Ašrar śtgįfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill mįlsins.

Žskj. 1048  —  712. mįl.



Frumvarp til laga

um breyting į almennum hegningarlögum, nr. 19 12. febrśar 1940
(kynferšisbrot).

(Lagt fyrir Alžingi į 132. löggjafaržingi 2005–2006.)




1. gr.

    Ķ staš „14 įra“ ķ 2. mįlsl. 1. mgr. 82. gr. laganna kemur: 18 įra.

2. gr.

    194. gr. laganna oršast svo:
    Hver sem hefur samręši eša önnur kynferšismök viš mann meš žvķ aš beita ofbeldi eša hótunum gerist sekur um naušgun og skal sęta fangelsi ekki skemur en 1 įr og allt aš 16 įrum. Til ofbeldis telst svipting sjįlfręšis meš innilokun, lyfjum eša öšrum sambęrilegum hętti.
    Žaš telst einnig naušgun og varšar sömu refsingu og męlt er fyrir um ķ 1. mgr. aš notfęra sér gešsjśkdóm eša ašra andlega fötlun manns til žess aš hafa viš hann samręši eša önnur kynferšismök, eša žannig er įstatt um hann aš öšru leyti aš hann getur ekki spornaš viš verknašinum eša skiliš žżšingu hans.

3. gr.

    195. gr. laganna oršast svo:
    Žegar refsing fyrir brot gegn 194. gr. er įkvešin skal virša žaš til žyngingar:
    a.      ef žolandi er barn yngra en 18 įra,
    b.      ef ofbeldi geranda er stórfellt,
    c.      ef brotiš er framiš į sérstaklega sįrsaukafullan eša meišandi hįtt.

4. gr.

    196. gr. laganna fellur brott.

5. gr.

    197. gr. laganna oršast svo:
    Ef umsjónarmašur eša starfsmašur ķ fangelsi, annarri stofnun į vegum lögreglu, fangelsisyfirvalda eša barnaverndaryfirvalda, gešdeild sjśkrahśss, heimili fyrir andlega fatlaš fólk eša annarri slķkri stofnun hefur samręši eša önnur kynferšismök viš vistmann į stofnuninni varšar žaš fangelsi allt aš 4 įrum.

6. gr.

    Eftirfarandi breytingar verša į 198. gr. laganna:
    a.      Oršin „utan hjónabands eša óvķgšrar sambśšar“ ķ 1. mgr. falla brott.
    b.      2. mgr. fellur brott.

7. gr.

    199. gr. laganna oršast svo:
    Hver sem gerist sekur um kynferšislega įreitni skal sęta fangelsi allt aš 2 įrum. Kynferšisleg įreitni felst m.a. ķ žvķ aš strjśka, žukla eša kįfa į kynfęrum eša brjóstum annars manns innan klęša sem utan, enn fremur ķ tįknręnni hegšun eša oršbragši sem er mjög meišandi, ķtrekaš eša til žess falliš aš valda ótta.

8. gr.

    Eftirfarandi breytingar verša į 200. gr. laganna:
    a.      Ķ staš „2 įra“ ķ 2. mgr. kemur: 4 įra.
    b.      Ķ staš „4 įra“ ķ 2. mgr. kemur: 6 įra.

9. gr.

    Eftirfarandi breytingar verša į 201. gr. laganna:
    a.      Ķ staš „2 įrum“ ķ 2. mgr. kemur: 4 įrum.
    b.      Ķ staš „4 įra“ ķ 2. mgr. kemur: 6 įra.

10. gr.

    Eftirfarandi breytingar verša į 202. gr. laganna:
    a.      Ķ staš oršanna „allt aš 12 įrum“ ķ 1. mgr. kemur: ekki skemur en 1 įr og allt aš 16 įrum.
    b.      Viš 1. mgr. bętist svohljóšandi mįlslišur: Lękka mį refsingu eša lįta hana falla nišur, ef gerandi og žolandi eru į svipušum aldri og žroskastigi.
    c.      Ķ staš „4 įrum“ ķ 2. mgr. kemur: 6 įrum.
    d.      Ķ staš oršsins „ungmenni“ ķ 3. mgr. kemur: barn.
    e.      Oršin „eša ungmenni“ ķ 4. mgr. falla brott.

11. gr.

    205. gr. laganna oršast svo:
    Nś hefur sį sem sęta skal refsingu fyrir eitthvert žeirra kynferšisbrota sem aš framan greinir įšur veriš dęmdur sekur um slķkt brot og mį žį hękka refsingu svo aš bętt sé viš hana allt aš helmingi hennar.

12. gr.

    206. gr. laganna oršast svo:
    Hver sem hefur atvinnu eša višurvęri sitt af vęndi annarra skal sęta fangelsi allt aš 4 įrum.
    Sömu refsingu varšar žaš aš ginna, hvetja eša ašstoša barn yngra en 18 įra til vęndis.
    Sömu refsingu varšar žaš einnig aš stušla aš žvķ aš nokkur mašur flytji śr landi eša til landsins ķ žvķ skyni aš hann stundi vęndi sér til višurvęris.
    Hver sem stušlar aš žvķ meš ginningum, hvatningum eša milligöngu aš ašrir hafi samręši eša önnur kynferšismök gegn greišslu eša hefur tekjur af vęndi annarra, svo sem meš śtleigu hśsnęšis eša öšru, skal sęta fangelsi allt aš 4 įrum en sektum eša fangelsi allt aš 1 įri ef mįlsbętur eru.
    Hver sem ķ opinberri auglżsingu bżšur fram, mišlar eša óskar eftir kynmökum viš annan mann gegn greišslu skal sęta sektum eša fangelsi allt aš 6 mįnušum.

13. gr.

    Lög žessi öšlast žegar gildi. Įkvęši 1. gr. gildir einnig um brot sem framin eru fyrir gildistöku laga žessara, enda sé fyrningarfrestur žeirra ekki hafinn.

Athugasemdir viš lagafrumvarp žetta.

I. Inngangur.
    Meš bréfi dagsettu 25. maķ 2005 fór Björn Bjarnason dóms og kirkjumįlarįšherra žess į leit viš Ragnheiši Bragadóttur, prófessor viš lagadeild Hįskóla Ķslands, aš hśn tęki aš sér aš semja frumdrög aš frumvarpi um breyting į tilteknum įkvęšum ķ kynferšisbrotakafla almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, sbr. lög nr. 40/1992, meš sķšari breytingum (hér eftir skammstafaš hgl., žar sem viš į), sem sķšan yršu tekin til umfjöllunar ķ dómsmįlarįšuneytinu. Eins og fram kemur ķ bréfi rįšherra varšar endurskošunin eftirtalin brot:
    1.      Naušgun og önnur brot gegn kynfrelsi fólks, 194.–199. gr., sbr. 205. gr. hgl.
    2.      Kynferšisbrot gegn börnum, 200.–202. gr., sbr. 204. gr. hgl.
    3.      Vęndi, 206. gr. hgl.
    Ķ bréfi rįšherra kemur jafnframt fram aš rįšuneytiš telji miklu skipta aš viš endurskošun framangreindra lagaįkvęša verši byggt į traustum refsiréttarlegum grunni og tekiš miš af alžjóšlegri žróun į žessu sviši, auk ķslenskrar lagahefšar. Jafnframt sé naušsynlegt aš fį yfirlit yfir beitingu žessara lagaįkvęša į žeim 13 įrum sem lišin eru frį samžykkt žeirra.
    Ķ samręmi viš fyrrgreind sjónarmiš var vķša leitaš fanga viš samningu lagafrumvarps žessa. Fyrst er aš nefna žann grundvöll sem byggt er į, en žaš eru rannsóknir höfundar frumvarpsins į įkvęšum kynferšisbrotakafla almennra hegningarlaga bęši löggjöfinni sjįlfri og framkvęmd hennar. Til žeirra rannsókna telst könnun į dómum Hęstaréttar į žessu sviši undanfarna įratugi, greining žeirra og samanburšur. Hafa nišurstöšur sumra žessara rannsókna birst į sķšastlišnum įrum, en ašrar munu birtast į nęstunni. Ķ öšru lagi var könnuš löggjöf um kynferšisbrot ķ öšrum löndum, einkum ķ Danmörku, Finnlandi, Noregi og Svķžjóš, Žżskalandi, Englandi og Ķrlandi, og žį ekki sķst žęr breytingar sem nżlega hafa veriš geršar į löggjöf hjį sumum žessara žjóša. Ķ žrišja lagi er byggt į upplżsingum sem fram koma ķ żmsum félagsfręšilegum og afbrotafręšilegum rannsóknum og gögnum, sem til eru um umfang og ešli žessara brota ķ ķslensku samfélagi. Loks hefur höfundur leitast viš aš kynna sér reynslu żmissa ašila sem starfaš hafa meš žolendum brotanna. Į grundvelli allra žessara gagna er mišaš aš žvķ aš hafa hin nżju įkvęši žannig śr garši gerš aš žau žjóni sem best hagsmunum žolenda brotanna, sem ķ flestum tilvikum eru konur og börn.
    Hinn 14. febrśar 2006 lagši dóms- og kirkjumįlarįšherra lagafrumvarp žetta fyrir rķkisstjórn til kynningar. Jafnframt var frumvarpiš kynnt opinberlega og birt į heimasķšu dómsmįlarįšuneytisins žar sem gefinn var kostur į aš koma į framfęri athugasemdum viš žaš įšur en žaš yrši lagt fyrir Alžingi. Einnig var haldin mįlstofa ķ lagadeild Hįskóla Ķslands 3. mars sl. žar sem höfundur frumvarpsins ręddi efni žess. Tvęr skriflegar umsagnir bįrust um frumvarpiš og var önnur žeirra frį Samtökum um kvennaathvarf og hin frį Atla Gķslasyni hrl. Voru žęr og ašrar įbendingar um efni frumvarpsins athugašar gaumgęfilega og tekiš miš af žeim eins og unnt var.
    Įkvęši XXII. kafla almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, um kynferšisbrot voru endurskošuš ķ upphafi 10. įratugar sķšustu aldar, sbr. lög nr. 40/1992. Höfšu žau žį veriš óbreytt frį žvķ aš hegningarlögin voru sett įriš 1940. Fyrstu įratugina eftir 1940 komu brot gegn įkvęšum kaflans sjaldan til kasta dómstóla og umręša um žau var nįnast engin. Į žessari hįlfu öld sem lišin er gerbreyttist žjóšfélagiš og vitneskja um brotin kom fram ķ dagsljósiš hér į landi eins og erlendis. Endurskošun įkvęšanna var oršin löngu tķmabęr. Var žaš ekki sķst fyrir įhrif frį kvennahreyfingunni sem rįšist var ķ žį endurskošun, en frį henni kom įkall um aš löggjöf į žessu sviši tęki miš af breyttum višhorfum til žessara mįla og žeim upplżsingum sem žį žegar lįgu fyrir um mešferš mįlanna ķ réttarkerfinu, konur og börn sem žolendur brotanna og afleišingar žeirra fyrir žolendur. Įriš 1982 var Kvennaathvarfiš opnaš og voriš 1984 varš mikil umręša ķ žjóšfélaginu um afbrotiš naušgun og réttarstöšu brotažola. Upphaf žeirrar umręšu mį rekja til naušgunarbrota sem framin voru ķ Reykjavķk žį um voriš og synjunar sakadóms um aš śrskurša sakborninginn ķ mįlinu ķ gęsluvaršhald, sjį H 1984:678. Gagnrżni į mešferš naušgunarmįla ķ réttarkerfinu jókst og ķ kjölfariš var skipuš nefnd sem fališ var aš kanna hvernig hįttaš vęri rannsókn og mešferš naušgunarmįla, kanna löggjöf og lagaframkvęmd į žessu sviši og gera tillögur til śrbóta ķ žessum efnum. Skżrsla nefndar žessarar, naušgunarmįlanefndar, kom sķšan śt į vegum dómsmįlarįšuneytisins įriš 1989. Voru žar geršar żmsar tillögur til śrbóta, m.a. um breytingar į įkvęšum hegningarlaganna um kynferšisbrot. Į grundvelli žeirra upplżsinga sem fram komu ķ skżrslunni var XXII. kafla hegningarlaganna, sem žį nefndist Skķrlķfisbrot, breytt verulega.
    Meš breytingalögunum frį 1992 voru m.a. geršar tvęr grundvallarbreytingar į įkvęšum kynferšisbrotakaflans. Ķ fyrsta lagi voru įkvęši kaflans gerš ókynbundin. Fyrir lagabreytinguna höfšu žau veriš kynbundin, ž.e. ašeins konur nutu refsiverndar og gįtu veriš žolendur en eingöngu karlmenn gįtu veriš gerendur. Žar sem įkvęšin eru nś ókynbundin geta bęši karlar og konur veriš gerendur og žolendur. Var žessi breyting gerš til samręmis viš breytt višhorf ķ žjóšfélaginu og réttaržróun ķ nįgrannalöndunum (Alžingistķšindi 1991–1992, 115. löggjafaržing. A, bls. 787–788). Ķ öšru lagi voru svonefnd önnur kynferšismök lögš aš jöfnu viš samręši, en žau höfšu įšur varšaš vęgari refsingu samkvęmt sérstöku įkvęši žar um. Ekkert dęmi er um žaš ķ dómasafni Hęstaréttar aš karlmašur hafi oršiš žolandi naušgunar eša annars kynferšisbrots af hįlfu konu. Ķ umfjöllun ķ greinargeršinni hér į eftir veršur žvķ oršiš konur notaš um žolendur brotanna žar sem žaš į viš og er meš žvķ lögš įhersla į hverjir eru žolendur žessara brota ķ raun. Žrįtt fyrir žį hugtakanotkun hér er ekki įstęša til aš hverfa frį ókynbundnu oršalagi ķ įkvęšunum sjįlfum. Sķšan 1992 hafa nokkrar breytingar veriš geršar į XXII. kafla almennra hegningarlaga og tengjast žęr flestar įkvęšum sem varša refsivernd barna. Breytingalögin eru žessi: lög nr. 82/1998 (afnįm varšhaldsrefsingar), lög nr. 39/2000 (vitnavernd, barnaklįm o.fl.), lög nr. 14/2002 (kynferšisbrot gegn börnum, vęndi barna og unglinga) og lög nr. 40/2003 (kynferšisbrot gegn börnum og mansal).
    Į žeim 14 įrum sem lišin eru frį žvķ aš lög nr. 40/1992 tóku gildi hefur vitneskja um kynferšisbrot, einkenni žeirra og afleišingar aukist gķfurlega. Öll umręša ķ žjóšfélaginu um brotin er oršin mun opinskįrri og engum blandast lengur hugur um hve algeng žau eru og skašleg, bęši fyrir žann sem fyrir žeim veršur og samfélagiš ķ heild. Žótt dómum fyrir sumar tegundir kynferšisbrota hafi fjölgaš er ljóst aš fjöldi brota kemur aldrei fram ķ dagsljósiš og žótt žau geri žaš eru sakfellingardómar hlutfallslega fįir. Žó nśgildandi įkvęši hegningarlaga um kynferšisbrot séu ekki gömul hefur į undanförnum įrum komiš fram vaxandi gagnrżni į sum žeirra. Žau žykja ekki veita žolendum brotanna nęga réttarvernd, auk žess sem sumir telja aš hugsanlega leynist žar enn gömul og śrelt višhorf ķ afstöšu til kvenna. Sś skilgreining į hugtakinu „naušgun“ sem byggt er į ķ lögunum er ekki ķ samręmi viš hugmyndir fólks almennt um hvaš ķ slķku broti felst. Žį žykja refsiįkvaršanir dómstóla fyrir brotin vera of vęgar, ekki sķst žegar börn eru žolendur brotanna. Viš samningu žessa frumvarps hefur veriš leitast viš aš breytingarnar, sem lagt er til aš verši geršar į įkvęšunum, falli vel aš žvķ reglukerfi, sem fyrir er ķ almennum hegningarlögum, bęši almenna hluta laganna og hinum sérstaka. Ķ frumvarpinu er einnig lögš įhersla į aš sjįlfar lagagreinarnar séu einfaldar og skżrar, en śtskżringar į žeim ķ greinargerš séu ķtarlegar. Žį er jafnframt haft aš leišarljósi aš auka réttarvernd kvenna og barna og gera įkvęšin nśtķmalegri. Įhersla er lögš į aš reyna aš tryggja, svo sem framast er unnt meš löggjöf, aš frišhelgi, sjįlfsįkvöršunarréttur, kynfrelsi og athafnafrelsi hvers einstaklings sé virt. Žį er rétt aš benda hér į aš vandkvęši varšandi sönnun brotanna verša ekki, nema aš litlu leyti, leyst meš breytingum į įkvęšum almennra hegningarlaga. Śrbętur varšandi sönnun varša réttarfar og kalla į umfjöllun og hugleišingar um breytingar į öšrum vettvangi, ž.e. į įkvęšum laga um mešferš opinberra mįla, nr. 19/1991, og aš einhverju leyti einnig breytt višhorf dómstóla til sönnunar ķ kynferšisbrotamįlum. Hér veršur žó aš įrétta aš sönnun ķ kynferšisbrotamįlum er alltaf erfiš, ešli mįlsins samkvęmt, auk žess sem mannréttindareglur kunna aš setja mögulegum breytingum į žessu sviši takmörk.
    Įkvęšum XXII. kafla hegningarlaganna, nr. 19/1940, sbr. lög nr. 40/1992, um kynferšisbrot er žaš sameiginlegt aš varša kynlķf fólks į einhvern hįtt og veita athafnafrelsi į žvķ sviši vernd. Hagsmunir žeir sem įkvęšin eiga aš vernda eru margs konar. Sum įkvęšanna eiga aš vernda kynfrelsi fólks almennt, en önnur beinast aš žvķ aš vernda kynfrelsi žeirra sem eru minni mįttar į einhvern hįtt og žarfnast žvķ sérstakrar verndar, hvort sem žaš er vegna andlegs sjśkleika, ungs aldurs eša žess aš žeir eru öšrum hįšir. Žį eru ķ kaflanum įkvęši sem miša aš žvķ aš veita vernd gegn persónulegri og fjįrhagslegri hagnżtingu og vernda almenna žjóšfélagshagsmuni. Loks eru žar įkvęši sem ekki miša beint aš žvķ aš vernda tiltekna einstaklinga, heldur byggjast į višteknum sišferšis- og sišgęšissjónarmišum og eiga aš vernda tilfinningar fólks, auk almennra žjóšfélagshagsmuna. Įkvęšunum mį skipta ķ fjóra flokka ķ samręmi viš žessa mismunandi verndarhagsmuni. Ķ fyrsta lagi eru žaš naušgun og önnur brot gegn kynfrelsi fólks (194.–199. gr.), ķ öšru lagi kynferšisbrot gegn börnum (200.–202. gr.), ķ žrišja lagi vęndi (206. gr.) og ķ fjórša lagi brot gegn blygšunarsemi og klįm (209. gr. og 210. gr.). Žótt brotunum sé hér skipt ķ žessa fjóra flokka ķ samręmi viš hefšbundin sjónarmiš um žį hagsmuni sem žeim er ętlaš aš vernda, er rétt aš įrétta aš sameiginlegt meginmarkmiš žeirra allra er aš vernda kynfrelsiš, sjįlfsįkvöršunarrétt, frelsi og frišhelgi einstaklingsins į sviši kynlķfsins. Eins og fram kom hér ķ upphafi eru ķ žessu lagafrumvarpi tekin til endurskošunar įkvęšin ķ fyrstu flokkunum žremur.
    Į sķšustu įratugum hefur veriš fjallaš um kynferšisbrot į alžjóšlegum vettvangi. Fyrst mį žar nefna tvo samninga Sameinušu žjóšanna sem Ķsland hefur fullgilt, ž.e. samning um afnįm allrar mismununar gagnvart konum frį 1979 og samning um réttindi barnsins frį 1989 og valfrjįlsa bókun viš hann um sölu į börnum, barnavęndi og barnaklįm (2000). Frį vettvangi Sameinušu žjóšanna mį einnig nefna yfirlżsingu allsherjaržingsins um afnįm ofbeldis gagnvart konum, nr. 48/104 frį 20. desember 1993. Evrópurįšiš hefur einnig hvatt rķki til žess aš tryggja aš löggjöf veiti nęga vernd gegn kynferšisbrotum. Į žrišja evrópska rįšherrafundinum um jafnrétti kvenna og karla sem haldinn var ķ Róm 21.–22. október 1993 var samžykkt yfirlżsing um ašferšir til aš berjast gegn ofbeldi gegn konum ķ Evrópu og įlyktun um naušgun og kynferšislega misnotkun kvenna. Ķ žessu sambandi mį nefna tilmęli rįšherranefndar Evrópurįšsins frį 3. maķ 2002 (Rec. (2002) 5) um varnir gegn ofbeldi sem beinist aš konum. Žar kemur fram aš hvers kyns kynferšisleg hįttsemi gagnvart žeim sem er hįttseminni ekki samžykkur skuli vera refsiverš, einnig žótt žolandinn berjist ekki į móti atlögunni. Kynferšisleg misnotkun skuli einnig vera refsiverš, einkum fulloršins manns gagnvart barni. Žį mį nefna rammaįkvöršun Evrópusambandsins um ašgeršir til aš berjast gegn kynferšislegri misnotkun barna og barnaklįmi. Ķ dómi Mannréttindadómstóls Evrópu frį 4. desember 2003 ķ mįli M.C. gegn Bślgarķu var tališ aš bślgarska rķkiš hefši brotiš gegn jįkvęšum skyldum sķnum skv. 3. gr. og 8. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu meš žvķ aš tryggja ekki aš landslög ķ Bślgarķu og framkvęmd žeirra veittu nęga vernd gegn naušgunum og kynferšislegri misnotkun. Ķ dóminum er gerš grein fyrir lagaįkvęšum um naušgun ķ żmsum löndum Evrópu og alžjóšalögum og framkvęmd žeirra. Meš įkvęšum žessa frumvarps į aš vera tryggt aš Ķslendingar fullnęgi žeim skuldbindingum sem žeir hafa undirgengist og varša efni frumvarpsins.
    Į undanförnum įrum hafa lagaįkvęši um kynferšisbrot veriš tekin til gagngeršrar endurskošunar ķ żmsum nįgrannalöndum okkar. Markmišiš meš žessum lagabreytingum er alls stašar hiš sama. Annars vegar er ętlunin aš einfalda reglurnar og gera žęr nśtķmalegri og hins vegar aš auka vernd barna og kvenna gegn kynferšisbrotum. Žótt žetta markmiš sé flestum žjóšunum sameiginlegt eru įkvęšin meš żmsu og ólķku sniši. Noršmenn breyttu įkvęšum hegningarlaga sinna, nr. 10/1902, meš lögum nr. 76/2000 og sęnsku lögunum var breytt voriš 2005 meš lögum nr. 90/2005. Meš hinum nżju lögum var löggjöf beggja žjóšanna um kynferšisbrot breytt verulega. Mešal annars var naušgunarhugtakiš vķkkaš umtalsvert. Įriš 1998 voru kaup į kynlķfi gerš refsiverš ķ Svķžjóš meš sérstökum lögum (lag (1998:408) om förbud mot köp av sexuella tjänster). Įkvęši um žetta efni eru nś ķ sęnsku hegningarlögunum. Finnsku įkvęšunum um kynferšisbrot var breytt meš lögum nr. 563/1998. Žar er žó enn byggt į žröngri, hefšbundinni skilgreiningu į naušgunarhugtakinu. Žį hefur dómsmįlarįšherra Finnlands lagt fram į žingi frumvarp žess efnis aš gera kaup į kynlķfi refsiverš aš sęnskri fyrirmynd en óvķst er um afdrif žess. Dönskum įkvęšum um kynferšisbrot hefur ekki mikiš veriš breytt og eru žau enn ķ megindrįttum samhljóša nśgildandi ķslenskum įkvęšum. Helstu breytingarnar hafa veriš hękkun refsimarka fyrir nokkur brot. Englendingar og Ķrar hafa sett sér nż įkvęši um kynferšisbrot. Ensku lögin eru frį įrinu 2003, Sexual Offences Act 2003, og žau ķrsku frį įrinu 1990, the Criminal Law (Rape) (Amendment) Act 1990. Hjį bįšum žjóšunum er naušgun skilgreind śt frį hugtakinu samžykki ķ samręmi viš hina engilsaxnesku hefš. Af lagabreytingum žeim sem hér hafa veriš nefndar eru breytingarnar sem geršar hafa veriš į norsku og sęnsku lögunum višamestar. Eru žaš žau erlendu lög sem einkum hafa veriš höfš til hlišsjónar viš samningu lagafrumvarps žessa.
    Hér į eftir veršur fyrst fjallaš stuttlega um breytingarnar į norsku og sęnsku hegningarlögunum og ašdraganda žeirra. Sķšan veršur gerš grein fyrir żmsum almennum atrišum varšandi hvern af brotaflokkunum žremur og einstökum lagaįkvęšum sem frumvarpiš tekur til og gerš grein fyrir helstu nżmęlum sem lagt er til aš verši lögfest. Loks koma athugasemdir viš einstakar greinar frumvarpsins.

