Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að beita sér á alþjóðavettvangi fyrir afnámi
skattleysissvæða.
Greinargerð.
Víðs vegar um heim fer nú fram umræða um hvernig unnt sé að stemma stigu við því að
fjármagnseigendur og fyrirtæki komi sér hjá því að greiða skatta til samfélagsins.
Svokallaðar skattaparadísir eða aflandsumdæmi eins og slík svæði eru stundum nefnd hafa
víða sprottið upp og hefur þeim fjölgað á undanförnum árum. Vegna þrýstings frá
almenningi hefur málið verið tekið upp í ýmsum alþjóðastofnunum. Á ráðherrafundi OECD
árið 1998 var ákveðið að láta fara fram á því könnun hvernig hægt væri að hamla gegn því
að skattleysissvæði græfu undan skattkerfum þjóða. Um það var síðan gert samkomulag að
beina því til skattleysissvæðanna að þau störfuðu samkvæmt tilteknum lágmarksreglum.
Ýmsum þykja þær reglur ganga allt of skammt en engu að síður gengu þær það langt að Sviss
og Lúxemborg neituðu að undirrita samkomulagið. Í kjölfarið lýstu fulltrúar sex þessara
skattleysissvæða því yfir að brugðist yrði jákvætt við tilmælum frá OECD. Á fundi OECD
í júní árið 2000 var lýst ánægju með þær jákvæður undirtektir sem borist höfðu og í skýrslu,
sem birt var í tengslum við fundinn, voru þau svæði undanskilin sem heitið höfðu því að gera
lágmarksúrbætur.
Enn eru 35 skattleysissvæði
á lista OECD yfir svæði sem neita að verða við tilmælum
OECD. Þau eru: Andorra, Angvilla, Antígva og Barbúda, Bahamaeyjar, Barein,
Barbadoseyjar, Belís, Bresku Jómfrúaeyjar, Cookseyjar, Dóminíska lýðveldið, Gíbraltar,
Ermarsundseyjarnar Guernsey, Sark og Alderney, Hollensku Antillur, Jersey, Líbería,
Liechtenstein, Maldíveyjar, Marshalleyjar, Mónakó, Montserrat, Mön,
Nieul, Nárú, Panama,
Samóa, Seychelleseyjar, Sankti Lúsía, Sankti Vinsent og Grenadíneyjar, Sankti Kristófer og
Nevis, Tonga, Turk- og Caicoseyjar, Vanúatú og Bandarísku Jómfrúaeyjar.
Íslensk fyrirtæki hafa á síðustu árum í vaxandi mæli sýnt á því áhuga að nýta sér
skattleysisvæði og í fylgiskjali með þessari tillögu er grein sem birtist í Viðskiptablaði
Morgunblaðsins 6. janúar 2000 þar sem fjallað er um dótturfélag Landsbanka Íslands á eynni
Guernsey á Ermarsundi. Eins og fram kemur á framangreindum lista er Guernsey eitt þeirra
svæða sem neita að verða við tilmælum OECD. Í greininni kemur ekki fram sú aukna
gagnrýni á fyrirtæki og fjármagnseigendur sem reyna að skjóta sér undan samfélagslegri
ábyrgð með því að greiða ekki til samfélagsins eins og aðrir gera. Hins vegar er því lýst á
opinskáan hátt hvert sé aðdráttarafl skattleysisvæða á borð við Guernsey.
Fylgiskjal.
Starfsemi Landsbankans á Guernsey í samstarfi við HSBC-bankasamstæðuna. Vaxandi eftirspurn eftir aflandsþjónustu.
(Viðskiptablað Morgunblaðsins 6. janúar 2000.)
Fyrir rúmlega ári hóf Landsbanki Íslands rekstur svokallaðrar aflandsþjónustu. Af því
tilefni var dótturfélag Landsbankans á Guernsey, Landsbanki Capital International Limited,
stofnað í september 1998. Einnig var þá settur á laggirnar verðbréfasjóðurinn Landsbanki
PCC (Guernsey) Limited sem heyrir undir dótturfélagið, þ.e. Landsbanki C.I. er sjóðsstjóri
fyrir sjóðinn Landsbanki PCC. Fjárfestingastjórar sjóðsins eru Landsbréf og Landsbankinn
en HSCB-bankinn á Guernsey sér um daglegan rekstur sjóðsins og vörslu hans.
