um breytingu į almennum hegningarlögum, nr. 19/1940, meš sķšari breytingum.
Flm.: Įgśst Ólafur Įgśstsson, Gušrśn Ögmundsdóttir, Katrķn Jślķusdóttir,
Jóhanna Siguršardóttir, Lśšvķk Bergvinsson, Įsta R. Jóhannesdóttir,
Anna Kristķn Gunnarsdóttir, Björgvin G. Siguršsson, Einar Mįr Siguršarson,
Bryndķs Hlöšversdóttir.
1. gr.
Viš 81. gr. laganna bętist nż mįlsgrein, 2. mgr., svohljóšandi:
Žrįtt fyrir įkvęši 1. mgr. fyrnist sök vegna brota samkvęmt įkvęšum 194.–202. gr. ekki
žegar brot er framiš gagnvart barni undir 14 įra aldri.
2. gr.
Sķšari mįlslišur 1. mgr. 82. gr. laganna fellur brott.
3. gr.
Lög žessi öšlast žegar gildi.
Greinargerš.
Sérstaša kynferšisafbrota gegn börnum. Kynferšisafbrot gegn börnum eru ķ ešli sķnu ólķk öšrum ofbeldisbrotum og er naušsynlegt
aš višurkenna žį sérstöšu žessara brota. Sakir sérstöšu slķkra brota vilja flutningsmenn
afnema fyrningarfrest brota ķ 194. –202. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, meš sķšari
breytingum, sem framin eru gegn einstaklingum yngri en 14 įra.
Ašstöšumunur geranda og žolanda er ešli mįls samkvęmt grķšarlegur. Brotažoli er ekki
ķ ašstöšu til aš skynja aš um lögbrot sé aš ręša né žekkir hann leišir til aš losna undan oki
gerandans. Žolandinn įttar sig e.t.v. ekki fyrr en mörgum įrum sķšar į aš brotiš hafi veriš
gegn honum eša bęlir minninguna um ofbeldiš ķ langan tķma og telur sig jafnvel sjįlfan bera
sök. Žess vegna geta lišiš mörg įr og jafnvel įratugir žar til kęra er lögš fram ķ slķkum mįlum. Gerandi į ekki aš hagnast į žeim mikla ašstöšumun sem er į honum og brotažola.
Samkvęmt įrsskżrslu Stķgamóta fyrir įriš 2002 lķšur oft mjög langur tķmi frį žvķ aš brot
gegn barni er framiš žar til brotažolinn er reišubśinn aš ręša mįliš og leita sér ašstošar. Um
43,5% žeirra sem leitušu til Stķgamóta höfšu oršiš fyrir kynferšisbroti į aldrinum 5–10 įra
en hins vegar voru 44,7% žeirra sem leitušu til Stķgamóta į aldrinum 19–29 įra og 31,8%
į aldrinum 30–49 įra. Oft koma žessi brot žvķ ekki fram ķ dagsljósiš fyrr en mörgum įrum
eftir aš žau voru framin og jafnvel ekki fyrr en brotažolarnir hafa nįš fulloršinsaldri. Žetta
į ekki sķst viš žegar brotamašur er ķ fjölskyldutengslum viš brotažola.
Ljóst er žvķ aš nśgildandi fyrningarfrestir geta ķ mörgum tilfellum veriš of skammir fyrir
stóran hóp brotažola. Dómar žar sem menn hafa veriš sżknašir fyrir kynferšisbrot gegn
börnum, jafnvel žótt sekt hafi veriš sönnuš, stašfesta žetta.
Rétt er aš miša viš 14 įra aldur ķ ljósi žeirrar stašreyndar aš skv. 202. gr. almennra
hegningarlaga eru lögleg aldursmörk samręšis og annarra kynferšismaka mišuš viš 14 įra
aldur. Žęr röksemdir sem eru aš baki sérstöšu žessara brotažola eiga sömuleišis fyrst og
fremst viš einstaklinga undir 14 įra aldri fremur en brotažola į aldursbilinu 14–18 įra.
Žolendur į aldrinum 14–18 įra eru ķ mun betri ašstöšu til aš skilja aš um brot sé aš ręša og
jafnframt lķklegri til aš žekkja žau śrręši sem žolendum kynferšisbrota bjóšast en brotažoli
sem er yngri en 14 įra. Brotažolar į aldrinum 14–18 įra njóta žvķ įfram sömu fyrningarfresta
og fulloršnir.
Umbošsmašur barna hefur nżveriš hvatt Alžingi til aš afnema fyrningarfresti vegna
kynferšisafbrota gegn börnum en sś hvatning kom fyrst fram ķ skżrslu hans frį 1997. Meš
žessu frumvarpi er fariš eftir tilmęlum umbošsmanns barna.