II. Įkvęši norskra og sęnskra hegningarlaga um kynferšisbrot.
1. Noregur.
    Įriš 1980 var skipuš nefnd ķ Noregi til žess aš endurskoša hegningarlögin frį 1902 (straffeloven nr. 10, 22. mai 1902). Nefndin skilaši įliti um nżjan almennan hluta hegningarlaganna įriš 1992 (NOU 1992:23). Skipuš var önnur nefnd įriš 1994 og var hlutverk hennar aš endurskoša hegningarlögin og refsiįkvęši ķ sérrefsilögum og skilaši hśn įliti um bęši almenna og sérstaka hluta hegningarlaganna įriš 2002 (NOU 2002:4), og byggšu tillögurnar um breytingar į almenna hlutanum į skżrslu eldri nefndarinnar. Mešan į vinnu žessarar nefndar stóš hafši veriš skipuš undirnefnd hennar, įriš 1995, til žess aš meta žörfina į breytingum į kynferšisbrotaköflum hegningarlaganna. Sś nefnd skilaši skżrslu įriš 1997 (NOU 1997: 23 Seksuallovbrudd – Straffelovkommisjonens delutredning VI) meš tillögum um nżjan kafla um kynferšisbrot ķ hegningarlögum. Ķ framhaldi af žessu lagši norska dómsmįlarįšuneytiš fram tillögur til endurskošunar į 19. kafla norsku hegningarlaganna, sem byggšar eru į skżrslunni frį 1997 (sjį Ot.prp. nr. 28 (1999–2000) om lov om endringer i straffeloven mv. (seksuallovbrudd)). Var kaflanum sķšan breytt ķ nśgildandi horf meš lögum nr. 76 11. įgśst 2000. Markmiš breytinganna var aš einfalda og nśtķmavęša įkvęšin og styrkja réttarvernd kvenna og barna gegn kynferšislegu ofbeldi.
    Ķ 19. kafla norsku hegningarlaganna eru įkvęši um eftirfarandi kynferšisbrot: naušgun (192. gr.), misnotkun stöšu og žess aš žolandi er hįšur hinum brotlega (193. gr. og 194. gr.), samręši og önnur kynferšismök gegn börnum (195. gr. og 196. gr.), sifjaspell (197.–199. gr.), kynferšislega įreitni og brot gegn blygšunarsemi (200. gr. og 201. gr.), hagnżtingu vęndis, kaup kynlķfs af unglingi yngri en 18 įra og klįm (202.–204. gr.). Žaš er hvorki refsivert aš selja kynlķf né kaupa kynlķf af žeim sem oršinn er 18 įra. Įkvęšunum er skipaš ķ lögin ķ ofangreindri röš meš žaš fyrir augum annars vegar aš fyrst komi brot gegn einstaklingum en sķšan brot gegn žjóšfélagslegum hagsmunum og hins vegar til žess aš hafa fremst įkvęšin um alvarlegustu brotin. Hugtakiš naušgun er rżmkaš verulega meš nżju lögunum. Naušgun felst ķ žvķ aš hafa samręši eša önnur kynferšismök meš žvķ aš beita ofbeldi eša hótunum, en tekur nś einnig til hįttsemi sem įšur varšaši vęgari višurlögum, ž.e. kynmaka viš mešvitundarlaust fólk eša žį sem geta af öšrum įstęšum ekki spornaš viš verknašinum. Žaš telst einnig naušgun aš beita ofbeldi eša hótunum til žess aš fį ašra til žess aš hafa kynmök eša til aš framkvęma samsvarandi athafnir gagnvart sjįlfum sér. Žegar metiš er hvort beitt var ofbeldi eša hótunum eša hvort žolandi var ófęr um aš sporna viš verknašinum skal tekiš tillit til žess ef žolandi var yngri en 14 įra. Įkvęši žessa efnis var sett ķ norsku hegningarlögin žegar įriš 1998 og var markmišiš aš styrkja réttarstöšu barna. Žvķ žarf minna til svo aš atlagan teljist ofbeldi žegar barn į ķ hlut. Refsing fyrir naušgun af įsetningi er fangelsi ķ 14 daga og allt aš 10 įrum. Ef brotiš felst ķ samręši er lįgmarksrefsingin 2 įra fangelsi og refsihįmarkiš 15 įra fangelsi. Naušgun af stórfelldu gįleysi er refsiverš og varšar fangelsi allt aš 5 įrum. Ef tilteknar refsihękkunarįstęšur eru fyrir hendi getur refsing fyrir naušgun af įsetningi oršiš allt aš 21 įrs fangelsi og fyrir naušgun af gįleysi fangelsi allt aš 8 įrum. Žaš į viš ef brotiš er framiš af fleiri ķ sameiningu, žaš er framiš į sérstaklega sįrsaukafullan eša meišandi hįtt, hinn brotlegi hefur įšur sętt refsingu fyrir naušgun og ef žolandi andast eša veršur fyrir verulegu lķkams- eša heilsutjóni vegna brotsins. Refsingar ķ naušgunarmįlum ķ Noregi hafa veriš aš žyngjast og er algeng refsing 3 įra fangelsi fyrir alvarlega naušgun, t.d. gagnvart ókunnugum konum. Meš breytingalögunum nr. 76/2000 voru įkvęši um misnotkun stöšu, žess aš vera öšrum hįšur og misnotkun trśnašarsambands ķ kynferšislegum tilgangi einfölduš og sameinuš. Įkvęši 214. gr. um refsibrottfall ef hinn brotlegi og žolandi gengu ķ hjónaband eftir framningu brotsins var afnumiš. Kaup į kynlķfi af unglingum yngri en 18 įra hefur veriš gert refsivert. Refsimörk fyrir kynferšisbrot gegn börnum hafa veriš žyngd. Samręši eša önnur kynferšismök gagnvart barni yngra en 14 įra varša allt aš 10 įra fangelsi og er refsilįgmarkiš 2 įra fangelsi ef brotiš felst ķ samręši. Séu tilteknar refsihękkunarįstęšur fyrir hendi er refsihįmarkiš 21 įrs fangelsi. Ein af žeim įstęšum eru endurtekin brot gagnvart barni yngra en 10 įra. Refsingar fyrir stórfelld kynferšisbrot gegn börnum hafa žyngst sķšastlišin įr. Algeng refsing fyrir slķk brot er óskiloršsbundiš fangelsi ķ 3–5 įr. Įkveša mį aš refsing skuli falla brott ef hinn brotlegi og žolandi eru į svipušum aldri og žroskastigi. Loks er refsivert aš bjóša, mišla eša óska eftir kynlķfi gegn greišslu ķ opinberum auglżsingum.

2. Svķžjóš.
    Įkvęši um kynferšisbrot eru ķ 6. kafla sęnsku hegningarlaganna (Brottsbalken), sbr. breytingalög frį 1984. Įriš 1993 var sett į fót nefnd ķ Svķžjóš til žess aš kanna żmis atriši er varša ofbeldi gegn konum og koma meš tillögur um ašgeršir til žess aš vinna gegn slķku ofbeldi. Nefnd žessi, sem kölluš var Kvinnovåldskommissionen, skilaši lokaįlitsgerš įriš 1995 og er hśn nefnd Kvinnofrid (SOU 1995:60). Ķ skżrslunni er fyrst og fremst fjallaš um ofbeldi karla gegn konum sem eru žeim nįkomnar. Eru žar geršar tillögur um ašgeršir į żmsum svišum samfélagsins, bęši ašgeršir til žess aš fyrirbyggja ofbeldi gegn konum og einnig til žess aš ašstoša konur sem oršiš hafa žolendur ofbeldis. Lagšar eru til żmsar lagabreytingar, m.a. į 6. kafla hegningarlaganna, til žess aš nį žessu markmiši, en jafnframt lögš į žaš įhersla aš lagabreytingar einar sér geti ekki leyst žaš samfélagsvandamįl sem ofbeldi gegn konum er. Žar žyrfti heilbrigšiskerfiš og félagsmįlakerfiš einnig aš koma til skjalanna og auk žess almennar upplżsingar og fręšsla til žess aš auka vitund almennings um žetta žjóšfélagsmein. Įriš 1998 var sett į fót žingnefnd (sexualbrottsutredningen) til žess aš gera śttekt į kynferšisbrotakafla hegningarlaganna. Setti hśn fram tillögur sķnar ķ skżrslunni SOU 2001:14 (Seksualbrotten. Ett ökat skydd för den sexsuella integriteten och angränsande frågor).
    Hinn 1. aprķl 2005 tóku gildi breytingar į kynferšisbrotakafla sęnsku hegningarlaganna, sbr. lög nr. 90/2005. Žar eru įkvęši um naušgun og stórfellda naušgun. Žaš er naušgun aš žvinga manneskju til samręšis eša annarra kynferšismaka meš ofbeldi eša hótunum um refsiveršan verknaš. Naušgunarhugtakiš er rżmkaš, m.a. meš žvķ aš misnotkun fólks sem ekki getur spornaš viš kynmökunum, t.d. vegna mešvitundarleysis, svefns, ölvunar o.fl., telst nś til naušgunar. Ķ žeim tilvikum er žaš ekki skilyrši aš žolandi sé žvingašur til kynmakanna. Litiš er svo į aš manneskja sem er mešvitundarlaus, sofandi, ölvuš eša undir įhrifum annarra vķmuefna, veik, slösuš eša andlega sködduš geti veriš ķ svo bjargarlausu įstandi aš ekki eigi viš aš tala um aš hśn sé žvinguš til kynmaka. Hśn hafi ekki skiliš žaš sem fram fór og geti žvķ ekki tekiš afstöšu til žess. Žaš telst nś til naušgunar aš misnota žetta įstand annarrar manneskju til kynmaka. Naušgun varšar 2–6 įra fangelsi. Séu ašstęšur viš brotiš mildandi er hįmarksrefsing 4 įra fangelsi. Sé brotiš hins vegar stórfellt er lįgmarksrefsing 4 įra fangelsi og hįmarksrefsing 10 įra fangelsi. Įkvęši um kynferšislega naušung er enn ķ kaflanum en innihald žess er mun žrengra en įšur žar sem fleiri tilvik teljast nś til naušgunar. Brotiš varšar fangelsi allt aš 2 įrum. Sé brotiš gróft er refsingin 6 mįnaša og allt aš 6 įra fangelsi. Žį eru įkvęši um misnotkun į ašstöšu ķ kynferšislegum tilgangi sem varšar fangelsi allt aš 2 įrum. Sé brotiš gróft er refsingin fangelsi ķ 6 mįnuši og allt aš 4 įrum. Ķ nżja kynferšisbrotakaflanum eru kynferšisbrot gegn börnum greind frį kynferšisbrotum gegn fulloršnum. Refsivernd barna er aukin meš žvķ aš sett eru sérįkvęši um naušgun og ašrar kynferšislegar įrįsir gegn börnum. Greint er į milli naušgunar og stórfelldrar naušgunar. Samręši eša önnur sambęrileg kynferšismök gagnvart barni yngra en 15 įra telst naušgun. Žess er ekki krafist aš beitt sé ofbeldi, hótunum eša naušung til žess aš brot teljist naušgun gegn barni. Naušgun gagnvart barni varšar 2–6 įra fangelsi. Kynmök viš börn į aldrinum 15–17 įra teljast einnig til naušgunar og varša sömu refsingu ef barniš er afkomandi hins brotlega eša hefur veriš fališ honum til fósturs eša uppeldis. Sé brotiš stórfellt er refsingin 4–10 įra fangelsi. Sé beitt ofbeldi eša hótunum hefur žaš įhrif į mat į grófleika brotsins. Viš mat į žvķ hvort brotiš telst stórfelld naušgun skal taka tillit til žess hvort hinn brotlegi hefur beitt ofbeldi eša hótun um refsiveršan verknaš, hvort fleiri eru žįtttakendur ķ broti eša hvort hinn brotlegi hefur meš hlišsjón af hįttalagi sķnu og ungum aldri barnsins sżnt af sér sérstakt tillitsleysi eša ruddaskap. Kynferšisleg įreitni er refsiverš og einnig kaup į kynlķfsžjónustu af börnum. Įkvęši um sifjaspell eru óbreytt. Įkvęši laga nr. 408/1998, um bann viš kaupum į kynlķfsžjónustu, var fęrt yfir ķ hegningarlögin. Varšar brotiš sektum eša fangelsi allt aš 6 mįnušum. Hagnżting vęndis er refsiverš.

III. Naušgun og önnur brot gegn kynfrelsi fólks, 194.–199. gr., sbr. 205. gr. hgl.
1. Uppbygging nśgildandi įkvęša
    Brotum gegn 194.–199. gr. hgl., ž.e. naušgun og öšrum brotum gegn kynfrelsi fólks, er žaš sameiginlegt aš žar fer fram samręši eša önnur kynferšismök gegn vilja žolanda. Žaš sem greinir žessi brot hins vegar aš er žaš aš mismunandi verknašarašferšum er beitt til žess aš nį fram kynmökunum og lķtur löggjafinn žau misalvarlegum augum eftir žvķ hver verknašarašferšin er. Mikilvęgasta įkvęšiš ķ žessum flokki, og žaš sem oftast reynir į fyrir dómstólum, er 194. gr. um naušgun. Sś ašferš, sem beitt er viš naušgun, er ofbeldi eša hótun um ofbeldi. Hśn er alvarlegust žessara brota og varšar žyngstu refsingunni, fangelsi ekki skemur en 1 įr og allt aš 16 įrum. Brot gegn öšrum įkvęšum kaflans en 194. gr. teljast ekki naušgun ķ lagatęknilegri merkingu žess hugtaks. Sé beitt hótun um annaš en ofbeldi fellur hįttsemin undir 195. gr. hgl. sem fjallar um ašra ólögmęta kynferšisnaušung. Misneyting er verknašarašferš sem beitt er skv. 196.–198. gr. og skv. 199. gr. er beitt blekkingarašferš, sem leišir til sviksamlegra kynferšismaka. Brot gegn 195.–199. gr. varša mun vęgari refsingu en naušgun skv. 194. gr., eša fangelsi allt aš 3, 4 eša 6 įrum. Auk žess reynir mun sjaldnar į žessi įkvęši fyrir dómstólum en įkvęši 194. gr. žótt į sķšustu įrum hafi ķ auknum męli reynt į įkvęši 196. gr. Af žessu er ljóst aš ķ nśgildandi lögum er mikiš lagt upp śr žeirri verknašarašferš sem notuš er viš aš brjóta gegn kynfrelsi fólks. Ofbeldi žykir langalvarlegasta ašferšin og žau brot ein žar sem beitt er ofbeldi eša hótun um žaš teljast naušgun. Žessi skipting brotanna eftir verknašarašferšum į sér langa sögu ķ ķslenskum rétti og er ķ samręmi viš žaš sem tķškast ķ germönskum rétti, sbr. žżskan og norręnan rétt. Įlitamįl er hins vegar hvort rétt sé aš gera žennan mikla greinarmun į brotunum eftir verknašarašferšum žvķ aš žį er hętta į aš žaš sem er žungamišjan ķ brotunum, brotiš gegn kynfrelsi fólks, falli ķ skuggann. Ašalatriši kynferšisbrots er aš brotiš hefur veriš gegn sjįlfsįkvöršunarrétti fólks varšandi kynlķf, frelsi žess og frišhelgi og žaš er alvarlegast fyrir žolendur brotanna. Ķ samręmi viš žaš sjónarmiš er lagt til ķ frumvarpi žessu aš dregiš verši śr nśgildandi įherslu į verknašarašferšir og meginįherslan lögš į žaš aš meš brotunum eru höfš kynmök viš žolanda įn žess aš samžykki hans sé fyrir hendi og žannig brotiš gegn sjįlfsįkvöršunarrétti og athafnafrelsi hans ķ kynlķfi.

2. Naušgun, ólögmęt kynferšisnaušung skv. 195. gr.
    Tvö įkvęši ķ XXII. kafla hgl. fjalla um hįttsemi sem brżtur gegn athafnafrelsi manna ķ kynlķfi meš naušung. Žetta eru 194. gr., žar sem ofbeldi er einnig verknašarašferš, og 195. gr. Munurinn į žessum tveimur įkvęšum felst ķ žeim naušungarašferšum, hótunum, sem notašar eru viš aš nį fram samręši eša öšrum kynferšismökum. Sé beitt hótun um ofbeldi er brotiš naušgun, sem fellur undir 194. gr., en sé beitt hótun um annaš en ofbeldi er brotiš önnur ólögmęt kynferšisnaušung, sem fellur undir 195. gr. hgl. Įkvęši 194. gr. tekur žvķ, auk beinnar valdbeitingar, til ólögmętra ofbeldishótana, en ekki annarra hótana. Ólögmętar hótanir um allt annaš en ofbeldi falla undir 195. gr. Žar segir aš hver sem meš annars konar ólögmętri naušung žröngvar manni til samręšis eša annarra kynferšismaka, skuli sęta fangelsi allt aš 6 įrum. Meš oršunum „annars konar“ er ķ raun veriš aš vķsa til 194. gr. Hótanir žęr, sem falla undir 195. gr. eru ekki eins alvarlegar og hótanir skv. 194. gr. Markmišiš er žó hiš sama ķ bįšum tilvikum, ž.e. aš žvinga manneskju til kynmaka. Ķ 195. gr. er ekki tilgreint ķ hverju hótanir samkvęmt įkvęšinu geta veriš fólgnar. Samkvęmt lögskżringargögnum og tślkunum fręšimanna falla hér undir hótanir um sakburš, eignaspjöll, uppsögn į vinnustaš eša óhagstęš starfskjör og hótanir um annaš verulegt óhagręši, t.d. ęrumeišingar. Sé litiš til dómaframkvęmdar kemur ķ ljós aš frį įrinu 1977 hafa ašeins gengiš fjórir dómar ķ Hęstarétti žar sem sakfellt er fyrir brot gegn 195. gr. Žį hefur tvisvar veriš skilaš sératkvęši ķ dómum Hęstaréttar žar sem tališ var aš įkvęšiš ętti viš. Ķ öšrum dóminum sżknaši meiri hluti Hęstaréttar (H 10. október 2002, nr. 182/2002), en ķ hinum var dęmt fyrir brot gegn 194. gr. (H 13. mars 2003, nr. 420/2002). Einn hinna fjögurra sakfellingardóma féll fyrir lagabreytinguna įriš 1992, ž.e. H 1984:1181, en hinir dómarnir žrķr gengu allir eftir 1992.
    Ķ öllum dómunum fjórum žar sem sakfellt var fyrir brot gegn 195. gr. beitti įkęrši einhvers konar yfirburšum til žess aš žvinga žolanda til kynmaka. Yfirburšir hans umfram žolanda voru ķ einu tilviki yfirburšir gešsjśks, ölvašs ungs manns undir lyfjaįhrifum gagnvart gamalli konu og ķ öšru tilviki yfirburšir mišaldra karlmanns gagnvart 16 įra stślku. Žį fólust yfirburšir ķ žvķ aš brotamenn voru fleiri saman eša žolandi var einn meš įkęrša fjarri öšru fólki. Sś ašferš sem beitt var er vissulega vęgari en beitt hefur veriš ķ žeim mįlum žar sem 194. gr. hefur žótt eiga viš. Žó mį segja aš neytt hafi veriš aflsmunar og erfitt aš hugsa sér aš neitt annaš hafi legiš ķ loftinu en hótun um aš beita ofbeldi ef į žyrfti aš halda. Žvķ veršur ekki séš aš sį munur sé į žessum brotum annars vegar og brotum gegn 194. gr. um naušgun žar sem beitt er lįgmarksofbeldi hins vegar aš žaš réttlęti žann mun į mati į žessum tilvikum aš žau heyri undir ólķk refsiįkvęši meš mismunandi refsimörkum. Auk žess fellur hótun um ofbeldi undir ašferšir skv. 194. gr. Žaš er nóg aš einungis sé um slķka hótun aš ręša, hvort sem hśn er lįtin ķ ljós meš oršum eša lįtęši. Henni žarf ekki aš fylgja ofbeldi ķ raun. Žvķ eru żmis rök sem benda til žess aš žau tilvik, sem dęmd hafa veriš sem brot gegn 195. gr. um ólögmęta kynferšisnaušung, hefšu getaš falliš undir 194. gr. sem hótun um aš beita ofbeldi ef ekki hefši veriš lįtiš aš vilja įkęrša.
    Nišurstašan er žvķ sś aš ekki sé įstęša til aš gera mun į hótunum um ofbeldi og öšrum hótunum sem verknašarašferšum viš framningu kynferšisbrota. Ekki skipti mįli hvort hótaš er ofbeldi eša einhverju öšru ef hótunin hefur žau įhrif aš hinn brotlegi nęr fram kynmökum sem ella hefšu ekki įtt sér staš. Hótanir um eitthvaš annaš en ofbeldi eru einnig fremur óraunhęfar. Mį ķ žvķ sambandi vķsa til žeirra dęma sem fręšimenn nefna um slķkt, en į žvķlķkar hótanir hefur aldrei reynt sem verknašarašferšir ķ kynferšisbrotamįlum fyrir ķslenskum dómstólum. Veršur einnig aš telja fremur ólķklegt aš unnt sé aš žvinga manneskju til kynmaka meš žvķ aš hóta henni eignaspjöllum eša ęrumeišingum. Og žó svo vęri eru vandséš rök fyrir žvķ, aš kynmök fengin meš slķkri hótun séu svo miklu vęgara brot en kynmök sem fengin eru meš hótunum um ofbeldi, aš žaš réttlęti aš žau teljist ekki til naušgunar. Einnig veršur aš ętla, aš ķ žeim örfįu dómum Hęstaréttar, žar sem reynt hefur į įkvęši 195. gr. hefši ķ flestum tilvikum veriš unnt aš rökstyšja, aš beitt hafi veriš hótunum um ofbeldi. Žvķ er lagt til ķ frumvarpi žessu, aš įkvęši 195. gr. hgl. um ašra ólögmęta kynferšisnaušung falli brott og 194. gr. um naušgun taki til allra hótana sem verknašarašferšar, en ekki eingöngu ofbeldishótana, eins og nś er. Žessi leiš hefur veriš farin bęši ķ norskum og sęnskum rétti, sbr. upphaf 192. gr. norsku hgl. nr. 10/1902, sbr. lög nr. 76/2000: „Den som a) skaffer seg seksuell omgang ved vold eller ved truende adferd …“ og įkvęši 1. gr. 6. kafla sęnska brottsbalken, sbr. lög nr. 90/2005: „Den som genom misshandel eller annars med våld eller genom hot om brottslig gerning tvingar en person till samlag …“ Sęnska įkvęšiš er žó heldur žrengra en žaš norska aš žvķ leyti aš efni hótunar žarf aš snśast um žaš aš fremja einhvers konar refsiveršan verknaš. Žaš getur žó veriš hvaša refsiverši verknašur sem er, hvort sem hann bitnar į mönnum eša munum, t.d. eignaspjöll.