Undir Landsbanki PCC hófst starfræksla þriggja sjóðasjóða í desember 1998 auk reksturs
sérhæfðs útlánasjóðs sem fjárfestir í útlánum, þ.e. skuldabréfum. Sjóðasjóðirnir kallast
Fortuna I, II og III og eignir þeirra nema nú um 3 milljörðum króna en stofnun þeirra var
liður í aukinni þjónustu Landsbankasamstæðunnar á aflandi (e. offshore).
Rekstur sjóða og útlánastarfsemi erlendis.
Gunnar Þ. Andersen, framkvæmdastjóri alþjóða- og fjármálasviðs Landsbanka Íslands og
stjórnarformaður í Landsbanki PCC (Guernsey) Limited, segir að starfsemi Landsbankans
á Guernsey hafi verið komið á fót í tvennum tilgangi. Í fyrsta lagi til að Landsbankinn ætti
þess kost að reka marga mismunandi sjóði og í öðru lagi til að reka útlánastarfsemi og þar
með talið að fjármagna erlend dótturfélög íslenskra fyrirtækja.
Hann segir hugmyndina að stofnun þessa fyrirtækis hafa fæðst haustið 1997 og unnið hafi
verið að henni fram á vor 1998 þegar endanleg ákvörðun var tekin um stofnun fyrirtækisins.
Í kjölfarið tók við leit að hentugu aflandsumdæmi fyrir starfsemina.
„Við skoðuðum mörg mismunandi umdæmi, svo sem Lúxemborg, Írland, Jersey og
Guernsey, og settum ákveðin skilyrði um stöðugleika og ímynd, kostnað og annað í þeim
dúr. Lúxemborg og Írland voru strax útilokuð vegna kostnaðar. Í Lúxemborg var
útlánastarfsemi háð ýmsum kvöðum og höftum og á Írlandi fylgdi kvöð um að ráða ákveðinn
fjölda starfsmanna, sem við töldum okkur ekki þurfa í upphafi. Þá stóðu Guernsey og Jersey
eftir, mjög sambærileg umhverfi, en það var deildaskipta félagaformið sem notað er á
Guernsey sem réð endanlegum úrslitum,“ segir Gunnar.
Möguleikar á frekara samstarfi við HSBC.
Hann segir enn fremur: „Þegar hér var komið sögu stóð valið um samstarf við nokkra
banka á Guernsey og samstarf okkar við HSBC, sem þá hét Midland Bank, var mun betra en
við flesta aðra. Einnig vó sú staðreynd þungt að HSBC er ein af stærstu bankasamstæðum
í heimi, með starfsemi í öllum heimsálfum og ekki bara í útlánum og fjármögnun heldur
tryggingum, kaupleigu og öllum formum í fjármálaheiminum. Samstarfið opnar okkur dyr,
gefur möguleika á að geta átt samstarf við þá í öðrum löndum og á öðrum sviðum.“
Starfsleyfi fékkst fyrir Landsbankann á Guernsey í október árið 1998 og óhætt er að segja
að það hafi verið rós í hnappagat Landsbanka Íslands því að það er yfirlýst stefna
Fjármálaeftirlitsins á Guernsey að leyfa aðeins stærstu og virtustu bönkum í heimi að starfa
á eyjunni.
Gunnar segir að undantekning hafi verið gerð í þessu tilfelli þar sem um eina íslenska
bankann væri að ræða auk þess sem orðstír bankans hafi borist Fjármálaeftirlitinu til eyrna
áður en Landsbankamenn birtust með umsókn sína um starfsleyfi. Starfsleyfið fékkst, eins
og áður segir, og þar með gat Landsbankinn farið að bjóða viðskiptavinum sínum upp á hina
svokölluðu aflandsþjónustu.
Hagstæð skattaleg skilyrði.