Nśgildandi fyrningarfrestir.
Ķ nśverandi refsilöggjöf fer lengd fyrningarfrests eftir lengd hįmarksrefsingar sem lögš
er viš viškomandi broti. Ašeins žeir glępir žar sem hįmarksrefsing er ęvilangt fangelsi
fyrnast aldrei skv. IX. kafla almennra hegningarlaga. Žetta eru landrįš skv. 86. gr. og 87. gr.
laganna, brot gegn stjórnskipan rķkisins og ęšstu stjórnvöldum žess skv. 98. gr. og 100. gr.,
hryšjuverk skv. 100. gr. a, manndrįp skv. 211. gr., mannrįn skv. 226. gr.. og ķtrekuš rįn skv.
255. gr.
Samkvęmt 81. gr. almennra hegningarlaga fyrnist sök į 2 įrum žegar ekki liggur žyngri
refsing viš broti en 1 įrs fangelsi eša refsing sś, sem til er unniš, fer ekki fram śr sektum.
Sök fyrnist į 5 įrum žegar ekki liggur žyngri refsing viš broti en 4 įra fangelsi. Žetta į t.d.
viš um 2. mgr. 200. gr. almennra hegningarlaga um kynferšislega įreitni gagnvart barni sķnu
eša öšrum nišja undir 16 įra aldri. Sama mį segja um kynferšislega įreitni manns skv. 2.
mgr. 201. gr. viš barn eša ungmenni, sem er kjörbarn hans, stjśpbarn, fósturbarn, sambśšarbarn eša ungmenni, sem honum hefur veriš trśaš fyrir til kennslu eša uppeldi og er undir 16
įra aldri.
Fimm įra fyrningarfrestur į einnig viš um kynferšislega įreitni viš barn undir 14 įra
aldri, sbr. 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga, og žegar blekkingum, gjöfum og öšru
slķku er beitt til aš tęla barn yngra en 18 įra til samręšis eša annarra kynferšismaka, sbr.
3. mgr. 202. gr. laganna. Sé barni undir 18 aldri greitt endurgjald fyrir samręši eša önnur
kynferšismök skv. 4. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga er einnig 5 įra fyrningarfrestur.
Sök fyrnist į 10 įrum žegar ekki liggur žyngri refsing viš broti en 10 įra fangelsi. Žessi
fyrningarfrestur į t.d. viš žaš sem fram kemur ķ 1. mgr. 200. gr. almennra hegningarlaga um
samręši eša önnur kynferšismök viš barn sitt eša annan nišja sem kominn er yfir 16 įra
aldur. Samkvęmt žvķ sem fram kemur ķ 1. mgr. 201. gr. almennra hegningarlaga er sami
fyrningarfrestur viš samręši eša önnur kynferšismök viš barn eša ungmenni, sem er
kjörbarn hans, stjśpbarn, fósturbarn, sambśšarbarn eša ungmenni, sem honum hefur veriš
trśaš fyrir til kennslu eša uppeldis og er į aldursbilinu 16–18 įra.
Aš lokum fyrnist sök į 15 įrum žegar žyngsta refsing viš broti er meira en 10 įra tķmabundiš fangelsi. Žetta er lengsti tķmabundni fyrningarfresturinn og į hann t.d. viš žaš sem
tilgreint er ķ 1. mgr. 200. gr. almennra hegningarlaga um samręši eša önnur kynferšismök
viš barn sitt eša annan nišja undir 16 įra aldri. Sama mį segja um samręši eša önnur kynferšismök manns, samkvęmt žvķ sem tilgreint er ķ 1. mgr. 201. gr. laganna, viš barn eša
ungmenni, sem er kjörbarn manns, stjśpbarn, fósturbarn, sambśšarbarn eša ungmenni, sem
honum hefur veriš trśaš fyrir til kennslu eša uppeldis, og er undir 16 įra aldri. Žessi fyrn ingarfrestur į einnig viš naušgun skv. 194. gr. almennra hegningarlaga og viš samręši og
önnur kynferšismök viš barn yngra en 14 įra skv. 1. mgr. 202. gr. laganna.
