hśn telur ešlilegt aš hugaš verši aš viš skošun į žvķ hvort hękka beri sjįlfręšisaldur ķ 18 įr.
Breytingar į įkvęšum laga ef hękkun sjįlfręšisaldurs veršur lögfest.
Nefndin telur ekki naušsynlegt ef svo fer aš sjįlfręšisaldur verši hękkašur aš gera breytingar į öšrum lögum. Hins vegar telur nefndin ešlilegt ef svo veršur aš tekin verši til athugunar nokkur atriši ķ löggjöfinni sem žessu tengjast. Nefndin telur meš tilliti til markmiša breytingar į sjįlfręšisaldri, ef af veršur, aš einnig verši tekiš til athugunar hvort ekki séu samsvarandi efnisrök til breytinga į įkvęšum eftirfarandi laga:
I. Aš 6. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt, nr. 75/1981, verši breytt į žann veg aš börn verši sjįlfstęšir skattašilar viš 18 įra aldur ķ staš 16 įra eins og nś er.
II. Foreldrum verši greiddar barnabętur til 18 įra aldurs, sbr. 69. gr. laga nr. 75/1981.
III. Įkvęši 3. gr. laga nr. 18/1975, um trśfélög, verši žannig aš einstaklingar 18 įra og eldri geti tekiš įkvöršun um aš ganga ķ trśfélag.
IV. Réttur til atvinnuleysisbóta mišist viš 18 įra aldur, sbr. 16. gr. laga um atvinnuleysistryggingar, nr. 93/1993.
V. Żmis réttindi til bóta samkvęmt almannatryggingalögum mišist viš 18 įra aldur, svo sem réttur til örorkulķfeyris, réttur til slysabóta vegna ķžróttaiškunar og réttur barnatil aš vera sjśkratryggš meš foreldrum sķnum og réttur til endurgreišslu kostnašar af almennum tannlękningum.
Eftirfarandi lagaįkvęšum telur nefndin ekki įstęšu til aš breyta ķ tengslum viš hękkun sjįlfręšisaldurs, ef af veršur, enda tengjast aldursmörk ķ viškomandi lögum ekki endilega sjįlfręšisaldri:
I. Įkvęši um aldur ķ lögum um rįšgjöf og fręšslu varšandi kynlķf og barneignir, nr. 25/1975, og ķ lögum nr. 16/1938, um aš heimila ķ višeigandi tilfellum ašgeršir į fólki, er koma ķ veg fyrir, aš žaš auki kyn sitt.
II. Įkvęši um aldur varšandi rétt til upplżsinga hjį lękni, sbr. 10. gr. lęknalaga, nr. 53/1988.
III. Įkvęši um aldur varšandi rétt til aš stjórna bifreiš, sbr. 48. gr. umferšarlaga, nr. 50/1987.
IV. Įkvęši um aldur varšandi rétt barna til aš tjį sig, sbr. įkvęši barnalaga, nr. 20/1992, laga um vernd barna og ungmenna, nr. 58/1992, ęttleišingarlaga, nr. 15/1978, og laga um mannanöfn, nr. 45/1996.
V. Įkvęši um aldur varšandi rétt barns til žess aš fulltrśi eša starfsmašur barnaverndarnefndar sé višstaddur yfirheyrslur yfir žvķ, sbr. įkvęši 2. mgr. 14. gr. laga nr. 58/1992, um vernd barna og ungmenna, og 4. mgr. 69. gr. laga nr. 19/1991, um mešferš opinberra mįla.
VI. Įkvęši um sakhęfisaldur, sbr. 14. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940.
Um 1. gr.
Ķ 1. mgr. segir aš sjįlfrįša verši menn 16 įra og ķ 2. mgr. aš fjįrrįša verši menn 18 įra. Žį segir ķ 3. mgr. aš mašur sem er sjįlfrįša og fjįrrįša sé lögrįša. Įkvęši žessi eru ķ samręmi viš 1. gr. gildandi lögręšislaga.
Ķ 4. mgr. kemur fram aš stofni ólögrįša mašur til hjśskapar sé hann lögrįša upp frį žvķ. Įkvęši žetta er ķ samręmi viš 2. gr. gildandi lögręšislaga. Ķ 7. gr. hjśskaparlaga, nr. 31/1993, segir aš karl og kona megi stofna til hjśskapar žegar žau hafi nįši 18 įra aldri, en dóms- og kirkjumįlarįšuneytiš geti veitt yngra fólki leyfi til aš ganga ķ hjśskap. Įkvęši 4. mgr. var fyrst ķ lögręšislögum, nr. 95/1947. Ķ athugasemdum ķ greinargerš meš frumvarpi žvķ sem varš aš framangreindum lögum segir aš žaš verši aš teljast óešlilegt aš hjón séu undir forrįšum foreldra sinna eša annarra. Ķ 4. mgr. er tekiš fram aš žetta eigi viš um žį sem ólögrįša eru fyrir aldurs sakir, en žaš žżšir aš ef mašur, sem sviptur hefur veriš lögręši, gengur ķ hjónaband öšlast hann ekki lögręši į nż viš giftinguna.
Um 2. gr.
Įkvęši 2. gr. er samhljóša 12. gr. gildandi lögręšislaga. Ķ žvķ felst meginreglan um inntak sjįlfręšis. Samkvęmt žvķ ręšur sjįlfrįša mašur öšru en fé sķnu, ž.e. persónulegum högum sķnum. Af žvķ leišir enn fremur žį meginreglu aš hann ręšur ekki mešferš og rįšstöfun žeirra eigna sinna sem teljast hafa fjįrgildi.
Meš fyrirvaranum um aš lög męli sérstaklega fyrir į annan veg er ķ fyrsta lagi vķsaš til heimilda ķ lögręšislögum um naušungarvistun, įn sviptingar sjįlfręšis, og ķ öšru lagi til įkvęša lögręšislaga um heimildir ófjįrrįša manna til aš rįša sjįlfsaflafé sķnu
og gjafafé. Rétt er žó aš fram komi aš žęr sķšarnefndu eru ekki bundnar viš aš mašur sé sjįlfrįša.
Um 3. gr.
Įkvęši 3. gr. er samhljóša 20. gr. gildandi lögręšislaga. Ķ žvķ felst meginreglan um aš fjįrrįša mašur rįši fé sķnu. Hér er žvķ lögmęlt hęfi fjįrrįša manns til aš rįša sjįlfur mešferš og rįšstöfun eigna sinna. Nįnar felst ķ žessu tvennt: Ķ fyrsta lagi aš hann ręšur sjįlfur meš hvaša hętti hann notar eša nżtir sér eignir sķnar įn löggernings, lausar eša fastar, og ķ öšru lagi ręšur hann rįšstöfun žeirra meš löggerningi ķ lifanda lķfi. Fyrirvarinn ķ įkvęšinu um aš lög męli sérstaklega į annan veg vķsar til tvenns. Ķ fyrsta lagi almennt til lagaįkvęša sem setja eignarrįšum manna takmörk. Slķk įkvęši eru vķša ķ lögum og ekki įstęša til aš tķunda žau hér. Lagaįkvęši af žessu tagi setja eigendum margvķslegar skoršur varšandi nżtingu og rįšstöfun eigna sinna. Žessar takmarkanir eru almennar og eru óhįšar žvķ hvort mašur er fjįrrįša eša ekki. Ķ öšru lagi er hér vķsaš til įkvęša ķ frumvarpi žessu um rįšsmenn žar sem mögulegt er aš setja nżtingar- og rįšstöfunarrétti manns skoršur aš žvķ er varšar eignir sem afhentar hafa veriš rįšsmanni til umsjónar žótt viškomandi sé ekki sviptur fjįrręši.
Um II. kafla.
Ķ II. kafla er fjallaš um sviptingu lögręšis. Kaflinn er aš stofni til svipašur II. kafla gildandi lögręšislaga, en ķ frumvarpinu er einnig aš finna mikilsveršar nżjungar auk žess sem mįlsmešferšarreglur žess eru mun ķtarlegri en mįlsmešferšarreglur gildandi laga.
Samkvęmt gildandi lögum er unnt aš svipta mann lögręši, sjįlfręši eša fjįrręši einu sér eša hvoru tveggja, aš uppfylltum žeim skilyršum sem rakin eru ķ 3. gr. Hvorki er hins vegar aš finna heimild ķ gildandi lögum til aš svipta mann fjįrręši sķnu einungis varšandi tilteknar eignir, né er unnt aš svipta mann lögręši, sjįlfręši eša fjįrręši, tķmabundiš.
Ķ samręmi viš žaš meginmarkmiš sem stefnt er aš meš frumvarpi žessu, aš aldrei skuli gengiš lengra en naušsyn žykir bera til viš skeršingu žeirra mannréttinda hvers manns aš fara meš sjįlfręši sitt og fjįrręši, er lagt til aš heimilt verši aš svipta mann fjįrręši einungis aš žvķ er varšar tilteknar eignir hans og enn fremur aš unnt verši aš svipta mann lögręši, sjįlfręši eša fjįrręši, tķmabundiš. Hvķlir žvķ į dómara skylda til aš meta mįl hvers einstaklings sérstaklega og aš ganga aldrei lengra viš sviptingu lögręšis en naušsyn žykir bera til hverju sinni. Nįnar er fjallaš um žetta efni ķ athugasemdum um 5. gr. hér į eftir.
Ķ frumvarpinu er einnig aš finna mun ķtarlegri reglur um mešferš lögręšissviptingarmįls fyrir dómi en eru ķ gildandi lögum. Ekki er žó gert rįš fyrir aš um veigamiklar breytingar verši aš ręša į framkvęmd žessara mįla fyrir dómi.
Lögš er įhersla į aš meš sviptingu lögręšis manns, hvort sem um er aš ręša sjįlfręši eša fjįrręši, er žaš grundvallarsjónarmiš aš sviptingin og sķšan skipun lögrįšamanns eigi aš vera hinum svipta til farsęldar og vernda hagsmuni hans.
Um 4. gr.
Greinin er aš talsveršu leyti samhljóša 3. gr. gildandi lögręšislaga. Fyrirmynd žess įkvęšis var ķ 5. gr. lögręšislaganna frį 1947. Žó hafa veriš geršar eftirtaldar breytingar frį gildandi lögum:
Ķ upphafi greinarinnar er sérstaklega tekiš fram aš mašur verši ašeins sviptur lögręši meš śrskurši dómara. Žetta er aš sjįlfsögšu ķ samręmi viš gildandi lög, en er nś tekiš fram į skżran og ótvķręšan hįtt.
Įkvęši b-lišar 1. mgr. 3. gr. gildandi laga er fellt brott. Samkvęmt žvķ er heimilt aš svipta mann lögręši ef hann stofnar efnahag sķnum eša vandamanna sinna ķ hęttu meš óhęfilegri eyšslusemi, annarri rįšlausri breytni eša hiršuleysi um eignir sem eru ķ umrįšum hans. Žetta įkvęši hefur aldrei veriš notaš sem grundvöllur lögręšissviptingar svo vitaš sé. Žykir žvķ ekki vera žörf fyrir žaš auk žess sem deila mį um hvort sś breytni sem žar er lżst eigi ein og sér aš geta veriš grundvöllur sviptingar, įn žess aš önnur įkvęši sem varša andlegt eša lķkamlegt heilbrigši eigi viš um viškomandi.
Įkvęši c-lišar 1. mgr. 3. gr. gildandi laga er einfaldaš, sbr. b-liš 4. gr. Hér er lagt til aš eingöngu sé mišaš viš aš viškomandi sé ekki fęr um vegna ofdrykkju eša ofnotkunar įvana- og fķkniefna aš rįša persónulegum högum sķnum eša fé. Fellt er brott įkvęši um aš viškomandi sé öšrum til byrši, vanręki framfęrsluskyldur sķnar eša raski žrįfaldlega opinberum hagsmunum. Žetta telst śrelt og ekki eiga aš geta veriš grundvöllur lögręšissviptingar. Er žvķ lagt til aš žetta verši fellt śr lögręšislögum.
Įkvęši 4. gr. er aš öšru leyti aš mestu ķ samręmi viš 3. gr. gildandi laga. Žar er gert rįš fyrir aš unnt sé aš svipta mann lögręši aš öllu leyti, eingöngu sjįlfręši eša eingöngu fjįrręši.
Um einstaka liši 4. gr.:
A-lišur 4. gr. er aš mestu leyti samhljóša a-liš 1. mgr. 3. gr. gildandi laga. Samkvęmt žessum liš geta įstęšur lögręšissviptingar veriš andlegir annmarkar, ž.e. andlegur vanžroski, ellisljóleiki, gešsjśkdómur eša annars konar alvarlegur heilsubrestur. Meš lokaoršum a-lišar 4. gr. ,,annars konar alvarlegs heilsubrests``, sem er nżmęli ķ lögręšislögum, er įtt viš żmiss konar sjśkdóma eša įstand sjśklings, svo sem vegna heilablęšingar eša heilarżrnunar, eša annars konar heilasköddunar af völdum slyss eša sjśkdóms. Lögręšissvipting veršur ekki reist į žessum įstęšum nema fyrir liggi vottorš lęknis um andlegt heilsufar žess sem krafa um lögręšissviptingu beinist gegn, nema ķ algjörum undantekningartilvikum. Auk žess hvķlir sjįlfstęš rannsóknarskylda į dómara viš mešferš lögręšissviptingarmįla ef žörf krefur samkvęmt öllum tölulišum žessarar greinar eins og nįnar er reifaš aftar ķ žessum kafla.
B-lišur er aš nokkru leyti samhljóša c-liš 1. mgr. 3. gr. gildandi laga sem aftur er aš rekja til 3. tölul. 1. mgr. 5. gr. lögręšislaganna frį 1947. Samkvęmt žvķ getur ofneysla og fķkn manns ķ įfengi eša įvana- og fķkniefni veriš grundvöllur sviptingar. Lestir žessir verša aš vera į žvķ stigi aš mašur sé af žeirra völdum ófęr um aš rįša sjįlfur persónulegum högum sķnum eša fé. Til grundvallar sviptingu skal ef žess er nokkur kostur liggja vottorš lęknis og eftir atvikum lögregluskżrslur.
C-lišur er samhljóša e-liš 1. mgr. 3. gr. gildandi laga, sbr. og 5. tölul. 1. mgr. 5. gr. laganna frį 1947. Ķ žessu įkvęši er byggt į žvķ aš mašur eigi vegna lķkamlegs vanžroska, heilsubrests eša annarra vanheilinda óhęgt meš aš rįša högum sķnum og óski sjįlfur eftir sviptingu af žeim sökum. Žrįtt fyrir aš mašur óski sjįlfur eftir sviptingu fer fram sjįlfstęš könnun į žvķ hvort skilyršum įkvęšisins er aš öšru leyti fullnęgt.
D-lišur er samhljóša d-liš 1. mgr. 3. gr. gildandi laga. Nefndin ķhugaši aš fella nišur heimild til aš svipta menn lögręši į žessum grundvelli žar sem ķ frumvarpi til sóttvarnarlaga sem lagt var fram į 120. löggjafaržingi, 160. mįli, žingskjali 194, var aš finna sérstaka heimild til aš flytja menn, aš nįnar tilgreindum skilyršum uppfylltum, naušuga į sjśkrastofnun til einangrunar. Žaš frumvarp hefur hins vegar ekki nįš fram aš ganga og žvķ ekki tališ rétt aš fella žessa heimild śr lögręšislögum aš svo stöddu.
Žörf lögręšissviptingar.
Mašur veršur ekki sviptur lögręši sķnu, hvorki sjįlfręši né fjįrręši, nema žörf sé sviptingar. Žetta er nś skżrt tekiš fram ķ upphafi 4. gr. en viš žaš mun hafa veriš mišaš ķ lögręšissviptingarmįlum fram til žessa žótt žaš hafi ekki veriš oršaš sérstaklega ķ lögręšislögum.
Meta ber žörf lögręšissviptingar ķ hverju einstöku tilviki. Žaš mat er upphaflega hjį žeim sem įtt geta ašild aš lögręšissviptingarmįli og sķšan, ef krafa um sviptingu er borin fram viš dómstól, hjį dómara žeim sem meš mįliš fer. Alkunna er aš ekki eru allir žeir sviptir lögręši sem uppfylla skilyrši 3. gr. gildandi lögręšislaga žar sem ekki er talin žörf sviptingar ķ öllum tilvikum. Ekki er t.d. vķst aš žörf sé į fjįrręšissviptingu žótt mašur sé ófęr um aš rįša fé sķnu, t.d. vegna ellisljóleika, ef eignir hans eru tiltölulega litlar og ekki er žörf į stašgöngumanni til aš gera löggerninga fyrir hans hönd. Sama į viš ef mašur, sem uppfyllir sömu skilyrši til fjįrręšissviptingar, hefur gefiš öšrum gilt umboš til aš fara meš fjįrmįl sķn og skiptir žį ekki mįli hvort eignir hans eru litlar eša miklar. Žegar litiš er til žeirra sem ekki eru fęrir um aš rįša persónulegum högum sķnum, vegna t.d. andlegs vanžroska, mį fullyrša aš žeir njóta ķ mörgum tilvikum ašstošar og ašhlynningar nįinna vandamanna eša hjśkrunarfólks eša annars starfsfólks į stofnunum sem žeir eru vistašir į meš samžykki sķnu. Viš žessar ašstęšur er oft ekki žörf į sjįlfręšissviptingu.
Ekki er unnt aš afmarka žörf lögręšissviptingar ķ lögum og getur hśn jafnvel tekiš breytingum mišaš viš žaš hvaša žjónusta og annar ašbśnašur er ķ boši af hįlfu hins opinbera fyrir žį sem minni mįttar eru. Reynslan veršur žvķ aš leiša ķ ljós hvernig dómstólar meta skilyrši 4. gr. frumvarpsins um žörf lögręšissviptingar.
Vanhęfi žess sem krafist er aš verši sviptur lögręši sķnu til žess aš rįša persónulegum högum sķnum eša fé.
Til višbótar žvķ skilyrši aš žörf sé į lögręšissviptingu veršur žeim skilyršum aš vera fullnęgt ķ mįlum skv. a- og b-lišum 4. gr. aš viškomandi sé ekki fęr um aš rįša persónulegum högum sķnum ķ mįlum vegna kröfu um sjįlfręšissviptingu og ekki fęr um aš rįša fé sķnu ķ mįlum til fjįrręšissviptingar.
Mat į žvķ hvort hęfi viškomandi er svo skert aš lögręšissviptingar sé žörf er aš sjįlfsögšu einnig ķ höndum dómara sem meš mįl fer. Ekki er naušsynlegt aš viškomandi sé algjörlega ófęr um aš rįša persónulegum högum sķnum eša fé, en gera veršur žį kröfu aš um veruleg frįvik frį ešlilegu įstandi sé aš ręša. Žį veršur ekki gerš ófrįvķkjanleg krafa um aš įstand viškomandi sé samfellt meš žeim hętti aš hann sé ófęr um aš rįša persónulegum högum sķnum eša fé. Žannig getur til dęmis veriš réttlętanlegt og ķ žįgu sjśklings aš svipta hann sjįlfręši sķnu vegna alvarlegs gešsjśkdóms til žess aš koma megi viš naušsynlegri lęknishjįlp mešan į alvarlegum og tķšum gešsveiflum stendur žótt heilsa hans sé betri og hann fęr um aš rįša persónulegum högum sķnum žess į milli.
Viš sviptingu fjįrręšis eru einkum tvö sjónarmiš sem aš baki bśa. Annars vegar er žaš verndarsjónarmiš gagnvart hinum svipta, ž.e. einkum til aš koma ķ veg fyrir aš óvandašir samferšamenn notfęri sér veikleika hans ķ žvķ skyni aš hafa af honum fé, og reyndar einnig verndarsjónarmiš sem lśta aš grandlausum višsemjendum hans. Hins vegar er žaš sjónarmiš aš bęta śr žörf sem skapast žegar taka žarf lögmętar įkvaršanir um fjįrmuni manns sem ekki er fęr um aš gera žaš sjįlfur, t.d. aš selja hśs hans eša reka fyrirtęki hans.
Ef mašur óskar sjįlfur eftir aš verša sviptur lögręši skv. c-liš 4. gr. er slakaš į kröfum žeim sem geršar eru til vanhęfis hans til aš rįša persónulegum högum sķnum eša fé, sbr. oršalagiš ,,į óhęgt meš``. Meš žvķ aš lögleiša rįšsmannsskipan skv. IV. kafla mį ętla aš sjaldgęft verši aš menn óski eftir aš verša sviptir fjįrręši sķnu fyrir dómi, eins og nįnar er fjallaš um annars stašar ķ athugasemdum žessum, og sjaldgęft er aš menn óskir sjįlfir eftir aš vera sviptir sjįlfręši sķnu, sbr. töflu VI. Engu aš sķšur žykir rétt aš halda žvķ śrręši ķ lögręšislögum aš menn geti sjįlfir boriš fram slķkar kröfur, enda geta žeir įtt rķka hagsmuni af žvķ aš fį sér skipaša lögrįšamenn.
Vanheilsa žess sem krafist er aš verši sviptur lögręši.
Til žess aš tryggja réttaröryggi og ķ žvķ skyni aš dómsśrlausnir ķ lögręšissviptingarmįlum verši samręmdar er lagt til aš eftir sem įšur skuli lögręšissvipting bundin viš įkvešin lęknisfręšileg skilyrši.
Meš oršunum ,,andlegur vanžroski`` ķ a-liš 4. gr., sem er óbreytt oršalag a-lišar 3. gr. gildandi lögręšislaga, er einkum įtt viš alvarlega žroskahefta menn.
Gešsjśkdómar eru algengar įstęšur lögręšissviptinga. Varšandi gešsjśkdóma vķsast til žess sem um žį segir ķ athugasemdum meš III. kafla um naušungarvistanir ķ sjśkrahśsum. Į žaš er žó bent aš gešsjśkdómur žarf ekki aš vera į jafnalvarlegu stigi til žess aš geta veriš grundvöllur lögręšissviptingar og til žess aš vera grundvöllur samžykkis dómsmįlarįšuneytisins til naušungarvistunar, enda segir ķ 2. mgr. 19. gr. um skilyrši naušungarvistunar aš til žurfi aš koma ,,alvarlegur gešsjśkdómur`` o.s.frv. Įstęšur žessa eru žęr aš įkvaršanir rįšuneytisins eru stjórnvaldsįkvaršanir sem taka ber svo fljótt sem viš veršur komiš, enda er sjśklingur oft talinn sjįlfum sér og öšrum hęttulegur og įvallt ķ brżnni žörf fyrir lęknismešferš žegar ķ staš. Žeim śrręšum sem viš veršur komiš fyrir dómi til rannsóknar lögręšissviptingarmįls er žannig fęstum fyrir aš fara ķ naušungarvistunarmįlum. Um žetta er nįnar fjallaš ķ athugasemdum um 11. gr. og III. kafla frumvarpsins.
Eins og fram kemur ķ b-liš 4. gr. er lagt til aš eftir sem įšur verši unnt aš svipta mann lögręši vegna ofdrykkju eša ofnotkunar įvana- og fķkniefna. Įšur er fram komiš aš lestir žessir verša aš vera į hįu stigi og hefur reynslan sżnt aš žörf getur veriš sviptingar af žessum įstęšum til žess aš skipa megi viškomandi lögrįšamann til aš gęta hagsmuna hans.
Žegar mašur óskar sjįlfur eftir aš verša sviptur lögręši skv. c-liš 4. gr. er ekki ašeins slakaš į kröfunni um vanhęfi hans til aš rįša persónulegum högum sķnum eša fé, heldur eru einnig geršar minni kröfur til hinna lęknisfręšilegu skilyrša. Vanheilindi samkvęmt žessum liš geta bęši veriš af lķkamlegum og andlegum toga, en įvallt veršur aš gera žį kröfu aš viškomandi geri sér grein fyrir žżšingu sviptingarinnar.
Eins og aš framan hefur veriš reifaš og rétt er aš leggja sérstaka įherslu į veršur lögręšissviptingu manns, aš ósk annars en hans sjįlfs, ekki viš komiš nema öllum skilyršum 4. gr. sé fullnęgt, ž.e. žörfinni į lögręšissviptingu, vanhęfi hans til žess aš rįša persónulegum högum sķnum eša fé og aš hiš lęknisfręšilega skilyrši sé til stašar. Hér gilda žó sérreglur ef krafa um lögręšissviptingu er reist į d-liš 4. gr.
Til fróšleiks fylgja hér žrjįr töflur meš tölfręšilegum upplżsingum. Ķ fyrstu töflunni er aš finna tölur um fjölda dómsmįla tķmabiliš 1. jślķ 1984 til 31. desember 1995, žar sem menn hafa veriš sviptir sjįlfręši, fjįrręši eša lögręši. Ķ annarri töflunni koma fram įstęšur sviptingar skv. 1. mgr. 3. gr. gildandi lögręšislaga og ķ žeirri
žrišju er aš finna tilgreindar įstęšur sviptingar skv. a-liš 1. mgr. 3. gr. gildandi lögręšislaga:
TAFLA I
Fjöldi dómsmįla.
|
Įr
|
Sjįlfręši
|
Fjįrręši
|
Lögręši
|
Samtals
|
|
1984
|
1
|
3
|
0
|
4
|
|
1985
|
5
|
5
|
3
|
13
|
|
1986
|
7
|
2
|
1
|
10
|
|
1987
|
4
|
8
|
2
|
14
|
|
1988
|
5
|
12
|
4
|
21
|
|
1989
|
6
|
12
|
2
|
20
|
|
1990
|
12
|
9
|
2
|
23
|
|
199
1
|
7
|
15
|
3
|
25
|
|
1992
|
5
|
16
|
4
|
25
|
|
1993
|
9
|
15
|
5
|
29
|
|
1994
|
7
|
11
|
4
|
22
|
|
1995
|
7
|
12
|
5
|
24
|
|
Samtals
|
75
|
120
|
35
|
230
|
TAFLA II
Įstęšur sviptingar skv. 1. mgr. 3. gr. lögręšislaga, nr. 68/1984.
|
Įr
|
a-lišur
|
b-lišur
|
c-lišur
|
d-lišur
|
e-lišur
|
u. vantar.
|
|
1984
|
4
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
|
1985
|
11
|
0
|
0
|
1
|
1
|
1
|
|
1986
|
8
|
1
|
1
|
0
|
2
|
0
|
|
1987
|
12
|
2
|
1
|
1
|
0
|
1
|
|
1988
|
17
|
1
|
3
|
0
|
1
|
1
|
|
1989
|
18
|
1
|
1
|
0
|
0
|
0
|
|
1990
|
2
0
|
2
|
5
|
0
|
1
|
0
|
|
1991
|
22
|
0
|
1
|
0
|
3
|
0
|
|
1992
|
21
|
2
|
3
|
0
|
1
|
0
|
|
1993
|
23
|
0
|
7
|
0
|
0
|
0
|
|
1994
|
20
|
2
|
1
|
0
|
1
|
0
|
|
1995
|
19
|
0
|
5
|
1
|
1
|
0
|
|
Samtals²
|
195 -78%
|
11 - 4,5%
|
28 - 11%
|
3 - 1%
|
11 - 4,5%
|
3 - 1%
|
. Upplżsingar vantar.
² Ķ mörgum tilfellum er ķ śrskurši vķsaš ķ fleiri en einn liš ķ 1. mgr. 3. gr. lögręšislaga. Hér er žvķ samtalan 251 en heildarfjöldi mįla er 230.
TAFLA III
Įstęšur sviptingar skv. a-liš 1. mgr. 3. gr. lögręšislaga, nr. 68/1984.
|
Įr
|
andl. vanž.
|
ellisljóleiki
|
gešsjśkd.
|
annaš
|
samtals*
|
|
1984
|
0
|
2
|
2
|
0
|
4
|
|
1985
|
6
|
0
|
5
|
0
|
11
|
|
1986
|
2
|
1
|
6
|
0
|
9
|
|
1987
|
4
|
2
|
3
|
3
|
12
|
|
1988
|
5
|
7
|
3
|
2
|
17
|
|
1989
|
6
|
3
|
5
|
5
|
19
|
|
1990
|
2
|
3
|
13
|
4
|
22
|
|
1991
|
4
|
9
|
7
|
4
|
24
|
|
1992
|
7
|
6
|
7
|
2
|
22
|
|
1993
|
7
|
3
|
7
|
7
|
24
|
|
1994
|
3
|
3
|
5
|
9
|
20
|
|
1995
|
3
|
7
|
4
|
6
|
20
|
|
Samtals*
|
49
|
46
|
67
|
42
|
204*
|
* Nišurstašan ķ žessum liš stemmir ekki viš nišurstöšutölur śr fyrri töflu žar sem fram kemur aš vķsaš hafi veriš ķ a-liš ķ 195 śrskuršum af žeim 230 sem upp voru kvešnir į umręddu tķmabili. Hér er talan önnur, ž.e. 204, žar sem fyrir kemur aš vķsaš er ķ tvo undirliši ķ greininni, t.d. bęši andlegan vanžroska og gešsjśkdóm. Undir lišinn annaš falla ašrar tilvķsanir en žęr sem klįrlega rśmast ķ upptalningunni ķ a-liš 1. mgr. 3. gr. lögręšislaga, t.d. heilabilun, heiladrep, hrörnunarsjśkdómur, lķkamleg fötlun, heilablóšfall, blinda, heilaęšasjśkdómur, įfall, heilsuskortur og įverkar eftir slys (höfušhögg og blęšingar).
Um 5. gr.
Įkvęši 5. gr. er nżmęli. Ķ 1. mgr. er gert rįš fyrir aš svipta megi mann lögręši tķmabundiš og ķ 2. mgr. er aš finna heimild til aš svipta mann fjįrręši einungis varšandi tilteknar eignir. Įkvęši 1. mgr. tekur bęši til sviptingar sjįlfręšis og fjįrręšis.
Ķ gildandi lögręšislögum er byggt į žvķ aš lögręšissvipting, hvort sem um er aš ręša eingöngu sjįlfręšissviptingu, eingöngu fjįrręšissviptingu eša hvort tveggja, sé įvallt ótķmabundin. Ķ samręmi viš žaš fį lögręšissviptir einstaklingar ekki lögręši aftur nema dómari felli lögręšissviptingu nišur samkvęmt beišni. Telja veršur aš gild rök hnķgi aš žvķ aš sett verši ķ lög įkvęši sem heimila aš lögręšissvipting verši tķmabundin eins og įšur hefur veriš vikiš aš. Nefna mį aš ótķmabundin svipting lögręšis felur ķ sér mjög afdrifarķka skeršingu į grundvallarréttindum fulltķša einstaklings til aš rįša sér og mįlefnum sķnum sjįlfur. Meš žvķ aš heimila aš hęgt verši aš tķmabinda lögręšissviptingu er dómara skapaš svigrśm til aš įkveša aš sviptingin skuli ekki standa lengur en naušsynlegt viršist vera į žeim tķma sem śrskuršur er kvešinn upp. Heimild til tķmabundinnar sviptingar felur žvķ ķ sér mildara śrręši en svipting til frambśšar og aukiš réttaröryggi fyrir žann sem krafa um sviptingu beinist gegn. Einnig mį nefna aš lögręšissvipting, og žį sérstaklega sjįlfręšissvipting, er oft lišur ķ žvķ aš skapa grundvöll til aš koma mönnum ķ mešferš į sjśkrastofnunum, t.d. vegna gešsjśkdóms, ofdrykkju eša misnotkunar įvana- og fķkniefna. Viš žessar ašstęšur getur veriš heppilegra aš įkveša aš svipting skuli tķmabundin žar sem ķ mörgum tilfellum mį gera rįš fyrir aš viškomandi verši samvinnužżšari ķ mešferšinni ef hann sér fyrir endann į vist sinni og fyrir liggur aš hann muni fį lögręši sitt sjįlfkrafa aš nżju aš žeim tķma lišnum sem įkvešinn hefur veriš. Leggja ber įherslu į aš skilyrši tķmabundinnar lögręšissviptingar eru nįkvęmlega žau sömu og ótķmabundinnar. Möguleikinn į aš tķmabinda sviptingu į žvķ ekki aš fela ķ sér aš slakaš verši į kröfum um aš skilyrši fyrir sviptingu séu örugglega uppfyllt. Žar sem um er aš ręša afdrifarķka skeršingu į grundvallarmannréttindum leiša almenn lögskżringarvišhorf til žess aš įkvęšin ber aš skżra žröngt. Rétt žykir aš sömu reglur gildi um sóknarašild žótt eingöngu sé krafist tķmabundinnar sviptingar.
Ķ 2. mįlsl. 1. mgr. 5. gr. er gert rįš fyrir aš tķmabundin svipting sé ekki įkvešin styttri en sex mįnušir ķ senn. Meš žvķ er lögš įhersla į aš śrręšinu verši almennt ekki beitt nema fyrirsjįanlegt sé aš žess sé žörf um einhvern tķma. Hér er einnig höfš hlišsjón af sex mįnaša reglunni sem fram kemur ķ 1. mgr. 9. gr. gildandi laga, sbr. 2. mgr. 15. gr. frumvarpsins.
Rétt žykir aš taka sérstaklega fram ķ įkvęšinu aš mašur, sem sviptur hefur veriš lögręši tķmabundiš, öšlist sjįlfkrafa lögręši aš žeim tķma lišnum sem įkvešinn hefur veriš ķ śrskurši. Ef talin er žörf į aš framlengja lögręšissviptingu veršur žaš ekki gert nema meš annašhvort ótķmabundnum eša tķmabundnum śrskurši dómara ķ nżju lögręšissviptingarmįli. Um rekstur slķks mįls gilda sömu reglur og um rekstur lögręšismįla endranęr. Um nišurfellingu tķmabundinnar sviptingar meš śrskurši dómara gilda sömu reglur og žegar um ótķmabundna sviptingu er aš ręša, enda verši hennar ekki lengur talin žörf. Sérreglu er aš finna ķ 2. mgr. 15. gr. varšandi nišurfellingu tķmabundinnar sviptingar sem įkvešin er ķ tólf mįnuši eša skemur, en žar segir aš dómara sé óskylt aš taka kröfu um nišurfellingu til mešferšar nema helmingur tķmans sé lišinn hiš skemmsta.
Ķ 2. mgr. 5. gr. er lagt til aš heimilaš verši aš svipta mann fjįrręši einungis varšandi tilteknar eignir hans. Hér er einnig um nżmęli aš ręša. Varšandi skżringar į žeim eignum sem taldar eru upp ķ a-, b- og c-lišum 2. mgr. er vķsaš til žess er segir um eignir žessar ķ athugasemdum um 35. gr. er męlir fyrir um heimild til aš fela rįšsmanni umsjón sams konar eigna. Röksemdir fyrir žessu nżmęli eru af svipušum meiši og raktar hafa veriš varšandi tķmabundna lögręšissviptingu. Hér er um vęgara śrręši aš ręša en allsherjarsviptingu fjįrręšis. Benda mį į aš skv. 3. mgr. 14. gr. er rįš fyrir žvķ gert aš nišurstöšu śrskuršar dómara um sviptingu fjįrręšis, sem ekki er bundin viš tilteknar eignir, skuli birta ķ Lögbirtingablaši eins og lögskylt er samkvęmt gildandi lögręšislögum, en žegar um sviptingu fjįrręšis varšandi tilteknar eignir er aš ręša, til aš mynda fasteign, er einungis skylt aš žinglżsa śrskurši dómara į viškomandi eign eša grķpa til annarra žeirra rįšstafana sem męlt er fyrir um ķ 4. mgr. 14. gr. Svipting lögręšis skal ekki ganga lengra en dómari telur žörf į hverju sinni, sbr. 1. mgr. 12. gr., og getur hann žvķ śrskuršaš aš fjįrręšissvipting taki ašeins til nįnar tilgreindra eigna žótt krafist hafi veriš allsherjarsviptingar fjįrręšis eša aš svipting verši tķmabundin žótt krafist hafi veriš ótķmabundinnar sviptingar.
Įkvęši 1. og 2. mgr. 5. gr. skapa įkvešiš svigrśm til aš haga sviptingu aš žvķ er varšar umfang hennar og tķmalengd til samręmis viš žarfir ķ hverju einstöku tilfelli. Meš žvķ móti er tekiš tillit til megingagnrżni į nśverandi kerfi sem žótt hefur ósveigjanlegt og ekki til žess falliš aš koma til móts viš einstaklingsbundnar žarfir.
Réttarįhrif takmarkašrar fjįrręšissviptingar eru žau aš hlutašeigandi einstaklingur er sviptur rétti til žess aš fara meš, rįšstafa og takast į heršar skuldbindingar vegna žeirra eigna sem fjįrręšissviptingin tekur til. Aš öšru leyti heldur hann fjįrręši sķnu og ręšur žvķ einn öšru fé sķnu.
Įkvęši 3. mgr. žarfnast ekki skżringa.
Um 6. gr.
Meš 6. gr. er lagt til žaš nżmęli aš svipta megi mann lögręši til brįšabirgša žar sem reynslan hefur sżnt aš žörf er į aš unnt sé aš beita slķku śrręši.
Ķ 1. mgr. er tekiš fram, aš skilyrši lögręšissviptingar skv. 4. gr. žurfi aš žykja vera fyrir hendi og aš brżn žörf sé į lögręšissviptingu žegar ķ staš. Enn fremur er naušsynlegt aš krafa hafi veriš borin fram fyrir sama dómstóli um lögręšissviptingu sem ekki er ętlaš aš vera til brįšabirgša, en sś krafa getur hvort sem er lotiš aš sviptingu sjįlfręšis eša fjįrręšis, tķmabundinnar eša ótķmabundinnar, eša einungis aš sviptingu fjįrręšis aš žvķ er varšar tilteknar eignir. Meš žessu į aš vera tryggt aš mįli verši fram haldiš meš žeim hętti sem ķ frumvarpinu er męlt fyrir um svo fljótt sem verša mį žannig aš svipting til brįšabirgša standi ekki lengur en naušsynlegt er.
Ķ 2. mgr. er męlt fyrir um aš įkvęši II. kafla skuli gilda um mįl til sviptingar lögręšis til brįšabirgša meš žeim undantekningum sem žar greinir. Til žess aš įkvęši 6. gr. nįi tilgangi sķnum er naušsynlegt aš unnt sé aš vķkja frį žeim reglum ef naušsyn krefur.
Įkvęši 3. mgr. um aš įkvöršun um sviptingu lögręšis til brįšabirgša skuli tekin meš śrskurši sem skjóta megi til Hęstaréttar er til įréttingar um žessi atriši žar sem žetta heyrir einnig undir 1. mįlsl. 2. mgr. Žykir rétt til įherslu aš taka žetta fram ķ įkvęšinu.