„Það sem fyrst og fremst vakti fyrir okkur þegar ákveðið var að bjóða upp á þessa tegund
þjónustu var að við vildum breikka alþjóðlega þjónustu okkar og gefa kost á lögsögu, eins
og Guernsey, sem sérhæfir sig í því að veita hagstæð skattaleg skilyrði til rekstrar og býður
upp á einfaldar og ódýrar lausnir í alþjóðlegum viðskiptum. Við sáum mjög vaxandi þörf
fyrir þessa þjónustu, bæði hjá fyrirtækjum og einstaklingum,“ segir Halldór J. Kristjánsson,
bankastjóri Landsbanka Íslands.
Hann segir enn fremur að ástæða þess að bankar og verðbréfafyrirtæki velji þessa leið sé
sú takmörkun sem sett er í íslenskum reglum um rekstur sjóðasjóða, þ.e. sjóða sem fjárfesta
í sjóðum, en vegna þessara takmarkana er ekki hægt að reka sjóðasjóði á Íslandi.
„Sjóðasjóðir, eins og Fortuna-sjóðirnir sem við rekum á Guernsey, gefa færi á betri
áhættudreifingu og þeir einfalda stjórnun á eignasöfnum viðskiptavina. Hér er því einnig um
að ræða nýjan valkost í sjóðarekstri fyrir Landsbankann,“ segir Halldór.
Sigurður Atli Jónsson, forstjóri Landsbréfa, tekur í sama streng og Halldór hvað
aflandsþjónustuna varðar og segir að þörfin fyrir slíka þjónustu hafi farið vaxandi.
„Í dag er það orðinn sjálfsagður hluti af þjónustuframboði banka að bjóða fjárfestum
sínum upp á aflandsþjónustu í einhverju aflandsumdæmi. Langflestir stærri bankar í
heiminum eru með starfsemi í slíku umdæmi og sumir þeirra í mörgum,“ segir Sigurður Atli.
Umdæmið hentugt fyrir sérbankaþjónustu.
Hann segir ástæðurnar fyrir notkun aflandsþjónustu vera margvíslegar. Ein þeirra sé sú
að fjármálaviðskipti þeirra viðskiptavina sem búa og eiga eignir víðs vegar um heiminn séu
mun auðveldari í aflandsumdæmi með þekktu fjármálalegu umhverfi hvað varðar eftirlit,
bankaleynd og skattalega umgjörð. Þetta sé því hagkvæmari leið fyrir marga sem ekki vilja
vera háðir því að eiga sín viðskipti eingöngu á Íslandi.
Halldór bætir við að aflandsþjónustan sé einmitt mjög tengd þeirri þjónustu Landsbankans
sem kölluð er sérbankaþjónusta (e. private banking). Sú tegund þjónustu er einkum ætluð
þeim einstaklingum sem starfa og búa í ólíkum ríkjum og eiga eignir í fleiri en einu ríki.
Halldór segir sérbankaþjónustuna miðast að því að auðvelda þessum einstaklingum að eiga
eignir og stunda atvinnu og búa á ólíkum stöðum.
„Þá er eðlilegt að slíkir aðilar leiti að hentugri lögsögu sem þeir geta stýrt eignasafni sínu
frá. Við tökum að okkur að sjá algjörlega um þetta fyrir viðkomandi einstakling þannig að
hann þurfi ekki að hafa samband við neinn nema sinn sérstaka bankafulltrúa í okkar
höfuðstöðvum. Sá fulltrúi sér um að leysa úr öllum hans málum og halda utan um eignasöfn
hans.
Því getur oft verið hentugt að nota lögsögu á borð við Guernsey fyrir þessa tegund af
starfsemi,“ segir Halldór.
Glæpsamleg athæfi tekin föstum tökum.
Bankaleynd er einn þeirra kosta sem gjarnan er nefndur í tengslum við aflandsþjónustu.
Sumir tengja slíka leynd við glæpsamleg athæfi, svo sem peningaþvætti, en Halldór segir að
allt slíkt sé tekið föstum tökum á Guernsey.
„Bankaleyndin er mikilvæg af mörgum ástæðum. Hún er til dæmis mikilvæg þeim sem
vilja halda fjárfestingum sínum og öðrum ákvörðunum fyrir sjálfa sig. Við þekkjum það á
Íslandi að margir einstaklingar vilja ekki að aðrir viti eitt eða neitt um þeirra stærri mál, af
eðlilegum ástæðum.