3. Naušgun, misneyting skv. 196. gr.
    Ķ 196. gr. hgl. er lögš refsing viš žvķ aš notfęra sér bįgt įstand žolanda til žess aš hafa viš hann samręši eša önnur kynferšismök. Žaš tekur bęši til žess aš notfęra sér gešveiki eša ašra andlega annmarka ķ žessu skyni og žaš aš žannig er įstatt um žolanda aš öšru leyti aš hann getur ekki spornaš viš verknašinum eša skiliš žżšingu hans. Brot gegn įkvęšinu er misneytingarbrot. Žaš eitt aš hafa kynmök viš gešveikt fólk eša ašra sem falla undir įkvęšiš er ekki refsivert heldur žaš aš misnota įstand žess ķ žessu skyni, sbr. oršalagiš „notfęrir sér“. Viš skilgreiningu į hugtakinu gešveiki veršur aš styšjast viš skilgreiningar hugtaksins ķ lęknisfręšinni eins og annars stašar ķ hegningarlögum žar sem žetta hugtak kemur fyrir. Inntak žess getur žvķ breyst ķ tķmans rįs. Fólk haldiš andlegum annmörkum er t.d. žroskaheft fólk. Einnig gęti falliš hér undir fólk sem žjįist af sįlręnum truflunum, en žęr žurfa žį vęntanlega aš vera nokkuš varanlegar. Hiš veiklaša įstand žarf aš vera fyrir hendi į verknašarstundu. Seinni verknašarlišur įkvęšisins tekur til annars vanmįttarįstands sem getur įtt viš żmiss konar skammvinnar truflarnir. Mį žar nefna ręnuleysi vegna įfengisneyslu eša fķkniefnaneyslu, svefn, dįleišsluįstand, yfirliš eša annaš mešvitundarleysi, t.d. af völdum deyfilyfja. Įstand žetta er žó ekki til komiš fyrir tilverknaš hins brotlega, žvķ aš slķk tilvik falla beint undir 2. mįlsl. 194. gr., heldur notfęrir hann sér įstand sem žegar er fyrir hendi. Brot gegn 196. gr. telst ekki naušgun ķ lagatęknilegri merkingu žess hugtaks og varšar fangelsi allt aš 6 įrum, sem er mun vęgari refsing en męlt er fyrir um ķ 194. gr. hgl. um naušgun.
    Samkvęmt könnun į dómum Hęstaréttar sem nęr aftur til įrsins 1977 og fram til jśnķloka 2005 gengu 24 dómar ķ Hęstarétti žar sem sakfellt var fyrir brot gegn 196. gr. Yfirlit yfir žessa dóma er aš finna ķ greininni Slęgš eša ofbeldi? Um įkvęši 196. gr. hgl. (sjį: Ragnheišur Bragadóttir: Slęgš eša ofbeldi? Um įkvęši 196. gr. hgl. Rannsóknir ķ félagsvķsindum VI, Lagadeild, Félagsvķsindastofnun Hįskóla Ķslands, 2005). Žar mį sjį aš engin mįl vegna brota gegn įkvęšinu komu til Hęstaréttar fyrstu 9 įr könnunartķmabilsins, ž.e. į įrunum 1977–1985. Sķšan žį hafa falliš dómar um brot gegn įkvęšinu flest įrin, flestir įriš 2003, eša 5 talsins. Elstu dómarnir fjalla um misnotkun žroskahefts fólks, en įriš 1991 féll fyrsti dómurinn žar sem brotiš var gegn sofandi konu. Slķkum dómum hefur fjölgaš į undanförnum įrum. Žį mį einnig sjį af yfirlitinu aš refsingar fyrir brot gegn 196. gr. eru aš žyngjast. Žaš vekur einnig athygli aš įkvęši 196. gr. hgl., sem ętlaš er aš vernda sérstaklega gešveika og andlega vanheila, viršist verka ķ žveröfuga įtt žannig aš žeir njóta ķ raun lakari réttarverndar en žeir sem heilbrigšir eru. Žessa fullyršingu mį rökstyšja meš žvķ aš engir dómar viršast hafa gengiš ķ Hęstarétti žar sem refsaš er fyrir naušgun skv. 194. gr. og žolandi er andlega vanheill. Brot gegn žeim viršast alltaf felld undir 196. gr., sem varšar mun vęgari refsingu en naušgun skv. 194. gr. Rökin eru sjįlfsagt žau aš ekki hafi veriš beitt ofbeldi. En žvķ mį svara til aš oft žarf brotamašurinn ekki aš beita ofbeldi žvķ aš sį sem er andlega fatlašur lętur undan įn žess. Ógnandi framkoma eša skipanir geta nęgt til žess aš hinn brotlegi nįi fram vilja sķnum og ķ slķkri hegšun felast oft hótanir um ofbeldi sem nęgja til žess aš hįttsemi falli undir 194. gr. um naušgun.
    Dómum fyrir brot gegn 196. gr. hgl. hefur fjölgaš mjög į sķšastlišnum įrum. Hér er um alvarleg afbrot aš ręša sem fela ķ sér mikla misgerš viš brotažola. Žau brot sem framin eru meš ofbeldi eša hótun um ofbeldi, ž.e. naušgun, eru litin alvarlegri augum af löggjafanum og žar meš ķ dómaframkvęmd. Žaš er žó erfitt aš rökstyšja hvers vegna samręši sem komiš er fram meš ofbeldi sé alvarlegra afbrot en samręši viš ręnulausa manneskju, sem jafnvel er sofandi ķ eigin rśmi og į sér einskis ills von, eša žroskahefta konu, sem er varnarlaus og getur enga björg sér veitt. Telja veršur aš žessi įhersla į ofbeldi sem verknašaržįtt sé śrelt og endurspegli ekki žann veruleika sem žolendur brotanna upplifa. Žaš alvarlegasta viš brot skv. 194.–199. gr. hgl. er aš meš verknašinum er brotiš gegn kynfrelsi fólks, athafnafrelsi žess, frišhelgi og sjįlfsįkvöršunarrétti ķ kynlķfi. Ķ žvķ felst ofbeldi ķ vķštękri merkingu žess oršs, ofbeldi sem er alvarlegra en ofbeldi sem verknašarašferš ķ 194. gr. Žvķ mį rökstyšja aš ekki sé rétt aš gera žann mun į einstökum brotum gegn kynfrelsi fólks sem nś er geršur eftir žvķ hvaša verknašarašferš er beitt. Kynferšisbrot gegn gešveiku, žroskaheftu, sofandi og mešvitundarlausu fólki eru jafnalvarleg afbrot og naušgun skv. 194. gr. hgl. Sś stašreynd žarf aš endurspeglast ķ löggjöfinni.
    Samkvęmt norsku hegningarlögunum, sbr. breytingalög nr. 76/2000, telst žaš til naušgunar aš hafa kynmök viš mešvitundarlaust og annaš bjargarlaust fólk. Žar segir ķ 192. gr. „Den som … b) har seksuell omgang med noen som er bevisstløs eller av andre grunner ute av stand til å motsette seg handlingen … straffes for voldtekt med fengsel inntil 10 år.“ Įkvęši um brot gegn gešveiku og žroskaheftu fólki er ķ 2. mgr. 193. gr. og telst žaš brot ekki til naušgunar ķ norskum rétti. Įkvęšiš er svohljóšandi: „På samme måte [innskot: ž.e. meš fangelsi allt aš 5 įrum] straffes den som skaffer seg eller en annen seksuell omgang ved å utnytte noens psykiske lidelse eller psykiske utviklingshemming.“ Samkvęmt sęnsku įkvęšunum teljast öll žessi brot hins vegar til naušgunar. Ķ 1. mgr. 1. gr. sęnsku hegningarlaganna er įkvęši um refsingu fyrir naušgun, sem varšar fangelsi ķ 2 til 6 įr. Ķ 2. mgr. įkvęšisins segir „Detsamma gäller den som med en person genomför ett samlag eller en sexuell handling som enligt första stycket är jämförlig med samlag genom att otillbörligt utnyttja att personen på grund av medvetslöshet, sömn, berusning eller annan drogpåverkan, sjukdom, kroppsskada eller psykisk störning eller annars med hänsyn till omständigheterna befinner sig i ett hjälplöst tillstånd.“
    Meš hlišsjón af alvarleika brota gegn 196. gr. er lagt til aš tekin verši upp sś meginstefna sem fram kemur ķ hinum nżju įkvęšum Noršmanna og Svķa aš samręši og önnur kynferšismök žar sem hinn brotlegi notfęrir sér ręnuleysi eša annars konar vanmįtt til žess aš brjóta gegn kynfrelsi fólks verši skilgreind sem naušgun. Einnig falli misnotkun gešveiks og andlega fatlašs fólks undir naušgunarhugtakiš. Auk norsks og sęnsks réttar er naušgun skilgreind meš žessum hętti ķ rétti margra žjóša ķ Evrópu og mį žar nefna belgķskan, franskan, tékkneskan og ungverskan rétt. Meš žvķ aš vķkka śt naušgunarhugtak laganna og skilgreina brot sem nś falla undir 196. gr. sem naušgun er višurkennt aš žungamišja brota gegn 196. gr. er, eins og į viš um 194. gr., aš samręši eša önnur kynferšismök fara fram gegn vilja žolanda, ž.e. įn samžykkis hans. Ķ bįšum tilvikum er brotiš gegn sjįlfsįkvöršunarrétti, athafnafrelsi og kynfrelsi hans og eru žau hugtök ešlilegri grundvöllur aš skilgreiningu brotanna en verknašarašferš sś sem beitt er viš žau. Žessi vķštęka skilgeining į naušgunarhugtakinu er einnig betur ķ samręmi viš réttarvitund fólks og almenna mįltilfinningu.

4. Misneyting skv. 197. gr. og 198. gr.
    Ķ 197. og 198. gr. hgl. eru fremur sérhęfš įkvęši žar sem refsing er lögš viš žvķ aš misnota ašstöšu til žess aš nį fram kynmökum. Rétt er aš hafa įkvęši um žessa kynferšislegu misneytingu įfram ķ lögum, enda eru hér hagsmunir ķ hśfi sem sjįlfsagt er aš njóti refsiverndar. Svipuš įkvęši eru ķ 193. gr. og 194. gr. norsku hegningarlaganna, sbr. breytingalög nr. 76/2000. Ķ 3. gr. 6. kafla sęnsku hegningarlaganna er įkvęši um misnotkun žess sem er hįšur hinum brotlega „… genom att allvarligt missbruka att personen befinner sig i beroendeställning till gärningsmannen …“ Žetta įkvęši er ekki eins ķtarlegt og norska įkvęšiš og nśgildandi įkvęši almennra hegningarlaga, nr. 19/1940. Telja veršur aš sęnska įkvęšiš sé of vķštękt og almennt oršaš, mišaš viš žęr kröfur sem ķslenskir dómstólar gera til skżrleika refsiheimilda.
    Samkvęmt 197. gr. hgl. liggur allt aš 4 įra fangelsi viš žvķ aš umsjónarmašur eša starfsmašur į tilteknum stofnunum hafi kynmök viš vistmann į stofnuninni. Bann viš kynmökum er algert. Samžykki vistmanns leysir geranda žar ekki undan refsingu. Žaš skiptir jafnvel ekki mįli žótt vistmašur hafi įtt frumkvęši aš mökunum. Ekki žarf aš sżna fram į aš um misneytingu hafi veriš aš ręša ķ einstökum tilfellum. Eigi starfsmašur og vistmašur ķ kynferšislegu sambandi viš žessar ašstęšur er alltaf hętta į aš žar sé um misneytingu aš ręša og žaš vill löggjafinn foršast. Įkvęšinu er žvķ ętlaš aš koma ķ veg fyrir aš starfsmenn misnoti ašstöšu sķna og vald gagnvart vistmönnum og notfęri sér ašstęšur žeirra. Stofnanirnar sem taldar eru upp ķ įkvęšinu eru žess ešlis aš žangaš vistast menn oftast gegn vilja sķnum. Brot starfsmanns gegn vistmönnum er auk žess mikiš trśnašarbrot. Ašeins einu sinni hefur reynt į žetta įkvęši ķ Hęstarétti. Žaš var ķ H 1993:2242 žar sem mašur var dęmdur ķ 5 mįnaša fangelsi, žar af 3 mįnuši skiloršsbundna, fyrir aš hafa mök viš 32 įra žroskahefta konu, en hann var starfsmašur į sambżli fyrir fatlaša žar sem hśn var vistmašur. Breytingar žęr sem lagšar eru til į įkvęši 197. gr. hgl. varša stofnanir žęr sem taldar eru upp ķ įkvęšinu og er gerš grein fyrir žeim ķ athugasemdum meš įkvęši 5. gr. frumvarpsins hér į eftir.
    Ķ Danmörku hefur veriš tališ aš įkvęši ķ dönsku hegningarlögunum, sem samsvarar 197. gr. hgl. (219. gr.), standi ekki ķ vegi fyrir žvķ aš unnt sé aš veita fötlušum kynfręšslu og ašstoš viš aš stunda kynlķf. Aš sjįlfsögšu er žį gert rįš fyrir aš hinn fatlaši óski eftir žvķ aš fį slķka ašstoš. Ķ lögum nr. 59/1992, um mįlefni fatlašra, eru įkvęši um žį žjónustu sem tryggja skal fötlušum. Ekkert er žar fjallaš um ašstoš viš fatlaša į sviši kynlķfs. Ķ 8. gr. laganna kemur fram aš veita skuli „fötlušum žjónustu sem mišar aš žvķ aš gera žeim kleift aš lifa og starfa ķ ešlilegu samfélagi viš ašra.“ Stošžjónustan skal m.a. mišast viš „žarfir fatlašra fyrir sįlfręšižjónustu, rįšgjöf, félagslegan stušning og félagslegt samneyti, žar meš tališ aš njóta tómstunda og menningarlķfs.“ Aušvitaš mętti hugsa sér aš į grundvelli žessa įkvęšis ęttu fatlašir rétt į ašstoš viš aš stunda kynlķf. Žaš vęri žó miklu heppilegra aš skżrt vęri kvešiš į um slķka ašstoš og nįnari skilyrši hennar ķ lögum. Slķk įkvęši eiga heima ķ lögum um mįlefni fatlašra og veršur žvķ ekki frekar fjallaš um žetta efni hér.
    Ķ 1. mgr. 198. gr. hgl. er lögš refsing viš žvķ aš hafa kynmök viš manneskju utan hjónabands eša óvķgšrar sambśšar meš žvķ aš misnota freklega žį ašstöšu sķna aš manneskjan sé hįš geranda fjįrhagslega, ķ atvinnu sinni eša sem skjólstęšingur ķ trśnašarsambandi. Įkvęši žessa efnis var nżtt ķ hegningarlögunum įriš 1940 og var žvķ breytt nokkuš meš lögum nr. 40/1992. Rökin aš baki refsinęmi žessa verknašar eru žau aš koma ķ veg fyrir aš mašur notfęri sér fjįrhagslega yfirburši sķna eša yfirmenn beiti undirmenn sķna kśgun til žess aš fį framgengt kynferšislegum vilja sķnum og misnoti meš žvķ ašstöšu sķna. Einnig er ętlunin aš vernda einstaklinga sem eru ķ trśnašarsambandi viš fagašila vegna ašstęšna sinna, t.d. žegar um er aš ręša samband lęknis, hjśkrunarfręšings, sįlfręšings, félagsrįšgjafa, prests eša annars sįlusorgara viš skjólstęšing sinn. Ašferšin viš brotiš er misneyting žar sem hinn brotlegi notfęrir sér ašstöšu sķna į ótilhlżšilegan hįtt. Samžykki dugir ekki sem refsileysisįstęša og ętti ekki heldur aš hafa įhrif til mildunar refsingar. Įkvęšiš į tępast viš nema hinn brotlegi eigi frumkvęši aš kynmökunum. Efnisinntak įkvęšisins er žrengt meš žvķ aš gera žį kröfu aš hann misnoti ašstöšu sķna freklega. Ķ samsvarandi įkvęši ķ dönsku hegningarlögunum (220. gr.) er talaš um „grovt misbrug“ og ķ sęnsku lögunum „att allvarligt missbruka“ (3. gr. 6. kafla). Ķ norsku lögunum (1. mgr. 193. gr.) er efnisinntakiš ekki takmarkaš meš žessum hętti ķ įkvęšinu sjįlfu žótt slķk takmörkun eigi sér staš ķ reynd viš beitingu įkvęšisins. Žótt žaš sé sišferšislega įmęlisvert aš misnota ašstöšu eša trśnaš sem manni er sżndur viš žęr ašstęšur sem lżst er ķ įkvęšinu ķ kynferšislegum tilgangi er ešlilegt aš žrengja efnisinntak įkvęšisins žannig aš ekki sé öll misnotkun refsiverš viš žęr ašstęšur sem žar er lżst heldur ašeins sś sem telst gróf. Er žaš gert meš įskilnaši um freklega misnotkun. Žaš er hįš mati dómstóla hvaša hįttsemi telst frekleg misnotkun og fer žaš eftir ašstęšum hverju sinni. Viš žaš mat žarf aš kanna aldur, reynslu og hegšun ašila, auk tengsla žeirra, m.a. hvaša yfirburši gerandi hefur umfram žolanda. Sumar starfsstéttir hafa sett sér sišareglur um starfsemi sķna og samskipti viš skjólstęšinga. Slķkar reglur geta veriš til leišbeiningar viš matiš, en skera žar ekki śr. Samkvęmt įkvęšinu geta ašilar mįls ekki veriš ķ hjśskap saman eša óvķgšri sambśš en aš sjįlfsögšu ķ hjśskap eša óvķgšri sambśš meš öšrum. Refsimörk eru mismunandi eftir žvķ hver aldur žolanda er. Ef hann er yngri en 18 įra varšar brotiš fangelsi allt aš 6 įrum, en ella allt aš 3 įrum. Aldrei hefur reynt į įkvęši 1. mgr. 198. gr. ķ dómum Hęstaréttar. Ķ frumvarpi žessu er lagt til aš efnisinntak įkvęšisins verši rżmkaš žannig aš ekki verši lengur skilyrši aš hįttsemin eigi sér staš utan hjónabands eša óvķgšrar sambśšar. Nįnar veršur fjallaš um žetta atriši ķ skżringum meš 6. gr. frumvarpsins.
    Ķ 2. mgr. 198. gr. er įkvęši um kynferšislega įreitni. Žar segir: „Önnur kynferšisleg įreitni en sś sem greinir ķ 1. mgr. varšar fangelsi allt aš 2 įrum.“ Er žetta eina įkvęšiš um refsinęmi kynferšislegrar įreitni ķ žessum hluta kynferšisbrotakaflans. Įkvęšiš var nżmęli ķ breytingalögunum frį 1992. Žaš var žó ekki ķ upphaflega frumvarpinu, sem varš aš lögum nr. 40/1992, heldur var žvķ bętt inn ķ frumvarpiš ķ mešförum žingsins (sjį nefndarįlit meiri hluta allsherjarnefndar, žskj. 826, 58. mįl į 115. löggjafaržingi). Žar segir aš ķ lagafrumvarpinu séu įkvęši um kynferšislega įreitni gagnvart börnum en ekki séu žar „sambęrileg įkvęši um slķka įreitni gagnvart fulloršnum og er žvķ žess vegna bętt ķ greinina.“ Stašsetning įkvęšisins um kynferšislega įreitni ķ 198. gr. er óheppileg og til žess fallin aš valda misskilningi. Žaš mį rökstyšja meš žvķ aš žar sem įkvęšiš er ķ 198. gr., sem fjallar um kynferšislega misnotkun ķ įkvešnum samböndum, liggi beint viš aš įlykta sem svo, aš kynferšisleg įreitni sé refsiverš skv. 2. mgr. ef hśn į sér staš viš žęr ašstęšur sem lżst er ķ 1. mgr. Tilvķsun ķ 2. mgr. 198. gr. til 1. mgr. įkvęšisins żtir undir žessa įlyktun. Hafi ętlunin veriš sś aš ķ 2. mįlsl. 198. gr. (nś 2. mgr. 198. gr.) vęri almennt įkvęši um refsinęmi kynferšislegrar įreitni viš hvaša ašstęšur sem er, eins og ummęli ķ įliti meiri hluta allsherjarnefndar benda til, veršur aš segja aš sś ętlun löggjafans komist ekki til skila ķ įkvęšinu eins og žaš er nś śr garši gert.
    Ekki hefur reynt į įkvęši 2. mgr. 198. gr. ķ dómum Hęstaréttar. Ašeins er kunnugt um einn dóm hérašsdóms žar sem žessu įkvęši hefur veriš beitt. Žaš er dómur hérašsdóms Noršurlands eystra frį 8. mars 1996. Žar var mašur sakfelldur fyrir brot gegn 2. mįlsl. 198. gr. (nś 2. mgr. um kynferšislega įreitni) og 209. gr. (brot gegn blygšunarsemi) fyrir aš hafa haft ķ frammi żmsa kynferšislega tilburši gagnvart 17 įra pilti sem bjó į sama gistiheimili og įkęrši. Engin žau tengsl sem įkvęšiš įskilur voru į milli įkęrša og piltsins. Til grundvallar sakfellingu liggur sjįlfsagt žaš sjónarmiš sem kemur fram ķ įliti meiri hluta allsherjarnefndar, ž.e. aš ķ 2. mįlsl. 198. gr. (nś 2. mgr.) felist almennt įkvęši um refsinęmi kynferšislegrar įreitni. Af framansögšu er ljóst aš sś refsivernd sem fólk nżtur gegn kynferšislegri įreitni er of óljós ķ nśgildandi lögum. Žvķ er lagt til ķ frumvarpi žessu aš ķ staš įkvęšis 2. mgr. 198. gr. verši lögfest nżtt almennt įkvęši ķ 199. gr. um kynferšislega įreitni gagnvart žeim sem ekki hefur samžykkt slķka hįttsemi. Eigi žaš įkvęši viš um kynferšislega įreitni, sama viš hvaša ašstęšur hśn į sér staš.