Ķ 4. mgr. er męlt fyrir um meš hvaša hętti lögręšissviptingu til brįšabirgša ljśki. Ešli mįlsins samkvęmt er naušsynlegt aš skżrar reglur gildi um brottfall śrskuršar um lögręšissviptingu til brįšabirgša og er ekki žörf frekari skżringa um žetta efni.
Ķ 5. mgr. er kvešiš į um aš réttarįhrif lögręšissviptingar eigi viš um lögręšissviptingu til brįšabirgša og žarfnast įkvęšiš ekki frekari skżringa.
Um 7. gr.
Įkvęši 7. gr. er aš mestu leyti samhljóša 5. gr. gildandi lögręšislaga, en hśn var aftur aš mestu leyti samhljóša 7. gr. lögręšislaganna frį 1947.
Helstu breytingarnar eru žęr aš ķ 1. og 2. mgr. 7. gr. eru hugtökin varnarašili og sóknarašili ķ lögręšissviptingarmįli skilgreind. Žį er c-lišur 1. mgr. 5. gr. gildandi laga felldur brott, rįšsmanni ašila, sbr. IV. kafli frumvarpsins, bętt viš sem hugsanlegum sóknarašila, og sóknarašild dómsmįlarįšherra skv. f-liš 1. mgr. 5. gr. gildandi laga er žrengd, sbr. e-liš 2. mgr. 7. gr., en sóknarašild félagsmįlastofnunar eša sambęrilegs fulltrśa sveitarstjórnar vķkkuš aš sama skapi. Aš öšru leyti eru greinarnar samhljóša. Ķ įkvęšinu eru taldir upp žeir sem sett geta fram kröfu um lögręšissviptingu. Ķ athugasemdum žessum er aš nokkru stušst viš athugasemdir sem fram komu ķ greinargerš meš frumvarpi til lögręšislaganna frį 1947.
Ķ a-liš 2. mgr. eru taldir upp nįnir vandamenn varnarašila sem vegna tengsla sinna viš hann og gęslu eiginhagsmuna eiga aš hafa rétt til aš setja fram kröfu. Ef hjón eru skilin fellur rétturinn nišur. Oršiš systkin tekur einnig til hįlfsystkina.
Ķ b-liš er gert rįš fyrir aš lögrįšamašur, hvort sem hann er lögborinn eša skipašur, geti sett fram kröfu um lögręšissviptingu. Žetta getur įtt viš t.d. ef ętlunin er aš koma ķ veg fyrir aš mašur öšlist lögręši žegar hann hefur aldur til, ętlunin er aš framlengja tķmabundna sviptingu eša žegar ašili hefur ašeins veriš sviptur fjįrręši eša ašeins sjįlfręši, en ętlunin er aš svipta hann frekara lögręši. Einnig er gert rįš fyrir aš rįšsmašur varnarašila, sbr. IV. kafla, geti sett fram kröfu um lögręšissviptingu. Ķ 2. mgr. 48. gr. segir aš sś skylda hvķli į rįšsmanni aš vekja athygli yfirlögrįšanda
į žvķ ef skjólstęšingur rįšsmanns uppfyllir ekki lengur žau skilyrši sem kvešiš er į um ķ 33. gr. Yfirlögrįšandi skal žį taka įkvöršun um hvort rįšsmanni skuli žį žegar veitt lausn frį störfum eša hvort bešiš skuli śrskuršar ķ fjįrręšissviptingarmįli. Žykir rétt ķ ljósi žessa įkvęšis, sem og žess aš rįšsmašur hefur oft mikil tengsl viš skjólstęšing sinn og žvķ oft į tķšum vel bęr til aš meta hvort naušsynlegt sé aš svipta hann lögręši, aš rįšsmašur geti veriš sóknarašili ķ lögręšissviptingarmįli.
C-lišur tekur til śtarfa er nęstir standa til arfs vegna žess aš nįnari skyldmenni eru ekki til, svo og bréferfingja žegar erfšaskrį er ekki afturtęk, annašhvort sökum žess aš arfleifandi hefur skuldbundiš sig til žess aš taka erfšaskrį ekki aftur eša hann er ekki lengur hęfur til aš afturkalla hana, t.d. vegna ellisljóleika, gešveiki eša af öšrum įstęšum. Eins og fram kemur ķ žeim upplżsingum, sem er aš finna ķ töflu VI hér į eftir hefur ekki komiš til aš sóknarašild hafi veriš byggš į b- eša c-liš 5. gr. gildandi lögręšislaga. Žrįtt fyrir žaš telur nefndin aš įstęša sé til aš hafa žęr heimildir ķ lögręšislögum.
Ķ d-liš er kvešiš į um heimild félagsmįlastofnunar eša samsvarandi fulltrśa sveitarstjórnar til aš setja fram kröfu um lögręšissviptingu žegar tališ er réttmętt aš gera kröfuna vegna tilmęla ašila sjįlfs, vandamanna, lęknis hans eša vina, eša vegna vitneskju um hag ašila er fengist hefur į annan hįtt. Įkvęšiš um sóknarašild félagsmįlastofnunar eša samsvarandi fulltrśa sveitarstjórnar var nżmęli ķ gildandi lögum. Einkum hefur reynt į žetta įkvęši žegar ekki hefur veriš til aš dreifa öšrum sóknarašilum eša ašstandendur hafa ekki treyst sér til aš standa aš kröfu um lögręšissviptingu. Eins og įšur sagši er sóknarašild félagsmįlayfirvalda rżmkuš. Skv. f-liš 1. mgr. 5. gr. gildandi laga er unnt aš beina tilmęlum til dómsmįlarįšuneytisins um aš žaš standi aš slķkum mįlum, en hér er gert rįš fyrir aš slķkum tilmęlum verši beint til félagsmįlayfirvalda ķ sveitarfélagi varnarašila. Nefndin telur rétt aš heimild til sóknarašildar dómsmįlarįšueytisins verši bundin viš žau tilvik žegar gęsla almannahags gerir žess žörf žar sem rįšuneytiš annast yfirstjórn mįla samkvęmt lögręšislögum. Unnt er aš kęra įkvaršanir yfirlögrįšenda til rįšuneytisins og gegnir žaš jafnframt veigamiklu hlutverki ķ sambandi viš naušungarvistanir sjįlfrįša manna ķ sjśkrahśsi. Nefndin telur hins vegar aš įfram eigi aš vera ķ lögum įkvęši sem geri rįš fyrir aš unnt sé aš beina žvķ til opinberra ašila aš standa aš lögręšissviptingarmįli. Meginhugmyndin aš baki heimildinni ķ f-liš gildandi laga er sś aš lögręšissviptingarmįl geti veriš afar viškvęm mįl fyrir ašstandendur varnarašila, ekki sķšur en fyrir hann sjįlfan. Meš žvķ aš setja fram kröfu geti ašstandendur varnarašila bakaš sér óvild hans sem geti haft mjög óheppileg įhrif į samskipti varnarašila viš žį sem nęstir honum standa, ekki sķst honum sjįlfum til tjóns. Munu ašstandendur ķ mörgum tilfellum veigra sér viš žvķ aš setja fram kröfu, jafnvel ķ tilfellum žar sem žess er augljóslega žörf. Ķ slķkum tilfellum getur veriš heppilegt aš viškomandi ašstandendur geti snśiš sér til félagsmįlayfirvalda ķ sveitarfélagi varnarašila og bešiš žau um aš hlutast til um aš reka mįliš. Žessu til višbótar gerir įkvęšiš rįš fyrir aš ašrir ašilar sem žekkja vel til haga varnarašila, en eiga ekki sóknarašild, geti boriš upp tilmęli viš félagsmįlayfirvöld um aš hlutast til um mįlarekstur. Félagsmįlayfirvöld geta einnig hafist handa um mįlsókn žótt ekki hafi veriš beint til žeirra tilmęlum um žaš ef žau telja skilyrši vera fyrir hendi.
Ķ e-liš er dómsmįlarįšherra veitt heimild til aš setja fram kröfu um lögręšissviptingu. Heimild žessi er žrengri samkvęmt frumvarpinu en gildandi lögum žvķ aš hér er gert rįš fyrir aš slķk krafa verši einungis sett fram žegar gęsla almannahags gerir žess žörf, sbr. framangreint. Eins og fram kemur ķ töflu VI hefur einungis sjö sinnum reynt į žessa heimild ķ gildistķš gildandi lögręšislaga.
Ķ 3. mgr. er gert rįš fyrir aš mašur geti sjįlfur óskaš eftir žvķ aš verša sviptur lögręši, enda eigi c-lišur 4. gr. viš um hagi hans. Er žetta óbreytt 2. mgr. 5. gr. gildandi lögręšislaga.
Ķ töflum žeim sem hér fylgja er ķ fyrsta lagi aš finna upplżsingar um aldur varnarašila ķ mįlum til sviptingar lögręšis tķmabiliš 1. jślķ 1984 til 31. desember 1995. Ķ öšru lagi eru upplżsingar um kyn varnarašila og ķ žrišja lagi um sóknarašila skv. 5. gr. gildandi lögręšislaga:
TAFLA IV
Aldur varnarašila.
|
Aldur*
|
Fjöldi
|
Hlutfall
|
|
16-20 įra
|
18
|
7,8%
|
|
21-30 įra
|
40
|
17,4%
|
|
31-40 įra
|
31
|
13,5%
|
|
41-50 įra
|
27
|
11,7%
|
|
51-60 įra
|
19
|
8,3%
|
|
61-70 įra
|
22
|
9,6%
|
|
71-80 įra
|
29
|
12,6%
|
|
81-90 įra
|
36
|
15,6%
|
|
91-100 įra
|
8
|
3,5%
|
|
Samtals
|
230
|
100%
|
*Aldur er reiknašur mišaš viš fęšingarįr varnarašila, ekki viš fęšingardag. Žar af leišandi geta veriš skekkjur ķ töflunni. Yngstu varnarašilar ķ mįlunum voru 16 įra. Elsti varnarašili ķ lögręšissviptingarmįli var 94 įra gamall.
TAFLA V
Kyn varnarašila.
|
Įr
|
Karl
|
Kona
|
Samtals
|
|
1984
|
3 (75%)
|
1 (25%)
|
4
|
|
1985
|
7 (54%)
|
6 (46%)
|
13
|
|
1986
|
5 (50%)
|
5 (50%)
|
11
|
|
1987
|
7 (50%)
|
7 (50%)
|
14
|
|
1988
|
9 (43%)
|
12 (57%)
|
21
|
|
1989
|
11 (55%)
|
9 (45%)
|
20
|
|
1990
|
11 (48%)
|
12 (52%)
|
23
|
|
1991
|
14 (56%)
|
11 (44%)
|
25
|
|
1992
|
14 (56%)
|
11 (44%)
|
25
|
|
1993
|
18 (62%)
|
11 (38%)
|
29
|
|
1994
|
10 (45%)
|
12 (55%)
|
22
|
|
1995
|
12 (50%)
|
12 (50%)
|
24
|
|
Samtals
|
121 (52,6%)
|
109 (47,4%)
|
230
|
TAFLA VI
Sóknarašilar skv. 5. gr. lögręšislaga, nr. 68/1984.
|
Įr
|
a-lišur
|
b-lišur
|
c-lišur
|
d-lišur
|
e-lišur
|
f-lišur
|
2.mgr.
|
uppl.v.
*
|
|
1984
|
4
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
|
1985
|
10
|
0
|
0
|
0
|
0
|
2
|
0
|
1
|
|
1986
|
7
|
0
|
0
|
0
|
1
|
1
|
1
|
0
|
|
1987
|
11
|
0
|
0
|
0
|
1
|
0
|
2
|
0
|
|
1988
|
18
|
0
|
0
|
0
|
0
|
2
|
1
|
0
|
|
1989
|
17
|
0
|
0
|
2
|
1
|
0
|
0
|
0
|
|
1990
|
17
|
0
|
0
|
1
|
3
|
0
|
2
|
0
|
|
1991
|
19
|
0
|
0
|
0
|
3
|
0
|
2
|
1
|
|
1992
|
16
|
0
|
0
|
1
|
6
|
1
|
1
|
0
|
|
1993
|
24
|
0
|
0
|
1
|
1
|
1
|
2
|
0
|
|
1994
|
18
|
0
|
0
|
1
|
3
|
0
|
0
|
0
|
|
1995
|
19
|
0
|
0
|
0
|
4
|
0
|
1
|
0
|
|
S
amt.
|
180
|
0
|
0
|
6
|
23
|
7
|
12
|
2
|
* Upplżsingar vantar.
Um 8. gr.
Ķ greininni er męlt fyrir um form og efni kröfu. Krafa skal įvallt vera skrifleg. Ķ kröfu į aš tilgreina sérstaklega hvort krafist er lögręšissviptingar aš öllu leyti eša ašeins fjįrręšis- eša sjįlfręšissviptingar. Einnig skal tilgreina hvort krafist er tķmabundinnar sviptingar og ef um kröfu um fjįrręšissviptingu er aš ręša skal tilgreina hvort hśn taki til allra eigna viškomandi eša nįnar tilgreindra eigna.
Gert er rįš fyrir aš sóknarašili leggi įvallt fram lęknisvottorš meš kröfu um lögręšissviptingu ef žvķ veršur viš komiš aš afla slķks vottoršs, annašhvort heimilislęknis varnarašila eša sérfręšings sem hefur annast hann. Ef ekki reynist unnt aš afla slķks vottoršs getur dómari viš rannsókn mįls aflaš lęknisvottoršs eins og nįnar er reifaš ķ athugasemdum um 11. gr. Er žvķ lagt til aš meš kröfu um lögręšissviptingu fylgi upplżsingar um heimilislękni varnarašila og žį sérfręšinga, oftast gešlękna, sem hann kann aš hafa leitaš til ef sóknarašili hefur vitneskju um slķkt. Žetta er žó ekki naušsynlegt ef vottorš heimilislęknis eša sérfręšings fylgir kröfu um lögręšissviptingu. Einnig er lagt til aš ķ kröfu sé getiš um nöfn og heimilisföng maka varnarašila eša sambśšarmaka, lögrįša barna hans og foreldra og upplżsinga um hvort žessum ašilum sé kunnugt um kröfuna um lögręšissviptingu. Žaš aš žessar upplżsingar liggi fyrir viš upphaf mįlsmešferšar er til žess falliš aš aušvelda dómara rannsókn mįlsins og flżta mešferš žess, auk žess sem vęnta mį aš dómari tilkynni nįnum ašstandendum varnarašila um kröfuna ef žeim er ókunnugt um hana. Aš öšru leyti žarfnast greinin ekki skżringa.
Um 9. gr.
Mįl til sviptingar lögręšis eru rekin fyrir hérašsdómi. Um varnaržing gildir sś meginregla samkvęmt žessari grein aš bera skuli upp kröfu fyrir hérašsdómara ķ umdęmi žar sem sį er krafa beinist gegn į lögheimili. Ef lögheimili og fastur dvalarstašur fara ekki saman skal žó bera fram kröfu ķ žeirri žinghį žar sem varnarašili dvelst. Fram kemur ķ 1. mgr. 1. gr. laga um lögheimili, nr. 21/1990, aš lögheimili manns sé sį stašur žar sem hann hefur fasta bśsetu. Ķ 3. mgr. sömu greinar segir hins vegar aš dvöl ķ gistihśsi, fangelsi, vinnuhęli, sjśkrahśsi, athvarfi, heimavistarskóla, verbśš, vinnubśšum eša öšru hśsnęši, sem jafna megi til žessa, sé ekki ķgildi fastrar bśsetu. Žį kemur fram ķ 4. mgr. 4. gr. sömu laga, sbr. lög nr. 35/1994, aš manni, sem flyst į dvalarheimili aldrašra, sé heimilt ķ allt aš 18 mįnuši frį flutningi aš eiga įfram lögheimili ķ žvķ sveitarfélagi sem hann hafši fasta bśsetu ķ įšur. Ljóst mį vera aš oft muni mašur, sem krafist er aš verši sviptur lögręši, heyra undir įkvęši 3. mgr. 1. gr. laganna um dvöl ķ sjśkrahśsi eša įkvęši 4. mgr. 4. gr. um dvalarheimili aldrašra. Žegar žannig hagar til er augsżnilega heppilegra aš reka mįliš ķ žeirri žinghį žar sem varnarašili hefur fastan dvalarstaš ef hann er annar en žar sem lögheimili hans er. Ef svo ólķklega vill til aš hvorki er kunnugt um lögheimili varnarašila né fastan dvalarstaš skal bera kröfu upp viš hérašsdóm Reykjavķkur.
Ķ töflum VII og VIII, sem hér fylgja, koma fram upplżsingar fyrir tķmabiliš 1. jślķ 1984 til 31. desember 1995 um annars vegar bśsetu varnarašila, ž.e. hvort viškomandi bjó į höfušborgarsvęšinu eša landsbyggšinni, og hins vegar upplżsingar um žaš hvort viškomandi dvaldi į heimili sķnu eša stofnun žegar krafa var sett fram:
TAFLA VII
Bśseta varnarašila.
|
Įr
|
Höfušborg.svęšiš
|
Landsbyggšin
|
Samtals
|
|
1984
|
3 (75%)
|
1 (25%)
|
4
|
|
1985
|
9 (69%)
|
4 (31%)
|
13
|
|
1986
|
10 (100%)
|
0
|
10
|
|
1987
|
6 (43%)
|
8 (57%)
|
14
|
|
1988
|
19 (90%)
|
2 (10%)
|
21
|
|
1989
|
10 (50%)
|
10 (50%)
|
20
|
|
1990
|
20 (87%)
|
3 (13%)
|
23
|
|
1991
|
19 (76%)
|
6 (24%)
|
25
|
|
1992
|
18 (72%)
|
7 (28%)
|
25
|
|
1993
|
22 (76%)
|
7 (24%)
|
29
|
|
1994
|
10 (45%)
|
12 (55%)
|
22
|
|
1995
|
15 (63%)
|
9 (38%)
|
24
|
|
Samtals
|
161 (70%)
|
69 (30%)
|
230
|
TAFLA VIII
Dvalarstašur varnarašila.
|
Įr
|
Heimili
|
Stofnun
|
Samtals
|
|
1984
|
1 (25%)
|
3 (75%)
|
4
|
|
1985
|
3 (23%)
|
10 (77%)
|
13
|
|
1986
|
3 (30%)
|
7 (70%)
|
10
|
|
1987
|
6 (43%)
|
8 (57%)
|
14
|
|
1988
|
5 (24%)
|
16 (76%)
|
21
|
|
1989
|
6 (30%)
|
14 (70%)
|
20
|
|
1990
|
12 (52%)
|
11 (48%)
|
23
|
|
1991
|
6 (24%)
|
19 (76%)
|
25
|
|
1992
|
8 (32%)
|
17 (68%)
|
25
|
|
1993
|
11 (39%)
|
17 (61%)
|
28*
|
|
1994
|
5 (23%)
|
17 (77%)
|
22
|
|
1995
|
6 (25%)
|
18 (75%)
|
24
|
|
Samtals
|
72 (31,5%)
|
157 (68,5%)
|
229*
|
* Upplżsingar vantar um dvalarstaš ķ einu tilfelli.
Um 10. gr.
Ķ 1. mgr. er męlt fyrir um aš mįl til sviptingar lögręšis sęti almennri mešferš einkamįla, sbr. lög um mešferš einkamįla, nr. 91/1991, meš žeim frįvikum sem ķ frumvarpinu greinir.
Ķ 2. mgr. er lagt fyrir hérašsdómara aš taka kröfu fyrir svo fljótt sem unnt er. Er žetta ķ samręmi viš įkvęši 6. mgr. um hraša mįlsmešferš.
Ķ 3. mgr. er fjallaš um skipun verjanda. Lagt er til aš varnarašili skuli įvallt njóta lišsinnis verjanda, og sé dómara žvķ skylt aš skipa honum verjanda samkvęmt įkvęšum laga um mešferš opinberra mįla nema varnarašili hafi sjįlfur rįšiš sér lögmann til aš gęta réttar sķns. Hér er um aš ręša rķkari skyldur til skipunar verjanda en įkvęši 2. mgr. 7. gr. gildandi lögręšislaga męlir fyrir um. Žykir žetta ķ betra samręmi viš įkvęši 6. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, en įkvęši 2. mgr. 7. gr. gildandi laga.
Hlutverk verjanda er aš koma fram fyrir hönd varnarašila ķ lögręšissviptingarmįlinu og veita honum lišsinni sitt. Žvķ er gert rįš fyrir aš verjandi kynni sér af eigin raun įstand skjólstęšings sķns og hafi samrįš viš hann eftir žvķ sem unnt er. Ef verjandi samžykkir kröfu um lögręšissviptingu eša mótmęlir henni a.m.k. ekki hefur sś afstaša hans eflaust įhrif į sönnunarfęrslu ķ sviptingarmįlinu, en leysir dómara žó ekki undan rannsóknarskyldu sinni.
Ķ nišurlagi 3. mgr. er aš finna žaš nżmęli aš dómari getur skipaš sóknarašila talsmann ef hann óskar eftir žvķ. Meš talsmanni er hér įtt viš lögmann og er lagt til ķ 17. gr. aš žóknun honum til handa skuli greidd śr rķkissjóši. Krafa um lögręšissviptingu er oftast borin fram af nįnum ašstandanda žess sem krafist er aš verši sviptur lögręši eins og fram kemur ķ töflu VI aš framan. Slķk mįl eru undantekningarlķtiš įkaflega viškvęm fyrir ašstandendur, ekki sķšur en varnarašila sjįlfan, eins og reifaš er ķ athugasemdum um 7. gr., og žvķ erfitt fyrir žį aš koma fram ķ dómi, stundum augliti til auglitis viš varnarašila sjįlfan. Af žeim sökum ašallega er lagt til aš dómari geti skipaš sóknarašila talsmann ef hann óskar eftir žvķ.
Ķ 4. mgr. segir aš munnlegur mįlflutningur fari ekki fram ķ mįli til sviptingar lögręšis nema dómari telji žess žörf og įkveši aš svo skuli vera. Aš öšrum kosti skuli dómari gefa lögmanni varnarašila kost į aš leggja fram skriflega vörn įšur en mįl er tekiš til śrskuršar. Meš žessu įkvęši er žaš lagt ķ mat dómara hvort munnlegur mįlflutningur skuli fara fram. Slķkt er ķ mörgum tilvikum óžarft, t.d. žegar varnarašili fellst į kröfu sóknarašila eša verjandi telur engum vörnum viš verša komiš vegna įstands varnarašila. Įkvöršun sķna tekur dómari eftir samrįš viš ašila mįls, ef žvķ veršur viš komiš. Dómari hefur žannig mjög frjįlsar hendur viš įkvaršanatöku um mešferš mįls žar sem naušsynlegt er aš henni verši hagaš meš žeim hętti aš nišurstaša lögręšissviptingarmįls liggi fyrir svo fljótt sem verša mį, enda er kvešiš į um ķ 6. mgr. aš hraša beri mešferš mįls til sviptingar lögręšis svo sem kostur er.
Ķ 5. mgr. er kvešiš į um aš žinghöld ķ mįli til sviptingar lögręšis skuli fara fram
fyrir luktum dyrum. Mįl til sviptingar lögręšis eru persónuleg og mjög viškvęm og žvķ įstęša til aš lögfesta slķkt įkvęši til aš hlķfa ašilum og vandamönnum žeirra.
Ķ 6. mgr. er kvešiš į um aš dómara beri aš hraša mešferš mįls til sviptingar lögręšis svo sem kostur er. Ljóst er aš manni, sem krafist er aš verši sviptur žeim mannréttindum aš fara sjįlfur meš lögrįš sķn, er brżn žörf į aš nišurstaša mįls liggi fyrir svo fljótt sem kostur er. Einnig er ljóst aš ef skilyrši lögręšissviptingar eru fyrir hendi ber naušsyn til aš skipa megi žeim sem svipta žarf lögręši lögrįšamann svo fljótt sem viš veršur komiš.
7. mgr. er óbreytt 3. mgr. 6. gr. gildandi laga og žarfnast ekki skżringa.
Um 11. gr.
Įkvęši 11. gr. fela ķ sér umtalsverš frįvik frį almennum reglum um mešferš einkamįla žar sem gert er rįš fyrir töluveršum afskiptum dómara viš gagnaöflun og rannsókn mįls ef žörf krefur. Er beinlķnis tekiš fram ķ 1. mgr. aš dómara beri aš tryggja aš mįl sé nęgjanlega upplżst įšur en hann kvešur upp śrskurš sinn. Dómari getur žvķ ekki reist śrskurš eingöngu į gögnum sem sóknarašili leggur fram, nema hann telji jafnframt aš mįliš sé nęgjanlega upplżst samkvęmt žeim gögnum. Rannsókn dómara lżtur aš žvķ aš kanna hvort öllum skilyršum til lögręšissviptingar, sem reifuš eru ķ athugasemdum meš 4. gr., sé fullnęgt. Įkvęšum 2., 3., 4. og 6. mgr. žessarar greinar, sem nįnar er fjallaš um hér į eftir, er ętlaš aš tryggja aš dómari hafi žau śrręši sem naušsynleg eru til rannsóknar mįls. Ekki žarf aš fjölyrša um naušsyn žess aš nišurstaša mįls til sviptingar lögręšis sé byggš į traustum grunni.
Ķ 2. mgr. er sérstaklega tekiš fram aš dómari geti sjįlfur aflaš sönnunargagna, svo sem lęknisvottoršs, ef slķkt vottorš hefur ekki fylgt kröfu um lögręšissviptingu, og annarra gagna sem hann telur žörf į. Er žvķ gert aš skilyrši aš įvallt skuli ķ mįli til sviptingar lögręšis liggja fyrir vottorš lęknis um hin lęknisfręšilegu skilyrši 4. gr. ef žvķ veršur viš komiš. Ljóst er aš lęknisvottorš eru aš jafnaši mikilvęgustu sönnunargögnin ķ mįlum til sviptingar lögręšis. Eins og įšur greinir skal ķ lęknisvottorši gerš grein fyrir žvķ hvort varnarašili er haldinn einhverjum žeim sjśkdómi eša ķ slķku įstandi sem er skilyrši lögręšissviptingar skv. 4. gr., įsamt sjśkdómsgreiningu, ef unnt er, eša ķtarlegri lżsingu į įstandi varnarašila. Einnig er rétt aš komi fram ef įstand varnarašila er meš žeim hętti aš tilgangslaust sé aš kalla hann fyrir dóm ķ žvķ skyni aš kynna honum kröfuna og gefa honum kost į aš tjį sig um hana, sbr. 2. mįlsl. 2. mgr. Žrįtt fyrir aš hlutverk lęknis žess er vottorš gefur sé fyrst og fremst aš lżsa žvķ sem aš framan greinir hafa lęknisvottorš einnig oft aš geyma lżsingu į žvķ hvort varnarašili er aš mati lęknisins fęr um aš rįša persónulegum högum sķnum eša fé.
Ekki er tališ rétt aš gera žį kröfu aš lęknisvottorš sé įvallt gefiš af sérfręšingi, t.d. gešlękni, žótt um gešsjśkdóm sé aš ręša. Heimilislęknir varnarašila er sį lęknir sem oftast žekkir best til įstands hans og gera veršur rįš fyrir aš oft verši leitaš til heimilislęknis til śtgįfu vottoršs.
Žegar litiš er til žess į hvaša grundvelli lęknisvottorš byggist veršur aš gera žį kröfu aš lęknir hafi nżlega skošaš eša a.m.k. rętt viš varnarašila, ef žvķ veršur viš komiš, og ķ langflestum tilvikum er ekki viš vanda aš strķša hvaš žetta snertir. Eins og fram kemur ķ töflu VIII aš framan dvaldi varnarašili į stofnun ķ 68,5% tilfella ķ lögręšissviptingarmįlum į tķmabilinu frį 1. jślķ 1984 til 31. desember 1995 og ķ flestum öšrum tilvikum en žeim er varnarašili dvelst į stofnun mį bśast viš aš hann reynist samvinnufśs um lęknisskošun, eftir atvikum fyrir tilstilli verjanda sķns. Ef varnarašili hins vegar neitar alfariš aš hlķta lęknisskošun veršur aš byggja į eldri lęknisfręšilegum gögnum, t.d. sjśkraskrįm sjśkrahśss sem hann hefur dvališ į eša upplżsingum heimilislęknis hans frį fyrri tķš. Ef svo ólķklega vill til aš engin lęknisfręšileg gögn eru til um varnarašila og hann hafnar lęknisskošun veršur dómari aš byggja nišurstöšu sķna ķ mįli til sviptingar lögręšis į öšrum gögnum en lęknisvottorši.
Rétt er aš taka fram aš dómari er aš sjįlfsögšu ekki bundinn af žvķ sem fram kemur ķ lęknisvottorši, t.d. mati lęknis į žvķ hvort varnarašili er fęr um aš rįša persónulegum högum sķnum eša fé, žótt efni lęknisvottoršs, einkum um skilgreiningu sjśkdóms, sé afar mikilvęgt sönnunargagn ķ mįli til sviptingar lögręšis. Ef dómari telur rétt getur hann kallaš eftir vottorši annars lęknis eša sérfręšings, ef heimilislęknir varnarašila hefur gefiš vottorš, og einnig getur hann kallaš lękni fyrir dóm til skżrslugjafar og fyllingar į fyrirliggjandi vottorši. Skylda lękna til aš veita dómstóli upplżsingar um varnarašila byggist į ķ 6. mgr. žessarar greinar.
Vegna kostnašar viš śtgįfu lęknisvottorša er bent į įkvęši 1. mgr. 17. gr. žar sem fram kemur aš sį kostnašur skuli greiddur śr rķkissjóši.
Varšandi lęknisvottorš, sem gefin eru śt vegna mįla til sviptingar lögręšis, er loks tekiš fram aš gert er rįš fyrir aš dómsmįlarįšuneytiš, aš höfšu samrįši viš heilbrigšisrįšuneytiš, muni gefa śt eyšublöš til notkunar viš gerš slķkra vottorša eins og gert hefur veriš vegna naušungarvistana manna ķ sjśkrahśsum og nįnar er fjallaš um ķ athugasemdum viš III. kafla.
Meš öšrum gögnum ķ 1. mįlsl. 2. mgr. er įtt viš önnur skrifleg gögn en lęknisvottorš sem dómari telur žörf į aš kalla eftir viš rannsókn mįls. Hér undir mundi t.d. heyra vottorš frį stofnun fyrir aldraša sem varnarašili dvelur į. Starfsfólk slķkra stofnana žekkir aš jafnaši vel til vistmanna sem žar dvelja og hefur oftast traustan grundvöll til aš byggja umsögn um žį į og getur slķk umsögn žvķ veriš dómara mikilvęgt gagn viš rannsókn mįls. Einnig er hér įtt viš skrifleg gögn frį żmsum stofnunum o.fl. sem fjallaš er um ķ athugasemdum um 6. mgr.
Skv. 2. mįlsl. 2. mgr. skal dómari kalla varnarašila fyrir dóm, kynna honum kröfuna og gefa honum kost į aš tjį sig um hana, nema įstandi hans sé svo hįttaš samkvęmt vottorši lęknis aš žaš sé tilgangslaust. Gert er rįš fyrir aš dómari gefi varnarašila kost į aš bera fram ósk um hver verši skipašur verjandi hans ķ sama žinghaldi, sbr. 3. mgr. 10. gr. Įkvęši 2. mįlsl. 2. mgr. er ķ samręmi viš 2. mįlsl. 1. mgr. 7. gr. gildandi lögręšislaga aš öšru leyti en žvķ aš ķ staš žess aš gera kröfu um aš vottorš stafi frį yfirlękni į sjśkrahśsi eša öšrum embęttislękni er nęgilegt aš fyrir liggi vottorš ótilgreinds lęknis, t.d. heimilislęknis varnarašila. Er žaš tališ nęgilegt žegar litiš er til hinnar rķku skyldu dómara til aš kynna sér įstand varnarašila af eigin raun į dvalarstaš hans ef ekki er unnt aš kvešja hann fyrir dóm, sbr. 4. mgr.
Bošun varnarašila fyrir dóm skal fara fram svo fljótt sem viš veršur komiš eftir aš dómstóli berst krafa um lögręšissviptingu, sbr. 2. mgr. 10. gr. Varnarašili į aš sjįlfsögšu rétt į aš tjį sig um mįliš en rannsóknartilgangur žess aš boša hann fyrir dóm er tvķžęttur. Ķ fyrsta lagi er hann sį aš unnt sé aš kanna afstöšu varnarašila til sviptingarkröfunnar žar sem afstaša hans getur haft įhrif į frekari mešferš mįlsins, einkum sönnunarfęrslu, žótt dómari sé ekki bundinn af afstöšu varnarašila eins og įšur er fram komiš. Ķ öšru lagi er tilgangurinn sį aš dómari geti af eigin raun kynnt sér įstand varnarašila. Ķ nišurlagi 2. mgr. segir loks aš dómari skuli kvešja sóknarašila og vitni fyrir dóm ef žess er žörf. Naušsynlegt kann aš vera aš afla frekari upplżsinga hjį sóknarašila en fram koma meš kröfu hans um lögręšissviptingu
varnarašila og einnig kann aš bera naušsyn til aš kvešja til vitni vegna rannsóknar mįls.
Ķ 3. mgr. segir aš sinni varnarašili ekki kvašningu dómara um aš koma fyrir dóm geti dómari leitaš lišsinnis lögreglu viš aš sękja hann, og er lögreglu skylt aš verša viš slķkum fyrirmęlum dómara. Er hér einkum įtt viš žau tilvik er varnarašili er fullfęr um aš męta sjįlfur fyrir dómi, en skirrist viš slķkt af einhverjum įstęšum. Er tališ naušsynlegt aš unnt sé aš fęra varnarašila fyrir dómara, jafnvel naušugan, žegar žannig hagar til, ķ žvķ skyni aš skapa traustan grundvöll aš nišurstöšu dómara ķ jafnmikilvęgu mįli og mįl til sviptingar lögręšis er. Žegar į allt er litiš er žaš einnig ķ žįgu varnarašila sjįlfs aš dómari eigi kost į aš kanna afstöšu hans til kröfu um lögręšissviptingu og meta įstand hans.
Ķ 4. mgr. er kvešiš į um aš ef ekki sé unnt aš kvešja varnarašila fyrir dóm skuli dómari fara į žann staš žar sem varnarašili dvelur og kynna sér įstand hans af eigin raun. Setur dómari žį žing į dvalarstaš varnarašila og fęrir naušsynlegar upplżsingar ķ žingbók. Gert er rįš fyrir aš dómari kalli annašhvort ašila fyrir dóm eša fari į žann staš žar sem hann dvelur, nema ķ algjörum undantekningartilvikum žegar dómari telur ótvķrętt aš slķkt žjóni engum tilgangi. Žótt įkvęši žessa efnis hafi ekki veriš ķ lögum fram aš žessu er žaš ķ samręmi viš algenga framkvęmd viš rekstur žessara mįla. Įkvęšiš er lišur ķ žvķ aš mįl verši vandlega upplżst įšur en śrskuršur er kvešinn upp.
Ķ 5. mgr. segir aš dómari geti ef hann telur žess žörf męlt svo fyrir um aš varnarašila sé óheimilt aš vera višstaddur skżrslugjöf sóknarašila og vitnisburš vitna, aš nokkru eša öllu leyti. Slķk įkvöršun dómara getur t.d. byggst į žvķ aš telja megi aš upplżsingar um varnarašila geti reynst honum sjįlfum óbęrilegar, t.d. lżsing į sjśkdómi sem hann er haldinn eša aš nęrvera varnarašila geti oršiš sóknarašila eša vitni sérstaklega til ķžyngingar eša geti haft įhrif į framburš žess. Įkveši dómari aš varnarašila sé óheimilt aš vera višstaddur skżrslugjöf eša vitnaleišslur fyrir dómi er naušsynlegt aš hann kynni varnarašila įvallt hvaš fram hafi komiš viš skżrslugjöfina eša vitnisburšinn sem mįli skiptir, nema slķkt sé aušsżnilega tilgangslaust eša strķši gegn žeim hagsmunum sem leiddu til įkvöršunar dómara.
Ķ 6. mgr. er męlt fyrir um skyldu allra žeirra sem vegna starfa sinna geta veitt upplżsingar um varnarašila sem dómari telur aš skipt geti mįli fyrir śrslit mįlsins til aš veita honum žęr og lįta honum ķ té žau gögn um varnarašila sem dómari krefst. Hér undir heyra opinberar stofnanir og ašrar stofnanir, t.d. višskiptabankar, sparisjóšir, skattyfirvöld, lögregla, sjśkrahśs og ašrar heilbrigšisstofnanir og enn fremur einstaklingar, t.d. sjįlfstętt starfandi sérfręšingar eins og lęknar, sįlfręšingar, lögmenn og löggiltir endurskošendur.
Um 12. gr.
Samkvęmt 1. mgr. skal svipting lögręšis ekki ganga lengra en dómari telur žörf į ķ hverju einstöku mįli. Dómari getur žannig komist aš žeirri nišurstöšu aš ašeins skuli svipta mann sjįlfręši eša fjįrręši, enda žótt krafist hafi veriš fullrar lögręšissviptingar. Žį getur hann įkvešiš aš tķmabinda sviptingu žótt krafist hafi veriš ótķmabundinnar sviptingar, og enn fremur getur hann įkvešiš aš svipting skuli standa skemur en krafist er. Dómari getur einnig įkvešiš aš fjįrręšissvipting nįi einungis til nįnar tilgreindra eigna žótt krafist hafi veriš ótakmarkašrar fjįrręšissviptingar. Įkvęšiš byggir į mešalhófsreglu og į aš tryggja aš dómari beiti ekki žyngra śrręši en telja mį aš nęgi til aš nį markmišum sviptingarinnar eins og reifaš er ķ almennum athugasemdum um efni II. kafla. Tekiš skal fram aš dómari getur aldrei gengiš lengra ķ skeršingu persónuréttinda varnarašila en sóknarašili krefst.
