Ašrar śtgįfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill mįlsins.
132. löggjafaržing 2005–2006.
Žskj. 58  —  58. mįl.



Frumvarp til laga


um breytingu į lögum um vexti og verštryggingu, nr. 38/2001.

Flm.: Jóhanna Siguršardóttir, Össur Skarphéšinsson, Kristjįn L. Möller,
Jón Gunnarsson, Einar Mįr Siguršarson.

1. gr.
    Viš 4. gr. laganna bętist nż mįlsgrein, svohljóšandi:
    Vextir sem greiddir eru af yfirdrįttarheimild af tékkareikningi, svo og sambęrilegum neytendalįnssamningum meš breytilegum höfušstól, skulu aldrei vera hęrri en samtala gildandi vaxta algengustu skammtķmalįna Sešlabanka Ķslands til lįnastofnana (grunnur yfirdrįttarlįna) auk sjö hundrašshluta įlags (yfirdrįttarįlag).

2. gr.
    Eftirfarandi breytingar verša į 6. gr. laganna:
    a.      Ķ staš oršsins „ellefu“ ķ 1. mįlsl. 1. mgr. kemur: nķu.
    b.      2. mįlsl. 1. mgr. oršast svo: Sešlabankanum er heimilt aš įkveša lęgra vanefndaįlag, žó aš lįgmarki sjö hundrašshlutar.

3. gr.
    Į eftir oršunum „óverštryggšum og verštryggšum śtlįnum“ ķ 1. mįlsl. 2. mgr. 10. gr. laganna bętist viš: og yfirdrįttarlįnum.

4. gr.
    Lög žessi öšlast žegar gildi. Žó skal 2. gr. ekki koma til framkvęmda fyrr en viš birtingu įkvöršunar Sešlabanka Ķslands um drįttarvexti sem tekur gildi 1. janśar 2006.

Greinargerš.