5. Svik skv. 199. gr.
    Ķ 199. gr. hgl. er lögš refsing viš žrenns konar tilvikum žar sem hinn brotlegi notfęrir sér villu žolanda til žess aš hafa viš hann samręši eša önnur kynferšismök. Refsinęmi hįttseminnar byggist į žvķ aš samžykki til kynmakanna er ekki fengiš meš ešlilegum hętti heldur er žaš fengiš meš blekkingum. Ķ 1. mgr. 199. gr. er lżst tveimur svikatilvikum. Ķ žvķ fyrra heldur žolandi ranglega aš mökin eigi sér staš ķ hjónabandi eša óvķgšri sambśš. Žolandinn veit hver hinn brotlegi er en heldur ranglega aš žau tengist meš žessum hętti. Erfitt er aš ķmynda sér hvernig žetta į aš geta gerst. Ķ žvķ sķšara er žolandi ķ žeirri villu aš hann eigi mök viš einhvern annan en hann er raunverulega aš hafa kynmök viš. Ķ norręnum fręširitum mį finna eftirfarandi dęmi um tilvik sem gętu falliš undir samsvarandi įkvęši ķ dönsku hegningarlögunum (221. gr.): Žolandi er sjónskertur og er blekktur til kynmaka, verknašur fer fram ķ myrkri, mašur notfęrir sér aš hann į eineggja tvķburabróšur og hefur samręši viš konu sem ruglast į honum og bróšur hans. Loks mį nefna žau tilvik sem reynt hefur į ķ tveimur mįlum hér į landi, ž.e. aš hinn brotlegi laumast ķ rśm hjį sofandi manneskju sem heldur ķ svefnrofunum aš hann sé maki hennar. Ķ bįšum mįlunum, H 1943:167 og H 1996:3030, höfšu įkęršu samręši viš konur sem žeir komu aš žar sem žęr lįgu sofandi ķ rśmi, önnur meš unnusta sinn sér viš hliš, en hin ķ eigin hjónarśmi. Höfšu įkęršu samręši viš konurnar, sem héldu til aš byrja meš aš žęr vęru aš hafa samręši viš maka sķna. Ķ eldri dóminum taldi hérašsdómur aš 199. gr. ętti viš, en 196. gr. ķ žeim yngri. Hęstiréttur heimfęrši brotin ķ bįšum mįlunum undir 199. gr. Žrišja svikatilvikiš kemur fram ķ 2. mgr. 199. gr. en sś mįlsgrein var nżmęli sem sett var ķ almenn hegningarlög meš breytingalögum nr. 40/1992. Samkvęmt žessari mįlsgrein eiga mökin sér staš vegna žeirrar blekkingar aš um lęknisfręšilega eša ašra vķsindalega mešferš sé aš ręša. Žessa tilviks er ekki getiš ķ dönsku lagagreininni. Žaš er ekki skilyrši skv. 199. gr. aš hinn brotlegi hafi komiš žolanda ķ žessa villu. Žaš er nóg aš hann geri sér grein fyrir aš žolandi hefur žessar röngu hugmyndir og notfęri sér žaš. Brotiš varšar fangelsi allt aš 6 įrum.
    Svo sem sjį mį er įkvęši žetta mjög sérkennilegt og ekki mjög raunhęft aš į žaš reyni. Žvķ hefur ašeins veriš beitt tvisvar ķ dómum Hęstaréttar į sķšastlišnum 60 įrum. Samsvarandi įkvęši er ķ dönsku hegningarlögunum, eins og fram er komiš. Žaš var einnig ķ norsku hegningarlögunum, en var afnumiš žar įriš 1927. Įkvęši žessa efnis hafa hins vegar aldrei veriš ķ sęnskum eša finnskum hegningarlögum. Helst gęti reynt į įkvęšiš ef žolandi er haldinn gešsjśkdómi, er žroskaheftur eša sofandi. Sé įstand hans slķkt er lķklegt aš refsinęmisskilyršum nśgildandi 196. gr. hgl. (sem veršur 2. mgr. 194. gr., sbr. 2. gr. frumvarpsins) vęri fullnęgt. Kynmök viš skjólstęšing undir žvķ yfirskyni aš um lęknisfręšilega eša ašra vķsindalega mešferš sé aš ręša gęti einnig falliš undir 198. gr. sem misnotkun į trśnašarsambandi, ef įskilnaši 196. gr. (2. mgr. 194. gr., sbr. 2. gr. frumvarpsins) um gešsjśkdóm eša andlega fötlun er ekki fullnęgt. Meš hlišsjón af žessu veršur ekki séš aš žörf sé fyrir žetta įkvęši og er žvķ lagt til aš žaš verši afnumiš.

6. Samręši, önnur kynferšismök, önnur kynferšisleg įreitni.
    Ķ kynferšisbrotakafla hegningarlaganna frį 1940 var greint į milli samręšis annars vegar og annarra kynferšismaka hins vegar. Ķ einstökum įkvęšum um kynferšisbrot var įskiliš aš samręši ętti sér staš, svo aš verknašurinn vęri refsinęmur. Hugtakiš samręši var ekki skilgreint, hvorki ķ lögunum né ķ greinargerš meš žeim. Ķ réttarframkvęmd var lögš til grundvallar mjög žröng skilgreining į hugtakinu fullfrömdu samręši, ž.e. aš getnašarlimur karlmanns vęri kominn inn ķ fęšingarveg konu og samręšishreyfingar hafnar. Sérstakt įkvęši var ķ 202. gr. laganna į žį leiš aš vęru brot gegn einstökum įkvęšum um kynferšisbrot fólgin ķ öšru en samręši, ž.e. svonefndum öšrum kynferšismökum, varšaši žaš vęgari refsingu. Žessi ašgreining samręšis og annarra kynferšismaka var ķ samręmi viš žaš sem er ķ dönsku hegningarlögunum frį 1930, enda voru žau fyrirmynd ķslensku hegningarlaganna frį 1940. Ķ dönskum lögum er enn byggt į žessari ašgreiningu.
    Ķ greinargerš meš frumvarpi til laga nr. 40/1992 er tekiš fram aš ekki sé ętlast til žess aš fullframiš samręši verši virt meš sama hętti og tķškast hafi ķ réttarframkvęmd og lżst er hér į undan. Er žar jafnframt aš finna skżringu į žvķ hvernig nś er ętlast til aš hugtakiš fullframiš samręši verši skżrt ķ framkvęmd. Segir ķ greinargeršinni aš nęgilegt sé „aš getnašarlimur karlmanns sé kominn inn ķ fęšingarveg konu aš nokkru leyti eša öllu. Sįšlįt žarf ekki aš hafa įtt sér staš og meyjarhaft žarf ekki aš rofna ef žvķ er aš skipta“ (žskj. 59, 115. löggjafaržing 1991, 58. mįl). Žaš er hins vegar ekki eins mikilvęgt og įšur var aš skilgreina hugtakiš fullframiš samręši žvķ aš meš breytingalögunum frį 1992 voru önnur kynferšismök lögš aš jöfnu viš samręši. Var žaš gert į žann hįtt aš įkvęši 202. gr. var afnumiš, en brotum gegn įkvęšum kaflans er lżst svo aš žau geta veriš fólgin ķ samręši eša öšrum kynferšismökum. Ķ fyrrnefndri greinargerš meš frumvarpi til laga nr. 40/1992 segir aš hugtakiš önnur kynferšismök beri aš skżra frekar žröngt. Ķ žvķ felist kynferšisleg misnotkun į lķkama annarrar manneskju sem komi ķ staš hefšbundins samręšis eša hafi gildi sem slķkt (surrogat). Žetta séu athafnir sem veiti geranda kynferšislega fullnęgingu eša séu almennt til slķks fallnar. Meš hlišsjón af vķsan greinargeršar meš frumvarpi til laga nr. 40/1992 til žįgildandi norsks įkvęšis, dómaframkvęmd og skżringum fręšimanna, žar į mešal danskra og norskra, į samsvarandi hugtökum ķ dönskum rétti (anden kønslig omgęngelse) og norskum (seksuell omgang, sem aš vķsu nęr einnig til samręšis), mį draga žį įlyktun aš undir hugtakiš „önnur kynferšismök“ ķ ķslenskum rétti falli munnmök og endažarmsmök. Sama gildir um žį hįttsemi aš setja hluti eša fingur ķ leggöng eša endažarm og sleikja og sjśga kynfęri. Ķ samręmi viš skilgreiningar fręšimanna, einkum norskra, vęri einnig ešlilegt aš undir önnur kynferšismök félli sś hįttsemi geranda aš lįta žolanda fróa sér og samręšishreyfingar milli lęra žolanda, į bakhluta hans eša maga.
    Meš breytingalögunum frį 1992 voru sett nż įkvęši um refsingu fyrir ašra kynferšislega įreitni. Ķ greinargerš meš lögunum kemur fram aš undir hugtakiš falli żmiss konar kįf, žukl og annars konar lķkamleg snerting, auk ljósmyndunar af kynferšislegum toga. Var markmišiš aš beina athyglinni aš žessum brotum ķ rķkari męli en veriš hafši og taka haršar į brotunum. Undir ašra kynferšislega įreitni mundi falla kįf į kynfęrum og brjóstum, sem varir stutta stund. Almennt er viš žaš mišaš aš snerting sem fellur undir kynferšislega įreitni veiti geranda ekki kynferšislega fullnęgingu. Sé hįttsemin komin į žaš stig, t.d. įšurnefnt kįf, fellur hśn undir önnur kynferšismök.
    Ķ flestum žeim dómum sem gengiš hafa į undanförnum įrum og refsaš er fyrir naušgun eša önnur brot gegn kynfrelsi fulloršins fólks hefur veriš um aš ręša samręši. Nśgildandi flokkun og skilgreining hugtakanna samręši, önnur kynferšismök og önnur kynferšisleg įreitni viršist hafa gefist vel ķ framkvęmd. Ętlun löggjafans var sś aš tvö fyrstnefndu hugtökin yršu lögš aš jöfnu og könnun į dómaframkvęmd sżnir aš svo er einnig ķ raun. Ekki er unnt aš greina neinn mun į refsižyngd dóma eftir žvķ hvort um er aš ręša samręši eša önnur kynferšismök. Hér er žvķ lagt til aš įfram verši byggt į žessum hugtökum og nśgildandi ašgreiningu žeirra. Nįnar veršur fjallaš um nešri mörk kynferšislegrar įreitni, ž.e. gagnvart 209. gr. um brot gegn blygšunarsemi, ķ athugasemdum viš 7. gr. frumvarpsins hér į eftir.

7. Saknęmi.
    Įsetningur er saknęmisskilyrši samkvęmt 194.–199. gr. hgl. Žaš leišir af 18. gr. hgl., žar sem fram kemur aš verknašur sem refsing er lögš viš ķ hegningarlögunum sé ekki saknęmur nema hann sé unninn af įsetningi eša gįleysi. Einnig segir žar aš fyrir gįleysisbrot skuli žvķ ašeins refsa aš sérstök heimild sé til žess ķ lögunum. Žvķ žarf aš taka žaš sérstaklega fram ķ įkvęšum laganna ef refsa į fyrir gįleysisbrot og slķk heimild er ekki ķ 194.–199. gr. Naušgun og önnur brot gegn kynfrelsi fólks eru žvķ ekki refsiverš nema žau séu framin af įsetningi. Öll stig įsetnings koma til greina.
    Įsetningur veršur aš taka til allra efnisžįtta verknaša eins og žeim er lżst ķ refsiįkvęšum. Ķ žvķ felst aš hann veršur aš taka bęši til verknašarašferšar og kynmakanna. Įsetningurinn žarf einnig aš nį til žess aš nota hinar ólögmętu verknašarašferšir til žess aš nį fram kynmökunum. Žį veršur hann aš taka til žvingunarinnar žegar brotiš er gegn 194. gr. og 195. gr., žess aš žetta er gert gegn vilja brotažola, žannig aš samžykki žolanda sé ekki fyrir hendi, sbr. oršalagiš aš brotažola sé „žröngvaš“ til kynmakanna. Loks žarf įsetningurinn aš nį til orsakasambandsins į milli verknašarašferša sem leiša til žvingunar og kynmaka. Žegar įkęrši neitar sök getur veriš mjög erfitt aš sanna huglęga afstöšu hans til verknašarins. Verša dómstólar žį aš meta hvaš įkęrši hafi hlotiš aš gera sér grein fyrir og tvinnast žį oft saman sakarmat og sönnunarmat. Mat įkęrša į ašstęšum er lagt til grundvallar žannig aš ekki er unnt aš refsa honum fyrir naušgun ef hann hafši réttmęta įstęšu til aš ętla aš žolandi vęri samžykkur kynmökunum. Įstęša žess er sś aš žį er ekki fyrir hendi įsetningur til žess aš žvinga žolanda til kynmaka. Algengt er aš ašilar séu sammįla um aš kynmök hafi fariš fram en ósammįla um hvort svo hafi veriš meš samžykki žolanda. Karlmašurinn segir žį aš samžykki konunnar til makanna hafi veriš fyrir hendi, en konan segir aš žau hafi fariš fram gegn vilja hennar. Ķ slķkum tilvikum veltur nišurstašan į mati į trśveršugleika framburšar ašilanna, samanboriš viš önnur sönnunargögn ķ mįlinu.
    Fyrir rśmum 20 įrum hófst mikil umręša um žaš į Noršurlöndum hvort setja ętti ķ hegningarlög įkvęši um refsiįbyrgš vegna naušgunar af gįleysi ķ žvķ skyni aš bęta réttarvernd kvenna ķ žeim tilvikum žar sem įsetningur gerenda vęri dulinn og žeir héldu žvķ fram aš žeir hefšu ekki skiliš aš žolandi vęri andvķgur kynmökunum. Töldu margir aš sżknaš vęri ķ mörgum naušgunarmįlum żmist vegna žess aš ekki vęri sannaš aš mašurinn hefši skiliš aš konan žorši ekki aš lįta andstöšu sķna ķ ljós eša aš hann hefši ekki gert sér grein fyrir aš henni vęri alvara meš andstöšu sinni. Į žaš reynir fyrst og fremst žegar konan veršur lömuš af ótta viš ofbeldismanninn og/eša veitir litla sem enga lķkamlega mótspyrnu. Ķ żmsum slķkum mįlum hefši veriš unnt aš sżna fram į gįleysi hjį įkęršu, žeir hefšu haft hugboš eša grun um aš konan vęri ekki samžykk kynmökunum eša hefšu įtt aš gera sér grein fyrir žvķ. Žar sem żmis önnur brot gegn hegningarlögum vęru refsiverš ef žau vęru framin af gįleysi męlti margt meš žvķ aš naušgun vęri žaš lķka.
    Žegar rętt er um naušgun af gįleysi žarf aš kanna nįnar til hvaša žįtta verknašarins gįleysiš ętti aš taka. Fyrsti möguleikinn er sį aš gįleysi taki til allra žįtta ķ efnislżsingu brotsins eins og nś į viš um įsetninginn. En žaš er strax ljóst aš slķkt er nįnast óhugsandi. Mašur getur varla haft samręši af gįleysi. Hins vegar er raunhęft aš velta žvķ fyrir sér hvort gįleysi sem saknęmisskilyrši geti varšaš viljaskort žolanda, ž.e. aš samžykki hans er ekki fyrir hendi og hann žar meš žvingašur til kynmakanna. Tališ er aš žungamišjan ķ žessu sambandi og žaš sem gįleysiš gęti tekiš til sé vilji eša viljaskortur žolanda. Žaš er sį žįttur sem er mikilvęgastur, bęši ķ reynd og einnig śt frį refsipólitķsku sjónarmiši.
    Umręšan um naušgun af gįleysi ķ Danmörku leiddi ekki til žess aš lögunum žar vęri breytt. Ašrar leišir voru farnar til aš bęta stöšu kvenna ķ žessum mįlum, svo sem aš draga śr vęgi kvišdóma. Vandamįl varšandi įsetning eru žvķ ekki eins įberandi žar ķ landi nś og var ķ eldri dómum. Hvort žaš hefur nęgt skal ósagt lįtiš, en krafa um refsiįkvęši um naušgun af gįleysi hefur a.m.k. ekki veriš įberandi ķ umręšunni ķ Danmörku upp į sķškastiš. Žróun mįla ķ Noregi varš önnur. Eins og įšur hefur komiš fram hefur lengi veriš unniš aš heildarendurskošun hegningarlaganna žar ķ landi. Nefnd sem skipuš var įriš 1995 hafši m.a. žaš hlutverk aš meta hvort įskilnašur um samžykkisskort kęmi nógu vel fram ķ naušgunarįkvęši hegningarlaganna og hvort naušgun af stórkostlegu gįleysi ętti aš vera refsiverš. Ķ skżrslu nefndarinnar frį įrinu 1997 kemur fram aš meiri hluti nefndarinnar męlti ekki meš žvķ aš setja įkvęši um refsiįbyrgš vegna naušgunar af stórkostlegu gįleysi ķ hegningarlögin. Ķ tillögum dómsmįlarįšuneytisins, Ot.prp. nr. 28 (1999–2000), sem byggjast mjög į skżrslu nefndarinnar frį 1997, var komist aš annarri nišurstöšu og lagt til aš naušgun af stórkostlegu gįleysi yrši refsiverš. Refsihįmark skyldi vera lęgra en fyrir įsetningsbrot, eša 5 įra fangelsi, og 8 įra fangelsi vęru refsihękkunarįstęšur fyrir hendi. Leitaši rįšuneytiš įlits żmissa ašila į žessu atriši og komst aš nišurstöšu sinni „under en viss tvivl …“ eins og segir ķ tillögunum. Var žį einkum byggt į žvķ aš slķkt įkvęši mundi styrkja réttarvernd žolenda, įn žess aš réttaröryggi įkęršra biši af žvķ nokkurn hnekki. Ķ žvķ fęlust skżr skilaboš um aš samfélagiš sętti sig ekki viš žessa hegšun. Jafnframt vó žaš žungt viš įkvöršun rįšuneytisins aš fjölmargir fulltrśar žolenda, sem höfšu góša innsżn ķ stöšu žeirra, męltu meš žvķ aš lögfesta gįleysisįkvęšiš. Kynferšisbrotakafla hegningarlaganna var sķšan breytt meš lögum nr. 76/2000. Ķ 3. mgr. 192. gr. laganna kemur fram aš naušgun af stórkostlegu gįleysi sé refsiverš.
    Žaš sjónarmiš hefur komiš fram hjį norskum fręšimönnum aš undanförnu aš įkvęšiš um refsiįbyrgš į naušgun af stórfelldu gįleysi hafi ekki haft eins mikil įhrif og vonir stóšu til. Įkęruvaldiš žarf nś sem įšur aš sanna aš kynmökin hafi įtt sér staš meš ofbeldi eša vegna žess aš žolandi taldi sér ógnaš til žeirra eša aš hann hafi veriš ófęr um aš verjast kynmökunum. Takist įkęruvaldinu aš sanna žetta geti žaš venjulega einnig sannaš aš įkęrša hafi veriš ljóst eša hlotiš aš vera ljóst aš langlķklegast vęri aš kynmökin fęru fram gegn vilja žolanda, ž.e. aš hann hefši haft įsetning til brotsins.
    Ķ skżrslu norsku hegningarlaganefndarinnar frį 2002, NOU 2002:4, er lagt til aš įkvęši norsku hegningarlaganna um naušgun af stórfelldu gįleysi verši afnumiš. Leggur nefndin įherslu į aš žvķ ašeins skuli beita refsingu aš raunhęf žörf sé į žvķ og aš veigamikil rök męli meš žvķ. Telur nefndin žau rök ekki vera fyrir hendi varšandi naušgun af stórfelldu gįleysi. Örfį tilvik geti falliš undir įkvęšiš og žį helst žegar ofbeldiš og hótanirnar eru óverulegar og žolandi hefur vegna ölvunar eša ótta ekki getaš spornaš viš verknašinum. Sį sem notfęrir sér slķkt įstand hafi venjulega gerst sekur um įsetningsbrot. Įstęša žess hve dómar ķ naušgunarmįlum séu fįir sé sś aš oft sé erfitt aš sanna aš įrįsin hafi įtt sér staš. Žvķ snśist sönnunarvandinn ekki sķšur um žaš hvaš raunverulega geršist hlutręnt séš, en um huglęga afstöšu geranda (NOU 2002: 4 Ny straffelov, bls. 405–406). Żmis fleiri rök hafa veriš fęrš fram gegn įkvęši um naušgun af gįleysi. Mörg žeirra varša sönnunarvanda, sem slķkt įkvęši er tališ hafa ķ för meš sér. Erfitt sé aš fęra fram sönnun fyrir žvķ aš gįleysi hins brotlega hafi tekiš til žess hver vilji konunnar var. Naušgun af gįleysi komi helst til įlita ef ašilar žekkjast fyrir. Vafinn snśist um žaš hvort samžykki var fyrir hendi eša ekki. Žį sé naušgun af gįleysi ekki mjög raunhęf vegna hlutręna skilyršisins um aš beitt sé ofbeldi, hótunum eša misneytingu viš verknašinn. Loks hefur žvķ veriš haldiš fram aš lögfesting reglu um refsiįbyrgš fyrir naušgun af gįleysi bęti ekki réttarstöšu kvenna heldur veiki hana žvķ aš sönnun um hegšun žeirra verši žį sett ķ öndvegi.
    Fallast mį į żmis žau rök sem hér hafa veriš nefnd. Žį hlżtur žaš einnig aš vera umhugsunarefni aš reynsla Noršmanna af įkvęšinu um naušgun af gįleysi skuli ekki vera betri en svo aš žeir hugleiši aš afnema įkvęšiš. Engin hinna Noršurlandažjóšanna hefur lögfest slķkt įkvęši. Meš hlišsjón af framangreindum rökum veršur žvķ ekki lagt til hér aš lögfest verši įkvęši um naušgun af gįleysi.

8. Žvingun, samžykki.
    Skżr munur er į engilsaxneskum rétti og germönskum rétti, ž.e. rétti žeirra žjóša sem sękja lagahefš sķna til meginlands Evrópu. Žetta kemur vel fram ķ įkvęšunum um kynferšisbrot. Žannig eru įkvęši ķ engilsaxneskum rétti ólķk norręnum og žżskum lagaįkvęšum. Ķ engilsaxneskum rétti er ofbeldi eša hótanir ekki žįttur ķ skilgreiningu į naušgunarhugtakinu, heldur er naušgun skilgreind žar śt frį hugtakinu samžykki. Englendingar og Ķrar hafa sett sér nż įkvęši um kynferšisbrot. Ensku lögin eru frį įrinu 2003, Sexual Offences Act 2003, og žau ķrsku frį įrinu 1990, the Criminal Law (Rape) (Amendment) Act 1990. Hjį bįšum žjóšunum er naušgun skilgreind śt frį hugtakinu samžykki ķ samręmi viš hina engilsaxnesku hefš. Naušgun er žvķ samkvęmt enskum rétti ef „A intentionally penetrates the vagina, anus, or mouth of another person B with his penis, B does not consent, and A does not reasonably believe that B consents“ (Blackstone´s Guide to The Sexual Offences Act 2003, bls. 33). Samžykki telst vera fyrir hendi „as a person freely agreeing by choice and who has the freedom and capacity to make that choice“ (sama heimild, bls. 35). Ķ žżskum og norręnum rétti eru verknašarašferšir hins vegar tilgreindar ķ įkvęšunum um kynferšisbrot, t.d. ofbeldi, hótanir eša misneyting, en ljóst er af tślkun laganna og réttarframkvęmd žessara žjóša aš skortur į samžykki er skilyrši žess aš brot hafi veriš framiš.
    Naušgun skv. 194. gr. hgl. er samsett brot sem samanstendur af mörgum žįttum. Hśn felst ķ žvķ aš žolanda er žröngvaš til kynmaka meš tilteknum verknašarašferšum, ofbeldi eša hótunum um ofbeldi samkvęmt nśgildandi įkvęši. Naušgun er naušungarbrot ķ vķštękri merkingu žess hugtaks. Žaš kemur fram ķ oršalagi įkvęšisins žar sem segir aš refsivert sé aš žröngva manni til holdlegs samręšis eša annarra kynferšismaka. Žaš er žvķ ljóst aš gert er rįš fyrir aš um žvingun sé aš ręša. Norręnir fręšimenn hafa bent į žaš aš hętt sé viš žvķ aš oršalag sem žetta leiši til žess aš of mikil įhersla sé lögš į žaš ķ naušgunarmįlum aš sanna višbrögš žolanda, t.d. hvort hann hafi barist į móti geranda, og hįttsemi geranda falli žį nokkuš ķ skuggann. Ķ dómi Hęstaréttar frį 4. mars 2004 (nr. 416/2003) sér žessa staš. Žar var 22 įra karlmašur įkęršur fyrir brot gegn 194. gr. og 196. gr. hgl. meš žvķ aš hafa žröngvaš 14 įra fręnku sinni til annarra kynferšismaka en samręšis meš žvķ aš žrżsta höfši hennar aš getnašarlim sķnum, troša limnum upp ķ hana og halda höfši hennar föstu į mešan hann hreyfši liminn til og frį og aš hafa sumpart notfęrt sér žaš, aš hśn gat ekki spornaš viš verknašinum sökum ölvunar. Dómurinn féllst į aš įkęrši hefši beitt yfirburšum aldurs og stöšu sem eldri fręndi og trśnašarvinur stślkunnar, en taldi vafasamt hvort žvingun hefši įtt sér staš og žvķ var įkęrši sżknašur.
    Žęr raddir hafa heyrst aš til žess aš foršast aš mįl standi og falli meš žvķ hvaš žolandi gerši eša gerši ekki ķ staš žess aš snśast fyrst og fremst um hiš ólögmęta og refsinęma atferli fremjanda žurfi aš leggja meiri įherslu į samžykki eša skort į samžykki žolanda og skilgreina naušgunarhugtakiš śt frį žvķ. Skilgreiningin yrši žį eitthvaš ķ lķkingu viš enska og ķrska įkvęšiš, žannig aš naušgun vęri samręši eša önnur kynferšismök sem fęru fram gegn vilja žolanda og hinum brotlega vęri ljóst aš samžykki žolanda vęri ekki fyrir hendi. Naušgunarhugtak sem er eingöngu byggt į žvķ aš kynmök fari fram įn samžykkis žolanda er mun vķštękara og óljósara en sś skilgreining, sem hér er lagt til aš verši lögfest. Slķk skilgreining kallar lķka į ķtarlegar śtlistanir į žvķ hvernig skilgreina eigi samžykki. Telja veršur įlitamįl hvort skilgreining ķ žessa veru mundi leysa žennan vanda, enda erfitt aš fęra sönnur į svo huglęgt atriši sem samžykki eša skortur į žvķ er. Slķk sönnun mundi vęntanlega einnig snśast ekki sķst um žolandann, hvaš hann lét ķ ljós eša gaf til kynna, og žvķ ekki fela ķ sér neina bót į žessum vanda. Žar aš auki mį segja aš skortur į samžykki sé atriši sem fólgiš er ķ naušgunarhugtakinu, žvķ aš žaš er einmitt sį samžykkisskortur sem gerir hįttsemina aš naušgun og žar meš refsiverša. Rétt er aš fylgja žeirri réttareiningu sem um žetta er į Noršurlöndum og byggja naušgunarhugtakiš ekki eingöngu į žvķ aš žaš skorti samžykki til kynmakanna. Ętla mį aš vęnlegra til įrangurs viš skilgreiningu hins hefšbundna naušgunarhugtaks sé aš fella žvingunaržįttinn burt śr įkvęšinu og leggja meiri įherslu į orsakatengslin milli ofbeldis eša hótunar annars vegar og kynmakanna hins vegar, ž.e. aš hinn brotlegi nęr fram kynmökunum vegna žess aš hann beitti ofbeldi eša hótunum. Ef sannaš er aš hinn brotlegi beitti ofbeldi eša hótunum til žess aš hafa kynmök hlżtur aš mega gera rįš fyrir aš žolandi sé žvingašur til makanna, ella hefši ekki žurft aš beita žessum ašferšum til žess aš nį fram kynmökunum. Aušveldara er aš sanna slķk atriši en samžykkisskortinn. Žį er žvingun ekki efnisžįttur ķ įkvęšum 196.–199. gr. hgl. og žvķ ljóst aš hśn er ekki óhjįkvęmileg ķ efnislżsingu kynferšisbrotanna.