Ķ 2. mgr. er męlt fyrir um aš dómari skuli leggja śrskurš į mįl įšur en lišnir eru žrķr sólarhringar frį žvķ aš mįl var tekiš til śrskuršar. Um form og efni śrskuršar fer samkvęmt įkvęšum laga um mešferš einkamįla, sbr. 1. mgr. 10. gr. frumvarpsins. Ķ lögum um mešferš einkamįla segir ķ 3. mgr. 112. gr. aš śrskuršur skuli vera skriflegur og skrįšur ķ žingbók eša dómabók. Ķ 4. mgr. 112. gr. segir aš feli śrskuršur ķ sér lokanišurstöšu skuli forsendur fylgja śrskuršarorši meš sama hętti og ef um dóm vęri aš ręša, en um žaš er fjallaš ķ 114. gr. laganna. Samkvęmt henni skulu koma fram ķ dómi heiti og nśmer mįls, svo og hvar og hvenęr dómur er upp kvešinn, og sķšan skal ķ forsendum greina hvenęr mįl var höfšaš og dómtekiš, nöfn og heimili ašila, kröfur ašila, stutt yfirlit um atvik aš baki mįli og įgreiningsefni ķ žvķ, helstu mįlsįstęšur ašila og réttarheimildir sem žeir byggja į, rökstudda nišurstöšu um sönnunaratriši og lagaatriši, athugasemdir um rekstur mįls og réttarfarssektir, mįlskostnaš og loks nöfn dómenda og hver sé dómsformašur ef dómur er fjölskipašur, svo og starfsheiti mešdómsmanna.
Ķ töflu IX er aš finna upplżsingar um žann tķma sem leiš frį žvķ aš beišni um sviptingu sjįlfręšis, fjįrręšis eša lögręšis kom fram og žar til śrskuršur var kvešinn upp, fyrir tķmabiliš 1. jślķ 1984 til 31. desember 1995.
TAFLA IX
Tķmalengd frį žvķ aš beišni kom fram žar til śrskuršur var upp kvešinn.
|
Vikur
|
1984
|
1985
|
1986
|
1987
|
1988
|
1989
|
1990
|
1991
|
1992
|
1993
|
1994
|
1995
|
|
1
|
|
1
|
|
3
|
2
|
2
|
4
|
5
|
6
|
1
|
1
|
4
|
|
2
|
|
|
|
|
|
2
|
|
3
|
2
|
6
|
3
|
3
|
|
3
|
|
|
3
|
2
|
3
|
3
|
4
|
2
|
2
|
4
|
|
3
|
|
4
|
|
1
|
2
|
|
5
|
4
|
2
|
3
|
4
|
3
|
2
|
3
|
|
5
|
|
1
|
|
1
|
2
|
2
|
3
|
3
|
2
|
|
|
|
|
6
|
3
|
2
|
1
|
1
|
2
|
1
|
3
|
1
|
2
|
3
|
2
|
1
|
|
7
|
|
1
|
1
|
|
1
|
1
|
|
1
|
1
|
2
|
4
|
|
|
8
|
|
2
|
3
|
1
|
|
|
|
1
|
2
|
2
|
3
|
3
|
|
9
|
|
|
1
|
|
2
|
|
|
|
1
|
|
1
|
1
|
|
10
|
|
1
|
|
|
|
|
1
|
|
|
|
|
2
|
|
11
|
|
1
|
|
1
|
|
|
|
1
|
|
1
|
|
|
|
12
|
|
2
|
|
|
1
|
|
2
|
1
|
|
1
|
|
1
|
|
13
|
|
|
|
|
|
|
1
|
|
|
1
|
1
|
|
|
14
|
|
|
|
1
|
|
1
|
|
|
|
1
|
|
|
|
15
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
16
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1
|
|
1
|
|
|
17
|
|
|
|
|
|
1
|
|
|
|
|
|
1
|
|
18
|
|
1
|
|
|
|
|
1
|
|
1
|
|
|
|
|
19
|
|
1
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
20
|
1
|
|
|
|
|
1
|
|
1
|
|
1
|
1
|
|
|
21
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
22
|
|
|
|
|
|
|
|
1
|
|
|
|
|
|
23
|
|
|
|
1
|
|
|
|
|
|
1
|
|
|
|
24
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
25
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
26
|
|
|
|
|
1
|
|
|
|
|
|
|
|
|
36
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1
|
|
|
|
? *
|
|
1
|
|
1
|
1
|
2
|
2
|
2
|
1
|
|
3
|
2
|
* Ķ umręddum tilvikum komu ekki fram ķ dómi upplżsingar um hvenęr beišni um sviptingu kom fram eša hvenęr mįl var žingfest.
Um 13. gr.
Ķ 13. gr. er aš finna įkvęši um žau tķmamörk sem réttarįhrif lögręšissviptingar teljast frį. Skv. 1. mgr. teljast réttarįhrif sjįlfręšissviptingar frį uppkvašningu śrskuršar um sviptingu. Frį žessari reglu eru engar undantekningar. Af žvķ leišir aš žetta į einnig viš um grandlausa višsemjendur sjįlfręšissvipts manns. Žessi fortakslausa regla er ķ samręmi viš žann skilning sem lagšur hefur veriš ķ 2. mgr. 22. gr. gildandi lögręšislaga. Ķ 2. og 3. mgr. 13. gr. er kvešiš į um réttarįhrif fjįrręšissviptingar. Ķ žvķ tilfelli teljast réttarįhrif śrskuršar frį uppkvašningu hans gagnvart hinum fjįrręšissvipta sjįlfum og žeim sem vissu eša mįttu vita um sviptinguna. Um réttarįhrif śrskuršar um fjįrręšissviptingu gagnvart grandlausum višsemjendum, sbr. 3. mgr., fer samkvęmt įkvęšum 2. og 3. mgr. 76. gr.
Um 14. gr.
Ķ 14. gr. er aš finna mun ķtarlegri reglur um birtingu og skrįningu śrskuršar um lögręšissviptingu en eru ķ gildandi lögum.
Fram kemur ķ 1. mgr. aš ekki megi birta almenningi į nokkurn hįtt annaš af žvķ sem fram hefur komiš ķ mįli til sviptingar lögręšis en śrskuršinn. Er žetta ķ samręmi viš įkvęšiš ķ 5. mgr. 10. gr. um aš žinghöld ķ mįli til sviptingar lögręšis skuli fara fram fyrir luktum dyrum. Bęši eru įkvęši žessi til verndar varnarašila og ašstandendum hans.
Ķ 2. mgr. er męlt fyrir um skyldu verjanda varnarašila til žess aš kynna honum nišurstöšu śrskuršar dómara ķ mįli til sviptingar lögręšis. Skylda verjanda er óhįš žvķ hver nišurstaša dómara er ķ mįlinu. Meš undantekningunni ķ nišurlagi 2. mgr. er įtt viš aš ekki sé nokkrum vafa undirorpiš aš varnarašili geti ekki gert sér grein fyrir žżšingu śrskuršarins, t.d. ef hann er ręnulaus eša ķ dįi.
Ķ 3. mgr. er męlt fyrir um aš dómari skuli svo fljótt sem viš veršur komiš senda stašfest endurrit śrskuršar um sviptingu lögręšis meš įbyrgšarbréfi eša į annan jafntryggan hįtt til dómsmįlarįšuneytisins. Jafnframt skal dómari senda stašfest endurrit śrskuršarins til yfirlögrįšanda ķ žvķ umdęmi žar sem hinn lögręšissvipti į lögheimili eša žar sem hann hefur fastan dvalarstaš, ef dvalarstašur er annar en žar sem hann į lögheimili, meš sama hętti, įsamt žeim upplżsingum sem naušsynlegar eru til aš yfirlögrįšandi geti sinnt skyldum sķnum skv. 4. mgr. Loks segir aš ef hvorki sé kunnugt um lögheimili né fastan dvalarstaš hins lögręšissvipta skuli senda stašfest endurrit śrskuršar til yfirlögrįšandans ķ Reykjavķk sem er ķ samręmi viš varnaržingsįkvęši 9. gr. Įkvęšiš um tryggan sendingarmįta er ķ samręmi viš įlit umbošsmanns Alžingis ķ mįlinu nr. 1084/1994. Žar segir m.a.:
,,Ķ lögum nr. 68/1984, įsamt sķšari breytingum, kemur hvorki fram, aš dóms- og kirkjumįlarįšuneytiš skuli halda skrį um skipan lögrįšamanna né heldur aš śrskuršir um lögręšissviptingu skuli sendir į tryggilegan hįtt, svo sem ķ įbyrgšarpósti, til sżslumanns. Žį kemur ekki fram ķ 8. gr. laganna, hvort dómari skuli senda śrskurš um lögręšissviptingu til sżslumanns ķ žvķ umdęmi, žar sem hinn lögręšissvipti į lögheimili, eša žar sem śrskuršurinn gengur.
Meš tilliti til mikilvęgis žess, aš lög, sem kveša į um ķhlutun um persónuréttindi manna, męli meš skżrum hętti fyrir um framkvęmd žeirra mįla, tel ég rétt, aš um ofangreind atriši verši tekin skżr įkvęši ķ lög. Męlist ég žvķ til žess, aš framangreind atriši verši tekin til athugunar viš samningu frumvarps til nżrra lögręšislaga.``
Ķ 3. mgr. er enn fremur męlt fyrir um aš nišurstöšu śrskuršar um fjįrręšissviptingu, sem ekki er bundin viš tilteknar eignir, skuli birta ķ Lögbirtingablaši svo fljótt sem viš verši komiš. Ķ žessu felst aš ef um sviptingu fjįrręšis er aš ręša, sem einungis tekur til tilgreindra eigna, ber ekki aš birta nišurstöšuna ķ Lögbirtingablaši. Ef einstaklingur er sviptur lögręši, ž.e. bęši sjįlfręši og fjįrręši, skal einungis birta ķ Lögbirtingablaši tilkynningu um aš viškomandi hafi veriš sviptur fjįrręši.
Ķ 4. mgr. er kvešiš į um til hvaša rįšstafana yfirlögrįšanda ber aš grķpa žegar honum hefur veriš tilkynnt um śrskurš dómara um fjįrręšissviptingu.
Ķ a-liš segir aš žinglżsa skuli śrskurši um fjįrręšissviptingu ef hinn fjįrręšissvipti er skrįšur eigandi fasteignar, loftfars eša skrįningarskylds skips eša ökutękis. Hér er um aš ręša eignir sem skylt er aš skrį opinberlega. Žinglżsing śrskuršar um fjįrręšissviptingu hefur žau įhrif aš rįšstöfunarheimildir hins fjįrręšissvipta yfir viškomandi eign eru takmarkašar gagnvart grandlausum višsemjendum, sbr. 13. og 76. gr.
Ķ b-liš segir aš yfirlögrįšandi skuli skrį athugasemd um fjįrręšissviptingu į višskiptabréf sem hinn fjįrręšissvipti er eigandi aš viš sviptinguna og aš hiš sama gildi um višskiptabréf sem lögrįšamašur kann aš kaupa sķšar fyrir skjólstęšing sinn. Yfirlögrįšandi skal aš jafnaši sjį til žess sjįlfur aš skrį umrędda athugasemd, en ef bréfiš er ķ vörslum lįnastofnana ętti tilkynning meš tryggum hętti og beišni um slķka skrįningu aš nęgja.
Ķ c-liš segir sķšan aš reki hinn fjįrręšissvipti atvinnu sem geta ber eša getiš er į firmaskrį skuli skrį athugasemd um śrskuršinn ķ firmaskrį.
Ķ d-liš er męlt fyrir um tilkynningu til żmissa fjįrmįlastofnana ef hinn fjįrręšissvipti į fjįrmuni į innlįnsreikningum eša ķ veršbréfasjóšum og til stjórna félaga sem hann kann aš eiga hlut ķ, t.d. hlutafélags, sameignarfélags eša samvinnufélags. Tilkynning um fjįrręšissviptingu meš įbyrgšarbréfi eša öšrum sannanlegum hętti er nęgileg og žarf yfirlögrįšandi ekki aš grķpa til frekari rįšstafana. Brżnt er aš gripiš verši til žeirra rįšstafana sem hér greinir svo fljótt sem verša mį, enda geta réttarįhrif fjįrręšissviptingar veriš bundin viš aš žęr hafi veriš geršar, sbr. 13. og 76. gr.
5. mgr. žarfnast ekki skżringa.
6. mgr. er ķ samręmi viš nišurlag 1. mgr. 8. gr. gildandi lögręšislaga og žarfnast ekki skżringa.
Um 15. gr.
Įkvęši 15. gr. um nišurfellingu lögręšissviptingar felur ķ sér umtalsveršar breytingar frį 9. gr. gildandi lögręšislaga um sama efni, einkum aš žvķ er varšar ašild aš mįlum til nišurfellingar sviptingar. Lagt er til ķ 1. mgr. aš allir žeir sem ašild geta įtt aš mįli til lögręšissviptingar skv. 7. gr. geti einnig boriš fram kröfu um nišurfellingu sviptingarinnar. Žykir hagsmuna hins lögręšissvipta betur gętt meš rżmkašri heimild til ašildar og einnig veršur aš telja ešlilegt aš nįnir ašstandendur hins svipta geti boriš fram slķka kröfu žótt žeir hafi ekki įtt ašild aš lögręšissviptingarmįlinu, enda eru žaš oftast žeir sem mest tengsl hafa viš hinn svipta og žvķ best til žess bęrir aš meta įstand hans.
Įkvęši 2. mgr. er efnislega óbreytt frį gildandi lögręšislögum, meš žeim višbótum žó sem leiša af nżjum heimildum til aš tķmabinda lögręšissviptingu.
Įkvęši 3. mgr. er aš mestu leyti efnislega óbreytt frį gildandi lögręšislögum, žó meš žeirri breytingu aš ekki er gert aš algjöru skilyrši aš kröfu um nišurfellingu skuli
fylgja gögn um breyttar ašstęšur hins svipta eša ķ įkvešnum tilvikum lęknisvottorš. Žykir rétt aš gera hér sambęrilegar kröfur um framlagningu fylgigagna meš kröfu um nišurfellingu lögręšissviptingar og geršar eru ķ 2. mgr. 8. gr. Skylda til framlagningar gagna, ef unnt er, kemur reyndar fram ķ 4. mgr. žessarar greinar, žar sem m.a. er vķsaš til 8. gr., en rétt žykir aš žetta komi skżrt fram ķ texta įkvęšisins, einkum ķ ljósi žess aš oft er krafa um nišurfellingu lögręšissviptingar borin fram af ólöglęršum įn ašstošar lögmanns.
Ķ 4. mgr. er tekiš fram aš žar greind įkvęši II. kafla um sviptingu lögręšis skuli einnig gilda um mįl til nišurfellingar lögręšissviptingar. Um er aš ręša 8. gr. um form og efni kröfu um lögręšissviptingu og fylgigögn meš henni, eins og aš framan greinir, 9. gr. um varnaržing og 1.--6. mgr. 10. gr. um mįlsmešferš. Ekki er tališ rétt aš įkvęši 7. mgr. 10. gr. gildi um mįl til nišurfellingar lögręšissviptingar og getur žvķ sį sem kröfu um nišurfellingu bar fram ekki afturkallaš žį kröfu eftir aš hśn hefur borist dómstóli. Einnig gildir rannsóknarregla 11. gr. um nišurfellingarmįl og 12. gr. um śrlausn mįls. Enn fremur gildir 1. mgr. 14. gr. um bann viš žvķ aš birta almenningi į nokkurn hįtt annaš af žvķ sem fram hefur komiš ķ mįli en śrskuršinn, įn leyfis dómara, og 2. mgr. 14. gr. um skyldu talsmanns hins lögręšissvipta, ef hann hefur sjįlfur boriš fram kröfu, til aš kynna honum nišurstöšu śrskuršar dómara. Loks gilda 1., 3. og 4. mgr. 16. gr. um mįlskot og 17. gr. um mįlskostnaš.
Ķ 5. mgr. er aš lokum kvešiš į um birtingu og skrįningu śrskuršar dómara ķ mįli til nišurfellingar lögręšissviptingar ef sį śrskuršur breytir eša fellir śr gildi śrskurš um lögręšissviptingu. Ljóst er aš ekki er žörf žeirra tilkynninga og skrįninga sem męlt er fyrir um ķ 3.--6. mgr. 14. gr. ef dómari tekur kröfu um lögręšissviptingu ekki til greina aš neinu leyti.
Mikilvęgt er aš lögręšislög geri rįš fyrir tiltölulega greišum leišum og hafi aš geyma skżrar reglur um nišurfellingu lögręšissviptingar séu įstęšur sviptingar ekki taldar vera til stašar lengur. Byggist žaš į žvķ aš lögręšissvipting er jafnan ķžyngjandi rįšstöfun fyrir žann sem henni žarf aš sęta og aš rétt er aš hśn standi ekki lengur eša sé vķštękari en žörf krefur.
Ķ töflu X koma fram upplżsingar um nišurfellingu sviptinga sjįlfręšis, fjįrręšis eša lögręšis:
TAFLA X
Nišurfelling lögręšissviptingar.
|
Įr
|
Sjįlfręši
|
Fjįrręši
|
Lögręši
|
Samtals
|
|
1984
|
0
|
0
|
0
|
0
|
|
1985
|
0
|
0
|
0
|
0
|
|
1986
|
1
|
0
|
0
|
1
|
|
1987
|
2
|
0
|
0
|
2
|
|
1988
|
0
|
0
|
0
|
0
|
|
1989
|
2
|
1
|
0
|
3
|
|
1990
|
0
|
1
|
0
|
1
|
|
1991
|
1
|
1
|
1
|
3
|
|
1992
|
2
|
0
|
0
|
2
|
|
1993
|
3
|
0
|
0
|
3
|
|
1994
|
2
|
0
|
0
|
2
|
|
1995
|
2
|
0
|
0
|
2
|
|
Samtals
|
15
|
3
|
1
|
19
|
Um 16. gr.
Įkvęši 1. mgr. 16. gr. er ķ samręmi viš 1. mgr. 10. gr. gildandi lögręšislaga og žarfnast ekki skżringa.
Įkvęši 2. mgr. 16. gr. er nokkuš breytt frį 2. mgr. 10. gr. gildandi laga. Ķ frumvarpinu er skżrt tekiš fram aš įkvęši 2. mgr. um aš mįlskot fresti ekki réttarįhrifum śrskurša dómara eigi einungis viš um śrskurši um lögręšissviptingu. Um ašra śrskurši dómara, t.d. er varša mešferš mįls, gilda almennar reglur um mešferš einkamįla. Reglan ķ 2. mgr. hefur ķ för meš sér aš śrskuršur öšlast žegar gildi og skipa ber hinum svipta, ef um žaš er aš ręša, lögrįšamann žegar ķ staš žótt mįlshöfšunarfrestur sé ekki lišinn eša śrskurši hérašsdómara hafi veriš skotiš til Hęstaréttar.
Ķ 3. mgr. er męlt fyrir um aš hraša beri mešferš mįls ķ Hęstarétti svo sem kostur er. Įkvęšiš er ķ samręmi viš 6. mgr. 10. gr. um hraša mešferš mįls fyrir hérašsdómi.
Įkvęši 4. mgr. er efnislega óbreytt 3. mgr. 10. gr. gildandi lögręšislaga meš žeim breytingum žó sem leiša af 3.--5. mgr. 14. gr. frumvarpsins.
Frį 1. jślķ 1984 til įrsloka 1995 var nķu mįlum um sviptingu lögręšis skotiš til Hęstaréttar. Ķ töflu XI koma fram upplżsingar um dóma Hęstaréttar ķ kęrumįlum vegna kröfu um sviptingu sjįlfręšis eša lögręšis:
TAFLA XI
Kęrur til Hęstaréttar.
|
Hęstaréttardómur
|
Tegund mįls
|
Nišurstaša
|
|
1985:411
|
Sjįlfręšissvipting
|
Frįvķsun
|
|
1985:962
|
Sjįlfręšissvipting
|
Frįvķsun
|
|
1987:924
|
Sjįlfręšissvipting
|
Hérašsdómur stašfestur
|
|
1990:1232
|
Lögręšissvipting
|
Frįvķsun hérašsd. stašfest
|
|
1991:236
|
Sjįlfręšissvipting
|
Hérašsdómur stašfestur
|
|
1991:718
|
Sjįlfręšissvipting
|
Hérašsdómur stašfestur
|
|
1992:515
|
Lögręšissvipting
|
Hérašsdómur stašfestur
|
|
1993:276
|
Sjįlfręšissvipting
|
Hérašsdómur stašfestur
|
|
1993:485
|
Sjįlfręšissvipting
|
Hérašsdómur stašfestur
|
Um 17. gr.
Įkvęši žetta er ķ samręmi viš 11. gr. gildandi lögręšislaga, sbr. 79. gr. laga nr. 92/1991, aš öšru leyti en žvķ aš hér er lagt til aš kostnašur viš öflun lęknisvottorša og annarra gagna sem talin er žörf į viš rannsókn mįls skuli greiddur śr rķkissjóši. Sama skuli eiga viš um žóknun skipašs talsmanns sóknarašila. Telja veršur óešlilegt aš sóknarašili, sem oftast er nįinn ašstandandi žess sem krafist er aš verši sviptur lögręši, žurfi aš bera kostnaš af lęknisvottorši og öšrum rannsóknargögnum. Sama į viš um žóknun til skipašs talsmanns.
Um III. kafla.
Ķ III. kafla er fjallaš um naušungarvistun sjįlfrįša manns ķ sjśkrahśsi vegna alvarlegs gešsjśkdóms eša ofneyslu įvana- og fķkniefna. Kaflinn er aš stofni til svipašur III. kafla gildandi lögręšislaga, en ķ frumvarpinu er jafnframt aš finna mikilsveršar breytingar frį gildandi lögum sem hafa žaš aš markmiši aš tryggja sem best réttarstöšu žeirra sem sviptir eru frelsi meš žessum hętti. Breytingar žessar eiga einnig aš tryggja aš įkvęši lögręšislaga um naušungarvistanir séu ķ samręmi viš ķslensk stjórnskipunarlög og alžjóšlega mannréttindasįttmįla sem Ķsland hefur fullgilt eša veitt lagagildi.
Įkvęši um naušungarvistun manna ķ sjśkrahśsi var ķ 31. gr. lögręšislaga, nr. 95 frį 1947. Samkvęmt žeirri grein žurfti aš svipta mann sjįlfręši ķ tengslum viš naušungarvistun auk žess sem samžykki dómsmįlarįšuneytisins var einnig krafist. Žó var heimilt aš svipta mann frelsi til brįšabirgša, en slķk frelsisskeršing mįtti ekki vara lengur en ķ tvo sólarhringa įn žess aš krafa vęri gerš fyrir dómi um sjįlfręšissviptingu. Ķ greinargerš meš gildandi lögręšislögum, nr. 68/1984, sem tóku viš af lögum nr. 95/1947, segir aš framkvęmd žessara mįla hafi ekki oršiš į žann veg sem lögin męltu fyrir um, heldur sś aš sviptingarbeišnin ein var lįtin nęgja įsamt vottorši lęknis og samžykki dómsmįlarįšuneytis, en dómari tók mįliš ekki strax til mešferšar nema sjśklingurinn óskaši sérstaklega eftir žvķ. Ašalįstęšan fyrir žeirri framkvęmd var tillitssemi viš sjśklinginn. Ķ greinargeršinni sagši aš allir žeir sem sinntu žessum mįlum vęru sammįla um aš žaš vęri ómannśšlegt aš ķžyngja sjśklingum meš žvķ aš lįta žį žurfa aš sęta lögręšissviptingu, auk žess sem žaš virtist óžarflega harkalegt aš ašstandendur žyrftu aš svipta brįšveikan gešsjśkling sjįlfręši til aš hęgt vęri aš koma honum ķ sjśkrahśs. Žessu var žvķ breytt meš lögum nr. 68/1984 og tekin upp sś regla aš ekki mį naušungarvista mann vegna alvarlegs gešsjśkdóms eša ofneyslu įvana- og fķkniefna lengur en ķ tvo sólarhringa, nema til komi samžykki dómsmįlarįšuneytisins. Vistun sem samžykkt hefur veriš af dómsmįlarįšuneyti lżkur žegar yfirlęknir telur hennar ekki lengur žörf, og eigi sķšar en 15 sólarhringum frį žvķ aš hśn hófst, nema įšur hafi veriš gerš krafa fyrir dómi um aš viškomandi verši sviptur sjįlfręši.
Gert er rįš fyrir žvķ ķ žessu frumvarpi aš sś regla, sem mótuš var meš lögum nr. 68/1984, gildi aš meginstefnu til įfram, enda hefur hśn aš margra mati gefiš góša raun, ž.e. aš naušungarvistun standi ekki lengur en ķ 48 klst. nema til komi samžykki dómsmįlarįšuneytis, og vistun sem samžykkt hefur veriš af rįšuneytinu standi aldrei lengur en yfirlęknir telur hennar žörf og aš henni skuli ljśka eigi sķšar en 15 sólarhringum frį žvķ aš hśn hófst.
Nżmęlin sem felast ķ žessu frumvarpi eru eins og įšur sagši einkum žau aš réttarstaša naušungarvistašs manns er gerš skżr og ótvķręš. Er žaš m.a. gert meš žvķ aš męla fyrir um rétt hans ķ öllum tilvikum til aš bera naušungarvistun undir dóm, rétt hans til aš njóta rįšgjafar og stušnings sérstaks rįšgjafa vegna sjśkrahśssdvalarinnar auk žess sem skżr įkvęši er aš finna um aš žvinguš mešferš naušungarvistašs manns ķ sjśkrahśsi sé hįš įkvöršunum yfirlęknis nema ķ neyšartilvikum og aš slķka įkvöršun yfirlęknis sé unnt aš bera undir dómstóla. Žį mį og nefna aš ķ frumvarpinu er aš finna reglur um skrįningu żmissa upplżsinga ķ sjśkraskrį og fleira.
Żmsar breytingar sem lagt er til aš verši geršar į gildandi lögum meš žessum kafla miša aš žvķ aš gera reglurnar um naušungarvistun skżrar og ašgengilegar žeim sem eftir žeim starfa. Žęr breytingar, sem miša aš žvķ aš tryggja sem best mannréttindi frelsissvipts manns, mį bęši rekja til įkvęša ķ nżjum mannréttindakafla ķ stjórnarskrį Ķslands og til alžjóšlegra mannréttindasįttmįla sem Ķsland er ašili aš. Hér er einkum um aš ręša 67. gr. stjórnarskrįrinnar, sbr. 5. gr. stjórnskipunarlaga, nr. 97/1995, 5. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu og 9. gr. alžjóšasamnings um borgaraleg og stjórnmįlaleg réttindi. Umrędd įkvęši fjalla um réttindi og réttarstöšu manns sem sviptur hefur veriš frelsi meš einum eša öšrum hętti og eru įkvęši III. kafla frumvarps žessa ķ samręmi viš žau.
Nefndin, sem samdi frumvarpiš aš gildandi lögręšislögum, ķhugaši aš taka śr lögręšislögum įkvęši um vistun manna ķ sjśkrahśsi įn žeirra samžykkis og semja sérstakt frumvarp um slķka vistun en komst aš žeirri nišurstöšu aš heppilegast vęri aš įkvęši um žess hįttar frelsisskeršingu vęru ķ lögręšislögum. Ķ greinargerš meš lögunum var m.a. į žaš bent aš athugasemdir frį Gešlęknafélagi Ķslands hafi boriš žaš
meš sér aš félagiš vęri eindregiš mótfalliš žvķ aš sett yršu sérlög um gešveika menn.
Ķ öšrum norręnum rķkjum eru ķ gildi sérlög sem fjalla um naušungarvistanir gešsjśkra ķ sjśkrahśsum. Ķ Danmörku er fjallaš um žetta ķ lögum nr. 331 frį 1989, ,,Lov om frihedsberøvelse og anden tvang i psykiatrien``, ķ Svķžjóš ķ lögum nr. 1991:1128, ,,Lov om psykiatrisk tvångsvård``, og ķ Noregi ķ lögum nr. 2/1961 ,,Lov om psykisk helsvern``. Žessi lög fjalla hins vegar eingöngu um naušungarvistun gešsjśkra en ekki naušungarvistanir manna vegna ofneyslu įvana- og fķkniefna eins og heimilt er samkvęmt gildandi lögręšislögum hér į landi og frumvarpi žessu.
Nefnd sś sem samiš hefur žetta frumvarp telur ekki rétt aš įkvęši um naušungarvistanir verši sett ķ sérlög. Įstęšan er fyrst og fremst sś aš hér eru til umfjöllunar grundvallarmannréttindi, réttur manna til frelsis, og žvķ rétt aš įkvęši um frelsisskeršingu séu ķ lögręšislögum. Lögin heyra undir dóms- og kirkjumįlarįšuneytiš sem skv. 3. gr. reglugeršar um Stjórnarrįš Ķslands, nr. 96/1969, fer meš mįl er varša mannréttindi. Hins vegar er gert rįš fyrir žvķ aš żmis nįnari śtfęrsla į įkvęšum frumvarpsins um naušungarvistaša menn heyri undir heilbrigšisrįšherra, ž.e. setning reglna um hvaša sjśkrahśs hafi heimild til aš veita žeim mönnum móttöku sem vistašir eru naušungarvistun, setning reglna um kynningu į réttarstöšu naušungarvistašs manns, um skrįningu ķ sjśkraskrį og um mešferš naušungarvistašs manns ķ sjśkrahśsi.
Um 18. gr.
Ķ 18. gr. er skżrt hvaš įtt er viš meš naušungarvistun. Žar kemur fram aš bęši er įtt viš žaš žegar mašur er fęršur naušugur ķ sjśkrahśs og haldiš žar, og žegar manni, sem dvališ hefur ķ sjśkrahśsi af fśsum og frjįlsum vilja, er haldiš žar naušugum. Hiš fyrrnefnda mį kalla naušungarinnlögn og hiš sķšarnefnda naušungarhald, en rétt er aš įrétta aš nįkvęmlega sömu skilyrši eru fyrir naušungarinnlögn og naušungarhaldi; ķ bįšum tilvikum er um aš ręša naušungarvistun samkvęmt įkvęšum žessa kafla.
Um 19. gr.
Ķ 19. gr. kemur fram hver skilyrši naušungarvistunar eru. Ķ 1. mgr. kemur fram sś meginregla aš sjįlfrįša mašur verši ekki vistašur ķ sjśkrahśsi gegn vilja sķnum.
Ķ 2. mgr. er aš finna undantekningar frį žessari reglu. Žar kemur fram aš lęknir geti įkvešiš aš sjįlfrįša mašur skuli fęršur ķ sjśkrahśs og vistašur žar naušugur ef hann er haldinn alvarlegum gešsjśkdómi eša verulegar lķkur eru taldar į aš svo sé eša įstand hans er meš žeim hętti aš jafna megi til alvarlegs gešsjśkdóms. Sama gildir ef mašur į viš alvarlega įfengisfķkn aš strķša eša ofnautn įvana- og fķkniefna.
Fyrsta undantekningin frį meginreglunni ķ 1. mgr. er sś aš mašur sé haldinn alvarlegum gešsjśkdómi. Hugtakiš gešsjśkdómur er samheiti yfir marga mismunandi sjśkdóma eša raskanir sem fela ķ sér sjśklegar breytingar į hugarstarfi, hįtterni og sjįlfsstjórn. Alvarlegur gešsjśkdómur er samheiti yfir gešraskanir sem einkennast af verulegum hugsanatruflunum og dómgreindarbresti, samsvarar nokkurn veginn hugtakinu gešrof (psychosis) sem ķ ķslensku mįli er einnig nefnt gešveiki eša brjįlsemi. Sem dęmi um alvarlega gešsjśkdóma mį nefna gešklofa (schizophrenia), ašsóknargešrof (paranoid psychosis), gešlęgš (depressio) meš gešrofseinkennum, gešhęš (mania) meš gešrofseinkennum og órįš (delirium) vegna frįhvarfs gešvirkra efna, sżkinga, heilaskaša og żmissa lķkamssjśkdóma. Fyrir utan žetta hugtak falla hins vegar t.d. hugraskanir og streitutengdar raskanir sem einkennst geta af kvķša, fęlni og žrįhyggju, enn fremur persónuleikaraskanir og žroskahefting. Hent getur aš sį sem haldinn er hugröskun, persónuleikaröskun eša žroskaheftingu sżni jafnframt sjśkdómseinkenni sem bent gętu til alvarlegs gešsjśkdóms, og mį žį vista hann gegn vilja sķnum į sjśkrahśsi til rannsóknar og mešferšar ef lęknir telur žaš óhjįkvęmilegt, samanber žaš sem segir hér į eftir.
Ķ öšru lagi er heimilt aš vista mann naušugan ķ sjśkrahśsi ef verulegar lķkur eru taldar į aš hann sé haldinn alvarlegum gešsjśkdómi. Er žaš nżmęli ķ lögręšislögum. Er žaš į žvķ byggt aš oftar en ekki žegar um brįšagešveiki er aš ręša er ógjörningur aš koma viš nįkvęmri greiningu į įstandi hlutašeigandi įšur en honum veršur komiš ķ sjśkrahśs. Žvķ žykir rétt aš heimild sé til stašar til aš vista mann sem verulegar lķkur eru į aš haldinn sé alvarlegum gešsjśkdómi til žess aš viš megi koma naušsynlegri rannsókn og veita megi honum žį mešferš sem brżn er aš mati lękna.
Ķ žrišja lagi er heimilt aš naušungarvista mann ef įstand hans er meš žeim hętti aš jafna megi til alvarlegs gešsjśkdóms, og er žaš einnig nżmęli. Hér er fyrst og fremst įtt viš alvarlegt sjśklegt įstand einstaklings sem fellur ekki undir hugtakiš gešsjśkdómur. Nefna mį sem dęmi meiri hįttar gešshręringu, sjśkleg višbrögš viš neyslu įfengis eša lyfja sem ekki tengist įfengissżki, višbrögš ķ kjölfar alvarlegs flogaveikikasts og lystarstol (anorexia nervosa) į lķfshęttulegu stigi. Žess konar įstand ber vott um andlegan sjśkleika sem ķ hefšbundnum skilningi fellur ekki undir hugtakiš alvarlegur gešsjśkdómur. Naušsyn žess aš naušungarvista einstakling ķ žess konar įstandi getur veriš rķk og naušsynleg til verndar lķfi hans eša heilsu og er žvķ tališ naušsynlegt aš kveša skżrt į um žaš ķ lögręšislögum aš žaš sé heimilt. Reglur frumvarpsins um naušungarvistun eru fyrst og fremst ķ žįgu žess einstaklings sem į aš vista, og eiga žęr aš tryggja aš veita megi honum naušsynlega lęknishjįlp.
Ķ fjórša lagi er skv. 2. mgr. heimilt aš fęra mann ķ sjśkrahśs til afeitrunar ef hann į viš alvarlega įfengisfķkn aš strķša eša ofnautn įvana- og fķkniefna. Til žess aš žessi heimild verši notuš veršur aš vera um aš ręša alvarlega misnotkun framangreindra efna.
Naušungarvistun skv. 2. mgr. mį ekki standa lengur en 48 klst. en sś meginregla gildir einnig skv. 29. gr. aš naušungarvistun megi aldrei haldast lengur en yfirlęknir telur hennar žörf. Žessi tķmamörk eru žau sömu og samkvęmt gildandi lögum. Reynsla er komin į žessi tķmamörk og ekki talin įstęša til aš breyta žeim.
Tekiš er sérstaklega fram ķ 2. mgr. aš įkvęši 18. gr. stjórnsżslulaga um frestun mįls gildi ekki viš mešferš mįla samkvęmt mįlsgreininni. Eins og nįnar er rakiš ķ athugasemdum meš 22. gr. veršur, vegna sérešlis žessara mįla og naušsynjar į aš afgreiša žau įn tafar, ekki hjį žvķ komist aš afnema žį frestunarheimild sem 18. gr. stjórnsżslulaga felur ķ sér.
Ķ 3. mgr. kemur fram aš meš samžykki dómsmįlarįšuneytisins megi vista mann gegn vilja sķnum ķ sjśkrahśsi til mešferšar, aš uppfylltum sömu skilyršum og um getur ķ 2. mgr. og aš naušungarvistun sé óhjįkvęmileg aš mati lęknis. Rétt er aš vekja athygli į žvķ aš oršalagiš ,,meš samžykki dómsmįlarįšuneytisins`` gefur til kynna aš hér er ekki um eiginlega įkvöršun aš ręša sem skylt er aš hlķta, heldur er žaš eftir sem įšur undir yfirlękni komiš hvenęr eša hvort naušungarvistun lżkur innan žeirra tķmamarka sem samžykktri naušungarvistun eru sett. Fram kemur ķ 29. gr. hvenęr naušungarvistun skuli ljśka, en žar gildir sś meginregla aš hśn skuli ekki haldast lengur en yfirlęknir telur hennar žörf, hvort heldur sem um er aš ręša vistun skv. 48 klst. reglunni eša vistun sem samžykkt hefur veriš af dómsmįlarįšuneytinu. Rétt er aš įrétta aš samžykki dómsmįlarįšuneytis samkvęmt žessari mįlsgrein veršur ekki framlengt. Ef naušsynlegt reynist aš halda manni lengur ķ sjśkrahśsi en ķ žį 15 sólarhringa sem heimilt er meš samžykki rįšuneytisins er naušsynlegt aš gera kröfu fyrir dómi um aš hann skuli svipur sjįlfręši sķnu, sbr. 2. mgr. 29. gr.
Ķ 4. mgr. er aš finna nżmęli, en žar segir aš lögreglu sé skylt aš verša viš beišni lęknis um ašstoš viš aš flytja mann naušugan ķ sjśkrahśs skv. 2. og 3. mgr. Įstęšan fyrir žessu įkvęši er sś aš reynslan hefur sżnt aš stušningur sé af žvķ aš hafa slķkt įkvęši ķ lögum. Bęši er um aš ręša réttaröryggi fyrir žį sem aš žessum mįlum koma auk žess sem įkvęšinu er ętlaš aš skapa skżra heimild fyrir lögreglumenn til afskipta og ašstošar ķ žessum mįlum. Ķ įkvęšinu er einnig kvešiš į um aš lęknir skuli fylgja manninum ef naušsyn žykir bera til. Ķ įkvešnum tilvikum kann aš vera naušsynlegt meš tilliti til hins naušungarvistaša aš lęknir fylgi honum ķ sjśkrahśs, fylgist meš įstandi hans og veiti honum žį hjįlp sem hann kann aš žurfa į aš halda. Mat į naušsyn lęknisfylgdar heyrir aš jafnaši undir žann lękni sem óskar eftir ašstoš lögreglu.