    Markmiš žessa frumvarps er aš draga śr kostnaši skuldugra fyrirtękja og heimila vegna óhóflega hįrra drįttarvaxta, sem leitt getur til mikilla greišsluerfišleika og raunar komiš ķ veg fyrir aš einstaklingar og lögašilar geti komiš sér śt śr tķmabundnum eša langvarandi fjįrhagsvanda.
    Meš vaxtalögum, nr. 25/1987, var stašfest almennt frelsi til samninga manna į milli um vexti, žó ekki um drįttarvexti sem įfram voru įkvešnir af Sešlabanka. Meš lögunum var Sešlabanka gert aš birta opinberlega upplżsingar um vexti hjį bönkum og sparisjóšum og įkveša drįttarvexti innan tiltekinna marka. Vaxtalögunum var nokkrum sinnum breytt og įriš 2001 komu nż lög ķ staš žeirra, lög um vexti og verštryggingu, nr. 38/2001. Meš žeim lögum varš sś breyting aš ķ staš žess aš Sešlabankinn įkvęši einhliša drįttarvexti af öllum peningakröfum varš ašilum heimilt aš semja um drįttarvexti upp aš vissu marki ķ lįnssamningum. Žeim varš heimilt aš semja um tiltekinn fastan hundrašshluta sem vanefndaįlag ofan į įkvešinn grunn drįttarvaxta sem tęki miš af vöxtum algengra skammtķmalįna Sešlabankans til lįnastofnana, auk žess aš geta samiš um fasta drįttarvexti. Meš žessum lögum var stefnt aš žvķ aš hęgt vęri ķ rķkari męli en įšur aš semja um vexti ķ staš žess aš nota almennar vaxtavišmišanir į markašnum. Samkvęmt nśgildandi lögum eru drįttarvextir myndašir af grunni drįttarvaxta, sem eru nś stżrivextir Sešlabankans, og viš bętist vanefndaįlag sem įkvešiš er af Sešlabanka Ķslands.
    Žegar įkvęšum laga var breytt įriš 2001 og heimilaš įkvešiš frjįlsręši ķ töku drįttarvaxta upp aš vissu marki, treysti enginn sér til aš hafa skošun į žvķ hvaša įhrif breytingin hefši į drįttarvaxtatöku. Nokkuš vķst mį žó telja aš aukiš frjįlsręši ķ įkvöršun drįttarvaxta gagnašist mest stórum fyrirtękjum og fjįrfestum, sem og betur stęšum einstaklingum, sem eru ķ góšri ašstöšu til aš semja nišur drįttarvexti. Drįttarvextir sem Sešlabankinn įkvešur eru trślega ķ flestum tilvikum notašir gagnvart žeim sem eru ķ lakari samningsstöšu eins og smęrri fyrirtękjum og einstaklingum meš lįgar tekjur eša mešaltekjur. Frį jślķ 2001, žegar breytingarnar tóku gildi, hafa drįttarvextir lękkaš śr 23,50% ķ 20,50% eša um žrjś prósentustig. Vanefndaįlag er ķ lögum įkvešiš ellefu hundrašshlutar en Sešlabankinn hefur žó heimild til aš įkveša annaš vanefndaįlag, aš lįgmarki sjö hundrašshluta en aš hįmarki fimmtįn hundrašshluta. Vanefndaįlag hefur frį jślķ 2001 til jślķ 2005 veriš į bilinu 11–12,60% og er nś 11%. Aš undanförnu hafa drįttarvextir hękkaš verulega frį žvķ sem žeir voru ķ įgśst 2003 eša śr 17% ķ 20,5% ķ įgśst sl.
    Nśgildandi lagaįkvęši um drįttarvexti byggjast m.a. į tilskipun Evrópusambandsins 2000/35/EB um įtak gegn greišsludrętti ķ verslunarvišskiptum. Ķ d-liš 1. mgr. 3. gr. tilskipunarinnar segir:
    „Ašildarrķkin skulu sjį til žess aš fjįrhęš vaxta af greišsludrętti („lögbošnir vextir“), sem skuldunaut ber aš greiša, skuli vera samtala vaxta sem Sešlabanki Evrópu notaši viš sķšustu mikilvęgu skuldbreytingarašgerš sem įtti sér staš fyrir fyrsta almanaksdag į umręddu missiri („višmišunarvextir“), aš višbęttum a.m.k. sjö prósentustigum („vaxtaįlag“), nema kvešiš sé į um annaš ķ samningum.“
    Athyglisvert er aš ķ žessari tilskipun er einungis kvešiš į um lįgmark en ekki hįmark, en frį 2001 hefur vanefndaįlagiš hér į landi ekki fariš nišur fyrir 11%. Žegar bornir eru saman drįttarvextir hérlendis og annars stašar į Noršurlöndum kemur ķ ljós aš vanefndaįlagiš ķ Danmörku og Noregi er 7% og ķ Svķžjóš 8%. Į Ķslandi er žvķ vanefndaįlag nś 3–5 prósentustigum hęrra en ķ žessum löndum. Drįttarvextir hér į landi eru nś 20,5%. Ķ Danmörku eru žeir 9,15%, ķ Noregi 9% og ķ Svķžjóš 9,50%. Drįttarvextir hér į landi, sem ekki er samiš um sérstaklega, eru žvķ meira en helmingi hęrri hér en ķ žessum samanburšarlöndum. Einnig vekur athygli aš ķ dönsku lögunum er kvešiš į um aš vanefndaįlagiš sé 7% og ķ sęnsku lögunum 8%. Ķ žessum löndum er ekki heimild til hęrra vanefndaįlags og žvķ ekki sett efri mörk lķkt og hér į landi.