9. Refsimörk og refsimat.
    Brot gegn 194. gr. hgl. um naušgun eru alvarlegustu kynferšisbrotin. Žau varša fangelsi ekki skemur en 1 įr og allt aš 16 įrum. Fyrir lagabreytinguna įriš 1992 gat naušgun auk žess varšaš ęvilöngu fangelsi. Ekkert dęmi er um aš žeirri refsingu vęri beitt ķ framkvęmd. Brot gegn įkvęšum 195.–199. gr. varša einnig öll fangelsi. Žrjś įkvęšanna męla fyrir um allt aš 6 įra fangelsi, ž.e. 195. gr., 196. gr. og 199. gr. Brot gegn 197. gr. varša fangelsi allt aš 4 įrum. Brot gegn 198. gr. varša allt aš 3 įra fangelsi, en allt aš 6 įra fangelsi ef žolandi er yngri en 18 įra. Refsimörk žessa įkvęšis voru žyngd meš breytingalögunum nr. 40/1992. Refsihįmarkiš var įšur fangelsi allt aš 1 įri og allt aš 3 įrum ef žolandi var yngri en 21 įrs. Ekkert refsilįgmark er tiltekiš ķ 195.–199. gr. og žvķ gildir hiš almenna refsilįgmark 34. gr. hgl., ž.e. 30 daga fangelsi. Af žessu sést aš refsimörkin eru mjög rśm. Refsihįmarkiš er hįtt og ekki sérstakt refsilįgmark ķ einstökum įkvęšum, aš undanskildu naušgunarįkvęšinu. Žessu er nokkuš öšruvķsi fariš ķ norsku og sęnsku lögunum. Žar eru brotin flokkuš eftir žvķ hve stórfelld žau eru og gilda mismunandi refsimörk um hvern flokk fyrir sig. Almenna refsihįmarkiš fyrir naušgun ķ norsku lögunum (192. gr.) er 10 įra fangelsi. Ef brotiš felst ķ samręši eša ef hinn brotlegi sviptir žolanda mešvitund til žess aš nį fram kynmökum er refsilįgmarkiš 2 įra fangelsi (bundin refsihękkunarheimild). Ķ žessum tilvikum er refsihįmarkiš 15 įra fangelsi. Heimilt er aš dęma ķ allt aš 21 įrs fangelsi, ef tilteknar refsihękkunarįstęšur eru fyrir hendi (frjįls refsihękkunarheimild). Önnur brot gegn kynfrelsi fulloršins fólks varša fangelsi allt aš 5 įrum. Samkvęmt sęnsku hegningarlögunum eru almennu refsimörkin fyrir naušgun (1. gr. 6. kafla) fangelsi ķ 2–6 įr. Sé brotiš minni hįttar er hįmarksrefsingin allt aš 4 įra fangelsi. Sé žaš hins vegar stórfellt eru refsimörkin 4–10 įra fangelsi. Önnur brot gegn kynfrelsi fulloršins fólks varša allt aš 2 įra fangelsi eša fangelsi frį 6 mįnušum til 4 eša 6 įra. Ķ norsku og sęnsku hegningarlögunum eru žvķ refsihįmörk lęgri en ķ ķslensku lögunum (aš undanskilinni frjįlsu refsihękkunarheimildinni ķ norsku lögunum) og refsilįgmörk hęrri. Norskir og sęnskir dómstólar hafa žvķ minna svigrśm til žess aš įkveša refsingu en ķslenskir dómstólar.
    Ķ frumvarpi žessu er gert er rįš fyrir aš fylgja įfram žeirri stefnu, sem hefš er fyrir ķ ķslenskum refsirétti aš hafa refsimörk lagaįkvęša rśm žannig aš dómstólar hafi mikiš svigrśm til įkvöršunar refsingar. Hér hefur stefnan lķka veriš ķ žį įtt aš afnema sérstök refsilįgmörk og ekki veršur gerš tillaga um žaš ķ žessum hluta kynferšisbrotakaflans aš vķkja frį žeirri stefnu. Lagt er til aš refsimörk fyrir naušgun verši žau sömu og ķ nśgildandi lögum, ž.e. fangelsi 1–16 įr. Ķ frumvarpi žvķ sem varš aš lögum nr. 40/1992, um breyting į almennum hegningarlögum, nr. 19 12. febrśar 1940, um kynferšisbrot, var upphaflega gert rįš fyrir žvķ aš įkvęšiš um naušgun yrši tvķskipt. Ķ 1. mgr. vęri almennt įkvęši um naušgun, sem varšaši fangelsi allt aš 10 įrum. Ķ 2. mgr. vęri įkvęši um refsihękkunarįstęšur, hęttulega ašferš eša miklar sakir aš öšru leyti, og skyldi brotiš žį varša fangelsi ekki skemur en 1 įr og allt aš 16 įrum. Var žetta breyting frį upphaflega įkvęšinu um naušgun ķ hegningarlögunum, sem ekki var tvķskipt, og varšaši brotiš fangelsi ekki skemur en 1 įr og allt aš 16 įrum eša ęvilangt. Ķ greinargerš meš frumvarpinu, sem varš aš lögum nr. 40/1992, sagši aš sś leiš žętti įlitlegri aš gefa nokkurt svigrśm ķ almenna įkvęšinu fremur en aš taka upp strangara almennt įkvęši aš višbęttu refsilękkunarįkvęši (sjį žskj. 59, 58. mįl į 115. löggjafaržingi 1991–1992). Žessi tillaga um mildun almennra refsimarka įkvęšisins féll ķ grżttan jaršveg og ķ įliti meiri hluta allsherjarnefndar var lagt til aš frumvarpinu yrši breytt og 1 įrs refsilįgmark fyrir naušgun lįtiš halda sér og aš refsihįmarkiš yrši 16 įr. Rökin voru žau aš įstęša žótti til aš óttast aš sś breyting sem lögš var til ķ frumvarpinu gęti leitt til žess aš refsingar fyrir naušgunarbrot mundu lękka. Studdist žetta sjónarmiš m.a. viš žęr umsagnir, sem borist höfšu um frumvarpiš (sjį žskj. 826, 58. mįl į 115. löggjafaržingi 1991–1992). Minni hluti allsherjarnefndar var į sama mįli. Nišurstašan varš žvķ sś aš įkvęši frumvarpsins var breytt žannig aš žaš varš ein mįlsgrein įn tvķskiptingar og refsimörkin ķ lögunum uršu fangelsi 1–16 įr. Ķ frumvarpi žvķ sem hér liggur fyrir er haldiš ķ vķš refsimörk og dómstólum gefiš svigrśm til aš meta refsinguna. Er žaš ķ samręmi viš žaš sem tķškast hefur ķ įkvęšum hegningarlaganna og žaš sjónarmiš sem varš ofan į žegar hegningarlögunum var breytt įriš 1992. Vęru naušgunarbrotin flokkuš nišur eftir grófleika meš mismunandi refsimörkum mętti rökstyšja aš veriš vęri aš draga śr refsižyngd žeirra sem ekki teldust stórfelld. Refsihįmark fyrir žį naušgun sem felst ķ hótunum um annaš en ofbeldi og misnotkun sofandi eša andlega veiklašs fólks veršur verulega hęrra en nś er žar sem žessi brot falla nś undir naušgunarįkvęšiš. Gert er rįš fyrir ķ frumvarpinu aš refsimörk fyrir önnur brot gegn kynfrelsi fólks verši óbreytt.
    Żmis atriši hafa įhrif žegar dómari įkvešur refsingu fyrir kynferšisbrot. Žessi atriši geta bęši veriš lögįkvešin og ólögįkvešin. Lögmęltar refsiįkvöršunarįstęšur geta verkaš sem mįlsbętur eša žyngingarįstęšur innan refsimarka įkvęšanna eša žęr eru refsilękkunarįstęšur og refsihękkunarįstęšur, sem heimila aš fara nišur fyrir lįgmark og upp fyrir hįmark refsimarka. Hinum almennu įkvęšum hegningarlaga um mįlsbętur og žyngingarįstęšur, refsilękkunar- og refsihękkunarįstęšur, veršur beitt žegar refsing er įkvešin fyrir kynferšisbrot, eins og önnur brot. Žannig getur reynt į almennu refsilękkunarįstęšurnar ķ 2. mgr. 20. gr. (tilraun), 2. mgr. 22. gr. (hlutdeild), 74. gr. og 75. gr. Ķ 74. gr. eru talin upp żmis atriši sem heimila aš refsing fyrir brot sé fęrš nišur śr žvķ lįgmarki sem įkvešiš er ķ lagaįkvęši um brotiš. Ķ mįlum vegna brota į 194. gr. um naušgun hefur helst reynt į 2., 8. og 9. tölul. įkvęšisins. Allir žessir tölulišir varša hinn brotlega, ž.e. aldur hans og hegšun eftir aš brotiš er framiš, t.d. aš hann greiši bętur fyrir brotiš eša segi til žess af sjįlfsdįšum og skżri frį öllum atvikum af hreinskilni. Sjaldan eša aldrei hefur reynt į įkvęši 75. gr. viš įkvöršun refsingar ķ naušgunarmįlum. Žótt einhver af žessum refsilękkunarįstęšum žyki eiga viš žurfa žęr alls ekki aš hafa žau įhrif aš refsing sé lękkuš nišur fyrir eins įrs refsilįgmark 194. gr. Ķ framkvęmd hafa žęr nęr eingöngu verkaš til mįlsbóta innan refsimarkanna žannig aš ekki hefur žótt įstęša til žess aš fara meš refsingu nišur fyrir refsilįgmarkiš. Ķ 70. gr. eru talin upp ķ nķu tölulišum żmis atriši, sem verka til žyngingar eša mįlsbóta innan refsimarka įkvęšis. Žessi atriši ķ 70. gr. varša fyrst og fremst hinn brotlega og verknaš hans en žó mį fella ašstęšur er varša žolanda undir žį liši sem fjalla um verknašinn. Žannig hefur veriš tališ aš ungur aldur žolanda gęti falliš undir 1. tölul. 1. mgr. 70. gr., en žar segir aš viš įkvöršun refsingar skuli hafa ķ huga hversu mikilvęgt žaš er sem brotiš beinist aš. Ķ frumvarpi žessu er lagt til aš lögfest verši sérstakt įkvęši um nokkur atriši sem virša skuli til žyngingar žegar refsing fyrir naušgun er įkvešin. Um rök fyrir žvķ įkvęši og skżringar į žvķ vķsast til skżringa meš 3. gr. frumvarpsins.
    Engin ķtrekunarheimild er ķ kynferšisbrotakaflanum, ef undan er skiliš įkvęši 208. gr. um ķtrekunarįhrif dóms yfir manni fyrir vęndi eša aušgunarbrot į įkvöršun refsingar fyrir sķšar framiš vęndisbrot sama manns. Ķtrekunarheimild hefur hins vegar veriš ķ aušgunarbrotakaflanum frį žvķ aš hegningarlögin voru sett įriš 1940 og įriš 1981 var lögfest įkvęši um ķtrekunarheimild varšandi lķkamsmeišingar, sbr. lög nr. 20/1981. Ķ 1. mgr. 218. gr. b hgl. kemur fram aš hękka megi refsingu um allt aš helmingi, ef sį sem dęmdur er sekur um brot į 217. gr. (minni hįttar lķkamsmeišingar) eša 218. gr. (meiri hįttar lķkamsmeišingar) hefur įšur sętt refsingu fyrir brot gegn žeim greinum eša honum hefur veriš refsaš fyrir brot sem tengt er aš öšru leyti viš vķsvitandi ofbeldi. Žetta įkvęši getur verkaš til refsihękkunar ķ dómi žar sem dęmt er bęši fyrir brot gegn 194. gr. og 218. gr. (brotasamsteypa). Fyrri dómur fyrir naušgun getur lķka haft ķtrekunarįhrif ķ sķšara mįli śt af lķkamsmeišingum skv. 217. gr. eša 218. gr. Žessi įkvęši eru hins vegar um ķtrekunartengsl lķkamsmeišingabrota og kynferšisbrotin koma žar ašeins viš sögu ef žau tengjast vķsvitandi ofbeldi. Kynferšisbrot eru mjög alvarleg brot og žvķ er óešlilegt aš ekki séu įkvęši um ķtrekunarįhrif dóma fyrir žau. Samkvęmt norsku hegningarlögunum hefur fyrri dómur manns um naušgun eša kynferšisbrot gegn barni ķtrekunarįhrif viš įkvöršun refsingar fyrir sķšar framin brot sama manns žessarar tegundar. Meš hlišsjón af žessu er lagt til ķ frumvarpi žessu aš lögfest verši įkvęši um ķtrekunarheimild ķ kynferšisbrotakafla hegningarlaganna.
    Žaš hefur veriš venja ķ ķslenskum rétti aš įkvarša refsingu nešarlega innan refsimarka einstakra brotategunda, aš manndrįpum og meiri hįttar fķkniefnabrotum undanskildum. Refsingar ķ kynferšisbrotamįlum hafa fylgt žeirri venju. Rannsókn į refsiįkvöršunum Hęstaréttar ķ naušgunarmįlum į įrunum 1977–2002 sżnir aš refsingar fyrir naušgun eru į bilinu 1–2 įra fangelsi og er ofbeldi žaš sem beitt er rįšandi um refsihęš. Ef beitt er mjög miklu ofbeldi og ašrar veigamiklar žyngingarįstęšur eša refsihękkunarįstęšur eru fyrir hendi getur refsingin fariš upp ķ 4 įra fangelsi (sjį nįnar: Ragnheišur Bragadóttir. Įkvöršun refsingar ķ naušgunarmįlum, Ślfljótur 1. tbl. 1999, og Refsingar ķ naušgunarmįlum, Rannsóknir ķ félagsvķsindum IV, Lagadeild 2003). Į allra sķšustu įrum hafa refsingar fyrir kynferšisbrot heldur veriš aš žyngjast. Refsingum er ętlaš aš hafa almenn og sérstök varnašarįhrif, ž.e. fęla menn frį brotum og endurhęfa žį. Žęr eiga einnig aš fullnęgja réttlętistilfinningu almennings sem sęttir sig ekki viš aš menn skerši órefsaš mikilvęg réttindi annarra (sjį greinargerš meš frumvarpi til hgl. 19/1940). Refsingin er žvķ einnig endurgjald fyrir framin brot og naušsynlegt aš taka tillit til žessa višhorfs samfélagsins. Į žaš ekki sķst viš žegar um er aš ręša alvarleg afbrot eins og naušgun eša kynferšisbrot gegn börnum. Žvķ er naušsynlegt aš finna žį nišurstöšu sem skapar friš og sįtt um afgreišslur dómstóla ķ žjóšfélaginu. Ķ frumvarpi žessu er leitast viš aš gera žaš į žann hįtt aš refsihįmark fyrir alvarlegustu kynferšisbrotin er žyngt en haldin ķ heišri sś venja ķslensks refsiréttar aš hafa ekki sérstakt refsilįgmark ķ įkvęšum um einstakar brotategundir. Undantekning žar frį er įkvęši 1. mgr. 202. gr. hgl. um samręši eša önnur kynferšismök viš barn yngra en 14 įra (sjį sķšar). Meš žyngdu refsihįmarki er vilja löggjafans komiš į framfęri viš dómstóla, en jafnframt hafa dómstólar vķštękt svigrśm til žess aš įkveša refsingu eftir mįlavöxtum hverju sinni. Žannig er ešlilegt aš rétturinn žróist ķ samręmi viš aukna žekkingu į brotunum og afleišingum žeirra. Hér er žó einnig rétt aš geta žess aš žungar refsingar leysa engan vanda. Best er aš reyna aš fyrirbyggja afbrot. Auk žess er full įstęša til aš kanna hvort einhvers konar mešferš kynferšisbrotamanna geti komiš aš einhverju leyti ķ staš refsingar. Įkvęši um slķk efni eiga heima ķ VII. kafla almenna hluta almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, og eru ekki višfangsefni žessa frumvarps.
    Ķ réttarsögunni hefur žaš żmist veriš litiš mildari eša alvarlegri augum en ella aš afbrot hefur bitnaš į nįkomnum. Ķ almennum hegningarlögum handa Ķslandi frį 25. jśnķ 1869 var tališ aš eiginmašur gęti ekki naušgaš eiginkonu sinni. Ķ hegningarlögunum nr. 19/1940 er hins vegar virt sś sjįlfsagša regla aš konur hafi sjįlfsįkvöršunarrétt varšandi kynlķf sitt, einnig ķ hjónabandi og óvķgšri sambśš. Įkvęšin um kynferšisbrot eiga žvķ viš žótt brotin séu framin gagnvart maka. Gildir žar einu hvort ašilar eru ķ hjónabandi, óvķgšri sambśš eša stašfestri samvist samkvęmt lögum nr. 87/1996. Ķ 205. gr. hgl. er hins vegar įkvęši um žżšingu hjónabands og óvķgšrar sambśšar žegar refsing er įkvešin vegna brots geranda gegn maka sķnum. Ķ žvķ felst aš refsingu fyrir brot gegn 194.–199. gr., 202. gr. og 204. gr. megi fella nišur ef karl og kona, sem mökin hafa gerst ķ milli, hafa sķšar gengiš aš eigast eša tekiš upp óvķgša sambśš. Sama gildir ef žau voru ķ hjónabandi eša óvķgšri sambśš žegar brotiš var framiš, en hafa eftir žaš tekiš upp eša haldiš sambśšinni įfram. Žetta er svonefnd refsibrottfallsįstęša en ķ henni felst aš sé įkęrši fundinn sekur um brotiš er hann sakfelldur, en refsing er felld nišur. Refsibrottfallsįstęšan ķ 205. gr. er frjįls žannig aš dómstólum er heimilt en ekki skylt aš beita įkvęšinu. Ekki er aš sjį aš žessu įkvęši hafi nokkurn tķma veriš beitt hér ķ framkvęmd. Įkvęši 227. gr. dönsku hegningarlaganna svipar til 205. gr. og er žar reyndar einnig gert rįš fyrir refsilękkun viš žessar ašstęšur. Svipaš įkvęši var einnig ķ norsku hegningarlögunum, en samkvęmt žvķ var heimilt aš fella refsingu nišur ef ašilar gengu ķ hjónaband eftir framningu brotsins. Įkvęšinu var ekki unnt aš beita ef brotiš fólst ķ naušgun. Žetta įkvęši hefur nś veriš afnumiš. Įkvęši um refsilękkun eša refsibrottfall vegna hjónabands eša óvķgšrar sambśšar hins brotlega og žolanda eru ekki ķ sęnsku hegningarlögunum. Įkvęši 205. gr. hgl. endurspeglar śrelt višhorf til kvenna, auk žess sem ekki veršur séš aš neinum sé akkur ķ žvķ aš löggjafinn stušli aš žvķ aš višhalda hjónaböndum žar sem annar ašilinn beitir hinn ofbeldi. Žvert į móti mį rökstyšja aš žessi nįnu tengsl ašilanna geri brotiš alvarlegra en ella vegna žess brots į trausti og trśnaši sem ķ žvķ felst. Ķ frumvarpi til laga um breyting į almennum hegningarlögum (heimilisofbeldi), sem nś stendur til aš leggja fyrir Alžingi, er gert rįš fyrir žvķ aš lögfest verši nż mįlsgrein ķ 70. gr. hgl. žess efnis aš beinist verknašur aš karli, konu eša barni, sem er nįkominn geranda, og tengsl žeirra žykja hafa aukiš į grófleika verknašarins, skuli aš jafnaši taka žaš til greina til žyngingar refsingunni. Ķ įkvęši žessu og greinargerš meš lagafrumvarpinu kemur glögglega fram žaš mat aš litiš sé eftir atvikum alvarlegar į brot sem framin eru gegn nįkomnum ķ skjóli hjónabands og fjölskyldu. Ķ verklagsreglum rķkislögreglustjóra um skrįningu og mešferš heimilisofbeldismįla hjį lögreglu, sem tóku gildi 20. október 2005, eru skilgreindir brotaflokkar sem falla undir reglurnar og er einn žeirra kynferšisbrot. Žaš er žvķ ljóst aš refsibrottfall fyrir kynferšisbrot sem beinist aš maka gengur žvert į žau sjónarmiš sem nś eru óšum aš hljóta meiri hljómgrunn ķ löggjöf og réttarframkvęmd. Žvķ er lagt til ķ frumvarpi žessu aš įkvęši 205. gr. hgl. verši afnumiš.