Samkvęmt 5. mgr. įkvešur heilbrigšisrįšherra meš reglugerš hvaša sjśkrahśs hafi heimild til aš taka viš žeim mönnum sem vistašir verša į grundvelli 2. og 3. mgr. Žetta įkvęši er nżmęli. Ljóst er aš gera veršur rķkar kröfur um góša faglega umönnun og ašbśnaš į žeim sjśkrahśsum sem vista mį menn ķ, einkum į grundvelli 3. mgr., og žykir rétt aš heilbrigšisrįšherra meti hvaša sjśkrahśs uppfylli žęr kröfur. Gert er rįš fyrir aš fleiri sjśkrahśsum verši veitt heimild til aš taka viš mönnum sem vistašir eru skv. 2. mgr., en slķk vistun mį ekki standa lengur en 48 klst., heldur en sjśkrahśsum sem taka viš vistušum mönnum į grundvelli 3. mgr., žar sem slķk vistun getur stašiš allt aš 15 sólarhringa, og lengur ef krafa um sjįlfręšissviptingu viškomandi hefur veriš borin upp viš dómstóla.
Ķ töflum XII, XIII og XIV koma fram upplżsingar um naušungarvistanir fyrir tķmabiliš 1. jślķ 1984 til 31. desember 1995, ķ fyrsta lagi um aldur og fjölda žeirra sem žį voru vistašir ķ sjśkrahśsi, ķ öšru lagi um kyn naušungarvistašra manna og ķ žrišja lagi um įstęšur naušungarvistunar.
TAFLA XII
|
Aldur
|
Fjöldi
|
Hlutfall
|
|
16-17 įra
|
25
|
2,9%
|
|
18-20 įra
|
45
|
5,2%
|
|
21-30 įra
|
250
|
28,8%
|
|
31-40 įra
|
196
|
22,6%
|
|
41-50 įra
|
148
|
17,0%
|
|
51-60 įra
|
105
|
12,1%
|
|
61-70 įra
|
66
|
7,6%
|
|
71-80 įra
|
28
|
3,2%
|
|
81-90 įra
|
5
|
0,6%
|
|
91-100 įra
|
0
|
0,0%
|
|
Samtals
|
868
|
100%
|
TAFLA XIII
|
Įr
|
Karl
|
Kona
|
Samtals
|
|
1984
|
27(56,3%)
|
21(43,7%)
|
48
|
|
1985
|
59(68,6%)
|
27(31,4%
|
86
|
|
1986
|
41(55,4%)
|
33(44,6%)
|
74
|
|
1987
|
34(56,7%)
|
26(43,3%)
|
60
|
|
1988
|
52(67,5%)
|
25(32,5%)
|
77
|
|
1989
|
37(52,1%)
|
34(47,9%)
|
71
|
|
19
90
|
42(60,0%)
|
28(40,0%)
|
70
|
|
1991
|
55(72,4%)
|
21(27,6%)
|
76
|
|
1992
|
43(58,9%)
|
30(41,1%)
|
73
|
|
1993
|
42(56,0%)
|
33(44,0%)
|
75
|
|
1994
|
46(59,0%)
|
32(41,0%)
|
78
|
|
1995
|
45(56,3%)
|
35(43,7%)
|
80
|
|
Samtals
|
523(60,2%)
|
345(39,8%)
|
868
|
TAFLA XIV
|
Įr
|
1.
|
2.
|
3.
|
4.
|
5.
|
6.
|
7.
|
Samt.
|
|
1984
|
32
|
5
|
3
|
4
|
0
|
3
|
1
|
48
|
|
1985
|
68
|
8
|
3
|
0
|
0
|
5
|
2
|
86
|
|
1986
|
59
|
10
|
3
|
0
|
1
|
0
|
1
|
74
|
|
1987
|
40
|
13
|
1
|
2
|
1
|
3
|
0
|
60
|
|
1988
|
51
|
14
|
4
|
3
|
2
|
2
|
1
|
77
|
|
1989
|
48
|
12
|
3
|
1
|
3
|
3
|
1
|
71
|
|
1990
|
50
|
9
|
5
|
3
|
1
|
2
|
0
|
70
|
|
1991
|
52
|
17
|
2
|
3
|
1
|
1
|
0
|
76
|
|
1992
|
51
|
1
1
|
0
|
5
|
2
|
3
|
1
|
73
|
|
1993
|
49
|
12
|
4
|
5
|
2
|
3
|
0
|
75
|
|
1994
|
59
|
7
|
2
|
4
|
0
|
4
|
2
|
78
|
|
1995
|
49
|
11
|
2
|
5
|
4
|
6
|
3
|
80
|
|
Samt.
|
608
|
129
|
32
|
35
|
17
|
35
|
12
|
868
|
*Skilgreining į töflu: 1. Alvarlegur gešsjśkdómur. 2. Ofnautn įfengis. 3. Ofnautn įvana- og fķkniefna. 4. Bęši lišur 1. og 2. 5. Bęši lišur 1. og 3. 6. Bęši lišur 2. og 3. 7. Lišir 1., 2. og 3.
Um 20. gr.
Įkvęši žetta er efnislega samhljóša 14. gr. gildandi lögręšislaga. Einungis maki žess sem óskaš er eftir aš sęti naušungarvistun, ęttingjar hans ķ beinan legg og systkini, lögrįšamašur hans eša rįšsmašur og félagsmįlastofnun eša samsvarandi fulltrśi sveitarstjórnar į dvalarstaš hans geta lagt fram beišni um samžykki dómsmįlarįšuneytisins til naušungarvistunar.
Um 21. gr.
Ķ 21. gr. er męlt fyrir um form, efni og fylgigögn meš beišni um naušungarvistun. Hér er um aš ręša sömu atriši og nś žegar er óskaš eftir aš veittar verši upplżsingar um į stöšlušu eyšublaši sem dómsmįlarįšuneytiš hefur lįtiš śtbśa. Eyšublaš žetta hefur veriš notaš um įrabil ķ rįšuneytinu og komin reynsla į notkun žess. Fram kemur ķ 1. mgr. aš beišni skuli aš jafnaši rituš į eyšublaš sem rįšuneytiš lętur ķ té.
Ķ 2. mgr. er rakiš hvaša atriši skuli koma fram ķ beišninni og žarfnast žau ekki skżringa.
Ķ 3. mgr. er fjallaš um lęknisvottorš sem įvallt skal fylgja beišni. Vottoršiš skal aš jafnaši ritaš į eyšublaš sem rįšuneytiš lętur ķ té. Lķkt og meš beišni er ekki gert aš ófrįvķkjanlegu formskilyrši aš vottorš sé ritaš į slķkt eyšublaš. Gert er rįš fyrir aš dómsmįlarįšuneytiš sjįi um aš senda žessi eyšublöš og eyšublöš žau sem getiš er um ķ 1. mgr. į višeigandi sjśkrahśs, og aš žau liggi jafnframt frammi hjį lögreglustjórum, sżslumönnum og heilsugęslustöšvum. Vottorš mį ekki vera eldra en žriggja daga žegar žaš berst rįšuneytinu nema alveg sértaklega standi į. Sś verklagsregla hefur mótast hjį lęknum, ef um er aš ręša einstakling sem vistašur er skv. 48 klst. reglunni ķ sjśkrahśsi, aš kallaš er eftir utanaškomandi lękni, oftast eftir gešlękni af öšru sjśkrahśsi, til aš skoša hinn vistaša og skrifa umrętt lęknisvottorš. Žykir mikilvęgt fyrir įframhaldandi mešferš sjśklingsins og traust milli hans og žeirra lękna sem annast hann aš lęknar į žeirri stofnun sem hann er vistašur ķ komi ekki meš formlegum hętti aš beišni um naušungarvistun. Ekki žykir aš svo stöddu įstęša til aš lögfesta slķka reglu, en henni er nś žegar fylgt af lęknum og hennar žvķ getiš hér til upplżsingar.
Ķ 4. mgr. er fjallaš um kostnaš af lęknisvottorši en hann fellur į rķkissjóš.
Um 22. gr.
Ķ 22. gr. er fjallaš um žį mešferš sem mįl, er snerta naušungarvistun, skulu hljóta ķ dómsmįlarįšuneytinu.
Ķ 1. mgr. og 3. mgr. er įréttuš mįlshrašaregla og rannsóknarregla stjórnsżsluréttarins sem fram koma ķ 9. og 10. gr. stjórnsżslulaga. Lögš er įhersla į aš mįlum žessum sé hrašaš svo sem kostur er. Ef ekki er unnt aš afgreiša mįl į grundvelli beišni og mešfylgjandi lęknisvottoršs getur rįšuneytiš til aš mynda kallaš eftir umsögn trśnašarlęknis rįšuneytisins, sbr. 23. gr.
Ķ 2. mgr. er kvešiš svo į aš įkvęši 13., 14. og 18. gr. stjórnsżslulaga gildi ekki viš mešferš mįla um naušungarvistun. Žessar lagagreinar stjórnsżslulaga fjalla um andmęlarétt ašila mįls, tilkynningu til hans um mešferš mįls og heimild hans til žess aš fį mįli frestaš til žess aš kynna sér gögn žess og tjį sig um žaš. Vegna sérešlis žessara mįla veršur ekki hjį žvķ komist aš žau sęti aš hluta til afbrigšilegri mįlsmešferš.
Ķ staš įkvęša 14. gr. stjórnsżslulaga er svo um hnśtana bśiš aš lęknir sį, er lęknisvottorš ritar skv. 3. mgr. 21. gr., kynni sjśklingi aš fyrirhugaš sé aš leggja fram beišni um naušungarvistun hans.
Ķ staš įkvęša 13. gr. stjórnsżslulaga er męlt svo fyrir aš lękni beri aš inna sjśkling eftir afstöšu hans til beišni um naušungarvistun og skrį nišur višhorf hans til hennar ķ lęknisvottorš, sbr. e-liš 3. mgr. 21. gr. Meš žessu į aš vera tryggt aš višhorf sjśklings liggi įvallt fyrir ķ žeim mįlum sem koma til kasta rįšuneytisins sé sjśklingur heilsu sinnar vegna žess umkominn aš lżsa višhorfum sķnum til beišninnar.
Ķ 18. gr. stjórnsżslulaga er męlt fyrir um heimild mįlsašila til žess aš fį mįli frestaš uns honum hefur gefist tķmi til žess aš kynna sér gögn žess og gera grein fyrir afstöšu sinni. Vegna sérešlis žessara mįla og naušsynjar į aš afgreiša žau įn tafar veršur ekki hjį žvķ komist aš afnema žį frestunarheimild sem 18. gr. stjórnsżslulaga felur ķ sér. Ella er hętta į aš naušungarvistun verši gagnslaus sem skilvirkt neyšarśrręši. Hiš sama gildir um žį lęknismešferš sem naušungarvistun er ętlaš aš tryggja sjśklingi og afstżra žar meš yfirvofandi hęttu fyrir heilsu sjśklingsins eša annarra sem hann gęti skašaš.
Um 23. gr.
Ķ 23. gr. er aš finna įkvęši um trśnašarlękni dómsmįlarįšuneytisins. Įkvęšiš er aš mestu leyti samhljóša 17. gr. gildandi lögręšislaga, en hér er žó aš finna žaš nżmęli aš trśnašarlęknir hefur jafnan heimild til aš kynna sér sjśkraskrį hins naušungarvistaša. Hlutverk trśnašarlęknis er aš gefa rįšuneytinu umsögn ef žörf krefur įšur en įkvöršun er tekin um hvort naušungarvistun skuli heimiluš eša ekki. Til žess aš sś umsögn verši sem best śr garši gerš veršur trśnašarlęknirinn aš hafa heimild til aš kynna sér sjśkraskrį hins naušungarvistaša. Reglur um sjśkraskrįr eru ķ reglugerš um sjśkraskrįr og skżrslugerš varšandi heilbrigšismįl nr. 227/1989, sbr. reglugerš nr. 545/1995.
Rétt er aš taka fram aš samkvęmt gildandi lögum hvķlir sś skylda į trśnašarlękni rįšuneytisins aš sjį um aš naušungarvistušum manni sé gerš grein fyrir žeim rétti sķnum aš leita śrlausnar dómstóla um įkvöršun rįšuneytisins um vistun. Skv. 1. mgr. 25. gr. frumvarpsins hvķlir sś skylda į vakthafandi sjśkrahśslękni og ber yfirlęknir įbyrgš į aš henni sé framfylgt, sbr. 2. mgr. sömu greinar.
Um 24. gr.
Ķ 24. gr. er aš finna įkvęši um įkvöršun dómsmįlarįšuneytisins vegna beišni um naušungarvistun og birtingu hennar. Įkvęši 24. og 25. gr. fela ķ sér afbrigši frį birtingu og leišbeiningarskyldu stjórnvalda sem fram kemur ķ 20. gr. stjórnsżslulaga. Žannig er įkvöršun, ef beišni er samžykkt, send yfirlękni į hlutašeigandi sjśkrahśsi. Žaš er sķšan į įbyrgš yfirlęknis aš sjśklingi sé leišbeint um įstęšur naušungarvistunar og fleiri atriši, sbr. 25. gr. Įkvöršun dómsmįlarįšuneytis um hvort naušungarvistun skuli heimiluš skal vera skrifleg og rökstudd. Žar skal geta žess hvenęr beišni kom fram og aš hverjum hśn lśti o.fl. Mišaš er viš aš rökstušningur verši stuttur meš skķrskotun til lagaheimilda og meš vķsun til lęknisvottoršs og eftir atvikum til annarra mįlsatvika. Greinin er hlišstęš 2. mgr. 16. gr. gildandi laga, en hér er žó aš finna žaš nżmęli aš ljósrit af lęknisvottorši žvķ er fylgdi beišni skuli fylgja įkvöršun žegar hśn er send yfirlękni į hlutašeigandi sjśkrahśsi. Slķkt getur skipt mįli og er til hjįlpar žeim sem taka į móti viškomandi einstaklingi. Žessari reglu hefur veriš fylgt ķ dómsmįlarįšuneytinu um įrabil og er lagt til aš um lögfestingu į žeirri framkvęmd verši aš ręša.
Hęgt er aš afturkalla beišni um naušungarvistun allt žar til įkvöršun hefur veriš tekin. Eftir aš dómsmįlarįšuneytiš hefur veitt samžykki sitt er žaš į valdsviši yfirlęknis hvort hinum naušungarvistaša veršur haldiš ķ sjśkrahśsinu ķ allt aš 15 daga eša lok naušungarvistunar įkvešin fyrr ķ samręmi viš meginreglu 29. gr.
Um 25. gr.
Ķ 25. gr. er fjallaš um kynningu į réttarstöšu naušungarvistašs manns. Vakthafandi sjśkrahśslęknir skal kynna naušungarvistušum manni įn tafar žau atriši sem greind er ķ a-, b-, c- og d-lišum 1. mgr., nema slķkt sé bersżnilega žżšingarlaust vegna įstands hans. Skv. 2. mgr. hefur yfirlęknir eftirlit meš og ber įbyrgš į aš įkvęšum 1. mgr. sé framfylgt. Heilbrigšisrįšherra er heimilt aš setja nįnari reglur um kynningu į réttarstöšu naušungarvistašs manns samkvęmt žessari grein.
Um 26. gr.
Ķ 26. gr. er įkvęši um skrįningu ķ sjśkraskrį į żmsum atrišum er tengjast naušungarvistun. Ķ 1. mgr. kemur fram hvaša atriši skrį skuli ķ sjśkraskrį naušungarvistašs manns, eftir žvķ sem viš į hverju sinni. Skal skrįning fara fram svo fljótt sem verša mį eftir komu hins naušungarvistaša manns ķ sjśkrahśsiš. Vakthafandi sjśkrahśslęknir sér um aš skrį žessi atriši, en yfirlęknir hefur eftirlit meš og ber įbyrgš į skrįningunni skv. 2. mgr. Įkvęši žetta er hlišstętt įkvęšum reglugeršar nr. 227/1991 um sjśkraskrįr og skżrslugerš varšandi heilbrigšismįl, sbr. reglugerš nr. 545/1995. Heilbrigšisrįšherra hefur heimild til aš setja nįnari reglur um skrįningar samkvęmt žessari grein.
Um 27. gr.
Ķ 27. gr. er aš finna nżmęli. Žar er kvešiš į um rétt naušungarvistašs manns til aš njóta rįšgjafar og stušnings sérstaks rįšgjafa vegna sjśkrahśsdvalarinnar og mešferšar žar. Mikilsvert er aš mašur sem sviptur er frelsi meš žessum hętti eigi rétt į rįšgjöf og stušningi hlutlauss ašila sem fylgst getur meš žvķ aš réttindi hins naušungarvistaša séu virt og eftir atvikum ašstošaš hann viš kröfugerš skv. 30. gr. Gert er rįš fyrir aš starfi rįšgjafa samkvęmt žessari grein sinni mašur meš fagmenntun į sviši félagsrįšgjafar eša sįlfręši eša į öšrum sambęrilegum svišum. Lķkur eru į aš hlutastarf sé nęgilegt, en žar sem hér er um nżmęli aš ręša veršur reynslan aš leiša ķ ljós hve rķk žörf veršur fyrir vinnuframlag rįšgjafans.
Vakthafandi lęknir skal tilkynna naušungarvistušum manni žegar ķ staš um rétt hans samkvęmt žessari grein, sbr. b-liš 1. mgr. 25. gr., og skal hann hafa samband viš rįšgjafann óski hinn naušungarvistaši eftir žvķ, sbr. 2. mgr. 27. gr. Žar er einnig męlt fyrir um rétt naušungarvistašs manns til aš ręša viš rįšgjafa sinn einslega um hvašeina sem naušungarvistunina varšar og hafa samband viš hann reglulega. Sį varnagli er žó sleginn aš takmarka megi žetta ef įstand hins naušungarvistaša er žannig aš žaš hafi enga žżšingu. Einnig er męlt fyrir um aš rįšgjafinn skuli hafa ašgang aš sjśkraskrį hins naušungarvistaša.
Ķ 3. mgr. er męlt fyrir um žagnarskyldu rįšgjafa um atriši er hann fęr vitneskju um ķ starfi sķnu eša vegna žess og um refsingu fyrir brot į žagnarskyldu. Žörf er į sérstöku įkvęši um žagnarskyldu rįšgjafa žar sem gera mį rįš fyrir aš rįšgjafi sinni žvķ starfi sem hlutastarfi og žvķ ekki tryggt aš žagnarskylda hvķli į honum samkvęmt lögum um réttindi og skyldur starfsmanna rķkisins, nr. 70/1996, sbr. nišurlag 1. mgr. 1. gr. laganna.
Ķ 4. mgr. segir aš žóknun rįšgjafa, sem sérstaklega skal rįšinn til žess aš veita naušungarvistušum mönnum ašstoš, skuli greišast śr rķkissjóši.
Skv. 5. mgr. skal dómsmįlarįšherra setja nįnari reglur um rįšningu rįšgjafa samkvęmt žessari grein, um réttindi hans og skyldur og žóknun honum til handa. Žykir rétt aš dómsmįlarįšherra setji reglur žessar fremur en heilbrigšisrįšherra, m.a. til žess aš tryggja sjįlfstęši og hlutleysi rįšgjafans gagnvart heilbrigšisyfirvöldum.
Um 28. gr.
Įkvęši 28. gr. er nżmęli. Žar er męlt fyrir um hvers konar mešferš unnt er aš žvinga naušungarvistašan mann til aš sęta.
Meš žvingašri lyfjagjöf er įtt viš alla lyfjagjöf, hvort sem hśn tengist beint žeim gešsjśkdómi eša žvķ įstandi sem leiddi til naušungarvistunarinnar eša öšru. Ešli mįls samkvęmt er hér fyrst og fremst um aš ręša naušsynlega lyfjagjöf vegna žess sjśkdóms eša įstands sem vistunin byggist į, en annaš gęti einnig komiš til. Samkvęmt žvķ vęri hęgt aš žvinga naušungarvistašan mann til aš taka sżklalyf ef slķkt vęri naušsynlegt. Taka mį sem dęmi einstakling sem haldinn er gešsjśkdómi og reynt hefur aš svipta sig lķfi. Hann getur ķ kjölfariš fengiš sżkingu sem gęti reynst banvęn, en neitaš aš taka inn sżklalyf. Ķ slķkum tilvikum vęri yfirlękni heimilt aš beita žvingašri lyfjagjöf. Meš žvingašri mešferš er įtt viš alla žį mešferš sem naušsynleg kann aš vera naušungarvistušum manni.
Fram kemur ķ 1. mgr. aš mašur, sem naušungarvistašur er ķ sjśkrahśsi įn žess aš samžykki dómsmįlarįšuneytis liggi fyrir, skuli hvorki sęta žvingašri lyfjagjöf né annarri žvingašri mešferš nema skilyršum 3. mgr. sé fullnęgt.
Ķ 2. mgr. segir aš mašur, sem naušungarvistašur er til mešferšar ķ sjśkrahśsi meš samžykki dómsmįlarįšuneytis, skuli einungis sęta žvingašri lyfjagjöf samkvęmt įkvöršun yfirlęknis, og sama į viš um ašra žvingaša mešferš. Undantekningarįkvęši 3. mgr. getur žó įtt viš eftir atvikum.
Ķ 3. mgr. er męlt fyrir um aš vakthafandi lęknir geti tekiš įkvöršun um žvingaša lyfjagjöf eša ašra žvingaša mešferš žegar hinn naušungarvistaši er sjįlfum sér eša öšrum hęttulegur eša lķfi hans eša heilsu yrši annars stefnt ķ voša. Gildir žetta hvort heldur um er aš ręša naušungarvistun į grundvelli 48 klst. reglunnar, sbr. 2. mgr. 19. gr., eša vistun sem samžykkt hefur veriš af dómsmįlarįšuneyti, sbr. 3. mgr. sömu greinar. Įkvöršun vakthafandi lęknis um žvingaša lyfjagjöf eša ašra žvingaša mešferš skal bera svo fljótt sem verša mį undir yfirlękni og skal hann taka įkvöršun um frekari mešferš.
Samkvęmt 4. mgr. getur heilbrigšisrįšherra sett nįnari reglur um žvingaša lyfjagjöf og ašra žvingaša mešferš samkvęmt žessari grein.
Um 29. gr.
Ķ 29. gr. er fjallaš um lok naušungarvistunar. Žar kemur sś meginregla fram aš naušungarvistun megi aldrei haldast lengur en yfirlęknir telur hennar žörf. Ef um er aš ręša naušungarvistun skv. 2. mgr. 19. gr. mį hśn aldrei haldast lengur en 48 klst, nema samžykki dómsmįlarįšuneytis komi til, sbr. 3. mgr. sömu greinar. Naušungarvistun skv. 48 klst. reglunni getur einnig lokiš ef lögmęti hennar hefur veriš boriš undir dómstóla og dómari kemst aš žeirri nišurstöšu aš hśn skuli falla nišur. Žaš er hins vegar įlitamįl hvort vistun į grundvelli 48 klst. reglunnar skuli falla nišur ef leitaš hefur veriš eftir samžykki dómsmįlarįšuneytis skv. 3. mgr. 19. gr. og rįšuneytiš įkvešur įšur en 48 stundir eru lišnar frį žvķ aš vistunin hófst aš įframhaldandi vistun verši ekki samžykkt. Ķ žessum tilvikum veršur aš lķta svo į aš vistun ķ allt aš 48 klst. standi ef yfirlęknir metur įstand hins vistaša manns svo aš hennar sé žörf.
Vistun sem samžykkt hefur veriš af dómsmįlarįšuneyti lżtur sömu lögmįlum og 48 klst. vistunin aš žvķ leyti aš hśn mį aldrei haldast lengur en yfirlęknir telur hennar žörf. Hįmarkstķminn er hins vegar 15 sólarhringar frį dagsetningu įkvöršunar rįšuneytisins. Heildartķmi naušungarvistunar samkvęmt frumvarpi žessu getur žvķ oršiš allt aš 17 sólarhringar ef hlutašeigandi hefur fyrst veriš vistašur į grundvelli 48 klst. reglunnar og sķšan į grundvelli samžykkis dómsmįlarįšuneytis.
Ķ 2. mgr. segir aš framlengja megi naušungarvistun manns ef krafa hefur veriš gerš fyrir dómi um aš hann verši sviptur sjįlfręši sķnu. Skylda hvķlir į dómara aš tilkynna yfirlękni į sjśkrahśsi um kröfuna og skal žaš gert meš sķmskeyti eša öšrum tryggilegum hętti. Er žetta ķ samręmi viš įlit umbošsmanns Alžingis ķ mįlinu nr. 928/1993. Ķ įlitinu segir m.a.:
,,Svo sem fram kemur ķ bréfi dómstjórans ķ Reykjavķk til mķn 15. įgśst 1994, veršur ekki leitt af įkvęšum lögręšislaga nr. 68/1984, aš hérašsdómi sé skylt aš tilkynna lękni, aš beišni um sjįlfręšissviptingu sjśklings, sem hefur veriš lagšur inn gegn vilja sķnum, hafi veriš lögš fyrir dómstólinn. Ég lķt svo į, aš sś framkvęmd sé į engan hįtt fullnęgjandi eša ķ samręmi viš sjónarmiš um réttaröryggi sjśklinga, sem žannig eru vistašir į sjśkrahśsi, aš žaš hvķli į ašstandendum žeirra aš koma žvķ til skila til hlutašeigandi yfirlęknis, aš gerš hafi veriš krafa fyrir hérašsdómi um sjįlfręšissviptingu. Tryggara vęri aš setja žaš skilyrši fyrir įframhaldandi vistun sjśklings į grundvelli 2. mgr. 19. gr. lögręšislaga, aš yfirlękni į viškomandi deild sjśkrahśss bęrist stašfesting frį hérašsdómi um žaš, aš slķk krafa hafi veriš gerš fyrir dómstólnum. Ég tel einnig rétt, mišaš viš nśverandi framkvęmd, aš dóms- og kirkjumįlarįšuneytiš taki til athugunar, hvort ekki sé įstęša til aš męla fyrir um žetta atriši ķ lögręšislögum, žannig aš hérašsdómur sendi yfirlękni viškomandi deildar, žar sem sjśklingurinn er vistašur, stašfestingu į žvķ, aš krafa hafi veriš gerš fyrir dómstólnum um sjįlfręšissviptingu sjśklingsins.``
Įkvöršun um framlengingu vistunar ķ žessum tilvikum tekur yfirlęknir.
Um 30. gr.
Ķ 30. gr. er męlt fyrir um skilyršislausan rétt naušungarvistašs manns til aš leita śrlausnar dómstóla um vistunina, hvort sem hśn byggist į 2. eša 3. mgr. 19. gr. Einnig er žar kvešiš į um rétt žess sem gert hefur veriš aš sęta žvingašri lyfjagjöf eša mešferš skv. 28. gr. aš bera žį įkvöršun undir dómstóla.
Samkvęmt gildandi lögum į mašur sem vistašur er ķ sjśkrahśsi gegn vilja sķnum meš samžykki dómsmįlarįšuneytis rétt į leita śrlausnar dómstóla um įkvöršun rįšuneytisins um vistunina, en ekki er vikiš aš žvķ ķ lögunum hvort heimilt sé aš bera įkvöršun um vistun skv. 48 klst. reglunni undir dómstóla. Ķ 1. mgr. er kvešiš skżrt į um aš rétturinn til aš bera naušungarvistun undir dómstóla gildi ķ öllum tilvikum.
Réttur til aš bera lögmęti naušungarvistunar undir dómstóla er tryggšur ķ 4. mgr. 5. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, svo og ķ 4. mgr. 67. gr. stjórnarskrįrinnar, sbr. 4. mgr. 5. gr. stjórnskipunarlaga, nr. 97/1995. Įkvęši stjórnarskrįrinnar hljóšar svo:
,,Hver sį sem er af öšrum įstęšum sviptur frelsi į rétt į aš dómstóll kveši į um lögmęti žess svo fljótt sem verša mį. Reynist frelsissvipting ólögmęt skal hann žegar lįtinn laus.``
Ķ greinargerš meš įšurnefndri 5. gr. stjórnarskrįrinnar segir aš žetta įkvęši snśi sérstaklega aš ašstöšu žar sem mašur er sviptur frelsi af öšrum įstęšum en meš handtöku vegna gruns um refsiverša hįttsemi. Undir žetta geti t.d. įtt tilvik žar sem frelsissvipting er studd viš heimild ķ lögręšislögum, nr. 68/1984. Sį munur sé hins vegar į žessu įkvęši og įkvęšinu um réttarstöšu handtekinna manna aš ķ fyrrnefnda tilvikinu sé fortakslaus skylda aš leiša mann alltaf fyrir dómara ef hann er ekki lįtinn laus ķ kjölfar handtöku. Sķšan segir oršrétt:
,,Samkvęmt 4. mgr. 5. gr. frumvarpsins gildir žetta į hinn bóginn ekki um stöšu žess sem er sviptur frelsi af öšrum įstęšum, heldur er rįšgert aš hann skuli alltaf eiga kost į aš bera lögmęti frelsissviptingarinnar undir dómstóla ef hann óskar eftir žvķ. Įstęšan fyrir žessum mun er einkum sś aš ķ tilvikum sem falla undir 4. mgr. er frelsissvipting aš öšru jöfnu reist į stjórnsżsluįkvöršun sem fer eftir reglum um mįlsmešferš ķ stjórnsżslulögum, nr. 37/1993. Ašgangur aš dómara ķ žeim tilvikum žjónar žvķ einkum tilgangi mįlskots til endurskošunar į stjórnvaldsįkvöršun. Vert er aš benda į aš reglan ķ 4. mgr. 5. gr. frumvarpsins getur fališ ķ sér sjįlfstęšan rétt til aš fį mįli um frelsissviptingu skotiš til dómstóla žótt ekki sé kvešiš į um slķkan rétt ķ sérlögunum sem geyma heimild til frelsissviptingarinnar. Žį er įstęša til aš vekja athygli į aš ķ 4. mgr. 5. gr. er ekki męlt fyrir um aš frelsissviptur mašur eigi rétt į aš fį śrlausn dómstóls um mįl sitt innan įkvešinna tķmamarka, heldur er sagt aš žetta verši aš gerast svo fljótt sem verša mį. Žessi orš getur žurft aš skżra meš hlišsjón af ešli frelsissviptingar hverju sinni, en ętla mį aš kröfur yršu aš öšru jöfnu geršar til žess aš ekki yrši fariš ķ žessum efnum fram śr višmišunarmörkunum skv. 3. mgr. 5. gr. sem rędd voru aš framan nema višhlķtandi įstęšur žęttu réttlęta žaš. Um 4. mgr. 5. gr. mį aš endingu vekja athygli į aš ķ sķšari mįlsliš įkvęšisins er rįšgert aš mašur skuli lįtinn laus ef dómstóll kemst aš žeirri nišurstöšu aš frelsissvipting sé ólögmęt og bęri aš fylgja slķkri įkvöršun žegar ķ staš.``
Ķ įliti umbošsmanns Alžingis frį 11. janśar 1996 ķ mįlinu nr. 1265/1994 er fjallaš um rétt ašila til aš bera lögmęti naušungarvistunar skv. 48 klst. reglunni undir dómstóla. Ķ įliti sķnu gerir umbošsmašur grein fyrir žvķ aš ķ gildandi lögręšislögum sé einungis gert rįš fyrir žvķ aš heimilt sé aš leita śrlausnar dómstóla um įkvöršun rįšuneytis um naušungarvistun, en ekki sé vikiš aš slķkum rétti ķ sambandi viš vistun į grundvelli 48 klst. reglunnar. Reglan ķ 4. mgr. 67. gr. stjórnarskrįrinnar geti aftur į móti fališ ķ sér sjįlfstęšan rétt til žess aš fį mįli um frelsissviptingu skotiš til dómstóla, enda žótt ekki sé kvešiš į um slķkan rétt ķ lögunum. Umbošsmašur segir sķšan oršrétt ķ umręddu įliti:
,,Meš tilliti til mikilvęgis žess, aš lög, sem kveša į um ķhlutun um persónuréttindi manna, męli meš skżrum hętti fyrir um framkvęmd žeirra mįla, tel ég žó rétt, aš um ofangreind atriši verši tekin skżr įkvęši ķ lögręšislög, en žar er, svo sem gerš hefur veriš grein fyrir hér aš framan, aš finna reglur um naušungarvistun einstaklinga į sjśkrahśsum, m.a. um skilyrši fyrir slķkri vistun og mįlsmešferš. Ég tel žvķ, aš ešlilegt sé aš ķ žeim lögum komi fram žęr reglur, sem leiša mį samkvęmt framansögšu af 4. mgr. 67. gr. stjórnarskrįrinnar. Žannig yrši kvešiš į um, aš einstaklingur, sem sviptur hefur veriš frelsi sķnu og vistašur į sjśkrahśsi, sbr. 2. mgr. 13. gr. lögręšislaga, ętti rétt į žvķ aš bera lögmęti žeirrar frelsissviptingar undir dómstóla og kvešiš į um skjóta mešferš slķkra mįla fyrir dómstólum, svo sem 3. mgr. 18. gr. laganna męlir fyrir um, aš žvķ er snertir įkvöršun dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins samkvęmt 3. mgr. 13. gr., sbr. 14.--17. gr. laganna.``
Įkvęši 2. mgr. er nżmęli. Žar er męlt fyrir um rétt manns, sem gert hefur veriš aš sęta žvingašri lyfjagjöf eša mešferš skv. 28. gr., til aš bera žį įkvöršun undir dómstóla. Um nįnari skilgreiningu į hugtökunum žvinguš lyfjagjöf og žvinguš mešferš vķsast til athugasemda um 28. gr.
Ekki er skilyrši aš įkvöršun um naušungarvistun skuli jafnframt tekin til athugunar, ef įkvöršun um žvingaša lyfjagjöf eša ašra žvingaša mešferš er borin undir dómstóla, og öfugt. Hér er um tvęr sjįlfstęšar įkvaršanir aš ręša, en vissulega getur žaš komiš til aš mašur beri bęši įkvöršun um naušungarvistun og žvingaša lyfjagjöf eša mešferš undir dómstóla.
Ķ 3. mgr. er męlt fyrir um aš krafa skv. 1. eša 2. mgr. skuli vera skrifleg og aš rįšgjafi skuli ašstoša viš kröfugerš, ef žess er óskaš, og sjį um aš dómstóli berist krafan žegar ķ staš.
Um 31. gr.
Ķ 31. gr. er fjallaš um mįlsmešferš fyrir dómi.
Męlt er fyrir um ķ 1. mgr. aš kröfu skv. 30. gr. skuli taka fyrir įn tafar. Dómari skipar sķšan žeim sem kröfu ber fram talsmann samkvęmt įkvęšum laga um mešferš opinberra mįla um verjendur eftir aš hafa gefiš honum kost į aš bera fram ósk um hver skipašur verši.
Ef um er aš ręša kröfu um nišurfellingu vistunar skv. 2. mgr. 19. eša įkvöršun um žvingaša lyfjagjöf eša mešferš skal dómari skv. 2. mgr. tilkynna yfirlękni viškomandi deildar um kröfuna og skal hann žegar ķ staš lįta dómaranum ķ té athugasemdir sķnar žar sem gerš er grein fyrir įstęšum vistunar eša žvingašrar lyfjagjafar eša mešferšar.
Ķ 3. mgr. er męlt fyrir um aš ef krafist er nišurfellingar naušungarvistunar sem samžykkt hefur veriš af dómsmįlarįšuneyti skuli rįšuneytiš lįta viškomandi dómstóli ķ té öll gögn sem vistunin er reist į, įsamt athugasemdum sķnum ef žvķ er aš skipta.
Ķ 4. mgr. er vķsaš til II. kafla um sviptingu lögręšis eftir žvķ sem viš į. Žau mįl, eins og mįl samkvęmt žessari grein, sęta afbrigšilegri mešferš einkamįla eins og nįnar er reifaš ķ athugasemdum um žann kafla.
Įkvęši 5. mgr. męlir fyrir um hraša mįlsmešferš žar sem brżna naušsyn ber til skjótrar śrlausnar dómara um kröfur skv. 30. gr. Dómari śrskuršar um hvort įkvöršunin sem borin er undir dómstól skuli standa eša hśn felld śr gildi.
Ķ 6. mgr. kemur fram aš žegar óskaš er eftir samžykki dómsmįlarįšuneytis til naušungarvistunar manns, sem dvelur naušugur į sjśkrahśsi samkvęmt įkvöršun lęknis skv. 2. mgr. 19. gr., og sś įkvöršun hefur veriš borin undir dómstól, skuli rįšuneytiš įn tafar tilkynna viškomandi dómstóli um kröfuna og um lyktir mįlsins er žaš hefur hlotiš afgreišslu ķ rįšuneytinu. Žį kemur žar einnig fram aš mešferš mįls fyrir dómi fresti ekki mįlsmešferš ķ rįšuneytinu.
Um 32. gr.
Įkvęši 1. mgr. 32. gr. męlir fyrir um skyldu til aš dęma sjįlfrįša manni bętur śr rķkissjóši vegna naušungarvistunar hans ef lögmęt skilyrši hefur brostiš til slķkrar ašgeršar, hśn hefur stašiš lengur en efni stóšu til eša aš henni hefur veriš stašiš į óžarflega hęttulegan, sęrandi eša móšgandi hįtt.
Ķ 1. mgr. er vķsaš til žeirra skilyrša sem rakin eru ķ 19. gr. Įkvęši žetta er ķ samręmi viš 67. gr. stjórnarskrįrinnar, nr. 33/1944, sbr. stjórnskipunarlög, nr. 97/1995. Žar segir ķ 5. mgr. 5. gr. aš mašur, sem sviptur hefur veriš frelsi aš ósekju, skuli eiga rétt til skašabóta. Ķ greinargerš meš frumvarpi žvķ til stjórnskipunarlaga sem varš aš lögum nr. 97/1995 kemur fram aš gert sé rįš fyrir aš nįnari reglur um bótarétt manns vegna frelsissviptingar verši settar ķ almenn lög og žar verši aš taka afstöšu til atriša varšandi m.a. skilyrši fyrir bótaréttinum. Žar kemur einnig fram aš bótaréttur geti falliš brott ef mašur telst sjįlfur hafa įtt sök į žvķ aš gripiš hafi veriš til sviptingar frelsis hans eša frelsissvipting hafi oršiš svo löng sem raun ber vitni. Segir jafnframt aš slķkar reglur verši žó aš sjįlfsögšu aš samrżmast įkvęšum stjórnarskrįrinnar. Įkvęšiš ķ 32. gr. frumvarpsins tekur miš af 176. gr., sbr. og 2. mgr. 175. gr., laga um mešferš opinberra mįla.
Ķ 2. mgr. kemur fram aš bęta skuli fjįrtjón og miska ef žvķ er aš skipta.
Ķ 3. mgr. er sķšan įréttaš aš almennar reglur skašabótaréttarins gildi aš öšru leyti
og er žar įtt viš reglur um réttarįhrif eigin sakar, samžykkis o.fl.
Um IV. kafla.