Ķ nśgildandi įkvęši 2. mįlsl. 1. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga segir aš fyrningarfrestur vegna brota samkvęmt įkvęšum 194.–202. gr. teljist ekki fyrr en frį žeim degi er
brotažoli nęr 14 įra aldri. Žetta įkvęši var lögfest įriš 1998 ķ kjölfar tillögu žingmanna
jafnašarmanna um aš fyrningarfrestur brota į 200., 201. og 202. gr. laganna hęfist ekki fyrr
en žolandi brots hefši nįš sjįlfręšisaldri. Žótt bót hafi veriš meš lögfestingu žessa įkvęšis
telja flutningsmenn ekki nóg aš gert og leggja žvķ til ķ frumvarpi žessu aš fyrning kynferšisbrota gegn börnum undir 14 įra aldri verši afnumin meš öllu ķ ljósi sérstöšu žessara
brota og hagsmuna barna į žessum aldri.
Réttarstaša barna verši tryggš.
Hugtakiš fyrning ķ refsirétti felur ķ sér aš réttur rķkisvaldsins til aš koma fram refsingu eša
öšrum višurlögum fellur nišur aš įkvešnum tķma lišnum. Fyrning getur veriš af tvennum
toga, fyrning sakar annars vegar og hins vegar fyrning refsingar. Til eru margs konar röksemdir fyrir reglum um fyrningu, svo sem hagkvęmnis- og sanngirnisrök, auk žess sem žaš
liggur ķ hlutarins ešli aš erfišara veršur aš sanna brot eftir žvķ sem lengri tķmi lķšur frį
framningu žess.
Žaš getur hins vegar ekki talist vera sjįlfstęš röksemd gegn afnįmi fyrningarfrests vegna
kynferšisafbrota gegn börnum undir 14 įra aldri aš erfišara veršur aš sanna brotiš eftir sem
lengri tķmi lķšur. Sönnun ķ slķkum mįlum hefur hingaš til veriš erfiš og veršur erfiš žrįtt
fyrir afnįm fyrningarfrests. Sönnunarbyršin veršur eftir sem įšur į įbyrgš hins opinbera
įkęruvalds, sbr. 45. gr. laga um mešferš opinberra mįla, nr. 19/1991, sem metur hvort žaš
sem fram er komiš sé nęgilegt eša lķklegt til sakfellis, sbr. 112. gr. sömu laga. Hins vegar
mį telja aš sś vitneskja um aš sönnun verši erfišari eftir sem lengri tķmi lķšur hvetji brotažola til leita śrręša sem fyrst en dragi žaš ekki ķ óžarflega langan tķma.
Jafnframt veršur žaš aš teljast hępin röksemd gegn afnįmi fyrningarfrests aš slķkir frestir
virki sem ašhald fyrir rannsóknarašila og įkęruvald um hröš vinnubrögš. Brotažoli undir
14 įra aldri į ekki į lķša fyrir slķkt markmiš fyrningarreglna. Sömuleišis er nś žegar
įskilnašur um mįlshraša į rannsóknarašilum og įkęruvaldinu.
Flutningsmenn telja aš sérstaša kynferšisbrota gegn börnum undir 14 įra aldri og hagsmunir žeirra vegi žyngra en žau hagkvęmnis- og sanngirnisrök sem bśa aš baki reglum um
fyrningarfrest. Flutningsmenn įlķta aš rangt sé aš kynferšisbrot gegn börnum geti fyrnst.
Vegna ešlis og sérstöšu žessara brota veršur aš telja aš meš fyrningarfresti į slķkum brotum
sé börnum ekki tryggš nęgjanleg réttarvernd og réttlęti samkvęmt lögum.
Athugasemdir viš einstakar greinar frumvarpsins.
Um 1. gr.
Įkvęšiš mišast aš žvķ aš fyrningarfrestir vegna kynferšisafbrota gegn börnum undir 14
įra aldri samkvęmt įkvęšum 194.–202. gr. almennra hegningarlaga verši afnumdir meš öllu
meš vķsan ķ sérstöšu žessara brota og hagsmuna barna į žessum aldri.
Um 2. gr.
2. mįlsl. 1. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga er svohljóšandi: „Fyrningarfrestur vegna
brota samkvęmt įkvęšum 194.–202. gr. telst žó eigi fyrr en frį žeim degi er brotažoli nęr 14 įra aldri.“ Meš afnįmi fyrningarfrests vegna brota samkvęmt įkvęšum 194.–202. gr.
sem eru framin gagnvart brotažola undir 14 įra aldri veršur žessi mįlslišur óžarfur.
Um 3. gr.
Gert er rįš fyrir aš lögin taki žegar gildi. Rétt er aš taka fram aš įkvęši frumvarpsins
geta einungis įtt viš žau brot sem eru framin eftir gildistöku žessara lagabreytinga og er žaš
ķ samręmi viš įkvęši 2. gr. almennra hegningarlaga um bann viš afturvirkni refsilöggjafar.