IV. Kynferšisbrot gegn börnum, 200.–202. gr., sbr. 204. gr. hgl.
1. Inngangur.
    Bęši ķ žjóšréttarsamningum og ķslenskum lögum er męlt fyrir um vernd barna gegn kynferšislegu ofbeldi. Mį žar fyrst nefna samning Sameinušu žjóšanna um réttindi barnsins frį 20. nóvember 1989, sem tók gildi 2. september 1990 og var fullgiltur fyrir Ķslands hönd 28. október 1992 en öšlašist gildi hér į landi 27. nóvember 1992. Žar kemur fram ķ 19. gr. aš ašildarrķki samningsins skuli gera allar višeigandi rįšstafanir, m.a. į sviši löggjafar, til žess aš vernda börn gegn hvers kyns ofbeldi, žar į mešal kynferšislegri misnotkun. Ķ 34. gr. samningsins er einnig įkvęši sem varšar žetta efni. Žar segir aš ašildarrķkin skuldbindi sig „til aš vernda börn fyrir hvers kyns kynferšislegri notkun eša misnotkun ķ kynferšislegum tilgangi.“ Ķ 3. mgr. 76. gr. stjórnarskrįr lżšveldisins Ķslands, nr. 33 17. jśnķ 1944, sbr. 14. gr. laga nr. 97/1995, kemur fram aš börnum skuli tryggš ķ lögum sś vernd og umönnun sem velferš žeirra krefst. Ķ barnaverndarlögum, nr. 80/2002, eru įkvęši sem veita börnum vernd gegn kynferšislegu ofbeldi. Žannig er ķ 98. gr. męlt fyrir um refsingu žess manns sem hefur barn ķ sinni umsjį og misbżšur žvķ kynferšislega eša į annan hįtt. Öll įkvęšin ķ 194.–199. gr. hegningarlaga taka til brota gegn börnum jafnt sem fulloršnum. Auk žess eru ķ kynferšisbrotakaflanum fjögur įkvęši, 200.–202. gr., sbr. 204. gr., sem sérstaklega er ętlaš aš vernda börn og unglinga fyrir kynferšislegri misnotkun og įreitni. Żmis sjónarmiš hafa veriš fęrš fram sem grundvöllur refsiįbyrgšar ķ žessum tilvikum. Žar mį nefna aš börn og unglinga skorti lķkamlegan og andlegan žroska til kynferšislegra athafna. Žvķ žurfi aš vernda žau gegn žvķ ofbeldi sem kynferšislegar athafnir gagnvart žeim fela ķ sér og einnig fyrir óheppilegum afleišingum kynferšissambands žegar žau eru svo ung aš slķkt samband er skašlegt fyrir žau. Auk žess sé hętta į aš fulloršiš fólk reyni aš hafa įhrif į afstöšu žeirra og beiti jafnvel fortölum eša naušung, sem erfitt geti veriš aš sanna. Nś į dögum vegur žyngst žaš sjónarmiš aš kynmök viš barn séu ķ ešli sķnu gróft ofbeldi gagnvart žvķ og megi žvķ undir engum kringumstęšum eiga sér staš. Til žess aš koma ķ veg fyrir slķka misnotkun hafa veriš sett įkvešin aldursmörk ķ hegningarlögin žannig aš kynferšismök viš börn undir tilteknum aldri eru fortakslaust bönnuš. Žį eru kynmök viš unglinga einnig bönnuš žegar tilteknar ašstęšur eru fyrir hendi. Įlitamįl er hins vegar viš hvaša aldur ber aš draga mörkin žar sem öll kynferšisleg afskipti af barni/unglingi eru bönnuš. Veršur nįnar komiš aš žvķ hér sķšar. Frį žvķ aš nśgildandi įkvęši hegningarlaga um kynferšisbrot gegn börnum tóku gildi įriš 1992 hefur žeim veriš breytt tvisvar sinnum, ž.e. meš lögum nr. 14/2002 (um refsingu fyrir aš greiša barni eša unglingi yngri en 18 įra endurgjald gegn žvķ aš hafa viš žaš kynferšismök, sjį 4. mgr. 202. gr. hgl.) og lögum nr. 40/2003 (m.a. um hękkun į refsihįmarki fyrir kynferšisbrot gegn börnum, sjį 1. mgr. 200. gr., 1. mgr. 201. gr. og 3. mgr. 202. gr. hgl.).

2. Įkvęši 200. gr. hgl. um sifjaspell.
    Hugtakiš sifjaspell er notaš ķ misvķštękri merkingu. Ķ hefšbundinni merkingu eru sifjaspell kynferšislegt samband milli skyldra manna og tengdra. Ķ almennri umręšu um kynferšisbrot er hugtakiš sifjaspell oft notaš ķ nokkuš annarri merkingu, ž.e. um kynferšisbrot fulloršinna gegn börnum sem žeir hafa einhver tengsl viš. Ķ įrsskżrslu Stķgamóta fyrir įriš 2004 (bls. 19) kemur fram enn vķštękari skilgreining, ž.e. aš sifjaspell séu „allt kynferšislegt atferli milli einstaklinga, sem tengdir eru tengslum trausts, og žar sem annar ašilinn vill ekki slķkt atferli, en er undirgefinn og hįšur ofbeldismanninum į einhvern hįtt.“ Sifjaspell ķ merkingu refsiréttar eru hins vegar skilgreind į annan og žrengri hįtt. Ķ 200. gr. hgl. kemur fram aš samręši eša önnur kynferšismök hins brotlega viš barn sitt eša annan nišja séu refsiverš. Sama gildir um kynmök milli systkina. Žetta er žvķ sś hįttsemi sem nś telst sifjaspell samkvęmt ķslenskum rétti.
    Margžęttir verndarhagsmunir hafa veriš taldir liggja aš baki įkvęšunum um sifjaspell. Bann viš sifjaspellum hefur byggst į erfšafręšilegum, trśarlegum og sišferšislegum sjónarmišum. Nś vega žyngst sjónarmiš um vernd barna, ž.e. sś žörf aš vernda börn sem alast upp į heimili fyrir kynferšislegri įsókn fulloršinna heimilismanna, auk sjónarmiša um verndum almenns sišgęšis. Skv. 1. mgr. 200. gr. varša samręši eša önnur kynferšismök hins brotlega viš barn sitt eša annan nišja allt aš 8 įra fangelsi og allt aš 12 įra fangelsi ef barniš er yngra en 16 įra, sbr. lög nr. 40/2003, en žį var refsihįmarkiš žyngt śr 6 įrum ķ 8 įr og śr 10 įrum ķ 12 įr. Ķ 2. mgr. er įkvęši um refsingu fyrir kynferšislega įreitni gagnvart sömu einstaklingum sem varšar allt aš 2 įra fangelsi, en allt aš 4 įra fangelsi ef barniš er yngra en 16 įra. Samręši eša önnur kynferšismök milli systkina eru refsiverš skv. 3. mgr. og varša allt aš 4 įra fangelsi. Ef annaš systkiniš eša bęši eru yngri en 18 įra žegar brot į sér staš er heimilt aš fella refsingu žess/žeirra nišur (frjįls refsibrottfallsįstęša). Įsetningur er saknęmisskilyrši. Sérįkvęšiš ķ 204. gr. um gįleysi varšandi aldur žolanda į hér ekki viš. Įkvęšin um refsingu fyrir sifjaspell varša sömu einstaklinga og fortakslaust er bannaš aš ganga saman ķ hjónaband, sbr. 9. gr. hjśskaparlaga, nr. 31/1993. Ef žolandi sifjaspellabrots er yngri en 14 įra varšar brotiš bęši viš 200. gr. (sifjaspell) og 202. gr. (kynferšisbrot gegn barni yngra en 14 įra), sbr. 77. gr. hgl.
    Įkvęši norsku hegningarlaganna um sifjaspell (197. gr. og 198. gr.) eru svipuš žeim ķslensku. Žó er sį munur į aš samkvęmt norsku įkvęšunum getur brot milli systkina eingöngu falist ķ samręši. Nokkru įšur en refsihįmarkiš fyrir brotiš var hękkaš ķ ķslenskum rétti var žaš lękkaš ķ norskum rétti meš lögum nr. 76/2000. Refsingin er žar fangelsi allt aš 5 įrum fyrir brot gegn nišja og allt aš 1 įrs fangelsi fyrir brot milli systkina. Samkvęmt sęnskum rétti (brottsbalken, 6. kafla, 7. §) varšar samręši viš barn eša annan nišja fangelsi allt aš 2 įrum og samręši milli alsystkina allt aš 1 įrs fangelsi. Meš breytingalögunum frį 2005 var oršalagi įkvęšisins breytt, en ekki geršar į žvķ neinar efnisbreytingar.
    Efnisinntak 200. gr. hgl. er skżrt og ķ samręmi viš žau sjónarmiš sem rķkjandi eru ķ samfélaginu. Eins og fram hefur komiš var refsimörkum įkvęšisins breytt nżlega, sbr. lög nr. 40/2003, og refsihįmark žess hękkaš žegar brotiš felst ķ samręši eša öšrum kynferšismökum, sbr. 1. mgr. įkvęšisins. Ķ greinargerš meš frumvarpi til laga nr. 40/2003 er hękkun žessi rökstudd. Žar segir aš į sķšari įrum hafi komiš betur ķ ljós sį skaši sem börn geti oršiš fyrir žegar žau eru misnotuš kynferšislega žar sem afleišingar séu oft langvarandi og jafnvel varanlegar. Til žess aš leggja įherslu į hve alvarleg žessi brot eru, meš hlišsjón af almennum višhorfum ķ žjóšfélaginu og meš vķsan til alžjóšlegra skuldbindinga sé lagt til aš refsimörk fyrir grófustu kynferšisbrot gegn börnum verši hękkuš (sjį žskj. 918, 567. mįl į 128. löggjafaržingi 2002–2003). Meš breytingalögunum frį 2003 var ekki hróflaš viš refsihįmarki 2. mgr. um ašra kynferšislega įreitni og hefur žaš žvķ veriš óbreytt frį 1992. Brot gegn 2. mgr. geta veriš misalvarleg, allt frį žukli og kįfi utan klęša til žess aš nįlgast „önnur kynferšismök“ sem falla undir 1. mgr. Eftir lagabreytinguna įriš 2003 er žvķ of mikill munur į refsimörkum žessara tveggja mįlsgreina. Žann mun žarf aš leišrétta. Žvķ er lagt til ķ frumvarpi žessu aš refsihįmark fyrir kynferšislega įreitni ķ 2. mgr. 200. gr. verši hękkaš. Sś breyting tengist einnig žeim breytingum sem lagšar eru til į reglum um fyrningu kynferšisbrota gegn börnum.

3. Įkvęši 201. gr. hgl. um trśnašarbrot gegn börnum og unglingum yngri en 18 įra.
    Ķ 201. gr. hgl. er lagt fortakslaust bann viš samręši eša öšrum kynferšismökum viš börn og unglinga undir 18 įra aldri sem hinn brotlegi hefur tiltekin tengsl viš. Žau tengsl eru aš barniš eša unglingurinn sé kjörbarn hans, stjśpbarn, fósturbarn, sambśšarbarn eša unglingur sem honum hefur veriš trśaš fyrir til kennslu eša uppeldis. Ķ greinargerš meš frumvarpi til laga nr. 40/1992 kom fram, aš meš įkvęšinu vęri ętlunin aš „vernda heimiliš og fjölskyldulķf fyrir hįttsemi sem er til žess fallin aš raska fjölskylduböndum og sęra trśnaš og traust barna į sameiginlegu heimili“ (žskj. 59, 115. löggjafaržing 1991, 58. mįl). Ljóst er aš žau börn sem hér er fjallaš um geta veriš ķ sérstakri hęttu į žvķ aš vera misnotuš. Žegar um ung börn er aš ręša felst ķ hįttseminni ofbeldi gagnvart žeim og ķ öllum tilvikum alvarleg misnotkun į ašstöšu og brot gegn žvķ trśnašartrausti, sem börn bera til fulloršinna og rķkja į innan fjölskyldunnar. Žar sem banniš er fortakslaust žarf žó ekki aš sżna fram į aš um misnotkun hafi veriš aš ręša ķ hverju tilviki. Įsetningur er saknęmisskilyrši, en unnt er aš refsa fyrir brotiš žótt hinn brotlegi hafi ekki vitaš um aldur unglingsins eša tališ vķst hver hann var, en sżnt af sér gįleysi um aldur hans, sbr. 204. gr. Skal žį beita vęgari refsingu aš tiltölu, žó ekki vęgari en 30 daga fangelsi. Refsimörkin eru annars žau sömu og fyrir įsetningsbrot kynforeldris gagnvart barni sķnu skv. 200. gr., ž.e. fangelsi allt aš 8 įrum, og allt aš 12 įrum, ef barniš er yngra en 16 įra, sbr. lög nr. 40/2003. Önnur kynferšisleg įreitni varšar sömu refsingu og sams konar brot gegn 200. gr. Ef žolandi brots gegn 201. gr. er yngri en 14 įra varšar brotiš bęši viš 201. gr. og 202. gr. (kynferšisbrot gegn barni yngra en 14 įra). Er žį um brotasamsteypu aš ręša og refsaš fyrir bęši brotin, sbr. 77. gr. hgl.
    Įkvęši sem samsvarar 201. gr. hgl. er ķ 199. gr. norsku hegningarlaganna og varšar brot allt aš 5 įra fangelsi. Įkvęšin ķ sęnsku hegningarlögunum eru nokkuš öšruvķsi uppbyggš. Žar er sérstakt įkvęši ķ 6. kafla, 4. § um naušgun gagnvart börnum. Fram kemur ķ 1. mgr. žess aš samręši eša önnur kynferšismök viš barn yngra en 15 įra er naušgun gagnvart barninu og varšar fangelsi ķ 2–6 įr. Ķ 2. mgr. er įkvęši um brot gagnvart barni 15–17 įra sem gerandi hefur įkvešin tengsl viš, t.d. vegna fósturs eša uppeldis. Žaš telst einnig naušgun og varšar sömu refsingu. Stórfelld brot varša fangelsi ķ 4–10 įr.
    Eins og fram hefur komiš var refsimörkum 201. gr. hgl. breytt nżlega, sbr. lög nr. 40/2003, og refsihįmark hękkaš žegar brot felst ķ samręši eša öšrum kynferšismökum, sbr. 1. mgr. įkvęšisins. Refsihįmark 2. mgr. um ašra kynferšislega įreitni hefur veriš óbreytt frį 1992. Lagt er til ķ frumvarpi žessu aš žaš verši hękkaš į sama hįtt og samsvarandi refsihįmark ķ 200. gr. Tengist sś breyting m.a. žeim breytingum sem lagšar eru til į reglum um fyrningu kynferšisbrota gegn börnum. Um rök fyrir žessari breytingu vķsast til umfjöllunar um 200. gr. hér aš framan.

4. Įkvęši 202. gr. hgl. um kynferšisbrot gegn börnum og unglingum yngri en 18 įra.
    Ķ 1. mgr. 202. gr. er almennt įkvęši žar sem refsing er lögš viš samręši eša öšrum kynferšismökum viš börn yngri en 14 įra. Lagt er hér algert bann viš kynmökum viš svo ung börn. Aldursmarkiš er fortakslaust og žvķ ekki um žaš aš ręša aš meta žroska barnsins ķ hverju tilviki. Ekki žarf aš sżna fram į misnotkun žótt gera megi rįš fyrir aš hśn sé fyrir hendi žegar svo ung börn eiga ķ hlut, a.m.k. ef gerandi er ekki sjįlfur į unglingsaldri. Brot varša fangelsi allt aš 12 įrum. Önnur kynferšisleg įreitni varšar allt aš 4 įra fangelsi, sbr. 2. mgr. 202. gr. Kynmök fulloršins manns viš barn er gróf misnotkun į yfirburšaašstöšu hans gagnvart barninu og meta veršur valdbeitingu hans meš hlišsjón af žvķ aš žolandinn er barn sem er varnarlaust eša į erfitt meš aš verjast og skilur jafnvel ekki žaš sem fram fer. Ķ broti gerandans felst žvķ ofbeldi og misneyting gagnvart barninu, einnig žótt barniš berjist ekki į móti og gerandi žurfi žvķ ekki aš yfirvinna neina mótstöšu til žess aš koma fram vilja sķnum. Mismunandi er hvaša leišir žjóšir hafa vališ til žess aš taka į žessu ešli ofbeldis žegar žaš bitnar į ungum börnum. Samkvęmt norska naušgunarįkvęšinu skal tekiš tillit til žess aš žolandi er undir 14 įra aldri žegar metiš er hvort beitt var ofbeldi eša hótunum eša hvort žolandi var ófęr um aš sporna viš verknašinum. Ķ sęnsku hegningarlögunum kemur fram aš samręši eša önnur kynferšismök gagnvart barni yngra en 15 įra eru skilgreind sem naušgun. Žį telja franskir dómstólar aš afbrot sé naušgun žegar žolandi er svo ungur aš įrum aš hann skilur ekki hugtakiš „kynferši“ og ešli žess verknašar sem fram fer. Ķ frumvarpi žessu er lagt til aš verknašarlżsing įkvęšis 1. mgr. 202. gr. verši óbreytt, en įhersla er hér lögš į aš įkęrt verši bęši fyrir naušgun (194. gr.) og kynferšisbrot gegn barni (202. gr.), sbr. 77. gr. hgl., hafi fulloršinn mašur kynmök viš barn undir 14 įra aldri. Slķk framkvęmd er ešlileg og yrši til žess aš styrkja réttarvernd barna gegn kynferšislegum įrįsum. Vķsa mį ķ nįnari umfjöllun um žetta atriši ķ athugasemdum meš 2. gr. frumvarps žessa žar sem fjallaš er um hugtakiš ofbeldi. Įsetningur er saknęmisskilyrši. Hann žarf aš taka til allra žįtta ķ efnislżsingu brotsins. Ef hinn brotlegi hélt aš barniš vęri 14 įra eša eldra og gįleysi hans felst ķ žvķ fellur brotiš undir 204. gr., sbr. 202. gr. Žį į aš beita vęgari refsingu. Hśn mį žó ekki fara nišur fyrir lįgmark fangelsisrefsingar, sem er 30 dagar, sbr. 34. gr. hgl.
    Žegar unglingar eru į aldrinum 14–17 įra er bann viš kynmökum ekki jafnfortakslaust og žegar börn eru yngri en 14 įra, sjį 3. mgr. 202. gr., sbr. lög nr. 40/2003. Žaš er hins vegar refsivert aš tęla unglinga į žessum aldri til samręšis eša annarra kynferšismaka. Ķ 3. mgr. 202. gr. eru nefnd dęmi um ašferšir viš tęlingu, ž.e. blekkingar eša gjafir. Sś upptalning er žó ekki tęmandi og koma žvķ fleiri ašferšir til greina žar sem gerandi notfęrir sér yfirburši aldurs og reynslu. Ef einstaklingar eru svipašir aš aldri, reynslu og žroska į įkvęšiš ekki viš. Įsetningur er saknęmisskilyrši og sömu reglur gilda um gįleysi varšandi aldur žolanda eins og ķ 1. mgr., sbr. 204. gr. Brot varša fangelsi allt aš 4 įrum. Refsibrottfall er heimilt skv. 205. gr. ef einstaklingar ganga ķ hjónaband saman eša taka upp óvķgša sambśš. Eins og įšur hefur komiš fram er lagt til ķ frumvarpi žessu, aš įkvęši 205. gr.hgl. verši fellt brott. Mjög sjaldan hefur reynt į 3. mgr. 202. gr. hgl. ķ dómum Hęstaréttar.
    Ķ 4. mgr. 202. gr. er įkvęši um refsinęmi žess aš greiša barni eša ungmenni yngra en 18 įra endurgjald gegn žvķ aš hafa viš žaš samręši eša önnur kynferšismök. Brot varša fangelsi allt aš 2 įrum. Įkvęši žetta var sett ķ hegningarlögin meš breytingalögum nr. 14/2002. Tilgangur žess er aš veita börnum og unglingum betri vernd gegn kynferšislegri misnotkun og draga śr eftirspurn eftir kynlķfsžjónustu žeirra, en rannsóknir žęr sem geršar hafa veriš į vęndi į Ķslandi hafa m.a. leitt ķ ljós vęndi unglinga. Įkvęšiš var einnig sett til samręmis viš löggjöf annars stašar į Noršurlöndum og til aš fullnęgja alžjóšlegum skuldbindingum samkvęmt samningi Sameinušu žjóšanna um rétt barnsins frį 1989, sem Ķsland hefur fullgilt (sjį žskj. 820, 185. mįl į 127. löggjafaržingi 2001–2002). Bann viš verknaši er fortakslaust. Eitt tilvik af žessu tagi nęgir til refsiįbyrgšar og žvķ žarf ekki aš vera um aš ręša žįtt ķ skipulagšri vęndisžjónustu. Įkvęši 204. gr. um gįleysi varšandi aldur žolanda į einnig viš hér.
    Ķ 195. gr. og 196. gr. norsku hegningarlaganna eru įkvęši um refsingu fyrir samręši eša önnur kynferšismök viš barn undir 14 įra aldri annars vegar og undir 16 įra aldri hins vegar. Beinist brot aš barni yngra en 14 įra varšar žaš fangelsi allt aš 10 įrum. Ef mökin voru samręši er lįgmarksrefsing 2 įra fangelsi og refsihįmarkiš 15 įra fangelsi. Refsa mį meš fangelsi allt aš 21 įri ef tilteknar refsihękkunarįstęšur eru fyrir hendi. Žaš varšar allt aš 5 įra fangelsi aš hafa kynmök viš barn į aldrinum 14–16 įra. Séu refsihękkunarįstęšur fyrir hendi mį dęma ķ allt aš 15 įra fangelsi. Tekiš er fram ķ įkvęšinu aš fella megi refsingu nišur, ef ašilar eru į svipušum aldri og žroskastigi. Įšur hefur veriš gerš grein fyrir sęnsku įkvęšunum um naušgun barna yngri en 15 įra.
    Įkvęši 202. gr. hgl. hefur nżlega veriš endurskošaš, sbr. lög nr. 14/2002 og lög nr. 40/2003. Refsihįmark įkvęšisins um ašra kynferšislega įreitni ķ 2. mgr. hefur veriš óbreytt frį 1992. Ķ frumvarpi žessu er lagt til aš žaš verši hękkaš til samręmis viš žį hękkun sem lögš er til į refsihįmarki 2. mgr. 200. gr. og 2. mgr. 201. gr. og tengist sś breyting m.a. žeim breytingum sem lagšar eru til į reglum um fyrningu kynferšisbrota gegn börnum. Auk žess eru tvö atriši sem vert er aš kanna meš hlišsjón af žvķ hvort frekari breytinga sé žörf į įkvęši 202. gr. Fyrra atrišiš varšar 14 įra aldursmarkiš ķ 1. mgr., sem stundum er nefnt kynferšislegur lįgmarksaldur, og hitt varšar refsimörk sömu mįlsgreinar.
    Žaš er įlitamįl viš hvaša aldur į aš miša algert bann viš kynmökum. Ķ flestum löndum Evrópu er žessi lįgmarksaldur 14, 15 eša 16 įr. Ķ sumum löndum er lįgmarksaldurinn mismunandi eftir žvķ hvort um er aš ręša samręši eša önnur kynferšismök. Einnig žekkist aš refsimörk séu mismunandi eftir žvķ hver aldur žolenda er. Ķ dönskum rétti er mišaš viš 15 įra aldur og ķ norsku hegningarlögunum er mišaš viš 14 įr, en sé barn yngra en 16 įra varšar brotiš vęgari refsingu. Ķ sęnskum rétti er aldursmarkiš 15 įr og 16 įr ķ enskum rétti. Ķ skżrslu sinni Heggur sį er hlķfa skyldi – Skżrsla um kynferšisbrot gegn börnum og ungmennum frį įrinu 1997 lagši umbošsmašur barna til aš kynferšislegur lįgmarksaldur samkvęmt hegningarlögum yrši 16 įr. Viš breytingar žęr sem geršar voru į įkvęši 202. gr. hgl. meš lögum nr. 40/2003 var hins vegar ekki fallist į žetta sjónarmiš heldur var lįgmarksaldur ķ 1. mgr. lįtinn haldast 14 įr, en įkvęši 2. mgr. (nś 3. mgr.) um aš tęla börn eša unglinga į aldrinum 14–16 įra til kynmaka breytt žannig aš žaš nęši einnig til 16 og 17 įra unglinga. Rannsóknir sżna aš unglingar į Ķslandi byrja snemma aš stunda kynlķf, eša rśmlega 15 įra aš mešaltali. Annars stašar į Noršurlöndum er žessi aldur hęrri, eša 17 til 18 įr. Hvaša skošun sem menn kunna aš hafa į žessari stašreynd breytir žaš ekki žvķ aš naušsynlegt er aš taka tillit til žessa veruleika žegar afstaša er tekin til žess hvernig hįttaš verši refsiįkvęšum vegna kynferšisbrota gegn börnum. Ef lįgmarksaldurinn vęri 16 įr vęri unnt aš įkęra rśmlega 16 įra pilt fyrir aš hafa samręši viš tęplega 16 įra kęrustu sķna. Slķk ašstaša er ekki višunandi og getur haft óheppilegar afleišingar, t.d. hótun um kęru frį foreldrum stślku sem ekki sętta sig viš samband hennar viš piltinn. Meš hlišsjón af žessu veršur ekki lagt til aš aldursmörkin ķ 1. mgr. 202. gr. verši hękkuš.
    Hvaš sķšara atrišiš varšar, ž.e. refsimörk 1. mgr. 202. gr., er lagt til ķ 10. gr. frumvarpsins aš refsihįmarkiš verši hękkaš og verši 16 įra fangelsi. Jafnframt er lagt til aš lögfest verši sérstakt refsilįgmark, 1 įrs fangelsi, en ķ žvķ felst undantekning frį žvķ almenna sjónarmiši sem lagt er til grundvallar ķ frumvarpi žessu aš ekki sé lögfest sérstakt refsilįgmark ķ įkvęšum um einstakar brotategundir. Meš žessari breytingu verša refsimörk 1. mgr. 202. gr. hin sömu og refsimörk naušgunarįkvęšisins. Meš žvķ er lögš įhersla į hve alvarleg žau kynferšisbrot eru sem beinast gegn börnum. Af žeim dómum sem gengiš hafa um kynferšisbrot gegn börnum į undanförnum įrum mį sjį aš refsingar fyrir žessi brot hafa žyngst. Sś hękkun refsimarka sem hér er lögš til er ķ samręmi viš žį žróun og hefur ekki sķst tįknręna žżšingu. Nota mį almennar refsilękkunarheimildir hegningarlaga, t.d. 74. gr. og 75. gr., til žess aš fęra refsingu nišur fyrir 1 įrs refsilįgmarkiš. Jafnframt er gert rįš fyrir aš nżr mįlslišur bętist viš 1. mgr. 202. gr. žess efnis aš lękka megi refsingu eša lįta hana falla nišur ef gerandi og žolandi eru į svipušum aldri og žroskastigi (frjįls refsilękkunarheimild og refsibrottfallsheimild). Slķk heimild er naušsynleg vegna 1 įrs refsilįgmarksins sem lagt er til aš verši lögfest. Ķ tengslum viš umfjöllun um žyngd refsinga fyrir kynferšisbrot gegn börnum er rétt aš fram komi aš erlendar rannsóknir sżna aš gerendur slķkra brota eru oft börn sjįlfir. Kynferšisbrot barna eru gjarnan hluti af öšrum vanda, ž.e. vanrękslu barna og eru oft ķ raun vandi fjölskyldunnar ķ heild. Žaš hljóta aš gilda önnur sjónarmiš gagnvart ungum gerendum en žeim sem eldri eru. Žeir sem starfa aš barnaverndarmįlum telja aš um sé aš ręša fjölgun ungra gerenda sem eiga undir barnaverndarlög og hafa sjįlfir veriš žolendur. Ęskilegt er aš ķ slķkum tilvikum vinni refsivörslukerfiš, sé žvķ beitt, og barnaverndarkerfiš saman. Žaš er śt af fyrir sig ekki hlutverk barnaverndarkerfisins aš refsa né refsivörslukerfisins aš veita mešferš. Hins vegar er ekki til nein sérhęfš mešferš fyrir unga gerendur hér į landi og žyrfti aš huga aš žvķ hvort rök séu til žess aš taka upp slķka mešferš og hvar ętti aš finna henni staš.
    Ķ 3. gr. frumvarps žessa er lagt til aš lögfest verši ķ 195. gr. hgl. sérįkvęši um tiltekin atriši sem virša skuli til žyngingar žegar refsing er įkvešin fyrir naušgun skv. 194. gr. Ekki er lagt til aš lögfest verši samsvarandi įkvęši um refsižyngingarįstęšur ķ tengslum viš kynferšisbrot gegn börnum. Rökin fyrir žvķ eru eftirfarandi: ķ frumvarpinu er lagt til aš refsimörk fyrir kynferšisbrot gegn börnum yngri en 14 įra verši žyngd verulega, ž.e. ķ fangelsi frį 1 įri og allt aš 16 įrum ķ staš fangelsis ķ 30 daga og allt aš 12 įrum eins og nś er. Almenn lagaįkvęši um refsižyngingarįstęšur og refsihękkunarįstęšur eiga aš sjįlfsögšu viš hér eins og um önnur brot og duga til žyngingar innan hinna vķštęku refsimarka sem hér er lagt til aš verši lögfest. Įkvęši 194. gr. um naušgun į viš hver sem aldur žolanda er. Ķ frumvarpinu er hvatt til žess aš žessu įkvęši verši beitt ķ rķkari męli en nś er gert žegar börn eru žolendur samręšis eša annarra kynferšismaka. Žar meš mundi įkvęši 3. gr. frumvarpsins um refsižyngingarįstęšur einnig eiga viš um brot gegn börnum. Af framansögšu er ljóst aš ekki er žörf į frekari įkvęšum um refsižyngingarįstęšur žegar kynferšisbrot beinast aš börnum. Hins vegar er lagt til aš lögfestur verši ķ 1. mgr. 202. gr. nżr mįlslišur um refsilękkun og refsibrottfall, eins og įšur hefur komiš fram.