Įkvęši IV. kafla eru nżmęli ķ ķslenskum lögum. Žar er gert rįš fyrir žvķ aš fjįrrįša mašur, sem óhęgt į meš aš sjį um fjįrmįl sķn vegna veikinda eša fötlunar, geti óskaš eftir žvķ aš honum verši skipašur ašstošarmašur sem ķ frumvarpi žessu er nefndur rįšsmašur. Hęgt er aš fela rįšsmanni umsjón tiltekinna eigna skjólstęšings sķns. Rįšsmašur er undir opinberu eftirliti yfirlögrįšanda og ber honum aš hafa samrįš viš skjólstęšing sinn eftir žvķ sem viš veršur komiš. Skjólstęšingur rįšsmannsins glatar viš skipun rįšsmanns gerhęfi sķnu yfir žeim eignum sem faldar hafa veriš rįšsmanni til umsjónar, en getur hvenęr sem er óskaš eftir nišurfellingu rįšsmennskunnar og aš honum verši į nż fengin umrįš eigna sinna. Skal yfirlögrįšandi verša viš žeirri ósk nema įkvęši 48. gr. eigi viš. Ķ merkingu įkvęša frumvarpsins er hugtakiš rįšsmašur nżtt ķ ķslensku lagamįli en oršiš sjįlft hefur žekkst hér um aldir. Rįšsmašur er ķ žeim skilningi sį sem rįšinn er til aš standa fyrir bśi og segja fyrir verkum ķ forföllum og fjarveru hśsbónda sķns. Hinn almenni skilningur fellur žvķ aš vissu marki vel aš notkun hugtaksins ķ frumvarpinu.
Śrręši sem žetta hefur ekki veriš ķ ķslenskri löggjöf til žessa, en žekkist annars stašar į Noršurlöndum. Žaš kerfi sem lagt er til aš lögfest verši hér į landi er žó mun einfaldara og skżrara en fyrirkomulag svonefndrar rįšsmennsku (samvęrgemål į dönsku, god mans institut į sęnsku og hjelpeverger į norsku) ķ nįgrannalöndum okkar.
Ķ Danmörku getur einstaklingur óskaš eftir žvķ aš honum verši skipašur rįšsmašur (samvęrge), sbr. 7. gr. dönsku lögręšislaganna frį 1995. Rįšsmašur og skjólstęšingur hans skulu samkvęmt žvķ įkvęši standa saman aš gerš löggerninga varšandi žau fjįrmįl skjólstęšingsins sem rįšsmanninum hafa veriš falin. Skipun rįšsmanns hefur žó ekki žau réttarįhrif aš sį sem óskar eftir skipun rįšsmanns sér til ašstošar glati gerhęfi sķnu. Geta žvķ löggerningar skjólstęšingsins, sem hann stendur einn aš og löggerningar žeir sem hann og rįšsmašurinn standa saman aš stangast į. Žetta fyrirkomulag getur žvķ valdiš óvissu um réttarįhrif slķkra löggerninga. Rįšsmašurinn er ekki undir opinberu eftirliti lķkt og lögrįšamašur og ekki skal tilkynna um skipun hans meš žinglżsingu į sama hįtt og um sviptingu lögręšis vęri aš ręša.
Ķ Svķžjóš er bošiš upp į tvenns konar opinber śrręši įžekk rįšsmennsku, en hefšbundin lögręšissvipting var afnumin meš lagabreytingum žar įriš 1988. Įkvęši um žetta er aš finna ķ Foräldrabalken frį 1949. Žar er fyrst til aš nefna svokallaš ,,God mans institut`` sem į ķslensku mętti nefna tilsjónarmannskerfi. Samkvęmt žvķ er hęgt aš skipa manni, sem žarf ašstoš vegna heilsufarsįstęšna, žroskahafta eša annarra svipašra atvika, tilsjónarmann (god man). Tilsjónarmašurinn er eins konar rįšunautur eša ašstošarmašur skjólstęšingsins, en hefur engar formlegar heimildir til aš rįšstafa eša sjį um eignir skjólstęšings sķns. Sé tilsjón ekki nęgilegt śrręši er möguleiki į žvķ aš skipa viškomandi rįšsmann ,,förvaltere`` sem hefur einkavald yfir žeim mįlefnum sem undir hann eru sérstaklega lögš. Tilsjón er komiš į meš dómsathöfn og žeir sem krafist geta skipunar tilsjónarmanns eru yfirlögrįšandi, lögrįšamašur ef viškomandi hefur ekki nįš lögaldri, ašilinn sjįlfur hafi hann nįš 16 įra aldri og loks maki viškomandi eša nįnustu ęttingjar. Hlutverk tilsjónarmanns er fyrst og fremst aš reka og įvaxta eignir og tekjur skjólstęšings sķns į aršbęran og öruggan hįtt, en ķ žvķ getur einnig falist ašstoš viš skjólstęšinginn ķ mįlefnum er viš koma persónulegri velferš hans. Tilsjónarmašur er undir eftirliti yfirlögrįšanda og dómara og ber aš veita žeim žęr upplżsingar varšandi tilsjónina sem žeir fara fram į. Žar sem skjólstęšingurinn glatar ekki viš skipun tilsjónarmanns gerhęfi sķnu er žaš meginregla aš tilsjónarmašur veršur aš hafa samžykki skjólstęšings sķns til žeirra löggerninga sem hann gerir. Žvķ ber tilsjónarmanni aš bera allar įkvaršanir sķnar undir skjólstęšing sinn um mikilvęg mįlefni sem eru tilsjóninni viškomandi, enda žótt ekki sé um aš ręša eiginlega löggerninga. Skortur į samžykki skjólstęšings tilsjónarmanns gerir žaš aš verkum aš löggerningurinn bindur hann almennt ekki. Skipun tilsjónarmanns er ekki birt opinberlega og ekki er um žaš aš ręša aš henni sé žinglżst į žęr eignir sem undir tilsjón falla.
Rįšsmennsku (förvaltarskap) er ķ Svķžjóš komiš į meš dómsathöfn og į įrinu 1988 kom hśn ķ staš hefšbundinnar lögręšissviptingar. Skilyrši skipunar rįšsmanns eru žau aš viškomandi einstaklingur geti ekki annast mįlefni sķn sjįlfur vegna andlegrar eša lķkamlegrar vanheilsu. Kröfu um skipun rįšsmanns geta sett fram žeir sömu og krafist geta skipunar tilsjónarmanns, en aš auki getur tilsjónarmašur ašila krafist žess aš honum verši skipašur rįšsmašur. Meginreglan er sś aš rįšsmašur ręšur einn sķns lišs til hvaša rįšstafana hann grķpur vegna skjólstęšingsins, innan žeirra marka sem rįš er fyrir gert ķ skipun hans. Žrįtt fyrir žaš į rįšsmašur almennt aš bera hugmyndir sķnar og fyrirętlanir undir skjólstęšinginn. Hversu vķštęk rįšsmennska er fer eftir žörfum hvers og eins. Tilkynningu um skipun rįšsmanns skal birta ķ lögbirtingablaši og žinglżsa sem hafti į žęr eignir sem undir skipunarbréf rįšsmannsins falla. Auk žess skal rįšsmašur tilkynna bankastofnunum um rįšsmennsku ef undir hana falla inneignir ķ banka og tilkynna skal um rįšsmennsku til hlutafélagsstjórnar ef skjólstęšingur hans er hluthafi.
Ķ Noregi kallast rįšsmennska ,,hjelpevergeordning`` og įkvęši um hana er aš finna ķ lögum nr. 3 frį 1927, um ,,vergemål for umyndige``. Lķkt og ķ tilsjónarmannskerfi Svķa glatar viškomandi einstaklingur ekki gerhęfi sķnu žótt honum sé skipašur rįšsmašur (hjelpeverge). Hlutverk rįšsmanns samkvęmt norskum rétti er fyrst og fremst žaš aš sjį um fjįrmįl viškomandi og vera löglegur stašgengill hans. Markmišiš meš norska fyrirkomulaginu er ekki einkum žaš aš koma ķ veg fyrir aš skjólstęšingur rįšsmanns fari óskynsamlega meš fjįrmuni sķna, lķkt og er žegar viškomandi er sviptur lögręši, heldur frekar aš fį utanaškomandi ašila til aš koma reglu į fjįrmįl hans.
Hér į landi gera gildandi lögręšislög einungis rįš fyrir žvķ aš yfirlögrįšandi geti skipaš einstaklingi lögrįšamann sé hann sviptur sjįlfręši eša fjįrręši. Ašstęšur hjį mörgum žeim sem į ašstoš žurfa aš halda til žess aš annast fjįrmįl sķn eru žannig aš andlega teljast žeir fullfrķskir, en vegna veikinda eša lķkamlegrar fötlunar eiga žeir óhęgt um vik meš aš sjį um fjįrhagsmįlefni sķn svo vel sé. Fjįrręšissvipting og žaš sem henni fylgir er ekki ęskilegur kostur fyrir žennan hóp manna, og žörfin fyrir mildara śrręši er žvķ til stašar žótt ekki sé ljóst hversu mikil hśn er. Žó mį gera rįš fyrir žvķ aš eftirspurnin eftir slķku śrręši aukist į nęstu įrum. Mešal žeirra sem bśast mį viš aš mundu notfęra sér žetta śrręši eru aldrašir, og spįr, sem liggja fyrir um fjölgun ķ hópi aldrašra į nęstu įrum og įratugum, gefa til kynna aš žörf fyrir slķkt śrręši fari vaxandi.
Oft fylgja žvķ sįrindi, bęši hjį viškomandi einstaklingi og ęttingjum hans, aš žurfa aš ganga ķ gegnum ferli fjįrręšissviptingar, ekki sķst žegar viškomandi einstaklingur er bęrilega į sig kominn andlega, og margir telja žaš nišurlęgjandi. Svipting fjįrręšis ķ slķkum tilvikum gengur oftar en ekki lengra en naušsynlegt er. Rįšsmennska mętir a.m.k. aš nokkru marki žörfum žess hóps einstaklinga sem žannig er įstatt um.
Žaš kerfi sem lagt er til aš tekiš verši upp ķ IV. kafla byggist į žvķ aš einstaklingur, sem er fjįrrįša og į óhęgt meš aš sjį um fjįrmįl sķn vegna veikinda eša fötlunar, geti óskaš eftir žvķ aš honum verši skipašur rįšsmašur, enda geri hann sér grein fyrir žżšingu žeirrar rįšstöfunar. Žegar manni hefur veriš skipašur rįšsmašur glatar hann gerhęfi sķnu yfir žeim eignum sem rįšsmanni hafa veriš faldar til umsjónar, en skipun rįšsmanns er bundin viš tilteknar eignir og eru žęr eignir sem mögulegt er aš fela rįšsmanni umsjón yfir tęmandi taldar ķ 35. gr. Skipun rįšsmanns er ótķmabundin en skjólstęšingur hans getur hvenęr sem er óskaš eftir žvķ aš hann verši leystur frį störfum og honum fengin umsjón eigna sinna į nż. Rįšsmašur er undir opinberu eftirliti, sem m.a. felst ķ žvķ aš honum ber aš skila yfirlögrįšanda skżrslu įr hvert um helstu įkvaršanir sem teknar hafa veriš į sķšasta almanaksįri um fjįrhald og eignaumsżslu skjólstęšings sķns, auk žess sem meiri hįttar rįšstafanir eigna, svo sem sala eša langtķmaleiga, eru hįšar samžykki yfirlögrįšanda. Eins og fram kemur ķ 33. gr. er žaš einungis einstaklingurinn sjįlfur sem getur fariš fram į skipun rįšsmanns, og er sś krafa gerš aš viškomandi geri sér grein fyrir žżšingu žess. IV. kafli er į žvķ byggšur og geti hann ekki gert sér grein fyrir žżšingu slķkrar beišni bęri aš hafna beišni sem fram kęmi um skipun rįšsmanns. Reynist naušsynlegt ķ slķku tilviki aš skipa viškomandi stašgöngumann er ekki um annaš aš ręša en aš fara fram į sviptingu fjįrręšis, žį eftir atvikum aš hluta. Žessu kerfi sem hér hefur stuttlega veriš lżst svipar um margt til žeirra kerfa sem viš lżši eru ķ nįgrannalöndum okkar, en žaš į sér žó ekki beina hlišstęšu. Viš smķši rįšsmannskerfisins, sem getur aš lķta ķ IV. kafla, hefur veriš leitast viš aš hafa žaš einfalt og skżrt, ekki sķst til aš gera žennan kost ašgengilegan fyrir žį sem į žvķ žurfa aš halda, auk žess sem žarfir višskiptalķfsins męla meš žvķ aš skżrar reglur gildi į žessu sviši.
Kjarni žess kerfis, sem hér er lagt til aš verši tekiš upp, er sį aš hęgt verši aš koma į svipušu fyrirkomulagi meš frjįlsum umbošssamningi. Munurinn į žvķ og rįšsmannskerfinu er hins vegar sį aš rįšsmašurinn er settur undir opinbert eftirlit yfirlögrįšanda og umsżslu rįšsmannsins žar meš komiš į fastari grundvöll. Slķkt eftirlit getur ķ mörgum tilvikum veriš ęskilegt, ekki sķst ef viškomandi einstaklingur er kominn į efri įr og hętta er į óešlilegum afskiptum erfingja af fjįrmįlum hans. Auk eftirlits yfirlögrįšanda hefur einstaklingurinn sjįlfur eftirlit meš rįšsmanni sķnum og getur hvenęr sem er, eftir skipun rįšsmanns, krafist žess aš rįšsmašur verši leystur frį störfum og honum fengin umsjón eigna sinna į nż.
Um 33. gr.
Ķ 33. gr. eru tilgreind žau skilyrši sem uppfylla žarf til aš yfirlögrįšandi megi skipa einstaklingi rįšsmann. Fyrsta skilyrši žess aš einstaklingi verši skipašur rįšsmašur er aš viškomandi sé fjįrrįša. Žeir sem sviptir hafa veriš fjįrręši eiga žvķ ekki kost į žessu śrręši, enda hafa žeir sér til fulltingis skipašan lögrįšamann. Žeir sem eru ófjįrrįša fyrir ęsku sakir eiga heldur ekki kost į žessu śrręši.
Annaš skilyrši skipunar rįšsmanns er aš viškomandi einstaklingur eigi óhęgt meš aš sjį um fjįrmįl sķn vegna veikinda eša fötlunar. Hvers konar lķkamleg veikindi koma til įlita ķ žessu samhengi, sem og elli o.fl. Andleg veikindi geta einnig oršiš grundvöllur skipunar rįšsmanns, en žau mega žó ekki vera į žvķ stigi aš viškomandi einstaklingur geri sér ekki grein fyrir žżšingu skipunar rįšsmanns, en žaš er žrišja skilyrši skipunar rįšsmanns. Ķ žvķ skilyrši felst aš viškomandi žarf aš vera žaš heill heilsu andlega aš hann geri sér grein fyrir žvķ hvaš felist ķ skipun rįšsmanns, t.d. aš hann geti ekki rįšstafaš žeim eignum sem undir rįšsmann heyra o.fl., sbr. 41. gr. Žeir
sem haldnir eru gešsjśkdómum geta ķ mörgum tilvikum, žrįtt fyrir sjśkdóm sinn, gert sér ljósa grein fyrir žżšingu slķkrar rįšstöfunar sem skipun rįšsmanns er, og sama er hęgt aš segja um stóran hluta žeirra sem teljast žroskaheftir.
Ķ 2. mgr. 48. gr. greinir aš verši rįšsmašur žess var aš heilsufar skjólstęšings hans breytist žannig aš hann uppfyllir ekki lengur skilyrši 33. gr. skuli rįšsmašurinn vekja athygli yfirlögrįšanda į žvķ. Yfirlögrįšandi tekur ķ kjölfariš įkvöršun um hvort rįšsmanni skuli žegar ķ staš veitt lausn frį störfum eša hvort bešiš skuli śrskuršar ķ lögręšissviptingarmįli, sbr. athugasemdir meš umręddri grein. Žaš kerfi sem hér er lagt til aš verši tekiš upp felur ķ sér eftirlit af hįlfu viškomandi einstaklings og opinbert eftirlit eins og įšur sagši. Ekki er į hinn bóginn meš žessu ętlast til aš stjórnvöld veiti atbeina sinn til eftirlits meš öšrum rįšsmönnum en žeim sem sinna störfum fyrir einstaklinga sem sökum veikinda eša fötlunar eiga óhęgt meš aš sjį um eignir sķnar sjįlfir. Žvķ ber yfirlögrįšanda aš veita rįšsmanni lausn frį störfum ef mat yfirlögrįšanda er žaš aš skjólstęšingur rįšsmanns hafi į nż nįš heilsu og geti žvķ sinnt fjįrmįlum sķnum sjįlfur. Einnig er rįš fyrir žvķ gert ķ 2. mgr. 48. gr. aš hraki skjólstęšingi rįšsmanns svo aš hann geri sér ekki lengur grein fyrir žżšingu skipunar rįšsmanns beri yfirlögrįšanda aš veita rįšsmanni lausn frį störfum eša bķša śrskuršar ķ lögręšissviptingarmįli. Kerfiš byggir eins og įšur sagši į tvķžęttu eftirliti, og geti hlutašeigandi einstaklingur ekki sinnt žvķ eša gert sér grein fyrir žżšingu skipunar rįšsmanns er forsenda fyrir rįšsmennskunni brostin.
Um 34. gr.
Ķ 34. gr. er fjallaš um form og efni umsóknar um skipun rįšsmanns. Gert er rįš fyrir aš sękja skuli um skipun rįšsmanns į sérstöku eyšublaši sem yfirlögrįšandi ķ hverju umdęmi lętur ķ té. Į žvķ blaši skal óskaš eftir žvķ aš umsękjandi geri grein fyrir žeim atrišum sem talin eru upp ķ a--e-lišum 2. mgr. og öšru žvķ sem umsękjandi telur rétt aš fram komi. Ķ a-liš er gert rįš fyrir aš umsękjandi gefi helstu persónulegar upplżsingar og ķ b-liš er fariš fram į aš nafn maka sé gefiš upp eša sambśšarmaka ef honum er til aš dreifa. Mikilvęgt er aš žetta komi fram, enda öšru hjóna heimilt aš fara fram į skipun rįšsmanns žótt hitt geri žaš ekki. Afstaša maka til umsóknar skiptir žó mįli, enda gert rįš fyrir žvķ ķ 5. mgr. 37. gr. aš maka umsękjanda eša sambśšarmaka skuli veitt sérstakt fęri į aš tjį sig um mįliš. Ķ c-liš er tekiš fram aš geta eigi įstęšna žess aš skipunar rįšsmanns er óskaš, en žar er įtt viš hvaša veikindi eša fötlun, sbr. 33. gr., valdi žvķ aš umsękjandi eigi óhęgt meš aš sjį um fjįrmįl sķn. Ķ d-liš er fariš fram į aš žęr eignir sem rįšsmanni er ętlaš aš sjį um séu taldar nįkvęmlega upp. Ķ 35. gr. er tekiš fram aš einungis sé hęgt aš fela rįšsmanni umsjón tiltekinna eigna og žvķ naušsynlegt aš fram komi strax ķ umsókninni hvaša eignir umsękjandi hefur ķ huga. Loks er tekiš fram ķ e-liš aš óski umsękjandi eftir žvķ aš tiltekinn mašur verši skipašur rįšsmašur skuli žess getiš ķ umsókn. Uppfylli sį sem umsękjandi tilgreinir žau hęfisskilyrši sem gerš eru til rįšsmanna, sbr. 38. gr., og ašrir annmarkar eru ekki į umsókninni, ber yfirlögrįšanda aš skipa žann mann rįšsmann umsękjanda.
Ķ 3. mgr. er mikilsvert įkvęši, en žar er kvešiš į um aš umsókn skuli fylgja lęknisvottorš žar sem grein er gerš fyrir heilsufari umsękjandans og mati lęknis į žvķ hvort hann geri sér grein fyrir žżšingu rįšstöfunar skv. 33. gr. Lęknir sį sem skošar umsękjanda žarf žvķ ekki ašeins aš gera grein fyrir veikindum hans eša fötlun, heldur einnig žvķ hvort hann telji, meš hlišsjón af veikindum umsękjanda eša öšru,
aš hann geri sér grein fyrir hvaša žżšingu skipun rįšsmanns hefur. Yfirlögrįšandi hefur lęknisvottoršiš sķšan til hlišsjónar viš mat į žvķ hvort skilyršum 33. gr. er fullnęgt, en leggur jafnframt sjįlfstętt mat į viškomandi umsękjanda, sbr. skżr fyrirmęli ķ 3. mįlsl. 3. mgr. 37. gr.
Um 35. gr.
Ķ 35. gr. er męlt fyrir um hvaša eignir žaš eru sem heimilt er aš fela rįšsmanni umsjón meš. Žetta įkvęši į sér ekki hlišstęšu ķ nįgrannalöndum okkar žar sem žaš er ekki takmörkunum bundiš hvaša eignir geta falliš undir umsjón rįšsmanns eša tilsjónarmanns. Helsta įstęšan fyrir žvķ aš ekki er lagt til aš veitt verši heimild til aš fela rįšsmanni umsjón allra eigna sem einstaklingur telur sig ekki geta annast svo višeigandi sé er sś aš rétt žykir aš fara hęgt af staš ķ byrjun. Žęr eignir sem 35. gr. gerir rįš fyrir aš hęgt sé aš fela rįšsmanni umsjón meš eru eignir žar sem tiltölulega aušvelt er aš koma viš skrįningu žannig aš grandlausum višsemjendum megi vera kunnugt um takmörkun į rįšstöfunarheimildum viškomandi. Ķ 40. gr., sem vikiš veršur aš hér į eftir, er kvešiš į um skyldu yfirlögrįšanda til aš grķpa til višeigandi rįšstafana til aš koma ķ veg fyrir aš grandlaus žrišji mašur geti öšlast réttindi yfir žeim eignum sem rįšsmanni hafa veriš faldar til umsjónar.
Ķ a-liš 35. gr. er męlt fyrir um aš hęgt sé aš fela rįšsmanni umsjón fasteigna, loftfara, skrįningarskyldra ökutękja og skrįningarskyldra skipa. Meš skrįningarskyldum skipun er įtt viš sérhvert žaš skip sem skylt er aš skrį samkvęmt lögum um skrįningu skipa, nr. 115/1985. Žęr eignir, sem hér eru taldar upp eru allar hįšar opinberri skrįningu og žvķ aušvelt aš tilkynna višeigandi skrįningaryfirvöldum ef umsjón meš žeim er falin rįšsmanni. Gert er rįš fyrir žvķ ķ a-liš 2. mgr. 40. gr. aš skipun rįšsmanns skuli žinglżst į žęr eignir sem skipunin tekur til.
Ķ b-liš 35. gr. er heimild til aš fela rįšsmanni umsjón višskiptabréfa. Vķsaš er til reglna kröfuréttarins um žaš hvaša bréf teljist višskiptabréf. Ķ flestum tilvikum yrši vęntanlega um aš ręša żmiss konar skuldabréf, vķxla og hlutabréf. Traustfangsreglur um višskiptabréf eru vķštękar og gerir 40. gr. rįš fyrir aš yfirlögrįšandi sjįi til žess aš ritaš verši um skipun rįšsmanns į žau višskiptabréf sem honum hafa veriš falin til umsjónar.
Ķ c-liš er veitt heimild til žess aš fela rįšsmanni umsjón fjįrmuna į innlįnsreikningum hjį bönkum eša sparisjóšum og enn fremur inneigna hjį veršbréfasjóšum. Įtt er viš hvers konar innlįnsreikninga sem viškomandi stofnanir bjóša upp į.
Allar žęr eignir sem taldar eru upp hér aš framan eiga žaš sammerkt aš aušvelt er aš skrįsetja hver fer meš forręši yfir žeim. Eins og įšur hefur veriš vikiš aš męla hagsmunir višskiptalķfsins meš žvķ aš yfirrįš yfir eignum sem faldar eru rįšsmanni til umsjónar séu skżr, og komiš er til móts viš žį hagsmuni meš žvķ aš haga mįlum meš framangreindum hętti.
Um 36. gr.
Ķ 36. gr. kemur fram aš umsókn um skipun rįšsmanns skuli bera upp viš yfirlögrįšanda ķ žvķ umdęmi žar sem umsękjandi į lögheimili eša žar sem hann dvelur.
Rétt er aš taka fram aš unnt er aš leggja umsókn fram hvort heldur sem er hjį yfirlögrįšanda ķ žvķ umdęmi sem umsękjandi į lögheimili ķ eša žar sem hann dvelur, en žetta fer aš jafnaši saman, sbr. 1. gr. laga um lögheimili, nr. 21 frį 1990. Rétt er tališ aš bjóša upp į žessa tvo kosti, enda mį bśast viš žvķ aš einhver hluti žeirra sem óska eftir aš žeim verši skipašur rįšsmašur dveljist žegar umsóknir eru lagšar fram į sjśkrahśsum eša dvalarheimilum aldrašra fjarri lögheimili sķnu, en dvöl ķ sjśkrahśsi er ekki ķgildi fastrar bśsetu, sbr. 3. mgr. 1. gr. laga um lögheimili, og getur lögheimili manns žvķ ekki veriš žar, sbr. 1. mgr. sömu greinar. Žį er manni, sem flyst į dvalarheimili aldrašra, heimilt ķ allt aš 18 mįnuši frį flutningi aš eiga įfram lögheimili ķ žvķ sveitarfélagi sem hann hafši fasta bśsetu ķ įšur, sbr. 4. mgr. 4. gr. laganna. Žaš er žvķ til hęgšarauka fyrir umrędda einstaklinga aš veita yfirlögrįšanda ķ žvķ umdęmi žar sem viškomandi dvelur heimild til aš afgreiša umsókn um skipun rįšsmanns.
Um 37. gr.
Ķ 37. gr. er męlt fyrir um žęr grundvallarmįlsmešferšarreglur sem gilda eiga um afgreišslu yfirlögrįšanda į umsóknum um skipun rįšsmanns.
Ķ 1. mgr. er kvešiš į um aš umsókn skuli taka til afgreišslu įn įstęšulausra tafa, sbr. og 9. gr. stjórnsżslulaga, nr. 37/1993, um mįlshraša.
Ķ 2. mgr. er kvešiš į um leišbeiningarskyldu yfirlögrįšanda, sbr. og 7. gr. stjórnsżslulaga um leišbeiningarskyldu.
Ķ 3. mgr. er męlt fyrir um aš yfirlögrįšandi skuli sjį til žess aš mįl sé nęgjanlega upplżst įšur en įkvöršun er tekin ķ žvķ, sbr. 10. gr. stjórnsżslulaga um rannsóknarreglu stjórnvalda. Ķ 2. mįlsl. mįlsgreinarinnar er hnykkt į žvķ aš yfirlögrįšandi geti lagt fyrir ašila aš afla frekari gagna eša aflaš žeirra sjįlfur, en žetta felst aš sjįlfsögšu ķ rannsóknarreglunni. Ķ 3. mįlsl. 3. mgr. er mikilvęgt įkvęši um aš yfirlögrįšandi skuli kynna sér af eigin raun hvort umsękjandi uppfylli skilyrši 33. gr. Ķ žessu felst aš yfirlögrįšandi skuli auk athugunar į lęknisvottorši žvķ, sem męlt er fyrir um aš fylgja eigi umsókn, og eftir atvikum į öšrum gögnum, leggja sjįlfstętt mat į hvort skilyršum 33. gr. er fullnęgt meš žvķ aš ręša viš viškomandi umsękjanda.
Ķ 4. mgr. kemur fram aš rįšsmašur skuli valinn ķ samrįši viš umsękjanda hafi hann ekki fariš fram į aš tiltekinn mašur verši skipašur rįšsmašur. Ķ žessu felst aš yfirlögrįšandi skal bera undir umsękjanda tillögur sķnar um hvern skipa eigi rįšsmann. Žaš er mikilvęgt aš umsękjandi sé hafšur meš ķ rįšum viš val į rįšsmanni ķ žessum tilvikum žar sem góš samskipti rįšsmanns og umsękjanda hljóta aš vera grundvöllur žess aš vel takist til meš rįšsmennskuna.
Ķ 5. mgr. kemur fram aš yfirlögrįšandi skuli veita maka umsękjanda eša sambśšarmaka hans kost į aš tjį sig um mįliš įšur en skipun rįšsmanns fer fram. Gert er rįš fyrir žvķ aš annaš hjóna geti óskaš eftir skipun rįšsmanns, og er žvķ ešlilegt aš maki fįi aš tjį sig um žaš, žar į mešal um val į rįšsmanni, enda mį bśast viš žvķ aš samstarf rįšsmanns og maka umsękjanda verši nįiš. Meginreglan varšandi andmęlarétt ašila stjórnsżslumįls er sś aš hann verši sjįlfur aš hafa frumkvęši aš žvķ aš kynna sér gögn og tjį sig um mįl. Hér er gert rįš fyrir undantekningu frį žeirri meginreglu žvķ yfirlögrįšandi skal samkvęmt mįlsgreininni gefa maka sérstakt fęri į žvķ aš tjį sig um mįliš. Yfirlögrįšandi skal žvķ hafa samband viš maka eša sambśšarmaka umsękjanda og veita honum įkvešinn frest til aš kynna sér gögn og tjį sig um mįliš, og eftir žaš er undir honum komiš hvort hann nżtir sér žennan rétt.
Ķ 6. mgr. er męlt fyrir um rétt manna til aš afturkalla umsókn sķna į hvaša stigi mįlsmešferšar sem er žar til rįšsmašur hefur veriš skipašur. Vilji menn afturkalla umsókn eftir skipun rįšsmanns fer um lausn hans frį störfum eftir reglum 47. og 48. gr.
Um 38. gr.
Ķ 38. gr. er ķ 1. mgr. vķsaš ķ 53. og 54. gr. varšandi almennt og sérstakt hęfi rįšsmanna og vķsast til athugasemda meš žeim greinum.
Ķ 2. mgr. er vikiš aš žeirri meginreglu aš enginn verši skipašur rįšsmašur, nema hann hafi veitt til žess samžykki sitt. Eins og vikiš er aš sķšar er ekki tališ fęrt aš gera žaš aš borgaralegri skyldu aš taka aš sér lögrįšamennsku fyrir einstaklinga sem sviptir hafa veriš lögręši, og enn sķšur er hęgt aš gera rįšsmennsku aš borgaralegri skyldu.
Um 39. gr.
Ķ 39. gr. er męlt fyrir um įkvöršun um skipun rįšsmanns o.fl. Žar kemur fram ķ 1. mgr. aš séu skilyrši 33. gr. uppfyllt skuli yfirlögrįšandi skipa umsękjanda rįšsmann. Sķšari mįlslišur mįlsgreinarinnar er til leišbeiningar um aš heimilt sé aš skipa hjónum eša sambśšarmökum sama rįšsmann.
Ķ 2. mgr. er męlt fyrir um aš rįšsmanni skuli ekki falin umsjón annarra eigna en naušsynlegt er mišaš viš žarfir umsękjandans. Žau sjónarmiš sem bśa aš baki žessari reglu eru žau aš koma ķ veg fyrir aš rįšsmašur sé skipašur aš žarflausu. Śrręšiš er hugsaš fyrir žį sem žurfa į žessu aš halda vegna veikinda eša fötlunar sem kemur ķ veg fyrir aš viškomandi geti sinnt fjįrhagslegum mįlefnum sķnum sem skyldi, og hiš opinbera eftirlit og umgjöršin öll į aš tryggja aš hagsmunir skjólstęšinga rįšsmanna séu ekki fyrir borš bornir. Ašrir sem fullfrķskir teljast en hafa engu aš sķšur įhuga į žvķ aš fela öšrum umsżslu eigna sinna geta gert žaš meš samningum eftir reglum samningaréttarins, en reglum žessa frumvarps er ekki ętlaš aš stofna til opinbers eftirlits meš slķkum samningum.
Ķ 3. mgr. er veitt heimild til žess aš skipa sama einstaklingi fleiri en einn rįšsmann ef sérstaklega stendur į, en žaš skilyrši sett aš žeir fari žį ekki meš umsjón sömu eigna. Ķ įkvešnum tilvikum gęti žaš reynst heppilegt aš fela fleiri en einum manni umsjón meš eignum umsękjanda, t.d. žegar um miklar eignir er aš ręša og/eša ólķkar.
Ķ 4. mgr. er kvešiš į um aš įkvöršun um skipun rįšsmanns skuli vera skrifleg og sķšan er rakiš ķ fimm lišum hvaš fram skuli koma ķ henni. Naušsynlegt er aš skipunin sé skrifleg og žau atriši komi fram sem įkvęšiš męlir fyrir um žvķ skipun rįšsmanns felur ķ sér skeršingu į gerhęfi umsękjanda og žvķ er mikilvęgt aš festa sé ķ framkvęmd og aš ekki leiki vafi į aš įkvöršun um skipun rįšsmanns hafi veriš tekin og hvers efnis hśn er. Įkvöršun um skipun rįšsmanns skal fęra ķ geršabók yfirlögrįšanda, sbr. 82. gr. Įkvöršun mun ķ flestum tilvikum verša ķ samręmi viš žį umsókn sem umsękjandi lagši fram ef frį er tališ žaš atriši sem nefnt er ķ e-liš 4. mgr. Žar er męlt fyrir um aš žóknun rįšsmanns og greišslufyrirkomulag hennar skuli koma fram ķ įkvöršun um skipun. Mikilvęgt er aš kvešiš sé skżrt į um žetta, en nįnar er męlt fyrir um žóknun rįšsmanns ķ 44. gr. Žar kemur fram aš žóknun skuli greidd af umsękjanda, en įkvöršun um fjįrhęš hennar og greišslufyrirkomulag er ķ höndum yfirlögrįšanda. Ekki er gert rįš fyrir žvķ aš rįšsmašur geti krafiš skjólstęšing sinn um hęrri žóknun fyrir rįšsmennskuna en kvešiš er į um ķ skipuninni. Žó mį nefna aš sinni rįšsmašurinn öšrum störfum fyrir skjólstęšing sinn en umsjón meš žeim eignum sem honum voru falin til rįšsmennsku, til aš mynda umsjón meš eignum sem ekki er hęgt aš fela rįšsmanni umsjón yfir samkvęmt įkvęšum frumvarpsins getur hann krafiš skjólstęšinginn um sérstaka greišslu fyrir žaš.
Ķ 5. mgr. er męlt fyrir um aš yfirlögrįšandi skuli gefa śt skipunarbréf til rįšsmanns žar sem fram komi žau atriši sem talin eru upp ķ a-, b- og d-lišum 4. mgr. Žau atriši sem ekki eiga aš koma fram ķ skipunarbréfi eru upplżsingar um žóknun rįšsmanns og įstęšur skipunar rįšsmannsins. Gert er rįš fyrir aš endurrit skipunarbréfsins verši sķšan eftir žvķ sem viš į notaš viš žinglżsingu skipunar rįšsmanns į viškomandi eignir og viš ašrar tilkynningar um skipun hans, sbr. 40. gr.
Ķ 6. mgr. segir aš skipun rįšsmanns sé ótķmabundin. Slķkt fyrirkomulag hefur ótvķręša kosti, ekki sķst eru žaš hagsmunir višskiptalķfsins sem męla meš žvķ. Festa ķ framkvęmd er višskiptalķfinu ķ hag og tķmabundin rįšsmennska gęti haft hamlandi įhrif į višskipti meš žęr eignir sem undir rįšsmennsku heyra. Rétt er aš benda į aš skjólstęšingur rįšsmanns getur hvenęr sem er óskaš eftir žvķ aš rįšsmašurinn verši leystur frį störfum og honum fengin umrįš viškomandi eigna sinna į nż.
Um 40. gr.
Ķ 40. gr. er er aš finna reglur um tilkynningu um skipun rįšsmanns og um skrįningu rįšsmanna.
Ķ 1. mgr. er męlt fyrir um hvernig tilkynna skuli rįšsmanni, skjólstęšingi hans og dómsmįlarįšuneytinu um skipunina og er greinin ķ samręmi viš 1. mgr. 20. gr. stjórnsżslulaga aš öšru leyti en žvķ aš hér er męlt fyrir um tryggilegri birtingu, ž.e. meš įbyrgšarbréfi eša öšrum sannanlegum hętti.
Ķ 2. mgr. er fjallaš um meš hvaša hętti veita skuli öšrum upplżsingar um įkvöršun um skipun rįšsmanns. Męlt er fyrir um žinglżsingu varšandi žęr eignir sem hįšar eru opinberri skrįningu, skrįningu į višskiptabréf sem falin eru rįšsmanni til umsjónar og tilkynningu til innlįnsstofnana og veršbréfasjóša hafi rįšsmanni veriš falin umsjón fjįrmuna skjólstęšings sķns į innlįnsreikningum hjį bönkum eša sparisjóšum eša inneigna ķ veršbréfasjóšum. Yfirlögrįšanda er ętlaš žaš hlutverk aš sjį um žetta og skal hann gera žaš svo fljótt sem viš veršur komiš.
Ķ 3. mgr. er męlt fyrir um skyldu dómsmįlarįšuneytisins til žess aš halda skrį yfir rįšsmenn og skjólstęšinga žeirra. Er žetta ķ samręmi viš įkvęši 6. mgr. 14. gr. og 2. mgr. 57. gr. um skrį yfir lögręšissvipta menn og lögrįšamenn žeirra.
Um 41. gr.
Um réttarįhrif skipunar rįšsmanns er fjallaš ķ 41. gr.
Ķ 1. mgr. segir aš žegar tilkynning sé komin til umsękjanda um aš honum hafi veriš skipašur rįšsmašur glati hann rétti til aš fara meš, rįšstafa og takast į heršar skuldbindingar vegna žeirra eigna sem rįšsmanni hafa veriš faldar til umsjónar. Hann glatar žvķ gerhęfi sķnu yfir žeim eignum. Löggerningar skjólstęšings rįšsmanns, sem varša žęr eignir sem skipun rįšsmannsins tekur til, eru žvķ ekki bindandi fyrir hann, nema eftir žvķ sem fyrir er męlt um ķ frumvarpi žessu. Munurinn į venjulegum umbošssamningi og skipun rįšsmanns kemur skżrt fram ķ žessari grein, en viš gerš umbošssamnings žar sem öšrum er falin mešferš tiltekinna eigna annars manns glatar hann ekki gerhęfi sķnu yfir žeim eignum sem um ręšir, lķkt og er žegar rįšsmašur er skipašur. Žaš er aš mörgu leyti heppilegra fyrir hagsmuni višskiptalķfsins aš einungis einn ašili fari meš gerhęfi yfir tiltekinni eign. Eins og męlt er fyrir um ķ 1. mgr. glatar skjólstęšingur rįšsmanns ekki heimildum sķnum til aš rįšstafa žeim eignum sem faldar hafa veriš rįšsmanni til umsjónar, meš erfšaskrį eša öšrum dįnargerningum, svo sem dįnargjöf sem ekki er ętlast til aš komi til framkvęmdar fyrr en aš gefandanum lįtnum.