Sumir spyrja sig hvort aflandsþjónusta sé á einhvern hátt tengd því sem ekki þolir
dagsljósið. Það er fjarri því, þannig starfsemi mundi Landsbankinn aldrei stunda og yfirvöld
í Guernsey eru mjög ströng hvað þetta varðar. Ein ástæðan fyrir að við völdum Guernsey var
einmitt sú að þeir reka mjög nákvæmt bankakerfi og eru með mjög öflugar aðgerðir sem
beinast t.d. gegn peningaþvætti. Bankaleyndin nær því ekki ólögmætra hluta,“ segir Halldór.
Hvað hið hagstæða skattalega umhverfi varðar segir hann að það séu einna helst
stórfyrirtæki sem skráð eru á mörkuðum sem sækist eftir að nýta sér þá þjónustu.
„Þau nýta sér þetta til að ná betri stýringu, m.a. á skattskyldum sínum í alþjóðlegu
umhverfi. Það er jú eitt af því sem svona lögsaga getur auðveldað, þ.e. stjórnun í mjög
fjölbreyttu og flóknu umhverfi, til dæmis hjá stórfyrirtækjum sem reka starfsemi í nánast
hverju einasta Evrópuríki, með ólíkum skattareglum og ólíkum frádráttarmöguleikum o.þ.h.
Erfitt getur verið fyrir fjölþjóðlegt fyrirtæki að stýra slíku og þar af leiðandi hentugt fyrir það
að nýta sér umhverfi eins og á Guernsey. Það þýðir ekki að fyrirtækið sé að skjóta sér undan
skatti, heldur reynir það að stýra eignasafninu m.a. út frá skattskuldbindingum og væntanlega
með það að markmiði að hámarka arðsemi og þá að sjálfsögðu að lágmarka gjöld sem
leggjast á starfsemina.“
Gefa fyrirmæli til HSBC um fjárfestingar.
Landsbréf hf. er eignastýringarfyrirtæki Landsbankans og stýrir það fjárfestingum
Fortuna-sjóða Landsbankans á Guernsey. Hlutverk HSBC-bankans er hins vegar fyrst og
fremst tengt framkvæmd fjárfestinga, bókhaldi, uppgjöri og annarri umsýslu.
„Hlutverk okkar hjá Landsbréfum er að taka ákvarðanir um skiptingu fjárfestinga á milli
þeirra sjóða sem við höfum valið að fjárfesta hjá, svo sem skiptingu á milli landa og
landsvæða. Við gefum svo fyrirmæli um skiptinguna til rekstraraðila sjóðsins, þ.e. HSBC á
Guernsey og þar eru viðskiptin framkvæmd og bókuð,“ segir Sigurður Atli.
Hann segir tilkomu sjóðasjóðanna hafa haft mikla þýðingu fyrir Landsbréf enda sé mun
auðveldara að stýra fjárfestingum slíkra sjóða héðan heldur en hefðbundinna verðbréfasjóða.
„Það hefur orðið gjörbylting í afstöðu fólks til erlendra fjárfestinga en enn sem komið er
vilja margir láta sjá um slíkar fjárfestingar fyrir sig. Oft er verið að leita að einhverju sem
má kalla heildarlausn og þar fylla Fortuna-sjóðirnir ákveðið rúm í vöruframboði okkar, sem
er fjárfesting í mjög áhættudreifðum sjóði sem samt lýtur virkri stýringu og þar sem hægt er
að velja um áhættuflokk.“
Sigurður Atli segir fjárfestingar Fortuna-sjóðanna hafi gengið afar vel á því ári sem liðið
er frá stofnun þeirra og þeir hafi komið vel út úr samanburði við aðra alþjóðlega sjóðasjóði,
samanburði sem gerður er af Standard&Poor's Micropal.
Frávikin nýtt til betri árangurs.