5. Fyrning sakar.
    Žegar rętt er um fyrningu ķ refsirétti er tvennt til. Annars vegar er žaš fyrning sakar og hins vegar fyrning dęmdrar refsingar og annarra višurlaga. Fyrning sakar er refsilokaįstęša, ž.e. refsiįbyrgš stofnast vegna framins afbrots en fellur nišur vegna atviks sem kemur til eftir į, ž.e. vegna fyrningar, og leišir žaš til sżknu ķ dómsmįli. Raunhęft er aš fjalla um fyrningu sakar ķ tengslum viš kynferšisbrot gegn börnum. Žaš kann aš viršast óįsęttanlegt aš brotamenn geti komist hjį sakfellingu og refsingu fyrir slķkt afbrot ašeins vegna žess aš langur tķmi er lišinn frį žvķ aš brotiš var framiš. Żmis rök eru žó fęrš fram fyrir žvķ almennt aš ešlilegt sé aš sakir fyrnist (sjį nįnar: Jónatan Žórmundsson. 1992. Višurlög viš afbrotum, bls. 301–302). Žau helstu sem įtt geta viš varšandi kynferšisbrot gegn börnum eru žessi:
    1.      Eftir žvķ sem lengri tķmi lķšur frį afbroti žvķ erfišara er fyrir įkęruvaldiš aš sanna žaš. Sönnunargögn glatast og menn muna atburši verr eftir žvķ sem lengra er um lišiš frį žvķ aš žeir geršust. Einnig veršur staša sökunauts til aš verja sig erfišari.
    2.      Refsivörslukerfiš, ž.e. rannsóknarašilar, įkęruvald og dómstólar, žurfa ašhald til žess aš reka mįl meš ešlilegum og nęgilegum hraša.
    3.      Eftir žvķ sem tķminn lķšur dregur śr refsižörf. Žótt fęstir hafi samśš meš kynferšisbrotamönnum veršur samt aš lķta til žess aš žaš er mjög žungbęrt fyrir einstakling og fjölskyldu hans aš geta endalaust, jafnvel eftir marga įratugi, įtt von į žvķ aš gamlar syndir kollvarpi lķfi žeirra. Žetta į einkum viš ef hinn brotlegi hefur séš aš sér og ekki brotiš af sér frekar.
    Ķ IX. kafla hgl., nr. 19/1940, eru įkvęši um fyrningu sakar. Žeim var breytt meš lögum nr. 20/1981. Ķ greinargerš meš frumvarpi til žeirra laga kom fram žaš sjónarmiš, aš öll brot ęttu aš vera fyrnanleg nema alveg sérstök gagnrök kęmu fram. Meš lögunum uršu fleiri brot en įšur fyrnanleg og žvķ gildir nś sś regla aš öll brot fyrnast nema žau sem geta varšaš ęvilöngu fangelsi. Var sś stefna mótuš meš lögunum aš fękka ófyrnanlegum brotum meš žvķ aš afnema ęvilangt fangelsi sem refsihįmark ķ nokkrum įkvęšum hegningarlaganna og eru žau brot sem ekki geta fyrnst žvķ örfį. Ķ žessu sambandi mį minna į aš ęvilangt fangelsi var afnumiš sem refsing fyrir naušgun meš lögum nr. 40/1992. Hér mį einnig geta žess aš ķ Danmörku og Finnlandi gildir sama regla og hér, ž.e. žau brot geta ekki fyrnst sem varša žyngstu refsingu sem heimilt er aš beita, ž.e. ęvilöngu fangelsi. Ķ Noregi og Svķžjóš fyrnast žau brot sem varša žyngstu lögleyfšu refsingu į 25 įrum.
    Ķ 81. gr. hgl. eru įkvęši um žaš į hve löngum tķma sök fyrnist (fyrningarfrestir). Sök fyrnist į 2, 5, 10 eša 15 įrum og fer lengd fyrningarfrestsins eftir žvķ hve žung hįmarksrefsing liggur viš broti. Ķ įkvęšunum um kynferšisbrot (194.–202. gr.) kemur fram aš žyngsta refsing fyrir einstök brot er frį 2 įra fangelsi (lęgsta hįmarksrefsing) og allt aš 16 įra fangelsi (hęsta hįmarksrefsing). Sök vegna žessara brota fyrnist žvķ į 5, 10 eša 15 įrum, sbr. 81. gr. hgl., sbr. 1. gr. laga nr. 63/1998. Ķ 82. gr. hgl. eru įkvęši um žaš hvenęr fyrningarfresturinn fer aš lķša (upphaf fyrningarfrests). Meginreglan er sś aš fyrningarfrestur telst frį žeim degi žegar refsiveršum verknaši eša refsiveršu athafnaleysi lauk. Žessi regla getur veriš mjög óhagstęš fyrir barn sem veršur fyrir kynferšisbroti. Vel er hugsanlegt aš fyrningarfrestur sé lišinn žegar barniš hefur nįš žeim žroska sem naušsynlegur er til žess aš gera sér grein fyrir ešli hįttseminnar sem žaš varš aš žola. Einnig er hętta į aš börn hafi takmarkaša möguleika į aš kęra brot sem aš žeim beinast. Umbošsmašur barna benti į žetta ķ skżrslu sinni Heggur sį er hlķfa skyldi og lagši til aš kynferšisbrot gegn börnum yršu ófyrnanleg eša tekinn yrši upp sérstakur fyrningarfrestur varšandi žessi brot, t.d. 25 įr. Žegar fyrningarreglum hegningarlaganna var breytt meš lögum nr. 63/1998 var sett sérregla um upphaf sakfyrningarfrests vegna brota gegn 194.–202. gr. til žess aš koma til móts viš žetta sjónarmiš. Nżjum mįlsliš, 2. mįlsl., var bętt viš 1. mgr. 82. gr. og kemur žar fram aš fyrningarfrestur vegna brota gegn 194.–202. gr. hefjist ekki fyrr en į žeim degi žegar brotažoli nęr 14 įra aldri. Fyrningarfrestur vegna žessara brota telst žvķ frį žeim degi er refsiveršum verknaši lauk nema brotažoli hafi žį ekki nįš 14 įra aldri og žį telst fresturinn frį žeim degi žegar barniš nęr žeim aldri. Samkvęmt žessu er brotažoli oršinn 19, 24 eša 29 įra žegar brotiš fyrnist og var tališ aš žį hefši hann nįš nęgum žroska til aš gera sér grein fyrir brotinu og hefši jafnframt haft möguleika į aš kęra žaš.
    Aš undanförnu hefur komiš fram žaš sjónarmiš aš breytingarnar frį 1998 hafi veriš ófullnęgjandi og kynferšisbrot gegn börnum ęttu aš vera ófyrnanleg. Lagt hefur veriš fram frumvarp į Alžingi žess efnis aš sök vegna brota gegn įkvęšum 194.–202. gr. hgl. fyrnist ekki žegar žolandi er barn yngra en 14 įra (sjį žskj. 209, 209. mįl į 132. löggjafaržingi 2005–2006). Refsiréttarnefnd fékk frumvarp žessa efnis til umsagnar ķ mars 2004. Tók hśn undir žį forsendu frumvarpsins aš hiš sérstaka ešli kynferšisbrota skv. 194.–202. gr. sem beinast aš börnum yngri en 14 įra réttlętti sérreglur um fyrningar. Taldi nefndin aš komiš hefši veriš til móts viš žau sjónarmiš meš įšurnefndri lagabreytingu frį 1998 og ekki vęri tilefni til žess aš gera grundvallarbreytingu į sama réttaratriši ašeins 6 įrum eftir breytingarnar, enda hefši ekki nęgilega į žaš reynt hvort reglan hefši leyst śr žessum vanda.
    Sjónarmišin aš baki kröfunni um aš kynferšisbrot gegn börnum skuli vera ófyrnanleg eiga fullan rétt į sér. Hitt er annaš mįl hvort rétt sé aš koma til móts viš žau sjónarmiš meš žvķ aš leggja til aš brotin verši ófyrnanleg. Žvert į móti mį fęra fyrir žvķ żmis rök aš kynferšisbrot gegn börnum skuli fyrnast, eins og allflest önnur brot, og koma sum žeirra einnig fram ķ įšurnefndu įliti refsiréttarnefndar frį 30. mars 2004. Žau helstu eru žessi:
    1.      Lagaįkvęši sem męlir fyrir um aš tiltekin brot geti ekki fyrnst er ķ ósamręmi viš réttaržróun hér į landi sķšastlišna įratugi og réttaržróun annars stašar į Noršurlöndum žar sem stefnan hefur veriš sś aš fękka ófyrnanlegum brotum.
    2.      Regla um aš kynferšisbrot gegn börnum fyrnist ekki vęri ķ ósamręmi viš žį grundvallarreglu almennra hegningarlaga aš einungis brot sem varša ęvilöngu fangelsi séu ófyrnanleg.
    3.      Kynferšisbrot eru alvarleg afbrot, bęši śt frį sišferšislegum męlikvarša og refsiréttarlegum. Žaš veršur žó ekki horft fram hjį žvķ aš žau eru misalvarleg frį sjónarhóli refsiréttar. Žaš žarf ekki annaš en lķta į refsihįmark fyrir einstakar brotategundir žeirra til aš žaš sé ljóst. Naušgun er augljóslega alvarlegra brot en kįf utan klęša. Žaš vęri mjög óešlilegt aš žessi tvö brot fyrntust į sama tķma, hvaš žį aš hiš vęgara žeirra vęri ófyrnanlegt.
    4.      Žau rök sem nefnd voru hér ķ upphafi žvķ til stušnings aš brot skuli fyrnast eiga einnig viš sem rök gegn žvķ aš kynferšisbrot gegn börnum verši ófyrnanleg.
    5.      Reglum um fyrningu kynferšisbrota gegn börnum hefur nżlega veriš breytt og žvķ er reynslan af žeim įkvęšum ekki mikil. Óheppilegt er aš slķk grundvallarlög į sviši refsiréttar sem hegningarlögin eru, og ekki sķst hinn almenni hluti žeirra, sęti tķšum breytingum. Slķkt ętti ekki aš eiga sér staš nema nżleg breytingalög hafi reynst gölluš eša um sé aš ręša breytt mat löggjafans į žeim forsendum sem liggja til grundvallar lagasetningunni.
    Telja veršur žung og veigamikil rök fyrir žvķ aš kynferšisbrot gegn börnum lśti žeim almennu reglum og sjónarmišum sem almenn hegningarlög byggjast į. Žvķ er ekki unnt aš męla meš žvķ aš žessi brot verši ófyrnanleg. Žaš vęri algerlega śr samhengi viš réttaržróun hérlendis og ķ nįgrannalöndunum og žvert į žį hugsun sem liggur til grundvallar reglum ķslensks refsiréttar um fyrningu sakar. Žar aš auki er algerlega óraunhęft aš ętla aš unnt sé aš fęra fram nęgilega sönnun sem ekki verši vefengd meš skynsamlegum rökum um hvert žaš atriši sem varšar sekt sakbornings, sbr. 46. gr. laga um mešferš opinberra mįla, nr. 19/1991, žegar įratugir eru lišnir frį framningu brots. Regla um aš kynferšisbrot gegn börnum séu ófyrnanleg mundi žvķ litlu sem engu skila ķ žį įtt aš fjölga dómum fyrir slķk brot. Žį er umręša um kynferšisbrot oršin mun meiri og upplżstari nś en var fyrir fįum įrum og mun žaš stušla aš žvķ aš žolendur žeirra kęri žau fyrr, en byrgi ekki inni reynslu sķna įrum og įratugum saman.
    Enda žótt fyrningarreglum hegningarlaga varšandi kynferšisbrot gegn börnum hafi veriš breytt fyrir ašeins 8 įrum og til žess aš koma enn frekar til móts viš žau veigamiklu rök sem męla meš žvķ aš sérstakt tillit sé tekiš til sérešlis žessara brota er lagt til ķ frumvarpi žessu aš breytingar verši geršar į fyrningarreglum varšandi kynferšisbrot gegn börnum. Breytingar žessar eru tvķžęttar. Ķ fyrsta lagi er lagt til aš 14 įra aldursmarkinu ķ 2. mįlsl. 1. mgr. 82. gr. hgl., sbr. 2. gr. laga nr. 63/1998, verši breytt ķ 18 įr. Er žaš sama aldursmark og ķ dönsku, norsku, sęnsku og žżsku hegningarlögunum. Ķ öšru lagi er lagt til aš refsihįmark fyrir kynferšislega įreitni gagnvart börnum verši hękkaš um 2 įr. Žaš leišir til žess aš fyrningarfrestir fyrir žau brot sem bitna į yngstu börnunum, ž.e. yngri en 16 įra, munu lengjast. Verši tillaga žessi aš lögum munu brotin fyrnast į 10 įrum ķ staš žess aš fyrnast į 5 įrum eins og žau gera samkvęmt nśgildandi lögum og žaš frį 18 įra aldri ķ staš 14 įra eins og nś er.

V. Vęndi, 206. gr. hgl.
1. Nśgildandi įkvęši.
    Ķ 206. gr. hgl., sbr. 13. gr. laga nr. 40/1992, er įkvęši um refsiįbyrgš vegna vęndis. Žeirri hįttsemi sem lżst er refsiveršri ķ įkvęšinu mį skipta ķ tvennt. Ķ fyrsta lagi er žaš sś hegšun aš stunda vęndi sér til framfęrslu, sbr. 1. mgr. 206. gr., og ķ öšru lagi er žaš hagnżting vęndis, sbr. 2.–5. mgr. 206. gr. Viš lagabreytinguna įriš 1992 var įkvęšiš gert ókynbundiš, žannig aš žaš tekur jafnt til hįttsemi karla og kvenna. Seljandi vęndis getur žvķ veriš hvort sem er kona eša karl og hiš sama gildir um kaupandann. Žannig į įkvęšiš jafnt viš um vęndi gagnkynhneigšra sem samkynhneigšra. Įsetningur er saknęmisskilyrši skv. 206. gr., sbr. 18. gr. hgl.

a. Aš stunda vęndi sér til framfęrslu.
    Samkvęmt 1. mgr. 206. gr. hgl. varšar žaš fangelsi allt aš 2 įrum aš stunda vęndi sér til framfęrslu. Refsilįgmarks er ekki getiš ķ įkvęšinu og gildir žvķ hiš almenna įkvęši ķ 34. gr. hgl. um 30 daga fangelsi sem lįgmarksrefsingu. Įkvęši 1. mgr. 206. gr. er efnislega samhljóša eldra įkvęši aš öšru leyti en žvķ aš žar var talaš um lauslęti. Hugtakiš vęndi kom fyrst inn ķ ķslensk lög meš breytingalögunum įriš 1992. Hvorugt hugtakiš, lauslęti eša vęndi, er skilgreint ķ lögunum eša greinargerš meš žeim. Viš skilgreiningu į hugtakinu vęndi mį leggja til grundvallar almenna mįlvenju, žannig aš vęndi feli žaš ķ sér aš annar ašilinn žiggi greišslu af hinum fyrir kynferšisathafnir, ž.e. samręši eša önnur kynferšismök, sem žeir hafa sķn į milli. Ekki skiptir mįli hvort greišslan er peningar eša önnur veršmęti. Vęndi er ekki refsivert nema gerandi stundi žaš sér til framfęrslu. Žaš er žvķ ekki nęgilegt til refsinęmis aš hafa kynmök gegn borgun ķ eitt eša nokkur skipti. Žessi hįttsemi žarf aš hafa veriš stunduš ķ žaš rķkum męli aš endurgjald fyrir hana sé verulegur hluti af framfęrslu geranda, hvort sem žaš er eina tekjulind hans eša ašaltekjulind eša a.m.k. žaš umfangsmikil aš žaš muni verulega um žaš endurgjald sem fęst fyrir vęndiš ķ framfęrslu hans. Vęndi er žvķ ólögleg og refsiverš leiš til framfęrslu.
    Žaš er ljóst aš til žess aš vęndi fari fram žarf tvo til, kaupanda og seljanda. Žegar refsiveršur verknašur er žannig fólginn ķ tilverknaši tveggja manna er talaš um concursus necessarius, ž.e. brotiš er rökręnt séš fólgiš ķ tilverknaši tveggja einstaklinga. Er žį żmist farin sś leiš ķ lögum aš verknašur beggja er lżstur refsiveršur ķ įkvęši eša ašeins er getiš um verknaš annars en ekki minnst į verknaš hins. Ķ slķkum tilvikum er gagnįlyktaš frį įkvęšinu į žann hįtt aš verknašur žess sem ekki er minnst į sé refsilaus. Žaš į viš hér um 206. gr. Žįttur žess sem kaupir žjónustuna er refsilaus. Ekki hefur reynt į įkvęši 1. mgr. 206. gr. fyrir Hęstarétti, en haustiš 2003 féll dómur ķ hérašsdómi Reykjaness žar sem kona var dęmd ķ žriggja mįnaša skiloršsbundiš fangelsi og 500.000 kr. sekt fyrir aš hafa stundaš vęndi sér til framfęrslu.
    Ķ 209. gr. hgl. er įkvęši um brot gegn blygšunarsemi. Žar kemur fram aš sęri mašur blygšunarsemi manna meš lostugu afhęfi eša sé til opinbers hneykslis varši žaš fangelsi allt aš 4 įrum, en allt aš 6 mįnušum eša sektum ef brot er smįvęgilegt. Hugsanlegt er aš žetta įkvęši gęti įtt viš um götuvęndi.