Ķ 2. mgr. er męlt fyrir um viš hvaša tķmamark réttarįhrif skipunar rįšsmanns mišast gagnvart grandlausum ašilum. Žar segir aš žau séu hįš žvķ aš rįšstafanir žęr sem greindar eru ķ 2. mgr. 40. gr. hafi fariš fram. Hafi slķkt ekki veriš gert geta grandlausir višsemjendur skjólstęšings rįšsmanns unniš rétt fyrir traustnįm.
Ķ 3. mgr. er aš finna hlišstętt įkvęši og er ķ 1. mgr. 23. gr. gildandi lögręšislaga. Žar kemur fram aš löggerningar skjólstęšings rįšsmanns um eign, sem fara ķ bįga viš 1. mgr., bindi hann ekki, nema löggerningurinn hafi annašhvort veriš stašfestur af rįšsmanni, og eftir atvikum yfirlögrįšanda, eša honum veriš fullnęgt svo skuldbindandi sé fyrir skjólstęšinginn. Eins og įšur sagši er hlišstętt įkvęši ķ gildandi lögręšislögum um samninga ólögrįša ķ 1. mgr. 23. gr. laganna žótt oršalagiš sé ekki eins. Žar segir aš hafi ólögrįša mašur gert samning sem hann skorti heimild til aš gera, žį geti hinn ašili samningsins rift honum nema samningurinn hafi veriš stašfestur af lögrįšamanni eša fullnęgt svo skuldbindandi sé fyrir hinn ólögrįša mann. Sambęrilegt įkvęši mį fyrst finna ķ lögręšislögum, nr. 95 frį 1947, og ķ athugasemdum meš frumvarpinu sem varš aš žeim lögum segir aš įtt sé viš žau tilfelli, er samningsašili hins ólögrįša manns er grandlaus um heimild hans til aš gera samning, ž.e. hann annašhvort vissi ekki um ólögręšiš eša hafši įstęšu til aš ętla aš samžykki lögrįšamanns vęri fyrir hendi. Žegar svo stendur į geti samningsašilinn žegar rift samningnum meš tilkynningu til hins ólögrįša manns sjįlfs eša lögrįšamanns hans, nema lögrįšamašurinn hafi žį žegar stašfest samninginn eša honum hafi veriš fullnęgt svo bindandi sé fyrir hinn ólögrįša mann. Getur žar komiš til greina aš ófjįrrįša mašur hafi goldiš fé, sem ekki verši aftur heimt vegna reglna um traustnįm, eša fé sé goldiš af sjįlfsaflafé eša gjafafé, sem ófjįrrįša mašur mį rįšstafa. Stašfesting rįšsmanns eins nęgir aš sjįlfsögšu ekki žegar um gerninga er aš ręša sem samžykki yfirlögrįšanda žarf til.
Ķ 4. mgr. er męlt fyrir um aš um löggerninga skjólstęšings rįšsmanns og mešferš rįšsmanns į fjįrmunum hans gildi, auk įkvęša IV. kafla, reglur 1. og 3. mgr. 67. gr., 1. mgr. 68. gr., 1., 2. og 4. mgr. 77. gr. og 78. gr. Er ķ žvķ sambandi vķsaš til athugasemda viš žessar greinar hér aš aftan.
Um 42. gr.
Ķ 42. gr. er męlt fyrir um heimildir rįšsmanns. Meginreglan er sś aš hann hefur sömu heimildir yfir žeim eignum sem honum hefur veriš falin umsjón meš og skjólstęšingur hans hafši fyrir skipun hans. Ķ 2. og 3. mgr. eru varnaglar slegnir og žar er aš finna undantekningar frį žeirri reglu. Ķ 2. mgr. er žaš skilyrši sett aš yfirlögrįšandi skuli veita skriflegt samžykki ef binda į skjólstęšing rįšsmanns viš įbyrgš eša tryggingu fyrir žrišja mann og enn fremur ef selja eša vešsetja į eignir žęr sem tilgreindar eru ķ 3. mgr., og aš žaš sama gildi um śtleigu slķkra eigna til lengri tķma en žriggja įra, nema kvešiš sé į um rétt til uppsagnar meš hęfilegum fyrirvara. Rįšstafanir žęr sem hér greinir geta ķ mörgum tilvikum veriš skynsamlegar og ęskilegar og ekki er ętlunin aš koma ķ veg fyrir žęr, heldur aš tryggja hagsmuni skjólstęšings rįšsmanns sem best, enda teljast žęr rįšstafanir sem męlt er fyrir um ķ 2. og 3. mgr. oftast til mikils hįttar rįšstafana varšandi eignir. Afskipti yfirlögrįšanda af slķkum mikils hįttar rįšstöfunum er einnig hluti af žvķ eftirliti sem ętlunin er aš koma į fót meš žessu kerfi.
Um 43. gr.
Ķ 43. gr. er fjallaš um starfsskyldur rįšsmanns og skašabótaskyldu og er ķ 1. mgr. męlt fyrir um aš um žessi efni gildi įkvęši 1.--3. mgr. 60. gr. og 61. gr. Um skżringar į framangreindum įkvęšum er vķsaš til žess er fram kemur ķ athugasemdum um žau hér aš aftan.
Ķ 2. mgr. er dómsmįlarįšherra veitt heimild til aš setja nįnari reglur um störf og
starfsskyldur rįšsmanna og eftirlit yfirlögrįšenda meš žeim.
Um 44. gr.
Ķ 44. gr. kemur fram ķ 1. mgr. aš yfirlögrįšandi skal viš skipun rįšsmanns įkveša žóknun hans fyrir starfann. Ķ žessu felst aš rįšsmašur getur ekki krafist frekari greišslu fyrir rįšsmennskuna en yfirlögrįšandi įkvešur. Taki rįšsmašur aš sér önnur störf fyrir skjólstęšing sinn en rįšsmennsku yfir žeim eignum sem honum var fališ ķ skipunarbréfi er honum heimilt aš krefja skjólstęšinginn um greišslu fyrir žaš, en slķkar greišslur falla fyrir utan eftirlit yfirlögrįšanda. Fjįrhęš žóknunar skal, eins og segir ķ įkvęšinu, mišast viš ešli og umfang starfans. Mikilvęgt er aš samręmi sé viš įkvaršanir yfirlögrįšenda um žóknanir og ešlilegt aš almennar višmišunarreglur verši mótašar ķ dómsmįlarįšuneytinu og yfirlögrįšendur leitist viš aš fara eftir žeim.
Ķ 2. mgr. er kvešiš į um aš žóknun rįšsmanns skuli greidd af skjólstęšingi hans. Ekki er gert rįš fyrir žvķ aš rķkiš eigi ķ neinum tilvikum aš hlaupa undir bagga, sbr. hins vegar įkvęši 62. gr. um greišslu fyrir lögrįšamennsku.
Ķ 3. mgr. er įkvęši um aš rįšsmašur og skjólstęšingur hans geti hvor um sig krafist endurskošunar į fjįrhęš žóknunar rįšsmannsins. Umsvif rįšsmennsku geta aukist eša minnkaš og žvķ naušsynlegt aš gefa ašilum kost į žvķ aš geta krafist endurskošunar į žessum žętti skipunar ef įstęša er til.
Um 45. gr.
Męlt er fyrir um skżrslugjöf rįšsmanns til yfirlögrįšanda um framkvęmd rįšsmennskunnar ķ 45. gr. Eftirlit žaš sem yfirlögrįšandi skal hafa meš rįšsmönnum er višamikiš, og felst bęši ķ žvķ aš fylgjast nįiš meš žeim skżrslum sem rįšsmenn gefa og öšru eftirliti sem naušsynlegt kann aš vera ķ hverju tilviki fyrir sig.
Skżrslugjöf rįšsmanns er mikilvęgur žįttur ķ eftirliti yfirlögrįšanda og naušsynlegt aš skżrslur séu eins ķtarlegar og kostur er į og öll naušsynleg gögn fylgi. Ķ skżrslu samkvęmt 1. mgr. skal gera grein fyrir žeim įkvöršunum sem teknar hafa veriš į fyrra almanaksįri um fjįrhald og eignaumsżslu skjólstęšings rįšsmanns.
Ķ 2. mgr. er męlt fyrir um rétt yfirlögrįšanda til aš fį fjįrhaldiš endurskošaš af löggiltum endurskošanda į kostnaš skjólstęšings rįšsmanns. Žessi heimild er naušsynleg til aš gera eftirlitiš nęgilega virkt og er henni einnig ętlaš aš hafa bęši almenn og sérstök varnašarįhrif.
Įkvęši 3. mgr. tengist 1. mgr., en ķ 3. mgr. felst žaš aš yfirlögrįšandi getur hvenęr sem er kallaš eftir upplżsingum frį rįšsmanni. Į žessu įkvęši sést aš frumkvęšisskylda yfirlögrįšanda er rķk, og vakni grunsemdir hjį honum um aš rįšsmašur sinni ekki sem skyldi starfsskyldum sķnum ber honum aš krefjast upplżsinga um fjįrhald og eignaumsżslu eša annaš sem rįšsmennskunni tengist.
Ķ 4. mgr. er loks kvešiš į um aš žegar rįšsmašur fęr lausn frį störfum skuli hann gefa yfirlögrįšanda skżrslu um fjįrhald og eignaumsżslu skjólstęšings sķns. Um er aš ręša sams konar skżrslu og nefnd er ķ 1. mgr., en hśn mundi vęntanlega alltaf taka yfir styttra tķmabil, ž.e. frį žvķ tķmabili sem hin įrlega skżrsla endar og til lausnardags. Skżrslu žessari skal skila įn tillits til žess meš hvaša hętti lausn rįšsmanns bar aš, sbr. 47. gr.
Um 46. gr.
Ķ ljósi žess aš rįšsmennska er hugsuš sem śrręši fyrir einstaklinga, sem vegna
veikinda eša fötlunar eiga óhęgt meš aš sjį um fjįrmįl sķn, mį bśast viš žvķ aš breyting geti oršiš į žvķ įstandi einstaklingsins. Žęr breytingar geta oršiš ķ hvora įttina sem er, mönnum getur hrakaš meš žeim afleišingum aš naušsynlegt reynist aš fela rįšsmanni umsżslu fleiri eigna en upphaflega var gert rįš fyrir, eša mönnum getur batnaš meš žeim afleišingum aš ekki er įstęša til aš hafa rįšsmennskuna eins vķštęka og hśn žurfti aš vera ķ upphafi. Ķ 1. mgr. 46. gr. er męlt fyrir um heimild skjólstęšings rįšsmanns til aš fara fram į breytingar į žvķ hvaša eignir faldar eru rįšsmanni til umsjónar.
Samkvęmt 2. mgr. er ętlast til aš um mešferš slķkra mįla fari eftir sömu reglum og gilda um skipun rįšsmanns, eftir žvķ sem viš getur įtt, og vķsast ķ žvķ sambandi til athugasemda meš žvķ įkvęši hér aš framan.
Um 47. gr.
Ķ 47. gr. er fjallaš um žaš hvernig fara skuli meš lausn rįšsmanns frį störfum. Rįšsmašur eša skjólstęšingur hans geta hvor um sig óskaš eftir žvķ aš rįšsmanni verši veitt lausn frį störfum og auk žess getur yfirlögrįšandi aš eigin frumkvęši leyst rįšsmann frį störfum.
Ķ 1. mgr. er fjallaš um žaš žegar rįšsmašur óskar eftir žvķ aš vera leystur frį störfum. Į honum hvķlir žó sś skylda aš gegna įfram starfa sķnum žar til nżr rįšsmašur hefur veriš skipašur, sé žess žörf. Yfirlögrįšandi metur žį žörf.
Ķ 2. mgr. er męlt fyrir um aš yfirlögrįšandi skuli af eigin frumkvęši leysa rįšsmann frį störfum verši hann žess įskynja aš skjólstęšingur hans uppfylli ekki lengur skilyrši 33. gr. Sama į viš ef rįšsmašur vanrękir starfa sinn, gerist brotlegur ķ starfi eša uppfyllir ekki lengur almenn hęfisskilyrši. Į žetta getur reynt hvort heldur sem rįšsmašur brżtur gegn žeim starfsskyldum sem męlt er fyrir um ķ 43. gr. eša gerist meš öšrum hętti brotlegur ķ starfi. Leysi yfirlögrįšandi rįšsmann frį störfum skal hann gera žaš meš formlegum hętti og tilkynna um lausnina meš žeim hętti sem segir ķ 49. gr.
Ķ 3. mgr. segir aš óski skjólstęšingur eftir žvķ aš rįšsmanni verši veitt lausn frį störfum og honum fengin umsjón eigna sinna į nż skuli yfirlögrįšandi verša viš žeirri ósk nema įkvęši 48. gr. eigi viš.
Loks er ķ 4. mgr. fjallaš um žaš aš viš andlįt eša gjaldžrot skjólstęšings eša gjaldžrot rįšsmanns hans falli sjįlfkrafa nišur réttarįhrif skipunar rįšsmanns. Gjaldžrot mišast viš uppkvašningu śrskuršar dómara um aš bś viškomandi skuli tekiš til gjaldžrotaskipta. Ķ öllum žeim tilvikum sem hér um ręšir skal yfirlögrįšandi sjį um aš koma žvķ til skila til višeigandi ašila aš rįšsmanni hafi veriš veitt lausn frį störfum, sbr. 49. gr. Žį segir aš verši skjólstęšingur rįšsmanns sviptur fjįrręši falli skipun rįšsmanns nišur viš skipun lögrįšamanns. Žó svo aš möguleiki sé į žvķ aš tveir rįšsmenn starfi samhliša viš umsżslu eigna eins manns, sbr. 3. mgr. 39. gr., kemur aldrei til žess aš rįšsmašur og lögrįšamašur séu starfandi samtķmis fyrir einn og sama einstakling. Hins vegar mį gera rįš fyrir žvķ aš rįšsmašur verši ķ mörgum tilvikum skipašur lögrįšamašur ef til sviptingar fjįrręšis kemur hjį skjólstęšingi hans.
Um 48. gr.
Ķ 48. gr. er aš finna eins konar śrręši til öryggis. Ķ 4. gr. frumvarpins er męlt fyrir um ķ hvaša tilvikum heimilt er aš svipta mann lögręši og rétt žykir, ef ašstęšur skjólstęšings rįšsmanns eru taldar vera meš žeim hętti sem žar greinir, aš yfirlögrįšandi veiti žeim ašilum er mįliš kann aš varša frest til aš ķhuga hvort įstęša sé til aš krefjast sviptingar fjįrręšis ef viškomandi sękir um nišurfellingu eša breytingu į skipan rįšsmanns. Um žetta er kvešiš į ķ 1. mgr. Žegar beišni kemur fram um breytingu į eša brottfall rįšsmennsku skal yfirlögrįšandi haga mešferš mįlsins eftir žeim reglum sem gilda um skipan rįšsmanns. Hann skal žvķ m.a. kynna sér af eigin raun hvort skjólstęšingur rįšsmanns uppfylli enn skilyrši 33. gr. Ķ žeim tilvikum sem skjólstęšingur rįšsmanns óskar eftir nišurfellingu rįšsmennsku ętti yfirlögrįšandi meš sama hętti aš kynna sér įstand umsękjanda af eigin raun til aš ganga śr skugga um aš ekki sé įstęša til aš ętla aš högum hans sé ekki svo fariš sem segir ķ 4. gr.
Ķ 2. mgr. er aš finna įkvęši sem tekur į žvķ įstandi sem skapast žegar heilsa skjólstęšings rįšsmanns breytist meš žeim hętti aš hann uppfyllir ekki lengur skilyrši 33. gr. Rįšsmanni ber ķ žeim tilvikum aš vekja athygli yfirlögrįšanda į žvķ og tekur yfirlögrįšandi ķ kjölfariš afstöšu til žess hvort veita skuli rįšsmanni lausn frį störfum eša hvort bešiš skuli śrskuršar ķ fjįrręšissviptingarmįli. Skilyrši skipunar rįšsmanns skv. 33. gr. eru žrenns konar. Fyrsta skilyršiš er aš um fjįrrįša einstakling sé aš ręša, en vikiš er aš žvķ ķ 4. mgr. 47. gr. aš skipun rįšsmanns falli nišur viš skipun lögrįšamanns ķ kjölfar fjįrręšissviptingar. Įkvęši 2. mgr. tekur aftur į móti til žess žegar skjólstęšingur uppfyllir ekki annars vegar skilyrši 33. gr. um veikindi eša fötlun og hins vegar aš gera sér grein fyrir žżšingu skipunar rįšsmanns. Varšandi hiš fyrrnefnda žį er vikiš aš žvķ hér aš framan aš fyrirkomulagiš sem hér er lagt til aš tekiš verši upp sé einvöršungu ętlaš žeim einstaklingum sem vegna veikinda eša fötlunar eiga óhęgt um vik meš aš stjórna fjįrmįlum sķnum meš višunandi hętti. Žegar žau veikindi eša fötlun sem upphaflega voru grundvöllur skipunar rįšsmanns eru ekki lengur til stašar er grundvöllur skipunar hans žar meš brostinn og skal yfirlögrįšandi ķ slķkum tilvikum veita rįšsmanni lausn frį störfum og fela skjólstęšingi hans aftur umsżslu eigna sinna. Um hiš sķšarnefnda gildir hiš sama, breytist heilsufar skjólstęšings rįšsmanns til hins verra sem hefur žęr afleišingar aš hann getur hvorki gert sér grein fyrir žżšingu žeirrar rįšstöfunar sem skipun rįšsmanns er né sinnt eftirliti meš störfum rįšsmanns ber rįšsmanni aš tilkynna žaš yfirlögrįšanda. Žaš er sķšan mat yfirlögrįšanda hvaš hann gerir ķ žeim tilvikum, hvort hann veitir rįšsmanni lausn frį störfum eša bķšur śrskuršar ķ fjįrręšissviptingarmįli. Ķ žeim tilvikum sem yfirlögrįšandi veitir rįšsmanni lausn frį störfum skal hann jafnframt vekja athygli žeirra sem ašild eiga aš lögręšissviptingarmįli į įstandi skjólstęšingsins.
Um 49. gr.
Ķ 49. gr. er gerš grein fyrir žvķ meš hvaša hętti tilkynna skuli um lausn rįšsmanns frį störfum eša um breytingar į störfum hans. Samsvarandi reglur gilda og um getur ķ 40. gr. um tilkynningu um skipun rįšsmanns og um skrįningu rįšsmanna. Réttarįhrif breytinga į störfum rįšsmanns gagnvart grandlausum ašilum eru mišuš viš aš sömu rįšstafanir hafi fariš fram og žęr sem naušsynlegar eru til aš skipun rįšsmanns hafi réttarįhrif gagnvart grandlausum ašilum, sbr. 2. mgr. 40. gr.
Um 50. gr.
Ķ 50. gr. er gerš grein fyrir žeim gjöldum sem innheimta skal vegna skipunar rįšsmanns og breytingar į störfum hans. Gjöld žessi renna ķ rķkissjóš. Gert er rįš fyrir
žvķ aš žau skuli, lķkt og žóknun rįšsmanns, greišast af skjólstęšingi hans.
Um V. kafla.
Ķ V. kafla er fjallaš um lögrįšamenn. Hér gętir verulegra nżmęla frį gildandi lögum, žar į mešal um lögborna lögrįšamenn, eins og fram kemur ķ athugasemdum meš einstökum greinum, einkum 51. gr. frumvarpsins.
Um skipaša lögrįšamenn eru ķtarlegri reglur ķ frumvarpinu en ķ gildandi lögum, m.a. um skipun lögrįšamanns og tilkynningu um skipun hans, skżrslugjöf lögrįšamanns til yfirlögrįšanda o.fl. Žį er žaš nżmęli aš yfirlögrįšandi getur įkvešiš aš žóknun til skipašs lögrįšamanns skuli greidd śr rķkissjóši ef eignir hins ólögrįša eru litlar eša ašrar sérstakar įstęšur męla meš žvķ. Meginreglan um žóknun skipašs lögrįšamanns er žó sś aš hśn skuli greidd af eignum hins ólögrįša.
Ķ kaflanum er enn fremur kvešiš į um mikilvęgar breytingar į heimildum lögrįšamanna sjįlfręšissviptra manna til aš vista žį naušuga į stofnunum, sem žar er nįnar męlt fyrir um, og um skilyrši žess aš slķkum vistunum verši komiš viš. Enn fremur er męlt sérstaklega fyrir um rétt sjįlfręšissvipts manns til aš bera įkvöršun lögrįšamanns sķns um vistun į stofnun undir dómstóla. Aš öšrum nżmęlum ķ V. kafla er nįnar vikiš ķ athugasemdum um einstakar greinar.
Um 51. gr.
Ķ 51. gr. er fjallaš um lögrįšamenn žeirra sem ólögrįša eru fyrir ęsku sakir. Langoftast er um aš ręša svokallaša lögborna lögrįšamenn, ž.e. foreldra ólögrįša barna og ungmenna.
Įkvęši 1. mgr. er til skżringar. Ķ žvķ er vķsaš til žess aš sį žįttur lögrįša barns eša ungmennis sem lżtur aš persónulegum högum žess og nefnist forsjį heyri undir barnalög og lög um vernd barna og ungmenna. Įkvęšiš er ķ samręmi viš įkvęši 25. gr. gildandi lögręšislaga aš öšru leyti en žvķ aš hér er, auk žess aš vķsa til barnalaga, vķsaš til laga um vernd barna og ungmenna sem m.a. geyma reglur um sviptingu forsjįr af hįlfu stjórnvalda.
Ķ 2. mgr. er męlt fyrir um aš foreldrar barns sem fara meš forsjį žess, eša ašrir žeir sem falin hefur veriš forsjį barns samkvęmt barnalögum, fari meš fjįrhald žess. Žį er einnig męlt fyrir um aš sama eigi viš um fjįrhald ungmenna į aldursbilinu frį žvķ aš žau verša sjįlfrįša žar til žau verša fjįrrįša, ž.e. į aldursskeišinu frį 16--18 įra. Žetta er nżmęli ķ lögręšislögum en gildandi lög hafa veriš tślkuš meš žessum hętti. Viškomandi foreldri eša ašrir verša sjįlfir aš vera fjįrrįša, eins og nįnar er fjallaš um ķ athugasemdum viš 5. mgr. Įkvęši 2. mgr. samsvarar 26. gr. gildandi lögręšislaga. Hér skal žó tekiš fram, aš meš oršalaginu ,,foreldrar barns sem fara meš forsjį žess`` er vķsaš til žess aš žaš séu einungis kynforeldrar barnsins, sem meš forsjįna fara, sem fari meš fjįrhaldiš. Getur žį hvort sem er veriš um aš ręša einstętt foreldri, foreldra ķ hjśskap eša óvķgšri sambśš eša foreldra sem samiš hafa um sameiginlega forsjį. Er žvķ ekki gert rįš fyrir aš stjśpforeldri eša sambśšarmaki foreldris fari meš fjįrhald barnsins. Veršur aš telja slķkt fyrirkomulag of žungt ķ vöfum og flókiš, auk žess sem ekki veršur séš aš žörf sé į slķkum reglum. Į hinn bóginn er ekkert žvķ til fyrirstöšu aš t.d. stjśpforeldri verši skipaš fjįrhaldsmašur barns skv. 5. mgr. ef skipunar fjįrhaldsmanns er žörf og įkvęšum laganna aš öšru leyti fullnęgt. Žegar vķsaš er til annarra žeirra sem falin hefur veriš forsjį barns samkvęmt barnalögum er t.d. įtt viš žį sem foreldrar hafa fališ forsjį barns sķns meš samningi,
sbr. 3. mgr. 33. gr. laganna.
Ef forsjį barns hefur veriš skipaš samkvęmt barnaverndarlögum, ž.e. ef foreldri hefur veriš svipt forsjį eša barn veršur forsjįrlaust, skal skipa žvķ lögrįšamann, sbr. 26. gr. žeirra laga. Hér mun įtt viš fjįrhaldsmann žar sem forsjį barnsins er annašhvort hjį barnaverndarnefnd eša žeim sem nefndin hefur fališ forsjįna.
Įkvęši 3. mgr. um aš séu fjįrhaldsmenn barns tveir fari žeir sameiginlega meš fjįrhaldiš er nżmęli ķ lögręšislögum, en žessa reglu mį žó leiša af 25. gr. gildandi laga. Žykir rétt aš taka žetta fram meš ótvķręšum hętti ķ lögręšislögum. Žį segir ķ 3. mgr. um umboš annars fjįrhaldsmanns til hins, en hér į landi getur veriš sérstaklega brżn naušsyn į veitingu slķks umbošs vegna langra fjarvista annars foreldris frį heimili fjölskyldunnar, oftast föšur.
Ķ 1. og 2. mįlsl. 4. mgr. er öšrum af tveimur fjįrhaldsmönnum barns veittar žęr heimildir sem žar greinir. Įkvęšiš stendur ķ tengslum viš įkvęši 3. mgr. og er žess einkum žörf žegar umboš samkvęmt žeirri grein hefur ekki veriš veitt eša er takmarkaš viš sérstakt erindi. Ķ nišurlagi 4. mgr. er loks męlt fyrir um aš ef fjįrhaldsmenn barns greinir į um fjįrhaldiš megi bera įgreininginn undir yfirlögrįšanda.
Įkvęši 5. mgr. er ķ samręmi viš 2. mgr. 27. gr. gildandi lögręšislaga. Žar er męlt fyrir um aš yfirlögrįšandi skuli skipa žeim sem ófjįrrįša er fyrir ęsku sakir fjįrhaldsmann ķ žrenns konar tilvikum. Ķ fyrsta lagi žegar fjįrhaldsmanns skv. 2. mgr. nżtur eigi viš. Hér getur t.d. hagaš svo til aš foreldri sem fer eitt meš forsjį barns eša bįšir foreldrar séu ófjįrrįša fyrir ęsku sakir eša hafi veriš sviptir forsjį barns į grundvelli barnaverndarlaga. Varšandi fyrrgreinda tilvikiš er bent į aš žaš er višurkennd regla ķ persónurétti aš lögborinn lögrįšamašur veršur sjįlfur aš vera fjįrrįša til žess aš geta veriš fjįrhaldsmašur barns sķns, enda er ófjįrrįša mašur jafnóhęfur til aš rįša yfir fé annarra sem sjįlfs sķns. Tilvik sem žetta tengist einnig nišurlagi 5. mgr. Ķ sķšarnefnda tilvikinu samsvarar žetta įkvęši 26. gr. barnaverndarlaga sem įšur var vķsaš til. Ķ öšru lagi skal yfirlögrįšandi skipa fjįrhaldsmann ef hann ęskir lausnar frį starfi af įstęšum sem yfirlögrįšandi metur gildar. Getur hér hvort heldur er veriš um andleg eša lķkamleg vanheilindi lögrįšamanns aš ręša eša langar fjarvistir hans frį heimili sķnu. Ķ žrišja lagi skal yfirlögrįšandi skipa fjįrhaldsmann ef fjįrmįlum barns žykir ekki nęgilega borgiš ķ höndum žess sem fjįrhaldinu gegnir. Mundi svo įvallt vera ef fjįrhaldsmašur hefur sjįlfur veriš sviptur fjįrręši, en fleira getur komiš til. Žį getur umsókn um skipun rįšamanns veriš vķsbending um žörf į skipun lögrįšamanns. Ef yfirlögrįšandi fęr meš öšrum hętti įbendingu um aš žörf kunni aš vera į skipun lögrįšamanns af žessum įstęšum ber honum aš taka mįliš til rannsóknar og haga mešferš žess aš öšru leyti ķ samręmi viš reglur stjórnsżslulaga og aš žvķ loknu taka žį įkvöršun sem best hentar viškomandi barni. Ef fjįrhaldsmenn barns eru tveir og ašeins annar žeirra ęskir lausnar frį störfum eša fjįrmįlum barns žykir ekki nęgilega borgiš ķ höndum hans er ekki žörf skipunar fjįrhaldsmanns ķ hans staš.
Įkvęši 6. mgr. um skipun sérstaks fjįrhaldsmanns (ad hoc fjįrhaldsmanns) žeim til handa sem ófjįrrįša er fyrir ęsku sakir til žess aš reka tiltekiš erindi fyrir hann ef žess gerist žörf og aš žaš skuli jafnan gert er fastur fjįrhaldsmašur hefur eigin hagsmuna aš gęta viš žann erindrekstur er ķ samręmi viš hiš almenna įkvęši 53. gr. um sérstaka lögrįšamenn. Žaš įkvęši er hins vegar óbreytt 28. gr. gildandi laga. Segja mį aš heimildir žęr sem 6. mgr. veitir yfirlögrįšanda felist einnig ķ įkvęši 53. gr., en til skżringar žykir rétt aš hafa sérstakt įkvęši um žetta ķ 51. gr. sem fjallar eingöngu um lögrįšamenn žeirra sem ólögrįša eru fyrir ęsku sakir.
Ķ 7. mgr. er męlt fyrir um aš gefa skuli barni, sem nįš hefur 12 įra aldri, kost į aš tjį sig um mįl įšur er fjįrhaldsmašur skv. 5. mgr. eša sérstakur fjįrhaldsmašur skv. 6. mgr. er skipašur, nema slķkt sé tališ barni til tjóns eša žżšingarlaust fyrir nišurstöšu mįls. Enn fremur sé rétt aš gefa yngra barni kost į aš tjį sig um mįl ef žaš žykir hafa aldur og žroska til žess. Įkvęši žetta er m.a. ķ samręmi viš reglur barnalaga um rétt barns til aš tjį sig ķ forsjįr- og umgengnismįlum og enn fremur ķ samręmi viš mannréttindasįttmįla sem Ķsland er ašili aš, m.a. sįttmįla Sameinušu žjóšanna um réttindi barnsins.
Įkvęši 8. mgr., sem męlir fyrir um aš hafi foreldri įkvešiš hver vera skuli aš žvķ lįtnu fjįrhaldsmašur barns sem žaš hefur forsjį fyrir skuli skipa hann fjįrhaldsmann, nema annaš žyki hentara vegna hagsmuna barnsins eša męlt sé fyrir um fjįrhaldiš ķ lögum, er aš nokkru marki ķ samręmi viš įkvęši 2. mgr. 29. gr. gildandi lögręšislaga. Sś breyting er žó gerš aš ķ 8. mgr. er ašeins fjallaš um fjįrhaldsmann barns en ekki lögrįšamann, sbr. 29. gr. gildandi laga. Įstęša žess er sś aš ķ frumvarpi žessu eru einungis reglur um žann žįtt lögrįša barna er felst ķ fjįrhaldi žeirra. Reglur um hinn žįtt lögrįšanna er fela ķ sér rétt og reyndar einnig skyldur til aš rįša persónulegum högum barns, ž.e. um forsjį barna, eru ķ barnalögum. Er žvķ lagt til aš fellt verši ķ barnalög samsvarandi įkvęši um forsjį barna og 8. mgr. geymir um fjįrhald žeirra. Žess ber žó aš geta aš forsjį og fjįrhald barns eru oftast į hendi sama eša sömu einstaklinga, en žetta tvennt kann žó aš verša skiliš aš eins og vikiš hefur veriš aš fyrr ķ athugasemdum meš žessari grein. Einnig er ljóst aš yfirlżsingar foreldris um žaš hver skuli aš žvķ lįtnu taka viš forsjį barns eša fjįrhaldi žess hafa einungis gildi aš žvķ leyti sem lög męla ekki fyrir um hvernig um žessi lögrįš skuli fara og aš žvķ tilskildu aš žęr séu ķ samręmi viš hagsmuni barns.
Um 52. gr.
Ķ 1. mgr. er kvešiš į um aš lögrįš manns, sem sviptur hefur veriš lögręši, hverfi til yfirlögrįšanda viš sviptinguna. Įkvęšiš er nżmęli ķ lögręšislögum, en litiš hefur veriš svo į aš žessi regla hafi gilt fram til žessa. Žrįtt fyrir aš yfirlögrįšandi skuli skipa lögręšissviptum manni lögrįšamann svo fljótt sem verša mį eftir aš honum berst stašfest endurrit śrskuršar um sviptinguna, eins og męlt er fyrir um ķ 2. mgr., getur lišiš nokkur tķmi žar til hęfur lögrįšamašur finnst. Eru lögrįš hins lögręšissvipta manns žį hjį yfirlögrįšanda žeim sem nįnar er greint frį ķ 1. mgr. frį žvķ aš śrskuršur um sviptinguna er kvešinn upp žar til lögrįšamašur hefur veriš skipašur. Žótt žess sé ekki getiš ķ greininni ber aš tślka hana svo aš viš andlįt lögrįšamanns hverfi lögrįš hins svipta til yfirlögrįšanda og séu ķ hans höndum žar til nżr lögrįšamašur hefur veriš skipašur. Nįnar er fjallaš um lögrįšamenn ķ athugasemdum um 62. gr. um žóknun og śtlagšan kostnaš skipašra lögrįšamanna.
Meš 3. mgr. er sérstaklega tekiš fram aš įkvęši laganna um lögrįšamenn eigi einnig viš um lögrįšamenn žeirra sem sętt hafa takmarkašri lögręšissviptingu, nema annaš sé tekiš fram.
Um 53. gr.
Įkvęšiš er samhljóša 28. gr. gildandi lögręšislaga og žarfnast ekki skżringa.
Um 54. gr.
Įkvęši 1. mgr. er samhljóša 1. mgr. 29. gr. gildandi lögręšislaga og žarfnast ekki skżringa. Ķ 2. mgr. er hnykkt į žvķ aš lögrįšamennska er ekki borgaraleg skylda, heldur veršur skipašur lögrįšamašur aš gefa samžykki sitt fyrir skipun. Hętt er viš aš sį sem žvingašur yrši til aš taka aš sér lögrįšamennsku mundi ekki sinna henni meš žeim hętti sem tilhlżšilegur er. Um skipaša lögrįšamenn er nįnar fjallaš ķ athugasemdum viš 62. gr.
Um 55. gr.
Ķ 55. gr. er męlt fyrir um žęr mįlsmešferšarreglur sem gilda eiga um skipun lögrįšamanns.
Ķ 1. og 2. mgr. kemur fram aš lögrįšamašur skuli valinn ķ samrįši viš hinn lögręšissvipta meš žeim hętti aš óski hann eftir žvķ aš tiltekinn mašur verši skipašur lögrįšamašur hans skuli skipa žann mann lögrįšamann, nema hagsmunir hins lögręšissvipta krefjist annars.
Ķ 3. mgr. kemur fram aš yfirlögrįšandi skuli veita maka umsękjanda eša sambśšarmaka hans kost į aš tjį sig um mįliš įšur en skipun lögrįšamanns fer fram. Yfirlögrįšandi skal hafa samband viš maka umsękjanda eša sambśšarmaka og veita honum įkvešinn frest til aš kynna sér gögn og tjį sig um mįliš, og eftir žaš er undir honum komiš hvort hann nżtir sér žennan rétt.
Um 56. gr.
Ķ 56. gr. er męlt fyrir um įkvöršun um skipun lögrįšamanns.
Ķ 1. mgr. er kvešiš į um aš įkvöršun um skipun lögrįšamanns skuli vera skrifleg og sķšan er rakiš ķ fjórum lišum hvaš fram skuli koma ķ henni. Įkvöršun samkvęmt žessari mįlsgrein fęrir yfirlögrįšandi ķ geršabók embęttisins, sbr. 82. gr.
Ķ 2. mgr. er męlt fyrir um aš yfirlögrįšandi skuli, aš tekinni įkvöršun skv. 1. mgr., gefa śt skipunarbréf til lögrįšamanns žar sem fram komi žau atriši sem talin eru upp ķ a-, b- og c-lišum 1. mgr. Er žvķ ekki ętlast til aš getiš sé um žóknun lögrįšamanns og fyrirkomulag į greišslu hennar ķ skipunarbréfi lögrįšamanns, enda ekki ólķklegt aš žóknun lögrįšamanns taki breytingum frį einum tķma til annars. Įkvaršanir um breytingar į žóknun lögrįšamanns fęrir yfirlögrįšandi hins vegar ķ geršabók embęttisins.
Ķ 3. mgr. segir aš skipun lögrįšamanns sé ótķmabundin nema um tķmabundna lögręšissviptingu sé aš ręša.
Um 57. gr.
Ķ 57. gr. er er aš finna reglur um tilkynningu um skipun lögrįšamanns og um skrįningu lögrįšamanna.
Ķ 1. mgr. er męlt fyrir um hvernig tilkynna skuli lögrįšamanni, skjólstęšingi hans og dómsmįlarįšuneyti um įkvöršunina og er greinin ķ samręmi viš 1. mgr. 20. gr. stjórnsżslulaga aš öšru leyti en žvķ aš hér er męlt fyrir um tryggilegri birtingu, ž.e. meš įbyrgšarbréfi eša öšrum jafntryggum hętti.
Ķ 2. mgr. segir aš dómsmįlarįšuneytiš haldi skrį yfir skipaša lögrįšamenn sem er ķ samręmi viš skyldu rįšuneytisins til aš halda skrį yfir lögręšissvipta menn, sbr. 6. mgr. 14. gr. Įkvęši žetta er einnig ķ samręmi viš įlit umbošsmanns Alžingis ķ mįlinu nr. 1084/1994 sem reifaš er ķ athugasemdum um 14. gr.
Um 58. gr.
Ķ 58. gr. er fjallaš um heimildir lögrįšamanna o.fl. Ķ 1. og 2. mgr. er męlt fyrir um heimildir lögrįšamanna sjįlfręšissviptra manna, en ķ 3. mgr. um heimildir lögrįšamanna fjįrręšissviptra manna.
