Alþingi ályktar að fela forsætisráðherra að skipa nefnd sem móti reglur um kynjahlutföll
við ráðningu forstöðumanna ríkisstofnana, ráðuneyta og ríkishlutafélaga og við skipan í
nefndir og ráð á vegum sömu aðila. Nefndin geri enn fremur tillögur um sambærilegar reglur
hjá sveitarfélögum. Þá gefi nefndin álit á því hvort rétt sé að setja lög um kynjahlutföll við
val og röðun frambjóðenda stjórnmálaflokka til Alþingis og sveitarstjórna. Loks leiti nefndin
leiða og setji fram tillögur um hvernig megi fjölga konum í stjórnum fyrirtækja, lífeyrissjóða
og stofnana. Í nefndina verði m.a. skipaðir fulltrúar allra þingflokka.
Nefndin skili tillögum fyrir 1. janúar 2006.
Greinargerð.
Svipuð þingsályktunartillaga var flutt á 130. löggjafarþingi 2003–2004 en var hvorki rædd
né hlaut meðferð í nefnd.
Í skýrslu nefndar um efnahagsleg völd kvenna, sem unnin var fyrir forsætisráðuneytið og
kom út í febrúar 2004, segir að þar sem karlar beri meira úr býtum og stýri frekar fyrirtækjum en konur séu áhrif þeirra yfir efnislegum gæðum meiri en kvenna. Meginniðurstaða
launakönnunar sem nefndin lét gera var að konur hefðu 72% af launum karla fyrir jafnlangan
vinnudag. Í skýrslunni kemur jafnframt fram að forstöðumenn ríkisstofnana og ráðuneyta eru
langflestir karlar, eða um 80%. Einnig að fáar konur sitja í opinberum úthlutunarnefndum
sem veita fé til uppbyggingar íslensks atvinnulífs og konur fái lítinn hluta þess fjármagns
sem veitt er úr opinberum sjóðum til styrktar atvinnuuppbyggingu. Þá kemur fram í skýrslunni að karlar eru um 70% þeirra sem sitja í nefndum á vegum hins opinbera. Þessar staðreyndir eru gamalkunnar og til þessa hefur lagasetning ekki dugað til og skilað þeim árangri
sem stefnt var að, til að mynda með jafnréttislögum. Jafnréttissinnar hafa því í auknum mæli
beint sjónum sínum að stjórnvaldstækjum til að vinna á rótgrónum stöðumun kynjanna.
Norsk stjórnvöld eru vel á veg komin í átt að því markmiði að a.m.k. 40% stjórnenda hjá
hinu opinbera verði konur. Fyrir þremur árum setti norska ríkisstjórnin, undir forsæti Kjell
Magne Bondevik, fram kröfu um kynjakvóta við stöðuveitingar hjá norska ríkinu. Árangurinn lét ekki á sér standa og hefur hlutfall kvenna í stjórnunarstöðum hækkað um meira en 6%
á tveimur árum. Nú er staðan sú í Noregi að 33,9% af 9.000 stjórnendum hjá hinu opinbera
eru konur og norska ríkisstjórnin gerir ráð fyrir að markmið hennar um 40% lágmarkshlutfall
kvenna náist fyrir sumarið 2006. Forsætisráðherra Noregs gerði grein fyrir þessum árangri
á baráttudegi kvenna 8. mars 2004. Hlutfall norskra kvenna í stjórnum fyrirtækja er hins
vegar enn mjög lágt, aðeins 9%. Norska ríkisstjórnin leitar nú leiða til að bæta úr því.
Okkur Íslendingum hefur miðað of skammt áleiðis við að jafna stöðu kvenna og karla og
við stöndum okkur lakast norrænna ríkja þegar hlutfall kvenna í stjórnum, nefndum og ráðum
er skoðað. Því er brýnt að grípa til raunhæfra aðgerða. Með virkum stjórnvaldstækjum er unnt að auka áhrif kvenna á stjórn ríkis, sveitarfélaga og fyrirtækja öllum til hagsbóta. Engin
ástæða er til að ætla að ekki megi ná sama árangri hér á landi og í Noregi með reglum um
kynjahlutföll bæði hjá hinu opinbera og í einkarekstri.
Í tillögu þessari er einnig gert ráð fyrir að nefndin gefi álit sitt á því hvort rétt sé að binda
í lög ákvæði um kynjahlutföll við val og röðun frambjóðenda stjórnmálaflokka til Alþingis
og sveitarstjórna. Stjórnmálaflokkar hafa almennt ekki sett sér slíkar reglur og það er staðreynd að hlutur kvenna á Alþingi og í sveitarstjórnum er mun minni en æskilegt er og hefur
fremur farið minnkandi en hitt. Afar brýnt er að rétta af þennan kynbundna lýðræðishalla
þannig að sú auðlind sem felst í menntun og reynslu kvenna nýtist hvarvetna þjóðinni allri
til hagsbóta.
Í samningi Sameinuðu þjóðanna um afnám allrar mismununar gegn konum er kveðið á um
að hvers kyns kynbundin mismunun brjóti í bága við grundvallarreglur um jafnrétti og virðingu fyrir manngildi. Slík mismunun hindrar þátttöku kvenna á jafnréttisgrundvelli í stjórnmála-, félags-, efnahags- og menningarlífi. Það eru mannréttindi að sjónarmið, reynsla og
þarfir beggja kynja séu höfð að leiðarljósi við alla stefnumörkun og ákvarðanatöku stjórnvalda og það er beinlínis til þess fallið að viðvarandi launamunur kynjanna minnki. Konum
er núna mismunað við stöðuveitingar og við skipanir í nefndir og ráð. Tillaga þessi er sett
fram í þeim tilgangi að vinna gegn þeirri mismunun.
Frá því að þingsályktunartillaga svipaðs efnis var lögð fram á vorþingi 2004 hefur hvorki
gengið né rekið í þessu mikilsverða hagsmunamáli kvenna og karla. Ef eitthvað er virðast
teikn á lofti um að hlutur kvenna í áhrifa- og valdastöðum hafi fremur rýrnað. Hlutfall
kvenna er lægst á Alþingi miðað við þjóðþing á Norðurlöndum og einnig miðað við mörg
önnur lönd, t.d. Rúanda, Kúbu, Kostaríka, Argentínu, Suður-Afríku og Írak. En það er ekki
aðeins á Alþingi, hjá ríkinu og sveitarfélögum sem konur eru valda- og áhrifalitlar. Staða
þeirra er vægast sagt dapurleg hjá einkafyrirtækjum sé horft til fjölda kvenna í stjórnum.
Þetta gildir sér í lagi um stjórnir stórfyrirtækja. Nýlegar rannsóknir sýna enn fremur að staða
kvenna í atvinnurekstri er lakari en karla, þær mæta m.a. minni skilningi hjá lánastofnunum
og eiga erfiðara með að fá lán og aðra fyrirgreiðslu. Allar þessar staðreyndir og fleiri
ónefndar gefa ærið tilefni til að leitað verði allra tiltækra úrræða. Er þingsályktunartillagan
því endurflutt en aukin frá fyrra horfi og nefndinni falið að leita leiða og setja fram tillögur
til að auka veg kvenna í stjórnum fyrirtækja, lífeyrissjóða og stofnana. Þeir stjórnmálaflokkar
sem eiga fulltrúa á Alþingi hafa allir gefið ítrekuð fyrirheit um að jafna stöðu kvenna.
Tillagan er til þess fallin að koma þessum fyrirheitum í verk og rjúfa kyrrstöðuna í jafnréttismálum.