    Ljóst er aš į umlišnum įrum hafa drįttarvextir vegiš žungt ķ fjįrhag skuldugra heimila og išulega komiš ķ veg fyrir aš žau gętu unniš sig śt śr fjįrhagskröggum, žvķ aš drįttarvextirnir skapa įkvešinn vķtahring. Žannig hefur fjöldi skuldugra heimila ķ miklum fjįrhagserfišleikum lent ķ žvķ aš geta ekkert greitt nišur af höfušstól skulda og einungis getaš meš striti og erfiši greitt nišur drįttarvexti, en hlutfall drįttarvaxta af höfušstól lįna er oft grķšarlega hįtt.
    Vextir hér į landi eru hįir ķ samanburši viš nįgrannarķkin og hefur nokkur umręša oršiš um žaš į sķšustu missirum. En vaxtamunur innan lands er einnig mjög mikill. 1. september sl. voru almennir vextir verštryggšra lįna žannig 4,15% og vextir óverštryggšra lįna 11,5%. Drįttarvextir eru aftur į móti 20,5% og hęstu vextir yfirdrįttarlįna banka til neytenda eru, samkvęmt vaxtatöflum bankanna, 18,6–19,2% į mešan gildandi vextir algengustu skammtķmalįna Sešlabanka Ķslands til lįnastofnana eru 9,5%. Žannig eru drįttarvextir hér į landi 1,3–1,9 prósentustigum hęrri en yfirdrįttarvextir einstaklinga hjį višskiptabönkunum. Ótrślegur munur er lķka į hęstu og lęgstu óverštryggšum vöxtum, en žeir lęgstu voru 1. jślķ 2005 9,3% og žeir hęstu 17,55%. Žetta er ótrślegur munur į skuldabréfavöxtum eša 8,25 prósentustig, žar sem višskiptavinum er rašaš ķ einhvers konar kjörvaxtaflokka eftir mati bankans į greišslužoli og įbyrgšum sem lįntakendur leggja fram. Samkvęmt upplżsingum Samtaka banka og veršbréfasjóša er įkvöršun um įlag į kjörvexti m.a. tekin af višskiptasögu, öšrum višskiptum viš bankana, tryggingum, greišslugetu og eignastöšu. Erfitt er aš skilja aš žetta séu réttlętanleg rök fyrir svo gķfurlegum vaxtamun į óverštryggšum skuldabréfum og raunar óžolandi aš žeir sem verr eru settir ķ žjóšfélaginu skuli žurfa aš sęta allt aš 8,25 prósentustiga hęrri vöxtum en žeir sem betur eru settir.
    Meš žeirri leiš sem lögš er til ķ frumvarpi žessu er reynt aš stilla drįttarvöxtum ķ hóf en um leiš er skapaš įkvešiš svigrśm til vanefndaįlags sem t.d. er ekki aš finna ķ dönskum og sęnskum lagaįkvęšum um drįttarvexti. Žrįtt fyrir žessa breytingu er skošun flutningsmanna aš įfram sé skapašur nęgjanlegur hvati til skilvķsi, sem stušlar aš lęgri fjįrmagnskostnaši fyrir alla. Meš žessari leiš er reynt aš koma ķ veg fyrir aš drįttarvextir séu svo óhóflegir aš tķmabundnir greišsluerfišleikar hjį einstaklingum eša lögašilum setji žį sem lenda ķ vanskilum ķ óleysanlegan vķtahring.
    Jafnframt žvķ sem lagt er til lęgra vanefndaįlag en nśgildandi lög kveša į um er skošun flutningsmanna aš mikilvęgt sé aš nį nišur vöxtum yfirdrįttarlįna, en hęstu yfirdrįttarvextir, 19,2%, eru nś nįlęgt žeim 20,5% drįttarvöxtum sem Sešlabanki įkvešur.
    Frį lokum jślķ 2004 til loka jśnķ 2005, eša į einu įri, hafa yfirdrįttarlįn heimilanna hękkaš um tęp 25% eša um tęplega 13,5 milljarša kr. Ķ lok jślķ 2004 voru žau um 54,5 milljaršar kr. en įri sķšar, ķ lok jśnķ 2005, voru žau tępir 68 milljaršar kr. Į žessum tķma hafa vextir af yfirdrįttarlįnum hękkaš um 3,5 en hęstu yfirdrįttarvextir eru eins og įšur er getiš 19,2%. Įętla mį, mišaš viš 17% mešalvexti, aš vaxtataka bankanna į 12 mįnaša tķmabili hafi veriš um 10 milljaršar kr. vegna yfirdrįttarlįna heimilanna. Ķ jślķ sl. voru yfirdrįttarlįn fyrirtękja um 85 milljaršar kr. og mį įętla aš yfirdrįttarvextir af žeim lįnum į 12 mįnaša tķmabili hafi veriš um 12 milljaršar kr., en fyrirtęki eru almennt meš lęgri yfirdrįttarvexti en einstaklingar. Lķkt og hjį einstaklingum fer žaš žó eftir įhęttu lįnveitandans og višskiptum viškomandi fyrirtękis viš innlįnsstofnunina. Bankarnir įkveša sjįlfir yfirdrįttarvextina og hafa haldiš žeim mjög hįum. Ešlilegt er aš bönkunum verši settar įkvešnar skoršur ķ töku yfirdrįttarvaxta, enda svo komiš aš mikill fjöldi fólks hefur lent ķ vķtahring meš fjįrhag sinn og er illmögulegt aš losna viš yfirdrįttarlįnin vegna mikillar vaxtabyrši. Aš mešaltali voru yfirdrįttarlįn ķ jśnķ sl. um 330 žśs. kr. į mann, mišaš viš hvern Ķslending į aldrinum 18–80 įra. Ef reiknaš er meš 19% yfirdrįttarvöxtum žarf aš greiša um 62 žśs. kr. į įri af 330 žśs. kr. yfirdrįttarlįni.