Árni Jón Árnason, sjóðsstjóri Fortuna-sjóðanna hjá Landsbréfum, tekur undir þetta:
„Fortuna I og III hafa verið í fyrsta sæti í sínum flokkum og Fortuna II í fjórða sæti í
sínum flokki. Við munum náttúrulega stefna að því að vera áfram í fyrsta sæti en þetta er
reyndar einstaklega góð byrjun. Langtímamarkmiðið er þó að vera alltaf meðal 25% bestu
sjóðanna. Það tel ég vera raunhæft.“
Hann segir ákaflega mikilvægt að fá þennan samanburð við sambærilega erlenda sjóði,
að sjá árangurinn sem verið er að ná í samanburði við keppinautana.
„Í þessum alþjóðlega samanburði erum við sett í flokk með sjóðsstjórnendum sem stýra
sjóðasjóðum með svipaðri aðferðafræði og við erum að nýta okkur. Grunnur
aðferðafræðinnar sem við notum til að byggja upp góða ávöxtun er langtímafjárfestingastefna
hvers sjóðanna þriggja fyrir sig, eiginlega meðaltalsfjárfesingastefna eða eitthvað sem við
sjáum fyrir okkur til lengri tíma. Svo nýtum við frávik þessarar stefnu á hverjum tíma til þess
að gera betur, sem sagt til að taka betri ákvarðanir en vísitölurnar einar sér geta sagt til um,“
segir Árni að lokum.
Rekstur Fortuna-sjóðanna hefur gengið vel það sem af er og Landsbankamenn eru farnir
að huga að fleiri leiðum til að nýta og bæta við starfsemina á Guernsey. Þannig telur Halldór
hugsanlegt að hluti útlánastarfseminnar verði, af samkeppnisástæðum, rekinn frá Guernsey.
Þá gerir hann ráð fyrir að fleiri fjárfestar muni nýta sér þann möguleika að setja upp
sérhæfð fjárfestingarfélög á Guernsey og þá í samstarfi við Landsbankann.
Landsbankinn með þjónustu og ráðgjöf erlendis.
Gunnar bætir við að verið sé að skoða þann möguleika að Landsbankinn veiti ráðgjöf á
erlendri grund, þá til dæmis frá London.
„Ég tel að við getum haldið áfram að byggja Fortuna-sjóðina upp mjög hratt og með slíkri
ráðgjöf og aðstöðu í London væri mögulegt að auka hraðann enn meira. Það gæti svo eflt
samstarfið við HSBC þar sem við verðum stöðugt mikilvægari viðskiptavinur eftir því sem
sjóðirnir stækka. Það er á margan hátt mjög mikilvægt að halda áfram að byggja upp
sjóðina,“ segir Gunnar.
„Við viljum bjóða Íslendingum sem búsettir eru erlendis upp á fjármálaþjónustu af þessu
tagi,“ segir Halldór, „enda höfum við fundið fyrir töluvert miklum áhuga á því í sífellt
stækkandi hópi Íslendinga sem gegna ábyrgðarstörfum erlendis og hafa mikil alþjóðleg
tengsl.“
Hann álítur að breyting sé að verða á þessum markaði.
„Norrænu bankarnir bjóða upp á slíka þjónustu, fyrir þarlenda aðila sem eru búsettir utan
heimaríkjanna. Einkum eru Svíar og Danir öflugir á þessu sviði. Viðskiptavinunum finnst
gott að fá send yfirlit á sínu eigin tungumáli, tala um sín mál við samlanda í banka sem þeir
treysta og hafa lengi skipt við, jafnvel fjölskylda þeirra í ættliði.
Eftirspurnin er fyrir hendi. Það kann því að verða næsta skref að setja upp litla
þjónustueiningu í London þar sem Íslendingar starfa. Þannig náum við til þeirra fjölda
Íslendinga sem búa í Bretlandi og á meginlandinu. Við teljum að margir þeirra mundu vilja
skipta við íslenskan banka ef þeir ættu þess kost því að almenn bankaþjónusta sem
Landsbankinn veitir er að mörgu leyti persónulegri og greiðari heldur en viðkomandi
einstaklingar fengju hjá risastórum erlendum banka. Í vaxandi alþjóðlegu umhverfi eru fleiri
og fleiri sem kunna að meta þennan þátt í þjónustunni,“ segir Halldór en bætir við að
endanleg ákvörðun hafi þó ekki enn verið tekin hvað þetta varðar.