Reglur um heimildir lögrįšamanna sjįlfręšissviptra manna eru samkvęmt gildandi lögręšislögum mjög rśmar og lķtt afmarkašar. Segir žar aš lögrįšamašur skuli rįša persónulegum högum skjólstęšings sķns, sbr. 31. gr. laganna, og sérstaklega tekiš fram aš žaš eigi m.a. viš um vistrįš og vinnusamninga. Er žaš ķ reynd nįnast sama regla og gildir um lögborna lögrįšamenn žeirra sem eru ósjįlfrįša fyrir ęsku sakir, sbr. 25. gr. gildandi lögręšislaga. Žegar um er aš ręša lögrįšamenn žeirra sem sviptir hafa veriš sjįlfręši er žó hvorki įstęša til né ešlilegt aš hafa heimildir lögrįšamanna jafnrśmar og žegar um lögborna lögrįšamenn er aš ręša. Er žvķ ķ 1. mgr. leitast viš aš afmarka heimildir lögrįšamanna sjįlfręšissviptra manna og eru žęr takmarkašar verulega frį žvķ sem gildandi lögręšislög męla fyrir um. Ķ 1. mgr. segir aš lögrįšamašur sjįlfręšissvipts manns hafi heimild til aš taka naušsynlegar įkvaršanir um žį persónuhagi hins sjįlfręšissvipta sem hann er ófęr um aš taka sjįlfur. Žar sem tilvikin geta veriš afar mismunandi er erfitt aš setja nįkvęmari reglur um žessar heimildir. Leggja ber įherslu į oršalagiš ,,naušsynlegar įkvaršanir``. Meš žvķ er fyrst og fremst įtt viš žęr įkvaršanir sem eru naušsynlegar til žess aš sjįlfręšissviptingin nįi tilgangi sķnum. Lögmęt įkvöršun sem lögrįšamašur tekur innan ramma žeirra heimilda sem hann hefur bindur hinn sjįlfręšissvipta eins og hann hefši hana sjįlfur gert.
Ķ 2. mgr. er byggt į žeirri meginreglu, aš lögrįšamašur sjįlfręšissvipts manns geti ekki įkvešiš aš skjólstęšingur hans skuli vistašur į stofnun gegn vilja sķnum. Frį žessu er žó gerš undantekning ef lęknir metur įstand hins svipta žannig aš lķfi hans eša heilsu sé hętta bśin. Žį getur lögrįšamašur sjįlfręšissvipts manns tekiš slķka įkvöršun. Žaš er mat nefndarinnar aš naušsynlegt sé aš hafa žess konar heimild ķ lögręšislögum, enda eiga įkvęši III. kafla um naušungarvistun ašeins viš um žį sem eru sjįlfrįša. Ljóst er žó aš heimildin veršur aš sęta takmörkunum og henni ber aš beita af varśš. Er žaš žvķ gert aš skilyrši aš fyrir liggi mat lęknis um aš naušsyn sé į vistun til verndar lķfi eša heilsu hins svipta. Heimildin er einnig bundin viš stofnanir sem reknar eru į grundvelli laga um heilbrigšisžjónustu, nr. 97/1990, laga um mįlefni fatlašra, nr. 59/1992, eša heimili eša stofnanir sem reknar eru samkvęmt lögum um vernd barna og ungmenna, nr. 58/1992. Vistun į sķšastgreindu stofnununum getur žó einungis įtt viš ungmenni į aldrinum 16--18 įra. Lögrįšamanni ber aš tilkynna um slķka įkvöršun til yfirlögrįšanda. Er žaš ķ samręmi viš eftirlitshlutverk yfirlögrįšenda meš störfum lögrįšamanna. Um framkvęmd įkvöršunar fer skv. 4. mgr. 19. gr. og 25.--28. gr. eftir žvķ sem viš į.
Ķ 3. mgr. er sett fram meginreglan um aš lögrįšamašur fjįrręšissvipts manns rįši fé skjólstęšings sķns, nema lög męli į annan veg. Įkvęšiš er óbreytt frį 1. mįlsl. 32. gr. gildandi lögręšislaga. Meš fyrirvaranum um aš lög męli į annan veg er ķ fyrsta lagi vķsaš til žeirra takmarkana sem rįšstöfunarréttur sętir aš žvķ er varšar tilteknar eignir og tilteknar rįšstafanir, sbr. nįnar įkvęši VI. kafla. Žį er ķ öšru lagi vķsaš til žess aš hinn ófjįrrįša getur gert vissar rįšstafanir sjįlfur žannig aš bindandi sé fyrir hann. Žar er einkum höfš ķ huga heimild hins ófjįrrįša til aš rįša sjįlfur sjįlfsaflafé og gjafafé meš žeim takmörkunum sem nįnar er męlt fyrir um ķ 75. gr. Ķ žrišja lagi kann yfirlögrįšandi aš hafa tekiš sjįlfur ķ vörslur sķnar fjįrmuni, sbr. 4. mgr. 67. gr., og hefur lögrįšamašur žį ekki rįšstöfunarrétt yfir žvķ fé. Ķ fjórša lagi ręšur ófjįrrįša mašur žvķ fé sem lögrįšamašur hefur lįtiš hann hafa til umrįša skv. 4. mgr. 75. gr. Ķ 3. mgr. er enn fremur tekiš fram aš žegar um er aš ręša fjįrręšissviptingu, sem ašeins tekur til tiltekinna eigna, taki heimildir lögrįšamanns ašeins til žeirra eigna sem sviptingin tekur til.
Um 59. gr.
Ķ 1. mgr. 59. gr. er tryggšur réttur sjįlfręšissvipts manns til aš bera įkvöršun lögrįšamanns skv. 2. mgr. 58. gr. undir dómstóla. Žetta įkvęši er hlišstętt 30. gr. žar sem męlt er fyrir um rétt sjįlfrįša manns sem vistašur hefur veriš naušugur ķ sjśkrahśsi samkvęmt įkvęšum III. kafla til aš bera žį įkvöršun undir dómstóla. Žótt stašiš sé aš įkvöršunum žessum sem ólķkum hętti, eiga žau sjónarmiš um vernd mannréttinda og réttaröryggi sem bśa aš baki įkvęši 30. gr. einnig aš mestu leyti viš um įkvaršanir lögrįšamanna skv. 2. mgr. 58. gr. Žykir žvķ ešlilegt aš gera rįš fyrir aš sjįlfręšissviptur mašur geti meš sama hętti boriš įkvöršun lögrįšamanns sķns um vistun į stofnun undir dómstóla.
Ķ 2. mgr. er męlt fyrir um aš dómari skuli kalla lögrįšamann hins sjįlfręšissvipta
fyrir dóm, kynna honum kröfuna og gefa honum kost į aš tjį sig um hana.
Ķ 3. mgr. er kvešiš į um aš įkvęši 31. gr. skuli aš öšru leyti gilda um mešferš mįla skv. 1. mgr. eftir žvķ sem viš į. Er hér einkum įtt viš įkvęši 1. mgr., 4. mgr. og 5. mgr. 31. gr.
Um 60. gr.
Ķ 60. gr. er kvešiš į um almennar starfsskyldur lögrįšamanna. Įkvęši 60. gr. tekur bęši til skipašra lögrįšamanna og lögborinna, en žó aš sjįlfsögšu einungis aš žvķ er varšar fjįrhald žeirra sķšarnefndu. Žegar um er aš ręša skipaša lögrįšamenn gildir įkvęšiš jafnt um lögrįšamenn sjįlfręšissviptra manna og fjįrręšissviptra.
Ķ 1. mgr. er lagt fyrir lögrįšamann aš hafa samrįš viš hinn ólögrįša um framkvęmd starfa sinna, eftir žvķ sem viš veršur komiš, nema um minni hįttar įkvaršanir sé aš ręša. Žegar męlt er fyrir um samrįš, eftir žvķ sem viš veršur komiš, veršur aš lķta til aldurs og žroska ungmennis sem ófjįrrįša er fyrir ęsku sakir en skylda til samrįšs eykst eftir žvķ sem ungmenni eldist og žroskast. Žegar um er aš ręša sjįlfręšis- eša fjįrręšissviptan mann fer um skyldu til samrįšs viš hann fyrst og fremst eftir įstandi hans og žar meš möguleikum į aš tjį sig um žau störf lögrįšamanns sem um er aš tefla hverju sinni. Įkvęšiš ber aš skżra svo aš lögrįšamašur beri rķkar skyldur til samrįšs viš hinn ólögrįša og aš frįvik frį žeirri reglu eigi einungis viš žegar augljóst er aš tilgangslaust er aš reyna aš koma samrįši viš, annašhvort vegna įstands hins ólögrįša eša vegna žess aš ekki reynist unnt aš nį til hans. Žį er žaš frįvik frį samrįši tilgreint ķ 1. mgr. aš žess sé ekki žörf žegar um minni hįttar įkvaršanir er aš ręša. Hér getur margt komiš til og mį til dęmis nefna greišslur żmissa reikninga fyrir ófjįrrįša mann sem lögskylt er aš greiša. Žykir ekki rétt aš lögrįšamašur žurfi įvallt aš hafa samrįš viš hinn ólögrįša žegar žannig hagar til.
Ķ 2. mgr. er męlt fyrir um skyldu lögrįšamanns til aš haga störfum sķnum ķ žįgu hins ólögrįša eins og best hentar hag hans hverju sinni. Įkvęšiš žarfnast ekki skżringa.
Ķ 3. mgr. er kvešiš į um skyldu lögrįšamanns til aš fara aš fyrirmęlum yfirlögrįšanda og dómsmįlarįšuneytisins. Įkvęši žetta er samhljóša 2. mgr. 30. gr. gildandi lögręšislaga. Um hlutverk yfirlögrįšenda er m.a. męlt fyrir ķ 2. og 3. mgr. 81. gr. og hlutverk dómsmįlarįšuneytis er aš fara meš yfirstjórn žeirra mįla er snerta lögrįš, sbr. 13. tölul. 3. gr. reglugeršar um Stjórnarrįš Ķslands, sbr. auglżsingu nr. 96/1969, um stašfestingu forseta Ķslands.
Męlt er fyrir um heimild dómsmįlarįšherra til aš setja nįnari reglur um störf og starfsskyldur lögrįšamanna og eftirlit yfirrįšenda meš žeim ķ 4. mgr. Įkvęšiš er ķ samręmi viš 3. mgr. 40. gr. gildandi lögręšislaga og žarfnast ekki nįnari skżringa.
Um 61. gr.
Įkvęši 61. gr. um skašabótaskyldu lögrįšamanns er óbreyttur 2. mįlsl. 33. gr. gildandi lögręšislaga og žarfnast ekki skżringa.
Um 62. gr.
Ķ 62. gr. er męlt fyrir um greišslu žóknunar til skipašs lögrįšamanns og endurgreišslu į śtlögšum kostnaši hans. Įkvęšiš tekur einungis til skipašra lögrįšamanna žar sem ekki er gert rįš fyrir aš lögbornir lögrįšamenn njóti slķkra greišslna, hvorki śr hendi hins ólögrįša né śr rķkissjóši.
Nokkurra nżmęla gętir ķ žessu įkvęši. Ķ gildandi lögum er ekki vikiš aš endurgreišslu į śtlögšum kostnaši lögrįšamanns, en ķ 2. mgr. 40. gr. laganna segir aš yfirlögrįšandi geti įkvešiš lögrįšamanni žóknun fyrir fjįrhaldiš af įrlegum tekjum skjólstęšings hans ef starf lögrįšamanns ófjįrrįša manns er sérstaklega umfangsmikiš. Ekki viršist gert rįš fyrir aš lögrįšamanni sjįlfręšissvipts manns verši greidd žóknun og ekki er aš finna heimild ķ lögunum til aš yfirlögrįšandi geti įkvešiš aš žóknun lögrįšamanns verši greidd śr rķkissjóši.
Ķ 1. mgr. 62. gr. er lagt til aš lögrįšamašur skuli įvallt eiga rétt į endurgreišslu į naušsynlegum śtlögšum kostnaši vegna starfans. Yfirlögrįšandi metur hvort śtlagšur kostnašur hafi veriš naušsynlegur, ef žvķ er aš skipta. Śtlagšan kostnaš skal aš jafnaši greiša af eignum hins ólögrįša en yfirlögrįšandi getur žó įkvešiš aš hann skuli greiddur śr rķkissjóši ef eignir hins ólögrįša eru litlar eša ašrar sérstakar įstęšur męla meš žvķ.
Ķ 1. mgr. er enn fremur lagt til aš yfirlögrįšandi geti įkvešiš aš lögrįšamašur skuli fį sanngjarna žóknun fyrir störf sķn. Meš sanngjarnri žóknun er įtt viš aš hśn skuli įkvešin ķ samręmi viš ešli og umfang starfans. Meginreglna er sś aš žóknun lögrįšamanns skuli greidd af eignum hins ólögrįša en yfirlögrįšandi getur žó įkvešiš aš hśn skuli greidd śr rķkissjóši ef eignir hins ólögrįša eru litlar eša ašrar sérstakar įstęšur męla meš žvķ.
Ķ 2. mgr. segir aš dómsmįlarįšherra skuli setja nįnari reglur um žóknun yfirlögrįšenda.
Ķ athugasemdum meš frumvarpi žvķ sem varš aš gildandi lögręšislögum er bent į aš įkaflega erfitt hafi veriš aš fį menn til aš taka aš sér lögrįšamennsku en jafnframt sé ljóst aš naušsynlegt sé aš manni verši skipašur lögrįšamašur strax og hann hafi veriš sviptur lögręši. Starf lögrįšamanns geti oft į tķšum veriš mjög erfitt, sérstaklega ef um gešsjśkan mann er aš ręša. Žaš sé žvķ skiljanlegt aš menn kinoki sér viš slķku starfi. Ķ athugasemdunum kemur enn fremur fram aš nefndin hafi ķhugaš hvort taka skyldi ķ frumvarpiš įkvęši um aš žaš vęri borgaraleg skylda fyrir vissa ašila, ž.e. tiltekna vandamenn og lögmenn, aš vera lögrįšamenn, en taldi žann kost ekki tiltękan aš svo stöddu.
Samkvęmt upplżsingum, sem borist hafa frį yfirlögrįšandanum ķ Reykjavķk og fleiri yfirlögrįšendum, er enn erfitt aš fį menn til žess aš taka aš sér lögrįšamennsku ķ mörgum tilvikum. Į žetta einkum viš um lögrįšamennsku fyrir alvarlega gešsjśka menn og įfengis- og fķkniefnaneytendur.
Nefnd sś er samdi frumvarp žaš sem nś er lagt fram er žeirrar skošunar aš meš öllu sé óverjandi aš lögręšissviptum manni verši ekki skipašur lögrįšamašur svo fljótt sem viš veršur komiš eftir sviptingu, hvort sem um er aš ręša sjįlfręšis- eša fjįrręšissviptingu. Til žess aš tryggja aš svo megi verša eru tvö śrręši tiltęk. Annars vegar aš gera lögrįšamennsku aš borgaralegri skyldu fyrir vissa ašila og hins vegar aš heimila greišslu žóknunar śr rķkissjóši til handa lögrįšamanni ef annar kostur er ekki fyrir hendi. Fyrra śrręšiš telur nefndin ekki koma til įlita. Hętt er viš aš žeir sem žvingašir yršu til aš taka aš sér lögrįšamennsku mundu ekki sinna žvķ starfi meš tilhlżšilegum hętti. Eins mį benda į aš ķ löndum žar sem lögrįšamennska hefur veriš borgaraleg skylda er greinileg tilhneiging til žess aš fella hana nišur og mį t.d. benda į aš ķ nżjum lögręšislögum ķ Danmörku, sem gildi tóku 1. janśar sl., var borgaraleg skylda til lögrįšamennsku afnumin. Er žvķ ekki annaš śrręši tiltękt en leggja til aš yfirlögrįšanda verši heimilt aš įkveša žóknun til lögrįšamanns śr rķkissjóši ef eignir hins ólögrįša eru ekki nęgilegar eša ašrar sérstakar įstęšur męla meš žvķ. Gert er rįš fyrir aš žóknanir śr rķkissjóši žurfi žó einungis til aš koma ķ undantekningartilvikum, sbr. žaš sem hér segir um skipaša lögrįšamenn.
Nįnir ęttingjar sem lögrįšamenn.
Mjög hefur tķškast aš nįnir ęttingjar séu skipašir lögrįšamenn lögręšissviptra manna, t.d. uppkomin börn aldrašra foreldra, foreldrar žeirra sem sviptir hafa veriš lögręši eša systkin. Žetta veršur aš teljast ešlilegt fyrirkomulag og aš fįum standi nęr aš sinna lögrįšamennsku fyrir hinn svipta. Gert er rįš fyrir aš nįnum ęttingjum verši yfirleitt ekki greidd žóknun fyrir lögrįšamennsku, nema um sé aš ręša óvenjulega umfangsmikil störf henni fylgjandi. Slķkt mundi einkum koma til vegna verulegrar eignaumsżslu lögrįšamanns, og mį žį ętla aš žóknun yrši ķ langflestum tilvikum greidd af eignum hins svipta. Ekki er žó hęgt aš śtiloka aš žóknun verši greidd nįnum ęttingjum sem sinna lögrįšamennsku, śr rķkissjóši, hvort heldur sem er um sjįlfręšis- eša fjįrręšissviptingu aš ręša.
Venslamenn sem lögrįšamenn.
Hér er įtt viš vini, fjarskyldari ęttingja en aš framan greinir eša ašra žį sem tengjast hinum svipta persónulegum böndum. Ķ vissum tilvikum getur veriš heppilegt aš fela slķkum einstaklingum lögrįšamennsku, einkum ef nįnum ęttingjum er ekki til aš dreifa eša žeir treysta sér ekki til aš sinna lögrįšamennsku fyrir hinn svipta. Ķ žessum tilvikum veršur aš ętla aš oftar komi til greišslu žóknunar en žegar nįnir ęttingjar taka aš sér lögrįšamennsku, en slķkt veršur aš rįšast af ešli og umfangi starfans.
Sérfręšingar sem lögrįšamenn.
Til žess getur komiš aš žörf sé į žvķ aš sérfręšingi verši falin lögrįšamennska, en slķkt ętti aš heyra til undantekninga, og žį helst ef um óvenjulega mikla og flókna eignaumsżslu fjįrręšissvipts manns er aš ręša eša žegar ekki reynist unnt aš skipa sjįlfręšissviptum manni lögrįšamann śr röšum nįinna ęttingja eša venslamanna. Hér er t.d. įtt viš lögmenn, löggilta endurskošendur eša félagsrįšgjafa. Viš žessar ašstęšur mun oftast verša žörf į greišslu žóknunar til lögrįšamannsins og gildir žį aš sjįlfsögšu meginreglan um aš žóknun verši greidd af eignum hins svipta en ašeins ķ undantekningartilvikum śr rķkissjóši.
Eins og aš framan greinir er ķ 2. mgr. męlt fyrir um aš dómsmįlarįšherra skuli setja nįnari reglur um žóknun lögrįšamanna. Eins og įšur er einnig fram komiš er mišaš viš aš žóknun lögrįšamanns skuli vera sanngjörn mišaš viš ešli og umfang starfa hans. Hér er bęši įtt viš žóknun sem greidd er af eignum eša tekjum hins lögręšissvipta og žóknun er greišist śr rķkissjóši. Til greina kemur t.d. aš setja reglur um įkvešin višmišunarmörk, žannig aš žóknun skuli greiša af eignum eša tekjum hins svipta ef žęr eru yfir įkvešnum nįnar tilgreindum fjįrhęšum. Viš mat į žvķ hvaš teljist sanngjörn žóknun mišaš viš ešli og umfang starfa skipašs lögrįšamanns, ber aš lķta til žess aš sem best samręmi verši ķ įkvaršanatökum ķ öllum tilvikum. Hagsmuni beggja ašila, ž.e. hins svipta og lögrįšamannsins, ber aš hafa ķ huga viš gerš reglna um žóknun til lögrįšamanna. Gert er rįš fyrir aš yfirlögrįšandi meti meš reglulegu millibili hvort žóknun lögrįšamanns er sanngjörn mišaš viš ešli og umfang starfa hans meš hlišsjón af skżrslugjöf lögrįšamanns skv. 63. gr.
Um 63. gr.
Ķ 63. gr. er męlt fyrir um skżrslugjöf lögrįšamanns til yfirlögrįšanda. Skżrslugjafir lögrįšamanna er mikilvęgur žįttur ķ eftirliti yfirlögrįšenda meš störfum lögrįšamanna og naušsynlegt aš žęr séu ķtarlegar og öll naušsynleg skjöl fylgi.
Įkvęši žessarar greinar eru mun ķtarlegri en įkvęši gildandi lögręšislaga um skżrslugjafir lögrįšamanna, en um žęr segir ķ 1. mgr. 40. gr. laganna. Hér er m.a. męlt fyrir um įrlegar skżrslugjafir lögrįšamanna, meš žeirri undantekningu sem um getur ķ 1. mgr., skżrslugjafir viš upphaf og lok skipašrar lögrįšamennsku o.fl.
Ķ 1. mgr. er lagt fyrir lögrįšamenn barna og ungmenna sem ekki hafa nįš fjįrręšisaldri, en žaš eru oftast foreldrar žeirra, aš gefa yfirlögrįšanda įrlega skżrslu um helstu įkvaršanir sem teknar hafa veriš į fyrra įri um fjįrhaldiš ef veršmęti eigna barnsins eša ungmennisins er 500.000 kr. eša žar yfir. Ekki žykir rétt aš leggja til skżrslugjafir žegar um tiltölulega litlar eignir er aš ręša. Ber žį hvort tveggja til, aš žörf fyrir skżrslugjöf og eftirlit yfirlögrįšanda er ekki eins brżn og eins hitt aš óheyrilegt įlag mundi fylgja žvķ ef yfirlögrįšendum vęri gert skylt aš fylgjast meš eignaumsżslu allra barna og ungmenna. Hins vegar er lagt til aš įkvęši 3. mgr. um fortakslausa skżrslugjöf skuli gilda ef barni eša ungmenni undir fjįrręšisaldri hefur veriš skipaš fjįrhaldsmašur, sbr. 5. og 6. gr. 51. gr.
Ķ 2. mgr. er kvešiš į um skyldu skipašs lögrįšamanns fjįrręšissvipts manns til žess aš taka saman skżrslu um eignir og skuldir hins svipta og senda hana yfirlögrįšanda, nema einungis sé um aš ręša sviptingu fjįrręšis varšandi tilteknar eignir, sbr. 2. mgr. 5. gr. Įkvęšiš byggir į žvķ aš bęši er skipušum lögrįšamanni naušsynlegt aš hafa vitneskju um eignir og skuldir skjólstęšings sķns, til žess aš geta sinnt skyldum sķnum sem lögrįšamašur og eins er yfirlögrįšanda naušsynlegt aš bśa yfir sömu vitneskju til žess aš geta sinnt eftirlitsskyldum sķnum.
Įkvęši 3. mgr. um įrlega skżrslugjöf lögrįšamanns fjįrręšissvipts manns er ętlaš aš tryggja eftirlit yfirlögrįšenda meš störfum skipašra lögrįšamanna. Er hér įtt viš skżrslugjöf allra skipašra lögrįšamanna žeirra sem sviptir hafa veriš fjįrręši.
Įkvęši 4. mgr. um aš lögrįšamanni ófjįrrįša manns sé skylt aš tilkynna yfirlögrįšanda ef hinum ófjįrrįša įskotnast veršmęti sem nemur 500.000 kr. eša meira į bęši viš um lögrįšamenn žeirra sem ófjįrrįša eru fyrir ęsku sakir og žeirra sem sviptir hafa veriš fjįrręši. Įkvęšiš tengist 73. gr. um tilkynningarskyldu til yfirlögrįšanda og er ętlaš aš vera til öryggis ef misbrestur veršur į tilkynningarskyldu samkvęmt žeirri grein. Einnig tengist įkvęšiš 1. mgr. žessarar greinar og er m.a. ętlaš aš tryggja eftirlit yfirlögrįšenda meš fjįrhaldi žeirra sem ófjįrrįša eru fyrir ęsku sakir.
Ķ 5. mgr. er męlt fyrir um rétt yfirlögrįšanda til aš fį fjįrhaldiš endurskošaš af löggiltum endurskošanda į kostnaš hins ófjįrrįša ef fjįrhaldiš er umfangsmikiš eša sérstakar įstęšur gefa tilefni til. Žessi heimild er naušsynleg til aš gera eftirlitiš nęgilega virkt og er henni ętlaš aš hafa bęši almenn og sérstök varnašarįhrif žannig aš lögrįšamenn geti bśist viš žess hįttar endurskošun og aš hśn verši framkvęmd ef žörf er į. Žegar męlt er fyrir um heimild yfirlögrįšanda til žess aš įkveša aš kostnašur af slķkri endurskošun skuli greiddur śr rķkissjóši er einkum įtt viš žau tilvik žegar fjįrhagsstaša hins ófjįrrįša er bįgborin, en slķkt mun sjaldan koma til ef žörf er endurskošunar löggilts endurskošanda.
Įkvęši 6. mgr. er ķ samręmi viš 1. mgr. 40. gr. gildandi lögręšislaga. Į žessu įkvęši sést aš frumkvęšisskylda yfirlögrįšanda er rķk, og vakni grunsemdir hjį honum um aš lögrįšamašur sinni ekki sem skyldi starfsskyldum sķnum ber honum aš
krefjast upplżsinga um fjįrhald og eignaumsżslu lögrįšamannsins eša annaš sem umsżslu hans tengist.
Ķ 7. mgr. er loks kvešiš į um aš žegar skipašur lögrįšamašur fęr lausn frį störfum skuli hann gefa yfirlögrįšanda skżrslu um fjįrhald og eignaumsżslu skjólstęšings sķns. Um er aš ręša sams konar skżrslu og nefnd er ķ 3. mgr., en hśn mundi vęntanlega alltaf taka yfir styttra tķmabil, ž.e. frį žvķ tķmabili sem hin įrlega skżrsla endar og til lausnardags.
Ķ 8. mgr. er dómsmįlarįšherra veitt heimild til aš setja nįnari reglur um skżrslugjöf lögrįšamanna samkvęmt žessari grein og žarfnast hśn ekki skżringa.
Um 64. gr.
Ķ 64. gr. er fjallaš um žaš hvernig fara skuli meš lausn skipašs lögrįšamanns frį störfum.
Ķ 1. mgr. er fjallaš um žaš žegar lögrįšamašur óskar sjįlfur eftir žvķ aš vera leystur frį störfum. Į honum hvķlir žó sś skylda aš gegna įfram starfa sķnum žar til nżr lögrįšamašur hefur veriš skipašur.
Ķ 2. mgr. er męlt fyrir um aš yfirlögrįšandi skuli af eigin frumkvęši leysa lögrįšamann frį störfum vanręki hann starfa sinn eša gerist brotlegur ķ starfi eša uppfylli ekki lengur skilyrši laga um almennt hęfi sem lögrįšamašur. Į žetta getur reynt hvort heldur sem lögrįšamašur brżtur gegn žeim starfsskyldum sem męlt er fyrir um ķ 60. gr. eša gerist meš öšrum hętti brotlegur ķ starfi.
Ķ 3. mgr. segir loks aš viš andlįt skjólstęšings skipašs lögrįšamanns falli sjįlfkrafa nišur skipun lögrįšamannsins. Įkvęšiš žarfnast ekki skżringa.
Um 65. gr.
Įkvęši 65. gr. um tilkynningu um lausn lögrįšamanns frį störfum og skrįningu um lausn hans vķsar til 57. gr. Um skżringar viš žessa grein er vķsaš til athugasemda um 57. gr.
Um VI. kafla.
Ķ VI. kafla eru reglur um mešferš į fjįrmunum ófjįrrįša manna og eiga žęr viš hvort sem um er aš ręša fjįrręšisskort vegna ęsku hins ófjįrrįša eša vegna fjįrręšissviptingar hans. Reglurnar gilda einkum um mešferš lögrįšamanna į fjįrmunum ófjįrrįša manna en eiga einnig viš um mešferš yfirlögrįšenda eftir žvķ sem viš į.
Kafli žessi hefur aš geyma żmsar reglur sem eru ķ V. kafla gildandi lögręšislaga, lķtt breyttar, sbr. t.d. įkvęši 1. mįlsl. 33. gr. og 1. mgr. 38. gr. laganna um varšveislu og įvöxtun eigna ófjįrrįša manns, įkvęši 35. gr. um bann viš žvķ aš binda ófjįrrįša mann viš įbyrgš eša tryggingu fyrir žrišja mann, įkvęši 36. og 37. gr. um naušsyn į samžykki yfirlögrįšanda til kaupa og sölu į eignum ófjįrrįša o.fl. og įkvęši 2. mgr. 38. gr. um takmarkanir į heimildum lögrįšamanns til aš lįna fé ófjįrrįša manns. Žį er ķ žessum kafla frumvarpsins efnislega óbreytt 39. gr. laganna.
Framangreindar reglur hafa veriš ķ ķslenskum lögum alllengi og į svipušum reglum hefur veriš byggt ķ lögręšislögum nįgrannalandanna.
Framsetning reglna gildandi laga hefur veriš breytt ķ VI. kafla frumvarpsins ķ žvķ skyni aš gera žęr ašgengilegri og skżrari og einnig eru sumar žeirra ķtarlegri en samsvarandi įkvęši gildandi laga.
Ķ kafla žessum gętir enn fremur nokkurra nżmęla sem reifuš eru ķ athugasemdum um einstakar greinar kaflans.
Um 66. gr.
Ķ greininni er skżrlega kvešiš į um aš reglur kaflans um mešferš į fjįrmunum žeirra sem eru ófjįrrįša eigi viš hvort sem fjįrręšisskort mį rekja til ungs aldurs eša sviptingar fjįrręšis.
Um 67. gr.
Ķ 1. mgr. er tekiš fram aš eignir ófjįrrįša manns skuli varšveittar tryggilega og įvaxtašar eins og best er į hverjum tķma. Ķ žessu felst aš lögrįšamašur skuli fyrst og fremst hafa aš leišarljósi hagsmuni hins ófjįrrįša žegar teknar eru įkvaršanir um varšveislu og įvöxtun fjįrmuna hans. Ķ žessu felst jafnframt aš lögrįšamašur skuli stušla aš žvķ aš fé hins ófjįrrįša beri žann arš sem ešlilegt mį telja og eignum sé haldiš viš žannig aš veršgildi žeirra rżrni ekki, aš leitaš sé jafnvęgis milli hęfilegrar įvöxtunar fjįr og įhęttu. Įkvęšiš į sér fyrirmynd ķ 1. mįlsl. 33. gr. gildandi lögręšislaga.
Įkvęši 2. mgr. er nżmęli. Žar er męlt svo fyrir aš séu eignir ófjįrrįša manns aš veršmęti 500.000 kr. eša žar yfir skuli lögrįšamašur hafa samrįš viš yfirlögrįšanda um varšveislu žeirra og įvöxtun. Įkvęšiš mišar aš žvķ aš veita lögrįšamanni aukiš ašhald um fjįrhald sitt fyrir hinn ólögrįša. Eru ekki sķst hafšir ķ huga lögbornir lögrįšamenn žeirra sem eru ófjįrrįša fyrir ęsku sakir žótt įkvęšiš sé ekki bundiš viš žį.
Ķ 3. mgr. er męlt svo fyrir aš lögrįšamašur skuli įvallt halda peningum og višskiptabréfum hins ófjįrrįša ašgreindum frį eigin fjįrmunum. Žetta įkvęši er sett til frekari tryggingar hagsmunum hins ófjįrrįša og žarfnast ekki nįnari skżringa.
Ķ 4. mgr. er kvešiš į um aš yfirlögrįšandi geti tekiš ķ sķnar vörslur fjįrmuni ķ eigu hins ófjįrrįša ef hann telur įstęšu til. Hefur lögrįšamašur žį ekki rįšstöfunarrétt į žvķ fé. Ķ gildandi lögum er ekki beint męlt fyrir um sérstaka heimild fyrir yfirlögrįšanda ķ žessu efni. Ljóst er žó aš yfirlögrįšandi hefur slķka heimild, sbr. 34. gr. laganna, en žaš įkvęši į sér fyrirmynd ķ eldri lögum.
Ķ 5. mgr. er gert rįš fyrir aš samžykki yfirlögrįšanda žurfi til aš ganga į eignir ófjįrrįša manns til greišslu kostnašar af framfęrslu hans, nįmi eša öšru. Aš baki įkvęšinu bżr sś hugsun aš žegar um er aš ręša žį sem eru ófjįrrįša fyrir ęsku sakir eiga žeir įvallt framfęrslurétt į hendur öšrum. Eru hér einkum höfš ķ huga įkvęši barnalaga um framfęrsluskyldur foreldra. Viš žęr ašstęšur ętti sjaldnast aš vera žörf į aš ganga į eignir hins ófjįrrįša til framfęrslu hans. Einnig er hér į žvķ byggt aš eignir ófjįrrįša manns fyrir ęsku sakir skuli varšveittar eftir žvķ sem kostur er žar til hann veršur fjįrrįša. Nokkuš öšru mįli gegnir um eignir žess sem sviptur hefur veriš fjįrręši og žótt meginsjónarmišiš sé hiš sama, ž.e. aš varšveita skuli eignir hans og nżta fremur tekjur og arš af žeim til framfęrslu hans, ef į žarf aš halda, mį ljóst vera aš ekki er įvallt jafnbrżn žörf fyrir varšveislu eigna hans óskertra, einkum ef hinn fjįrręšissvipti er kominn į efri įr. 5. mgr. er ķ samręmi viš lokamįlsliš 36. gr. gildandi lögręšislaga.
Ķ 6. mgr. er dómsmįlarįšherra veitt heimild til aš setja nįnari reglur um varšveislu og įvöxtun fjįrmuna ófjįrrįša manna.
Um 68. gr.
Ķ 1. mgr. er oršuš sś almenna regla aš lögrįšamašur skuli sjį til žess aš tekjur og arš af eignum ófjįrrįša manns skuli nżta ķ žįgu hins ófjįrrįša. Reglan er ķ samręmi viš žį grundvallarreglu aš lögrįšamašur skuli haga įkvöršunum sķnum um rįšstöfun fjįrmuna hins ófjįrrįša, žar meš taldra tekna eša aršs af eignum hans, meš hagsmuni skjólstęšingsins aš leišarljósi. Lišur ķ žvķ er aš tryggja aš tekjur eša aršur af fé hans nżtist ķ hans žįgu. Sé um aš ręša menn sem sviptir hafa veriš fjįrręši ber
m.a. aš nżta slķkar tekjur eša arš til framfęrslu žeirra, aš svo miklu leyti sem žörf er į žvķ.
Samkvęmt 2. mgr. getur lögrįšamašur, ef hann telur slķka rįšstöfun samręmast hagsmunum hins ófjįrrįša, afhent honum hęfilegt fé til eigin nota af tekjum hans eša arši. Fjįrhęš ber aš meta eftir ašstęšum og efnum hins ófjįrrįša. Ķ gildandi lögum er ekki aš finna įkvęši žessa efnis, en almennt veršur žó aš lķta svo į aš lögrįšamanni sé žetta heimilt engu aš sķšur. Hér er žvķ tępast um nżmęli aš ręša. Sjįlfsagt žykir žó aš taka af skariš ķ žessu efni ķ lögręšislögum. Ķ 2. mgr. er jafnframt tekiš fram aš lögrįšamanni sé heimilt aš ganga į höfušstól hins ófjįrrįša ķ žessu skyni ef tekjur hans hrökkva ekki til, en ķ žvķ tilfelli žurfi žó samžykki yfirlögrįšanda. Gert er rįš fyrir aš yfirlögrįšandi veiti ašeins ķ undantekningartilvikum samžykki sitt til žess aš gengiš verši į eignir žess sem ófjįrrįša er fyrir ęsku sakir.
Um 69. gr.
Ķ 69. gr. er fjallaš um kaup og sölu eigna ófjįrrįša manns o.fl. Svipuš įkvęši eru ķ 36. og 37. gr. gildandi lögręšislaga. Žessar reglur mį aš stofni til rekja til įkvęša 7. gr. tilskipunar frį 18. febrśar 1847.
Samkvęmt 1. mgr. er skylt aš leita samžykkis yfirlögrįšanda til kaupa eša sölu fasteignar, loftfars, skrįningarskylds skips og ökutękis og jafnframt atvinnufyrirtękis. Skiptir ekki mįli hvort rįšstöfun telst mikils hįttar eša óvenjuleg mišaš viš efni hins ófjįrrįša. Sama gildir ef ófjįrrįša manni eru afhentar slķkar eignir įn žess aš endurgjald komi fyrir. Nokkuš hefur žótt bera į žvķ aš lögbornir lögrįšamenn, ž.e. foreldrar barna og ungmenna, hafi fęrt eignarrétt aš fasteign eša bifreiš yfir į barn sitt aš žvķ er viršist til žess aš foršast ašför skuldheimtumanna. Žar sem margs konar skyldur hvķla į eigendum žeirra eigna sem tilgreindar eru ķ mįlsgreininni žykir rétt aš yfirlögrįšandi meti hvort hinn ófjįrrįša hafi hag af eignatilfęrslunni og er žvķ lagt til aš samžykki hans žurfi til aš koma žegar žannig hagar til. Įkvęšiš um aš samžykki yfirlögrįšanda žurfi til aš ófjįrrįša mašur megi eiga skrįningarskylt ökutęki er hér lagt til samkvęmt tilmęlum umbošsmanns barna sem lżst hefur įhyggjum sķnum yfir nokkrum fjölda barna og ungmenna sem skrįš eru eigendur bifreiša, en viš könnun į įstandi žessara mįla kom ķ ljós aš 18. september 1995 voru 372 bifreišar skrįšar į börn yngri en 15 įra. Svipuš tilmęli hafa borist dómsmįlarįšuneytinu frį embętti tollstjórans ķ Reykjavķk. Sérstaklega skal žó tekiš fram aš eignarhald ófjįrrįša ungmennis į skrįningarskyldu ökutęki getur įtt fullan rétt į sér og mį žį bśast viš aš yfirlögrįšandi veiti samžykki sitt til žess. Ķ nišurlagi 1. mgr. er įréttaš aš eignir skv. 1. mgr. skuli ekki lįtnar af hendi nema hinn ófjįrrįša hafi hag af žvķ. Hér er lögš įhersla į aš rįšstöfun žjóni hagsmunum hins ófjįrrįša.
Ķ 2. mgr. er kvešiš į um aš samžykkis yfirlögrįšanda sé einnig žörf žegar um er aš ręša leigusamning um fasteign til lengri tķma en žriggja įra, nema kvešiš sé į um rétt til uppsagnar meš hęfilegum fyrirvara.
Skv. 3. mgr. er samžykkis yfirlögrįšanda enn fremur žörf til allra rįšstafana varšandi fjįrhaldiš sem eru mikils hįttar eša óvenjulegar, mišaš viš efni hins ófjįrrįša, svo sem kaup eša sölu į lausafé, ef um tiltölulega mikiš veršmęti er aš tefla, og til rįšningar forstjóra fyrir atvinnufyrirtęki ófjįrrįša manns. Upptalning rįšstafana ķ įkvęšinu er einungis ķ dęmaskyni.