    Mikilvęgt er aš žaš markmiš verši sett aš nį nišur vöxtum yfirdrįttarlįna. Ešlilegt er aš žeir vextir séu nęr hęstu vöxtum óverštryggšra skuldabréfa enda ljóst aš bęši bankar og neytendur lķta gjarnan į slķk lįn į svipašan hįtt. Ešlilegt er aš samhliša lękkun į vanefndaįlagi vegna drįttarvaxta sé töku yfirdrįttarlįna settar įkvešnar skoršur en hęstu vextir yfirdrįttarlįna hafa veriš nįlęgt drįttarvöxtum og ešlilegt aš samręmis sé gętt žar į milli.
    Ķ fyrstu grein frumvarpsins er lagt til aš lögfest verši hįmark vaxta af yfirdrįttarlįnum og öšrum sambęrilegum lįnum til neytenda. Viš įkvöršun žess hįmarks er tekiš miš af įkvöršun drįttarvaxta, skv. 6. gr. laganna žannig aš mišaš er viš samtölu gildandi vaxta algengustu skammtķmalįna Sešlabanka Ķslands til lįnastofnana auk įlags sem įkvešiš er ķ lögunum aš hįmarki sjö hundrašshlutar. Til ašgreiningar frį įkvöršun drįttarvaxta er lagt til aš grunnur vaxta yfirdrįttarlįna verši hér kallašur grunnur yfirdrįttarlįna žó svo aš um sama grunn sé aš ręša og žann sem stušst er viš žegar drįttarvextir eru įkvaršašir.
    Flutningsmenn žessa frumvarps eru sammįla žvķ aš samningsfrelsi skuli įfram vera meginregla ķ gildandi vaxtalögum, en ķ frumvarpinu er lögš til sama leiš og ķ Danmörku og Svķžjóš, ž.e. aš kvešiš verši į um ķ lögum aš vanefndaįlag drįttarvaxta skuli vera 7% sem er til samręmis viš tilskipun Evrópusambandsins 2000/35/EB. Engu aš sķšur er gengiš skemur og lagt til aš lögfest verši efri mörk sem stillt yršu viš 9% ķ staš 15% hįmarks ķ nśgildandi lögum. Meš žessari leiš yrši įfram heimild ķ lögum til aš semja um drįttarvexti, sem eins og įšur er getiš hefur fyrst og fremst gagnast stórfyrirtękjum og betur stęšum einstaklingum. Žessi breyting mundi žvķ fyrst og fremst gagnast smęrri skuldsettum fyrirtękjum og skuldugum einstaklingum og fjölskyldum sem minna hafa milli handanna og eru ķ erfišri samningsstöšu til aš semja um lęgri drįttarvexti en Sešlabankinn įkvaršar.
     Sešlabanki Ķslands birtir įkvöršun um drįttarvexti tvisvar į įri, 1. janśar og 1. jślķ. Grunnur drįttarvaxta er gildandi vextir algengustu skammtķmalįna Sešlabanka Ķslands til lįnastofnana en viš bętist vanefndaįlag, sem nś er įkvešiš 11 hundrašshlutar nema um annaš sé samiš og er bankanum heimilt aš įkveša žaš annaš eša į bilinu 7–15 hundrašshlutar. Ķ frumvarpinu er lagt til aš heimild bankans til aš įkveša vanefndaįlag verši žrengd og žaš mišist almennt viš nķu hundrašshluta en bankanum verši heimilt aš įkveša žaš lęgra eša nišur aš sjö hundrašshlutum. Lagt er til aš lögin öšlist žegar gildi en 2. gr. žeirra komi ekki til framkvęmda fyrr en 1. janśar 2006 žegar Sešlabanki Ķslands birtir nżtt višmiš drįttarvaxta.
    Įętlaš er aš įkvęšin sem lögš eru til meš frumvarpinu geti leitt til žess aš drįttarvextir og vextir yfirdrįttarlįna lękki um tvö prósentustig. Žaš hefši žau įhrif aš vextir af yfirdrįttarlįnum heimilanna eins og žau voru ķ jślķ sl. mundu į 12 mįnaša tķmabili lękka um 1–1,2 milljarša kr. og af lįnum fyrirtękja um 1,3–1,5 milljarša kr. Samkvęmt upplżsingum frį fjįrmįlarįšuneytinu voru įlag og drįttarvextir af stašgreišslusköttum, viršisaukaskatti, vörugjaldi og öšrum skattgreišslum lišlega 3 milljaršar kr. į įrinu 2004. Įętla mį aš drįttarvextir séu um tveir žrišju hlutar žeirra fjįrhęšar eša um 2 milljaršar kr. Žį eru ótaldir drįttarvextir hjį stórum ašilum eins og sveitarfélögunum, greišslukortafyrirtękjum o.fl. aš ógleymdum lįnastofnunum. Hjį KB-banka, Ķslandsbanka og Landsbanka voru hreinar vaxtatekjur lišlega 33 milljaršar kr. į fyrstu sex mįnušum žessa įrs og höfšu aukist frį fyrstu sex mįnušum įrsins 2004 um tugi prósenta, mest hjį KB-banka um tęp 107%. Bankarnir gefa ekki upp hve stór hluti žessara vaxtatekna er drįttarvextir, en reikna mį meš aš žeir séu umtalsveršir. Tveggja prósentustiga lękkun į drįttarvöxtum gęti skipt sköpum fyrir smęrri fyrirtęki og heimili ķ fjįrhagserfišleikum.