Ķ 4. mgr. kemur fram aš dómsmįlarįšherra geti sett nįnari reglur um form og efni beišna lögrįšamanna um samžykki yfirlögrįšenda og žau gögn sem beišni skulu fylgja.
Um 70. gr.
Įkvęši 1. mgr. samsvarar įkvęši ķ 37. gr. gildandi laga. Žaš mį rekja allt aftur til tilskipunarinnar frį 1847 sem fyrr er getiš. Meš öšrum eignarhöftum (kvöšum) er įtt viš afnotaréttindi, ķtaksréttindi, afgjaldsskyldur, forkaupsrétt, kauprétt og önnur takmörkuš og óbein eignarréttindi sem meš einum eša öšrum hętti takmarka afnot eša rįšstöfunarheimildir eiganda žeirra eigna sem ķ įkvęšinu eru taldar.
Ķ 2. mgr. er tekiš fram aš žegar um vešbönd er aš ręša skuli samžykki bundiš viš aš vešsetning sé til tryggingar skuldum hins ófjįrrįša. Žó er einnig tekiš fram, ef sérstaklega stendur į, aš heimilt sé aš veita heimild til vešsetningar til tryggingar skuldum lögrįšamanns. Hér er fyrst og fremst įtt viš lögborna lögrįšamenn žeirra sem ófjįrrįša eru fyrir ęsku sakir. Um rįšstafanir samkvęmt žessari grein gildir sį almenni fyrirvari aš rįšstöfun žjóni hagsmunum hins ófjįrrįša.
Įkvęši 3. mgr. er hlišstętt įkvęši 4. mgr. 69. gr. og žarfnast ekki sérstakra skżringa.
Um 71. gr.
Samkvęmt 35. gr. lögręšislaganna frį 1947 var óheimilt meš öllu aš binda ófjįrrįša mann viš įbyrgš eša tryggingu fyrir žrišja mann. Sagši ķ greinargerš aš löggerningar af žvķ tagi gętu veriš mjög varhugaveršir, en sjaldnast til hagsbóta fyrir hinn ófjįrrįša. Įkvęšiš var tekiš óbreytt upp ķ 1. mgr. 35. gr. gildandi laga. Ķ 2. mgr. žeirrar greinar var žó upphaflega tekiš fram aš dómsmįlarįšherra gęti veitt undanžįgu frį banni 1. mgr. žegar sérstaklega stęši į vegna hagsmuna hins ófjįrrįša. Meš 79. gr. laga nr. 92/1991 var žessu hins vegar breytt ķ yfirlögrįšanda. Er hér lagt til óbreytt įkvęši 35. gr. gildandi laga og į žaš bent aš gert er rįš fyrir aš undanžįguheimild 2. mgr. verši beitt meš żtrustu varfęrni.
Um 72. gr.
Ķ 1. mgr. er žaš gert aš skilyrši aš ekki megi lįna fé ófjįrrįša manna nema meš samžykki yfirlögrįšanda. Er žį tilskiliš aš lįn skuli ašeins veitt gegn tryggu veši ķ fasteign. Įkvęši um aš lįnsfjįrhęš skuli ekki fram fram śr tilteknum hluta af fasteignamati eignar er sambęrilegt žeim reglum sem finna mį ķ 2. mgr. 38. gr. lögręšislaganna frį 1947 og 2. mgr. 38. gr. gildandi lögręšislaga. Hugsanlegt er aš trygging verši ekki metin nęgilega traust žótt lįnsfjįrhęš sé innan marka
2
/
3
hluta af fasteignamati eignar, einkum žar sem raunverulegt markašsverš eignar getur veriš mun lęgra en fasteignamat. Ber yfirlögrįšanda aš hafa žetta ķ huga žegar hann metur hvort veš teljist fullnęgjandi. Reglur žessar miša aš öruggri endurheimtu žess fjįr sem lįnaš er af fjįrmunum ófjįrrįša manna. Yfirlögrįšandi skal žvķ ašeins veita samžykki sitt aš hinum ófjįrrįša sé hagur af rįšstöfuninni.
Įkvęši 2. mgr. er ķ samręmi viš 39. gr. gildandi lögręšislaga, sbr. lög nr. 90/1991.
Ķ 3. mgr. er tekiš fram aš hafi mašur einungis veriš sviptur fjįrręši aš žvķ er varšar tilteknar eignir eigi įkvęši žessarar greinar ašeins viš um žęr eignir.
Um 73. gr.
Reglan, sem fram kemur ķ žessari grein, er nżmęli. Fyrir kemur aš börnum, ungmennum eša žeim sem sviptir hafa veriš fjįrręši įskotnast fé fyrir gjöf, happdrętti,
vegna bóta o.fl. Ķ slķkum tilfellum žykir rétt aš leggja žį skyldu į heršar žeim sem greišslur žessar inna af hendi aš tilkynna um žaš til yfirlögrįšanda ķ umdęmi žar sem hinn ófjįrrįša į lögheimili. Er žaš lišur ķ žvķ aš tryggja, eftir žvķ sem kostur er varšveislu fjįrins og įvöxtun. Ef svo vill til aš lögrįš hins ófjįrrįša manns heyra undir annan yfirlögrįšanda en žann žar sem hinn ófjįrrįša mašur į lögheimili, t.d. ef fastur dvalarstašur hans er annar en žar sem hann į lögheimili, ber yfirlögrįšanda sem berst tilkynning samkvęmt žessari grein aš framsenda žeim yfirlögrįšanda tilkynninguna. Žessu til skżringar er bent į athugasemdir um 9. gr. og jafnframt vķsaš til įkvęša 3. mgr. 14. gr. og 1. mgr. 52. gr. frumvarpsins. Verklag žetta er einnig ķ samręmi viš 2. mgr. 7. gr. stjórnsżslulaga.
Um VII. kafla.
Reglur žęr sem fram koma ķ 75.--78. gr. ķ žessum kafla eru ķ öllum ašalatrišum samhljóša įkvęšum 20.--24. gr. gildandi lögręšislaga. Įšur voru sambęrilegar reglur ķ 16.--21. gr. lögręšislaganna frį 1947.
Framangreindar reglur varša inntak sjįlfręšis og fjįrręšis aš žvķ er varšar heimild ólögrįša manns (ósjįlfrįša og/eša ófjįrrįša) til aš gera löggerninga, kveša į um riftun samninga og um skilaskyldu og bętur.
Įkvęši 74. gr. um gildissviš VII. kafla og 79. gr. um takmörkun į fullnustu ķ eignum sem fjįrręšissvipting skv. 2. mgr. 5. gr. tekur til eru nżmęli sem nįnar eru skżrš ķ athugasemdum meš žeim.
Um 74. gr.
Ķ įkvęšinu er gildissviš kaflans afmarkaš. Tekiš er fram berum oršum aš reglurnar eigi viš hvort sem įstęša lögręšisskorts er ungur aldur eša svipting lögręšis, nema annaš sé tekiš fram. Hlišstętt įkvęši er ekki ķ gildandi lögum. Sjįlfsagt žykir aš taka af allan vafa um gildissviš reglnanna aš žessu leyti.
Um 75. gr.
Įkvęši 2.--3. og 5.--7. mgr. 75. gr. frumvarpsins eru efnislega óbreytt 21. gr. gildandi lögręšislaga. Įkvęši 1. og 4. mgr. eru nżmęli. Greinin ķ heild er reist į žeirri grunnreglu sem fram kemur ķ 1. mgr. aš ófjįrrįša mašur rįši ekki fé sķnu, nema lög męli į annan veg. Sś regla er grundvallarregla um réttarįhrif fjįrręšisskorts. Ķ 2.--4. mgr. er męlt fyrir um undantekningar frį žeirri reglu. Žessar undantekningar eru žrenns konar. Ķ fyrsta lagi hefur ófjįrrįša mašur rįšstöfunarrétt yfir sjįlfsaflafé sķnu, sbr. 2. mgr., ķ öšru lagi į gjafafé, sbr. 3. mgr. og ķ žrišja lagi į žvķ fé sem lögrįšamašur hefur lįtiš skjólstęšing sinn hafa til eigin rįšstöfunar, sbr. 4. mgr.
Meš sjįlfsaflafé er fyrst og fremst įtt viš žaš fé sem hinn ófjįrrįša hefur unniš sér inn meš persónulegri vinnu sinni. Meš gjafafé er įtt viš fé sem hinum ófjįrrįša hefur įskotnast fyrir gjöf, hvort sem um er aš ręša lķfsgjafir eša dįnargjafir. Žį er enn fremur gerš undantekning varšandi žaš fé sem lögrįšamašur hefur lįtiš skjólstęšing sinn hafa til eigin rįšstöfunar. Ķ žvķ tilfelli mundi sjaldnast vera um svo mikiš fé aš ręša aš raunhęft sé aš gera rįš fyrir aš įkvęši 5. mgr. gęti tekiš til žess. Žessi regla hefur veriš talin gilda žótt hśn hafi ekki veriš lögfest. Rétt žykir aš reglan komi beinlķnis fram ķ lögum.
Rįšstöfunarréttur hins ófjįrrįša į fjįrmunum sem falla undir 2.--4. mgr. er ekki bundinn viš aš mašur hafi nįš sjįlfręšisaldri. Žį skiptir heldur ekki mįli hve gamall mašur var žegar fjįrins var aflaš eša žaš fengiš aš gjöf. Skv. 6. mgr. tekur rįšstöfunarrétturinn einnig til aršs af žessu fé og til žess veršmętis sem ķ staš žess kemur.
Rįšstöfunarréttur hins ófjįrrįša sętir žó vissum takmörkunum. Ķ fyrsta lagi tekur hann ašeins til fjįr sem žegar hefur veriš aflaš eša fengiš aš gjöf. Mašur getur žvķ ekki rįšstafaš meš löggerningi fé sem hann į eftir aš afla, t.d. vinnulaunum. Ķ öšru lagi getur ófjįrrįša mašur ekki rįšstafaš žvķ fé sem žegar hefur veriš aflaš eša fengiš, ef žaš er gert meš löggerningi sem efna į sķšar. Žetta leišir af 7. mgr., žar sem fram kemur aš ófjįrrįša manni er beinlķnis óheimilt aš stofna til skuldar eša vešsetja eignir sķnar, og meginreglunni ķ 1. mgr. 76. gr. um aš löggerningar ófjįrrįša manna séu ekki bindandi fyrir žį. Ķ žrišja lagi sętir rįšstöfunarréttur ófjįrrįša manna į sjįlfsaflafé og gjafafé takmörkunum ef um tiltölulega mikiš fé er aš ręša. Ķ slķkum tilfellum getur yfirlögrįšandi tekiš eša heimilaš lögrįšamanni aš taka féš aš nokkru eša öllu leyti til varšveislu. Ķ fjórša lagi er almennt hęgt aš takmarka žennan rétt ef sżnt žykir aš hinn ófjįrrįša mašur fari rįšlauslega meš fé sitt. Žessi takmörkun er ekki bundin viš aš um mikiš fé sé aš ręša, en hefur aš sjįlfsögšu meiri žżšingu ķ slķkum tilfellum.
Ķ fręšilegri umfjöllun hefur einnig veriš litiš svo į aš ólögrįša mašur geti komiš fram fyrir sjįlfs sķns hönd, svo bindandi sé fyrir hann, eftir reglum um óbešinn erindisrekstur.
Um 76. gr.
Ķ 1. mgr. er sett fram meginreglan um aš löggerningar ólögrįša manna, sem žeir hafa ekki heimild til aš gera, bindi žį ekki. Žetta er grundvallarreglan um įhrif lögręšisskorts į hęfi manna til aš baka sér skuldbindingar. Hśn į bęši viš löggerninga ósjįlfrįša manna og ófjįrrįša manna.
Reglan er bundin viš aš um sé aš ręša löggerninga sem varša rįšstöfun žar sem hinn ólögrįša tekur aš einhverju leyti į sig skyldur sem hann er ófęr um aš taka į sig vegna sjįlfręšis og/eša fjįrręšisskorts. Lögręšisskortur hefur aftur į móti almennt ekki įhrif į hęfi manns til aš taka viš réttindum, t.d. gjöfum, žannig aš skuldbindandi sé fyrir gefandann. Leggja mį įherslu į aš greinin tekur fyrst og fremst til löggerninga sem fela ķ sér rįšstöfun fjįrveršmęta og stofnun fjįrhagsskuldbindinga og varšar žar af leišandi fyrst og fremst įhrif fjįrręšisskorts į löggerninga. Hśn tekur žó einnig til žess žegar ósjįlfrįša mašur gerir samninga sem sjįlfręši žarf til aš gera, svo sem vinnusamninga.
Samkvęmt hefšbundnum višhorfum ķ persónu- og fjįrmunarétti eru višurkenndar undantekningar frį meginreglunni um aš löggerningar ólögrįša manna, sem žeir hafa ekki heimild til aš gera, bindi žį ekki. Žannig er almennt litiš svo į aš višsemjandi hins ólögrįša geti unniš rétt samkvęmt reglum um traustnįm žegar um er aš ręša afhendingu peninga eša višskiptabréfa.
Ķ 2. mgr. er aš finna įkvęši um réttarįhrif sviptingar fjįrręšis gagnvart grandlausum višsemjendum. Aš öšru leyti gilda įkvęši 13. gr. Žegar um er aš ręša fjįrręšissviptingu sem ekki er bundin viš tilteknar eignir teljast réttarįhrif śrskuršar gagnvart grandlausum višsemjendum frį birtingu śrskuršar ķ Lögbirtingablaši. Žó geta réttarįhrifin komiš fram fyrr aš žvķ er varšar einstakar eignir ef rįšstafanir skv. 4. mgr. 14. gr. hafa veriš geršar aš žvķ er žęr eignir varšar. Žess mį geta aš reglan, aš žvķ er fjįrręšissviptingu varšar sem ekki er bundin viš tilteknar eignir, er nokkuš breytt
frį žvķ sem gildandi lögręšislög gera rįš fyrir, sbr. 2. mgr. 22. gr. žeirra laga. Samkvęmt žeirri grein teljast réttarįhrif fjįrręšissviptingar frį uppkvašningu śrskuršar ef śrskuršur er birtur ķ Lögbirtingablaši innan tveggja vikna frį uppkvašningu hans. Viš žęr ašstęšur hefur birting śrskuršarins afturvirk įhrif og getur leitt til ógildingar löggerninga sem geršir voru fyrir birtinguna.
Ķ 3. mgr. 76. gr. er sérregla um réttarįhrif śrskuršar um fjįrręšissviptingu sem tekur ašeins til tiltekinna eigna. Žegar um slķka sviptingu er aš ręša er ekki birt tilkynning um śrskuršinn ķ Lögbirtingablaši. Sś regla į ašeins viš žegar mašur hefur veriš sviptur fjįrręši aš öllu leyti, tķmabundiš eša ótķmabundiš. Žvķ er žörf sérreglu žegar sviptingin tekur ašeins til tiltekinna eigna. Meginreglan um réttarįhrif fjįrręšissviptingar kemur fram ķ 2. mgr. 13. gr. og gildir hśn gagnvart hinum svipta sjįlfum og gagnvart žeim sem vissu eša mįttu vita um sviptinguna. Samkvęmt sérreglunni ķ 3. mgr. 76. gr. mišast réttarįhrif fjįrręšissviptingar, sem einungis tekur til tiltekinna eigna, gagnvart grandlausum ašilum viš žaš aš žęr rįšstafanir hafi veriš geršar sem nefndar eru ķ 4. mgr. 14. gr.
Um 77. gr.
Įkvęšiš er aš mestu leyti óbreytt frį žvķ sem fram kemur ķ 23. gr. gildandi lögręšislaga, sbr. įšur 20. gr. laga nr. 95/1947.
Greinin fjallar um samninga meš gagnkvęmum samningsskuldbindingum sem ólögrįša mašur hefur gert įn samžykkis lögrįšamanns. Žótt samningurinn bindi ekki žann ólögrįša getur hann bundiš hinn ašila samningsins aš uppfylltum žeim skilyršum sem fram koma ķ įkvęšinu.
Ķ 1. mgr. er įtt viš žau tilfelli žegar samningsašili hins ólögrįša manns er grandlaus um heimildaskort višsemjanda sķns, ž.e. hann vissi ekki um lögręšisskortinn eša hafši įstęšu til aš ętla aš hinn ólögrįša hefši samžykki lögrįšamanns. Viš žęr ašstęšur getur samningsašilinn žegar rift samningnum meš tilkynningu til hins ólögrįša og lögrįšamanns hans, nema lögrįšamašur hafi žegar stašfest samninginn eša honum hafi veriš fullnęgt svo skuldbindandi sé fyrir hinn ólögrįša. Hiš sķšarnefnda getur komiš til hafi hinn ólögrįša mašur t.d. žegar unniš verk, eša hann hafi afhent fjįrmuni sem višsemjandi hans getur unniš rétt yfir į grundvelli reglna um traustnįm, eša fé greitt af fjįrmunum sem įkvęši 75. gr. tekur til. Ef sjįlfrįša mašur, en ófjįrrįša, į aš inna af hendi bęši vinnu og fjįrgreišslur nęgir aš fjįrskuldbindingunni hafi veriš fullnęgt meš greindum hętti. Eftirfarandi stašfesting lögrįšamanns nęgir aš sjįlfsögšu ekki žegar um er aš ręša rįšstafanir sem žurfa einnig stašfestingu yfirlögrįšanda.
Ķ 2. mgr. er fjallaš um žaš žegar samningsašila hins ólögrįša manns er kunnugt um fjįrręšisskortinn og hefur ekki įstęšu til aš ętla aš heimild frį lögrįšamanni sé fyrir hendi. Viš žęr ašstęšur žykir rétt aš hann sé bundinn žar til hinn ólögrįša mašur hefur įtt žess kost aš leita samžykkis lögrįšamanns. Hafi veriš tiltekinn frestur til žess ķ samningi veršur samningnum ekki rift fyrr en sį frestur er lišinn, ella veršur aš bķša ķ hęfilegan tķma. Mį žar hafa hlišsjón af įkvęšum samningalaga, nr. 7/1936, sbr. einkum 3. gr. Ekki veršur lögš sś skylda į samningsašila hins ólögrįša manns aš leita samžykkis lögrįšamanns aš eigin frumkvęši.
Hafi mašur rįšiš ósjįlfrįša mann ķ vinnu og haft vitneskju um aš hann vęri ósjįlfrįša, og ekki haft įstęšu til aš ętla aš samžykki lögrįšamanns vęri fyrir hendi, getur hann ekki rift samningnum į mešan hinn ósjįlfrįša fullnęgir samningnum af
sinni hendi, sbr. 3. mgr.
Ķ 4. mgr. er gerš undantekning frį žeirri meginreglu aš višskiptatilkynningar til ófjįrrįša manna hafi ekki gildi. Hér er einnig męlt fyrir um aš įkvöršun um riftun samnings skuli bęši tilkynna hinum ólögrįša manni sjįlfum og lögrįšamanni hans.
Um 78. gr.
Įkvęši žetta er óbreytt frį gildandi lögum, sbr. 24. gr., sbr. įšur 21. gr. laga nr. 95/1947.
Ķ įkvęšinu er fjallaš um skyldu samningsašila til aš skila aftur veršmętum og um bótaskyldu žegar samningur veršur ógildur vegna lögręšisskorts annars samningsašila.
Meginreglan er sś aš sé sį hlutur (veršmęti) enn viš lżši sem annar ašili hefur fengiš ķ hendur frį hinum beri aš skila honum. Ef žetta er ekki unnt, t.d. vegna žess aš hlutur hefur eyšilagst, eša honum hefur veriš rįšstafaš til žrišja manns, žannig aš hann verši ekki heimtur aftur vegna reglna um traustnįm, ber viškomandi aš greiša verš hlutarins samkvęmt žvķ sem segir ķ a- og b-lišum 1. mgr. Žessi greišsluskylda er ekki reist į reglum um skašabętur. Til verndar hinum ólögrįša manni er lögš rķk skylda į samningsašila hans til aš greiša verš hlutarins, hvort sem hann er grandlaus um lögręšisskortinn eša ekki, žegar hann fékk hlutinn ķ hendur. Honum er gert skylt aš greiša fégjald, jafnvel žótt hluturinn hafi farist af hendingu. Žó er gerš undantekning ef hlutnum įtti aš skila aftur samkvęmt samningi ašila, og hann hefur farist vegna eiginleika hans sem voru fyrir hendi žegar hann var afhentur. Ef ašili hefur fengiš hlutinn aš gjöf eša til geymslu frį hinum ólögrįša manni mundi žessi stranga greišsluskylda oft verša ósanngjörn, og er žvķ heimiluš lękkun greišslu bóta eftir žvķ sem sanngjarnt žykir. Um skyldu hins ólögrįša manns til aš greiša verš hlutar sem ekki veršur skilaš segir ķ b-liš 1. mgr. Honum ber ašeins aš greiša fégjald aš žvķ leyti sem hluturinn eša veršmętiš hefur oršiš honum aš notum. Hér er žvķ um aš ręša nokkurs konar aušgunarkröfu į hendur honum sem einkum mišast viš žaš hvort eign hans hefur aukist vegna žess aš hann fékk hlutinn ķ hendur eša hvort honum hafi viš žaš sparast naušsynleg śtgjöld.
Įkvęši b-lišar 1. mgr. mišast viš žaš aš mašur hafi ekki gerst sekur um réttarbrot ķ sambandi viš gerš samnings eša framkvęmd hans. Ef hann hefur aftur į móti, viš gerš samningsins, villt į sér heimildir, skżrt rangt frį aldri sķnum eša samžykki lögrįšamanns, afhent hęttulega muni er tjóni geta valdiš eša į annan hįtt gerst sekur um réttarbrot, ber honum aš greiša fébętur eftir 2. mgr. Ekki er žó um efndabętur aš tefla, heldur ber hinum ólögrįša manni aš bęta samningsašila sķnum tjón žaš er hann hefur bešiš vegna samningsgeršarinnar. Hafi hinn ólögrįša mašur af įsetningi eša gįleysi rżrt eša eyšilagt hlutinn eša rįšstafaš honum til žrišja manns, žannig aš hann verši ekki af honum heimtur, og um hlut er aš ręša sem samkvęmt samningnum bar aš skila aftur (lįn til afnota, geymsla, leiga, handveš o.s.frv.) eša skilaskyldan er til oršin vegna riftunar samningsašila į samningnum, sbr. 77. gr. er hinum ófjįrrįša manni skylt aš greiša bętur sem oftast mundu įkvešnar eftir reglum um skašabętur utan samninga. Įvallt mį fęra bętur nišur žegar žęr eru metnar skv. 2. mgr.
Ķ 3. mgr. er įtt viš aš refsivert brot hafi sannast ķ opinberu mįli. Žį nżtur hinn ólögrįša mašur ekki góšs af lękkunarheimildum 2. mgr.
Um 79. gr.
Ķ 79. gr. er gert rįš fyrir aš eignir, sem takmörkuš fjįrręšissvipting tekur til, verši undanžegnar ašför skuldheimtumanna, aš nįnar tilgreindum skilyršum uppfylltum. Er įskiliš aš žetta gildi eingöngu um skuldbindingar hins svipta sem hann stofnar til eftir aš rįšstafanir skv. 4. mgr. 14. gr. hafa veriš geršar. Žörfin fyrir žessa reglu er byggš į žvķ aš žegar fjįrręšissvipting tekur ašeins til tiltekinna eigna heldur viškomandi fjįrręši sķnu aš öšru leyti. Žar meš er ekkert sem kemur ķ veg fyrir aš hann geti stofnaš til frekari skuldbindinga eša gengiš ķ įbyrgš fyrir žrišja mann. Er ljóst aš viš žessara ašstęšur getur śrręši žetta haft takmarkaša žżšingu til verndar hinum svipta gegn eigin rįšstöfunum ef žęr eignir sem hann hefur ekki rįšstöfunarheimildir yfir standa įn frekari takmörkunar til fullnustu žeim skuldum hans sem hann hefur stofnaš til eftir sviptinguna. Žykir žó rétt aš žessi undanžįga sęti žeim takmörkunum aš rįšstafanir skv. 4. mgr. 14. gr. hafi veriš geršar. Ašrar eignir hins svipta, sem fjįrręšissviptingin tekur ekki til, standa aš sjįlfsögšu žessum skuldum hans til fullnustu. Undanžįga sś, sem hér er męlt fyrir um, į sér aš nokkru hlišstęšu ķ 50. gr. ašfararlaga, nr. 90/1989, aš žvķ er skilyrši undanžįgunnar varšar. Žar er męlt fyrir um aš fjįrnįm verši ekki gert ķ eign sem gefin hefur veriš geršaržola meš fyrirmęlum um aš hśn verši undanžegin ašför. Įskiliš er aš geršaržola sé sjįlfum óheimilt aš rįšstafa eigninni og aš gjafagerningi hafi veriš žinglżst. Rétt er aš taka fram aš ekki er gert rįš fyrir aš undanžįga žessi taki til krafna į hendur hinum svipta sem hęgt er aš rekja til bótaskyldrar hįttsemi hans.
Um VIII. kafla.
Įkvęši VIII. kafla fjalla um yfirlögrįšendur og hlutverk žeirra.
Nżmęli um geršabękur yfirlögrįšenda er ķ žessum kafla og um aš dómsmįlarįšherra geti sett nįnari reglur um fęrslur ķ žęr.
Loks er ķ kaflanum almennt įkvęši um mįlskot į stjórnvaldsįkvöršunum yfirlögrįšenda til dómsmįlarįšherra.
Um 80. gr.
Ķ 80. gr. er męlt fyrir um aš sżslumenn séu yfirlögrįšendur hver ķ sķnu umdęmi sem er óbreytt regla gildandi lögręšislaga, sbr. 1. mįlsl. 1. mgr. 30. gr. Varšandi umdęmismörk yfirlögrįšenda er vķsaš til reglugeršar nr. 57/1992, um skiptingu landsins ķ stjórnsżsluumdęmi.
Yfirlögrįšendur heyra undir dóms- og kirkjumįlarįšuneytiš sem fer meš yfirstjórn mįla er varša persónurétt og žar meš lögrįš, sbr. 13. tölul. 3. gr. reglugeršar um Stjórnarrįš Ķslands, sbr. auglżsingu nr. 96/1969, um stašfestingu forseta Ķslands.
Um 81. gr.
Ķ 81. gr. er kvešiš į um helstu hlutverk yfirlögrįšenda ķ 1. og 2. mgr., ž.e. skipun lögrįšamanna og rįšsmanna og eftirlit meš störfum žeirra, svo og eftirlit meš fjįrhaldi lögrįšamanna žeirra sem ófjįrrįša eru fyrir ęsku sakir.
Ķ 3. mgr. er til fyllingar kvešiš į um aš yfirlögrįšendur sinni enn fremur žeim störfum sem žeim eru falin samkvęmt lögręšislögum eša öšrum lögum.
Um 82. gr.
Įkvęši 82. gr. um geršabękur žarfnast ekki skżringa.
Um 83. gr.
Įkvęši 83. gr. um mįlskot er ķ samręmi viš 2. mįlsl. 1. mgr. 30. gr. gildandi lögręšislaga, svo og 27. gr. stjórnsżslulaga aš öšru leyti en žvķ aš kęrufrestur er 30 dagar sem er styttri frestur en hinn almenni kęrufrestur stjórnsżslulaga. Rétt žykir aš śrlausn mįla er snerta mikilsverš fjįrhags- og persónumįlefni manna gangi almennt hratt fyrir sig. Aš žvķ er varšar śtreikning kęrufrests gilda aš öšru leyti įkvęši 8. og 27. gr. stjórnsżslulaga.
Um IX. kafla.
Ķ kaflanum er fjallaš um veršbreytingar į grunnfjįrhęšum ķ tilteknum greinum frumvarpsins, gildistöku, brottfallin lög og lagaskil.
Um 84. gr.
Įkvęšiš veitir heimild til aš breyta žeim grunnfjįrhęšum sem um er getiš ķ žar greindum įkvęšum ķ samręmi viš breytingar į vķsitölu neysluveršs, hvort sem er til hękkunar eša lękkunar. Skal dómsmįlarįšherra žį tilkynna um breytingarnar meš auglżsingu ķ Lögbirtingablaši.
Um 85. gr.
Ķ 85. gr. er gert rįš fyrir aš lögin, ef frumvarp žetta nęr fram aš ganga, öšlist gildi 1. janśar 1998. Er naušsynlegt aš nokkur tķmi gefist til aš semja žęr reglur sem gert er rįš fyrir ķ żmsum greinum aš settar verši, en einkum mį bśast viš aš gerš reglna skv. 2. mgr. 62. gr. um žóknun skipašra lögrįšamanna žarfnist rękilegs undirbśnings.
Um 86. gr.
Greinin žarfnast ekki skżringa.
Um 87. gr.
Ķ 87. gr. er męlt fyrir um lagaskil.
Ķ 1. mgr. er kvešiš į um mešferš krafna um naušungarvistun, lögręšissviptingu og nišurfellingu lögręšissviptingar, sem settar hafa veriš fram ķ gildistķš gildandi lögręšislaga en ekki hafa hlotiš śrlausn viš gildistöku nżrra lögręšislaga. Meginreglan er žį sś aš śr mįli skuli leysa samkvęmt eldri lögręšislögum, en žó mį veita śrlausn samkvęmt nżjum lögręšislögum ef sį er kröfu setti fram óskar eftir žvķ. Er gert rįš fyrir aš žeir er kröfu settu fram njóti leišbeininga dómara eša starfsmanna dómsmįlarįšuneytis um žann möguleika.
Žrįtt fyrir aš įkvęši 87. gr. taki bęši til krafna um naušungarvistun, lögręšissviptingu og nišurfellingu lögręšissviptingar veršur aš telja afar ósennilegt aš krafa um naušungarvistun verši óafgreidd ķ dómsmįlarįšuneytinu viš gildistöku nżrra lögręšislaga žar sem slķk mįl hljóta įvallt eins skjóta afgreišslu og viš veršur komiš, oftast samdęgurs og krafa er fram sett.
Ķ 2. mgr. er męlt fyrir um aš skyldur lögrįšamanna, sem skipašir hafa veriš fyrir gildistöku nżrra lögręšislaga, séu žęr sem ķ žeim lögum greinir. Gert er rįš fyrir aš yfirlögrįšendur leišbeini lögrįšamönnum um réttindi žeirra og skyldur samkvęmt nżjum lögręšislögum eftir žvķ sem žörf er į og jafnfram er gert rįš fyrir aš dómsmįlarįšherra kynni helstu nżmęli laganna fyrir almenningi hiš fyrsta eftir gildistöku žeirra.
Fylgiskjal.
Fjįrmįlarįšuneyti,
fjįrlagaskrifstofa:
Umsögn um frumvarp til lögręšislaga.
Frumvarpiš er samiš af nefnd er skipuš var af dómsmįlarįšherra til aš endurskoša gildandi lögręšislög, nr. 68/1984. Aš mati fjįrmįlarįšuneytis geta eftirfarandi žęttir frumvarpsins haft įhrif į śtgjöld rķkissjóšs:
1.
Ķ II. kafla eru įkvęši um sviptingu lögręšis og er um nokkur nżmęli aš ręša. Erfitt er aš įętla kostnašarauka vegna žeirra žar sem framtķšarumfang er ekki ljóst.
Kvešiš er į um tķmabundna lögręšissviptingu. Hugsanlegt er aš lögręšismįlum ķ dómskerfinu fjölgi meš žessum möguleika žar sem margir hafa veigraš sér viš aš leita eftir lögręšissviptingu samkvęmt įkvęšum nśgildandi laga. Į sķšustu 12 įrum hefur aš mešaltali veriš óskaš eftir lögręšissviptingu 20 einstaklinga į įri.
Veitt er heimild til aš skipa talsmann fyrir sóknarašila og er žar um aš ręša lögmann. Ętla mį aš nįnir ašstandendur mundu helst nżta sér žennan möguleika. Samkvęmt upplżsingum ķ greinargerš frumvarpsins hafa aš mešaltali veriš rekin 15--16 mįl į įri sķšastlišin 12 įr žar sem ašstandendur hafa veriš sóknarašilar. Ekki er hęgt aš spį fyrir um hve margir mundu nżta sér žennan rétt en ljóst er aš śtgjöld rķkissjóšs aukast vegna žessa įkvęšis. Mešalžóknun til skipašs verjanda var 25--35 žśs. kr. į įrinu 1996. Ef gert er rįš fyrir aš žóknun til talsmanns sé svipuš og aš um helmingur ašstandenda mundu nżta sér žennan rétt getur įrlegur kostnašur veriš į bilinu 0,4--0,6 m.kr.
Annar mįlskostnašur greišist einnig śr rķkissjóši, ž.e. kostnašur viš lęknisvottorš og ašrar sérfręšiskżrslur. Lęknisvottorš eru ķ flestum tilvikum lögš fram en ašrar sérfręšiskżrslur eru sjaldgęfari. Greišsla fyrir lęknisvottorš getur numiš 10--15 žśs. kr. eša jafnvel meira ef skošun er umfangsmikil. Ef mišaš er viš framangreindar forsendur og nśverandi fjölda mįla, ž.e. 20 į įri aš mešaltali, veršur įrlegur kostnašur af lęknisvottoršum 0,2--0,3 m.kr.
2.
III. kafli tekur til naušungarvistana en žar er helsta nżmęliš aš kvešiš er į um rįšgjafa naušungarvistašs manns. Samkvęmt upplżsingum frį dómsmįlarįšuneytinu eru afgreidd u.ž.b. 80 naušungarvistunarmįl į įri. Ef mišaš er viš aš um hįmarkstķma sé aš ręša ķ flestum tilvikum, ž.e. tvęr vikur, er heildarfjöldi vikna į įri 160. Žaš jafngildir žvķ aš ķ hverri viku sé aš mešaltali žrķr naušungarvistašir einstaklingar sem geta fariš fram į ašstoš rįšgjafa. Ķ greinargerš meš frumvarpinu er gert rįš fyrir aš starfi rįšgjafa sinni mašur meš fagmenntun į sviši félagsrįšgjafar, sįlfręši eša į öšru sambęrilegu sviši. Sé t.d. mišaš viš félagsrįšgjafa ķ 0,5--1 starfi getur įrlegur kostnašur oršiš į bilinu 1,2--3 m.kr. Lęknisvottorš skulu greišast śr rķkissjóši og mišaš viš 80 mįl į įri getur sį kostnašarauki numiš 0,8--1,2 m.kr. Aš lokum skal getiš įkvęša ķ 32. gr. sem taka til skašabóta ef lögmęt skilyrši til naušungarvistunar hafa ekki veriš uppfyllt. Kostnašarauki žessa žįttar er vęntanlega lķtill žar sem veršur aš ętla aš slķk mįl séu mjög sjaldgęf.
3.
Möguleikar fjįrrįša manns til aš óska eftir aš skipašur verši rįšsmašur honum til ašstošar er nżmęli ķ ķslenskum lögum. Gert er rįš fyrir aš skjólstęšingur rįšsmanns greiši honum žóknun fyrir störf hans og hefur žetta žvķ ekki śtgjaldaauka ķ för meš sér fyrir rķkissjóš. Žessi nżja skipan eykur žó vinnu yfirlögrįšenda, ž.e. sżslumanna, sjį nįnar 5. tölul. hér į eftir. Skjólstęšingi rįšsmanns er skylt aš greiša fyrir skipun rįšsmanns, breytingar į störfum hans og lausnarbréf. Ķ 50. gr. kvešiš į um aš greišslan skuli nema 5.000 kr. og renna ķ rķkissjóš. Ķ 84. gr. er kvešiš į um veršlagshękkun žessa gjalds.
4.
Ķ V. kafla er fjallaš um lögrįšamenn og eru įkvęši ķtarlegri en ķ nśgildandi lögum. Leitast er viš aš skipa ašstandendur lögrįšamenn og žeim ber ekki žóknun nema ķ undantekningartilfellum. Sé um žóknun aš ręša til skipašs lögrįšamanns er meginreglan aš skjólstęšingur beri kostnaš af starfi hans en žaš er nżmęli aš ķ undantekningartilfellum getur yfirlögrįšandi įkvešiš aš žóknun til skipašs lögrįšamanns skuli greišast śr rķkissjóši ef eignir hins ólögrįša eru litlar eša ašrar sérstakar įstęšur męla meš žvķ. Ekki liggja fyrir upplżsingar um žóknun til skipašra lögrįšamanna og ekki er gerlegt aš spį fyrir um hve oft slķkur kostnašur yrši greiddur śr rķkissjóši. Yfirlögrįšandi skal hafa eftirlit meš skipušum lögrįšamönnum og getur įkvešiš aš endurskošun löggilts endurskošanda skuli greidd śr rķkissjóši. Vęntanlega kemur žó sjaldan til žess žar sem vart veršur talin įstęša til žess žegar eignir ólögrįša manns eru litlar.
5.
Frumvarpiš felur ķ sér auknar skyldur yfirlögrįšanda, ž.e. sżslumanna. Žeir skulu hafa eftirlit meš störfum rįšsmanna sem er nżmęli en einnig er gert rįš fyrir auknu eftirliti meš skipušum lögrįšamönnum. Sżslumenn skulu gefa śt skipunarbréf og lausnarbréf, fara yfir įrlegar skżrslur rįšsmanna og lögrįšamanna og frumkvęšisskylda žeirra er rķk. Žetta mun leiša til aukinnar vinnu hjį sżslumönnum en aš hvaša marki žaš veršur er erfitt aš įętla. Į heildina litiš eru žetta ekki mjög mörg mįl į įri og ętti žetta aš geta falliš innan nśverandi fjįrveitingaramma sżslumannsembętta. Reynslan veršur žó aš leiša žaš ķ ljós. Į móti aukinni vinnu kemur greišsla fyrir skipunarbréf rįšsmanna o.fl. en hśn rennur ķ rķkissjóš.
6.
Dómsmįlarįšuneytiš skal halda skrį yfir naušungarvistaša menn, rįšsmenn og skjólstęšinga žeirra og skipaša lögrįšamenn og skjólstęšinga žeirra. Flest er žetta gert nś žegar ķ einhverju formi og ętti ekki aš leiša til aukinnar vinnu ķ dómsmįlarįšuneyti.
Alls telur fjįrmįlarįšuneytiš aš frumvarpiš muni hafa ķ för meš sér a.m.k. 2,5--5 m.kr. śtgjaldaauka en rétt er aš ķtreka aš hér aš framan er gerš grein fyrir nokkrum žįttum sem ekki er unnt aš meta ķ fjįrhagslegu tilliti og veršur aš ętla aš tala žessi geti oršiš hęrri.