b. Hagnżting vęndis.
    Samkvęmt 2.–5. mgr. 206. gr. er żmiss konar hagnżting vęndis refsiverš. Ķ žessum hluta 206. gr. er aš vķsu ekki notaš hugtakiš vęndi um hįttsemina heldur eldra hugtakiš, „lauslęti“. Sś hįttsemi sem lżst er refsiverš ķ 2.–5. mgr. 206. gr. er unnin aš meginstefnu til ķ hagnašarskyni. Žetta eru įkvęši um refsingu žeirra manna sem hafa milligöngu um aš ašrir stundi vęndi.
    Ķ fyrsta lagi er refsivert aš hafa atvinnu eša višurvęri sitt af lauslęti annarra, sbr. 2. mgr. 206. gr. Žessu įkvęši er beint gegn svonefndum vęndismišlurum („melludólgum“) og er ętlunin aš koma ķ veg fyrir aš žeir geti hagnast į lauslęti annarra. Einnig er ętlunin aš koma ķ veg fyrir aš slķkir mišlarar geti gert einstaklinga persónulega hįša sér og jafnvel beitt til žess ofbeldi og hótunum. Žaš er ekki skilyrši aš sį sem lifir af vęndi annars sé virkur ķ skipulagningu žess eša framkvęmd. Žaš eitt aš taka į móti peningum sem aflaš er meš vęndi ķ žeim męli aš mašur hafi višurvęri sitt af žvķ er refsivert, jafnvel žótt móttakandi sé į móti vęndinu. Skilyrši er žó aušvitaš aš móttakandi viti hvernig peninganna er aflaš žvķ aš įsetningur er saknęmisskilyrši skv. 206. gr. Ķ hérašsdómi Reykjaness sem įšur er nefndur var sambżlismašur konunnar dęmdur ķ 6 mįnaša skiloršsbundiš fangelsi fyrir brot gegn žessu įkvęši.
    Ķ öšru lagi er refsivert aš ginna, hvetja eša ašstoša ungmenni, yngra en 18 įra, til žess aš hafa višurvęri sitt af lauslęti, sbr. 3. mgr. 206. gr. Žetta įkvęši er efnislega samhljóša eldra įkvęši. Ķ greinargerš meš žvķ sagši aš žarna vęri um aš ręša verknaš sem mišar aš žvķ aš spilla sišferši barna og unglinga (Alžingistķšindi 1939, A-deild, bls. 389). Žessi verknašur er refsiveršur žótt hann sé ekki framinn ķ įvinningsskyni.
    Ķ žrišja lagi er refsivert aš stušla aš flutningi nokkurs manns śr landi eša til landsins ķ žvķ skyni aš hann hafi višurvęri sitt af lauslęti ef viškomandi er yngri en 21 įrs eša honum er ókunnugt um žennan tilgang fararinnar, sbr. 4. mgr. 206. gr. Hér er um tvenns konar tilvik aš ręša. Annars vegar aš hafa milligöngu um žaš aš mašur yngri en 21 įrs flytjist į milli landa til žess aš hafa višurvęri sitt af lauslęti. Aldursmörkin 21 įrs eru óbreytt frį žvķ sem var ķ lögunum 1940, en žegar žau voru sett varš fólk lögrįša 21 įrs. Nś verša unglingar lögrįša 18 įra, sbr. 1. gr. lögręšislaga, nr. 71/1997. Ekki skiptir mįli hvort unglingnum var kunnugt um tilgang fararinnar. Žvķ mundi samžykki hans ekki leysa milligöngumann undan refsingu. Hins vegar er refsivert samkvęmt žessari mįlsgrein aš hafa milligöngu um flutning manns sem er oršinn 21 įrs śr landi eša til landsins til žess aš hann hafi višurvęri sitt af lauslęti ef honum er ókunnugt um žennan tilgang fararinnar. Ef honum er kunnugt um tilgang fararinnar er verkiš refsilaust.
    Ķ fjórša lagi er refsivert aš stušla aš žvķ meš ginningum, hvatningum eša milligöngu aš ašrir hafi holdlegt samręši eša önnur kynferšismök gegn greišslu eša gera sér lauslęti annarra aš tekjulind, svo sem meš śtleigu hśsnęšis eša öšru, sbr. 5. mgr. 206. gr. Ķ žessu įkvęši er śtleiga hśsnęšis nefnd sem dęmi um žaš aš gera sér lauslęti annarra aš tekjulind. Fjórir dómar hafa gengiš ķ Hęstarétti žar sem sakfellt var fyrir brot gegn žessu įkvęši. Eru žeir allir frį 6. įratugnum aš einum undanskildum, sem er frį įrinu 1990.
    Refsing fyrir žessa milligöngu alla ķ 2.–5. mgr. 206. gr. er fangelsi frį 30 dögum og allt aš 4 įrum. Refsihįmarkiš er hęrra en fyrir žaš aš stunda vęndi. Meš žvķ er löggjafinn aš leggja įherslu į aš ķ milligöngunni felst misnotkun į félagslegri, andlegri eša lķkamlegri neyš annarrar manneskju einkum ķ hagnašarskyni. Brot gegn 5. mgr. 206. gr. varšar žó fangelsi allt aš 1 įri ef mįlsbętur eru.

c. Ķtrekun.
    Ķ 208. gr. hgl. er įkvęši um ķtrekunarheimild. Hafi mašur sem sekur er um brot gegn 206. gr. įšur veriš dęmdur sekur um brot gegn žvķ įkvęši eša til fangelsisrefsingar fyrir aušgunarbrot hefur sį dómur ķtrekunarįhrif varšandi refsingu fyrir nżja brotiš gegn 206. gr., žannig aš hękka mį refsingu um allt aš helmingi hennar. Hér er um aš ręša refsihękkunarįstęšu. Til žess aš eldri dómurinn hafi žessi įhrif veršur ķtrekunarskilyršum 71. gr. hgl. aš vera fullnęgt.

2. Kaup og sala vęndis.
    Žegar breytingar voru geršar į įkvęšum almennra hegningarlaga um kynferšisbrot įriš 1992 uršu umręšur į Alžingi um žaš hvaša afstöšu löggjafinn skyldi taka til vęndis og hvort rétt vęri aš refsa fyrir žaš aš stunda vęndi sér til framfęrslu. Allsherjarnefnd žingsins klofnaši ķ afstöšu sinni til mįlsins og taldi meiri hlutinn aš hįttsemin ętti įfram aš vera refsiverš (Alžingistķšindi 1991–1992, 115. löggjafaržing. A, bls. 5043), en minni hlutinn var į öndveršri skošun (Alžingistķšindi 1991–1992, 115. löggjafaržing. A, bls. 5084). Žeir žingmenn sem vildu afnema įkvęšiš nefndu einkum žau rök aš vęndi stundušu flestir ķ mikilli neyš, t.d. ķ tengslum viš fķkniefnaneyslu. Refsinęmi hįttseminnar mundi draga śr lķkum į žvķ aš gerendur kęršu kynferšislegt ofbeldi vegna hęttu į aš koma upp um starfsemi sķna og óešlilegt vęri aš refsa ašeins seljanda vęndis en ekki kaupanda. Nišurstašan varš sś aš įkvęši um refsinęmi hįttseminnar var įfram ķ lögum.
    Undanfarinn įratug hefur vęndi veriš mjög til umfjöllunar hérlendis. Fyrir žvķ eru żmsar įstęšur. Er žar helst aš nefna aš vęndi er mun sżnilegra og ašgengilegra nś en įšur var. Ķ žvķ sambandi mį benda į netvęšinguna og ašra hnattvęšingu og žį kynlķfsvęšingu sem henni fylgir, markašsvęšingu kynlķfs, innflutning stślkna frį fįtękum löndum til aš starfa į nektardansstöšum, almennari fķkniefnaneyslu ungs fólks og djarfari og óheflašri umfjöllun almennt um kynferšismįl ķ fjölmišlum, t.d. ķ auglżsingum. Į įrunum 2000–2002 birtust žrjįr skżrslur um vęndi, unnar į vegum dómsmįlarįšuneytisins. Fjöllušu žęr um löggjöf um vęndi og klįm į Ķslandi og annars stašar į Noršurlöndum, vęndi og félagslegt umhverfi žess og leišir til śrbóta varšandi klįm og vęndi. Rannsóknir žessar leiddu ķ ljós aš vęndi fyrirfinnst hérlendis ķ żmsum myndum, ekki sķst vęndi unglinga ķ vķmuefnaneyslu og vęndi ķ tengslum viš nektardansstaši. Įriš 2003 birtist sķšan rannsóknin Kynlķfsmarkašur ķ mótun, sem unnin var į vegum Reykjavķkurborgar, en žar er kynlķfsmarkašurinn kannašur śt frį višskiptasjónarmišum meš žvķ aš athuga žį starfsemi sem fram fer į yfirboršinu. Fyrir utan žessar rannsóknir hafa fįar rannsóknir veriš geršar į vęndi į Ķslandi. Upplżsingar um umfang žess eru žvķ mjög takmarkašar.
    Į sama tķma og ofangreindar skżrslur birtust var nokkrum sinnum lagt fram į Alžingi frumvarp til laga um breytingar į 206. gr. hgl. og fjallaši sś mikilvęgasta og umdeildasta žeirra um aš taka upp sęnsku leišina svonefndu, ž.e. aš lögfesta įkvęši um refsinęmi žess aš žiggja kynlķfsžjónustu gegn gjaldi. Jafnframt var gert rįš fyrir aš vęndi stundaš til framfęrslu yrši ekki lengur refsivert. Frumvörp žessi, sem mikiš voru rędd ķ samfélaginu, nįšu ekki fram aš ganga. Haustiš 2004 skipaši dómsmįlarįšherra starfshóp til žess m.a. aš kynna sér reynslu af mismunandi löggjöf um vęndi ķ Evrópu, einkum reynslu Svķa. Ljóst er aš mjög skiptar skošanir eru um žaš, bęši hér į landi og erlendis, hvaša leišir séu bestar til žess aš nį įrangri ķ barįttunni gegn vęndi. Einhugur rķkir žó um aš refsivert eigi aš vera aš hafa milligöngu um eša hagnżta sér vęndi annarra. Slķk įkvęši höfum viš nś žegar ķ lögum, sbr. 2.–5. mgr. 206. gr. hgl. Enginn įgreiningur er heldur um aš vęndi og hvers konar kynlķfsathafnir gagnvart börnum og unglingum, svo og mansal, eigi aš vera refsivert. Um žaš höfum viš einnig įkvęši ķ hegningarlögum, og žaš nżleg, sjį 4. mgr. 202. gr. hgl., sbr. 1. gr. laga nr. 14/2002 og 227. gr. a hgl., sbr. 5. gr. laga nr. 40/2003. Įgreiningurinn er um žaš hvernig taka eigi į atferli žessara tveggja fulloršnu einstaklinga, seljanda kynlķfs og kaupanda.

a. Sala vęndis.
    Sala kynlķfs, nįnar tiltekiš aš stunda vęndi sér til framfęrslu, hefur lengi veriš refsiverš į Ķslandi. Eru Ķslendingar nś oršin eina Noršurlandažjóšin sem hefur įkvęši um refsinęmi slķkrar hegšunar ķ löggjöf sinni. Efast mį um aš žetta įkvęši eigi lengur rétt į sér, hafi žaš einhvern tķma įtt žaš. Žar kemur tvennt til. Ķ fyrsta lagi mį segja aš žaš sé vafasamt aš žaš sé ķ samręmi viš nśtķmavišhorf aš refsa fyrir sölu kynlķfs žegar bįšir ašilar eru fulloršnar manneskjur sem vita hvaš žęr eru aš gera og hįttsemin fer fram meš fullu samžykki og vilja beggja. Žessi afstaša er byggš į žvķ sjónarmiši aš vęndi eigi aš vera frjįls og viljabundin athöfn śt frį višskiptalegu sjónarmiši. Fólki eigi aš vera frjįlst aš selja lķkama sinn til kynlķfs į sama hįtt og žaš selur vinnu sķna, lķkamlega sem andlega. Ķ öšru lagi er žaš sjónarmiš, sem vegur mun žyngra, aš žeir sem hafi višurvęri sitt af sölu kynlķfs séu ķ flestum tilvikum illa settir andlega, lķkamlega og félagslega. Žeir séu yfirleitt žolendur sjįlfir, t.d. vegna fįtęktar, fķkniefnaneyslu eša kynferšislegrar misnotkunar (samkvęmt upplżsingum Stķgamóta hafa 65–85% kvenna sem stunda vęndi oršiš fyrir einhvers konar kynferšislegu ofbeldi). Žessi afstaša byggist į žvķ sjónarmiši aš vęndi tengist alltaf neyš og žvķ sé nęr aš veita seljanda félagslega, lęknisfręšilega og fjįrhagslega ašstoš ķ staš žess aš refsa honum.
    Ķ skżrslu nefndar dómsmįlarįšherra, sem fališ var aš gera tillögur um śrbętur vegna klįms og vęndis, frį 16. aprķl 2002, kemur fram aš nefndin telji aš afnema eigi įkvęši 1. mgr. 206. gr. hgl. žannig aš sala į kynlķfi verši refsilaus. Tekur nefndin fram aš žótt sala į kynlķfi yrši gerš refsilaus vęri alls ekki veriš aš hvetja til hįttseminnar eša lögleiša vęndi. Markmišiš sé žvert į móti aš hjįlpa einstaklingum sem hafa mįtt žola erfišar ašstęšur ķ staš žess aš refsa žeim. Žeir žurfi žį ekki lengur aš óttast mįlshöfšun ef žeir įkveša aš kęra ofbeldisverk sem aš žeim hafa beinst, žeir verši lķklegri til aš bera vitni ķ mįlum gegn vęndismišlurum og viljugri til aš leita sér ašstošar bęši hjį félagsžjónustu og heilbrigšiskerfi. Meš žaš sjónarmiš ķ huga er hér lagt til aš įkvęši 1. mgr. 206. gr. hgl. um refsinęmi žess aš stunda vęndi sér til framfęrslu verši afnumiš. Žess ķ staš verši lögfest nżtt įkvęši ķ 5. mgr. 206. gr. um refsinęmi žess aš bjóša fram, mišla eša óska eftir kynmökum viš annan mann gegn greišslu sé žaš gert meš opinberri auglżsingu. Įkvęši 209. gr. um brot gegn blygšunarsemi gęti įtt viš žegar um er aš ręša götuvęndi. Žessi tvö įkvęši geta žį komiš til móts viš žaš sjónarmiš aš vęndi geti oršiš sżnilegra en nś er, verši įkvęši 1. mgr. 206. gr. afnumiš.

b. Kaup vęndis.
    Meš lögum nr. 408/1998, om förbud mot köp af sexuella tjänster, var lögfest ķ Svķžjóš įkvęši um refsinęmi žess aš kaupa kynlķfsžjónustu (oft nefnt sęnska leišin). Voriš 2005 var įkvęši laganna flutt ķ hegningarlögin um leiš og įkvęšum um kynferšisbrot var breytt, sbr. 6. kafla, 11. §. Rannsóknir sżna aš ķ kjölfar gildistöku laganna įriš 1999 dró śr götuvęndi ķ Svķžjóš. Skiptar skošanir eru hins vegar um hvort dregiš hafi śr vęndi žegar į heildina er litiš. Žannig er ekki vitaš hvort lagasetningin hefur oršiš til žess aš duliš vęndi hafi aukist eša ekki. Erfitt er aš meta umfang dulins vęndis, m.a. vegna žess aš žaš fer fram innan hśss. Žį hefur aukin notkun farsķma og netsins stušlaš aš žvķ aš gera vęndiš ósżnilegra. Fręšimenn ķ Danmörku, Noregi og Svķžjóš hafa gagnrżnt aš ekki hafi veriš gerš heildarrannsókn į žvķ hvernig sęnsku lögin hafi reynst og hvort markmiš žeirra um aš draga śr vęndi hafi nįšst (sjį Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab, nr. 1, mars 2005). Um žaš er ķ raun ekkert vitaš.
    Į öllum Noršurlöndunum hefur veriš kannaš hvort fara eigi aš dęmi Svķa og lögfesta įkvęši um refsinęmi žess aš kaupa kynlķf. Ķ desember 2004 įkvaš norska rķkisstjórnin aš taka ekki upp sęnsku leišina. Įkvöršun sķna tók hśn į grundvelli skżrslu frį 8. október 2004 sem unnin var af vinnuhópi sem kannaši lagareglur um kaup į kynlķfsžjónustu ķ Svķžjóš og Hollandi (Sexkjøp i Sverige og Nederland – reguleringer og erfaringer. Rapport fra arbeidsgruppe om rettslig regulering av kjøp av seksuelle tjenester) og er skżrslan nżjasta śttektin į stöšu mįla ķ Svķžjóš. Ekki eru uppi įform ķ Danmörku um aš taka upp sęnsku leišina og bęši žar ķ landi og ķ Noregi er lögš įhersla į aš taka į vandamįlinu meš félagslegum ašgeršum. Dómsmįlarįšherra Finnlands hefur lagt fram į žingi frumvarp žess efnis aš gera kaup į kynlķfi refsiverš aš sęnskri fyrirmynd en óvķst er um afdrif žess.
    Helstu kostir og gallar žess aš leggja refsingu viš kaupum į vęndi eru eftirfarandi.

Kostir:
    1.      Seljandi vęndis er illa settur félagslega og neyšist til aš selja lķkama sinn, en kaupandi vęndis į žar val. Ašstöšumunur ašila er žvķ mikill. Lķkami fólks į ekki aš vera söluvara. Žaš eru žvķ sterk sišferšisleg skilaboš til samfélagsins aš slķk hįttsemi sé refsiverš.
    2.      Refsiįkvęši um vęndiskaup munu hafa almenn varnašarįhrif sem leiša til žess aš eftirspurn eftir vęndi minnkar og sķšan mun frambošiš minnka ķ kjölfariš.
    3.      Ef eftirspurn eftir vęndi minnkar mun einnig draga śr mansali.
    4.      Kaupandi vęndis sem til stendur aš įkęra er viljugri til aš bera vitni gegn vęndismišlara, ef žess er kostur aš tekiš verši tillit til samstarfsvilja hans viš įkvöršun refsingar, sbr. 9. tölul. 70. gr. hgl.

Gallar:
    1.      Ekki er komin nęg reynsla af sęnsku löggjöfinni, heildarrannsóknir į įhrifum hennar hafa ekki fariš fram og žvķ er ekki ljóst hvort hśn hefur haft almenn varnašarįhrif.
    2.      Žótt dregiš hafi śr götuvęndi ķ Svķžjóš eru vķsbendingar um aš vęndi hafi fęrst ķ undirheimana meš žeim afleišingum aš erfišara er aš hafa eftirlit meš žvķ og veita žeim sem stunda vęndi félagslega ašstoš. Staša vęndismišlara getur styrkst, m.a. vegna žess aš kaupendur vęndis verša ófśsari til aš bera vitni gegn žeim og koma žar meš upp um sjįlfa sig.
    3.      Žótt mansal dragist saman ķ einu landi getur žaš žżtt samsvarandi aukningu ķ öšru landi. Engin lausn er aš flytja vandann til annarra landa heldur žarf samstillt įtak žjóša til žess aš taka į honum.

    Žęr takmörkušu rannsóknir sem fariš hafa fram hér į landi benda til žess aš vęndi sé ekki sķst aš finna į mešal barna į aldrinum 13–18 įra. Žetta eru oft börn sem eru ķ vķmuefnaneyslu, hafa veriš misnotuš kynferšislega og standa félagslega höllum fęti. Žį viršist vęndiš vera stundaš bęši af stślkum og piltum. Reynsla žeirra sem starfa meš žolendum kynferšisbrota bendir ķ sömu įtt, ž.e. aš vęndiš sé talsvert, einkum mešal barna og unglinga. Rannsóknir sżna einnig aš stór hluti vęndismarkašarins er nešan jaršar, enda alkunnugt aš götuvęndi tķškast tępast. Ašstęšur hér eru žvķ ašrar en ķ Svķžjóš žegar refsiįkvęšiš um vęndiskaup var lögfest žar. Erfitt er aš fullyrša nokkuš um hver almenn varnašarįhrif lögfesting sęnsku leišarinnar mundi hafa, enda er ekkert vitaš um žaš hverjir eru kaupendur vęndis į Ķslandi. Hugsanlega fęlir sęnska leišin frį žį kaupendur sem talist geta „venjulegir višskiptavinir“, ž.e. žį sem kaupa žjónustu vęndiskvenna sjaldan og stundum nįnast fyrir tilviljun. Hins vegar er vafasamt aš hśn hafi įhrif į žį ofbeldisfyllri, sem hafa sterkari vilja til hįttseminnar.
    Meš hlišsjón af žvķ sem fram hefur komiš er ljóst aš żmis sannfęrandi rök hafa veriš fęrš fram bęši meš og į móti žvķ aš lögfesta hér refsiįkvęši um vęndiskaup. Lagabreytingar verša aš taka miš af žjóšfélagsvišhorfum og ašstęšum hverju sinni. Žvķ er naušsynlegt aš frekari rannsóknir fari fram į vęndi į Ķslandi, umfangi žess og ešli og hvernig best sé aš taka į žvķ, įšur en lagšar eru til lagabreytingar ķ ętt viš žį sem gerš var ķ Svķžjóš. Žį er žaš einnig veršugt rannsóknarefni hvaš ręšur žvķ aš vęndi er svo lķtt til mešferšar ķ réttarvörslukerfinu, ekki sķst ķ ljósi žess aš vitaš er aš žaš er stundaš hér ķ einhverjum męli. Žaš eru lķka til önnur śrręši og vęntanlega mun įhrifarķkari til aš draga śr vęndi en aš refsa kaupendum žess. Refsing hefur ķ sjįlfu sér aldrei veriš heppileg leiš til aš leysa félagslegan vanda og ef ašrar leišir eru fęrar į frekar aš velja žęr. Žaš žarf aš finna orsök vandans og reyna aš koma ķ veg fyrir aš fólk leišist śt ķ vęndi. Börn og unglingar sem sęta kynferšislegu ofbeldi, vanrękslu eša annarri misbeitingu eru įhęttuhópur sem reynslan sżnir aš getur oršiš žolendur vęndis, bęši sem seljendur og kaupendur. Markašsvęšing kynlķfs eykur lķkur į aš slķkir įhęttuhópar byrji aš stunda vęndi. Žvķ žarf aš leggja įherslu į forvarnir, reyna aš vernda žessi börn og unglinga, taka į starfsemi nektardansstaša og nęturklśbba og vinna gegn žeim višhorfum til kynlķfs sem žeir standa fyrir. Ekki er ólķklegt aš meš jįkvęšri og heilbrigšri fręšslu og upplżsingum um kynlķf megi breyta višhorfi ķ žjóšfélaginu og draga śr eftirspurn eftir vęndi. Meš hlišsjón af framansögšu veršur žvķ ekki lagt til ķ frumvarpi žessu aš lögš sé refsing viš kaupum į vęndi.

VI. Helstu nżmęli.
    1.      Lagt er til aš hugtakiš naušgun verši rżmkaš mjög frį žvķ sem nś er. Gert er rįš fyrir aš önnur kynferšisnaušung (nś 195. gr.) og misnotkun į bįgu andlegu įstandi og žvķ aš žolandi getur ekki spornaš viš verknašinum eša skiliš žżšingu hans (nś 196. gr.) teljist naušgun. Viš žaš munu brot žessi varša mun žyngri refsingu en nś er, eša fangelsi frį 1 įri og allt aš 16 įrum, ķ staš fangelsis allt aš 6 įrum.
    2.      Lagt er til aš lögfest verši įkvęši um nokkur atriši sem verka skuli til žyngingar viš įkvöršun refsingar fyrir naušgun. Eitt žeirra er ungur aldur žolenda.
    3.      Lögfest verši almennt įkvęši um refsiįbyrgš vegna kynferšislegrar įreitni.
    4.      Lögfest verši įkvęši um ķtrekunarįhrif žannig aš ķtrekunartengsl verši į milli allra kynferšisbrotanna. Fyrri dómur fyrir kynferšisbrot getur žį leitt til refsihękkunar ef dómžoli gerist sekur um kynferšisbrot į nż.
    5.      Refsing fyrir samręši og önnur kynferšismök viš barn yngra en 14 įra verši žyngd og verši refsimörkin hin sömu og fyrir naušgun, ž.e. fangelsi frį 1 įri og allt aš 16 įrum. Meš žvķ er lögš įhersla į hve alvarleg žessi brot eru žegar žau beinast gegn börnum, og teljast žį naušgun og kynmök viš börn yngri en 14 įra alvarlegustu kynferšisbrotin, ķ staš naušgunar einnar įšur.
    6.      Lögfest verši įkvęši um heimild til refsilękkunar eša refsibrottfalls žegar sį sem gerist sekur um samręši eša önnur kynferšismök gagnvart barni yngra en 14 įra er sjįlfur į svipušum aldri og žroskastigi og barniš.
    7.      Upphaf fyrningarfrests kynferšisbrota mišist viš 18 įra aldur brotažola, en ekki 14 įr eins og nś er. Refsihįmark fyrir kynferšislega įreitni gegn börnum verši hękkaš žannig aš brot gegn yngstu börnunum munu fyrnast į lengri tķma en samkvęmt nśgildandi lögum.
    8.      Įkvęši 205. gr. um nišurfellingu refsingar fyrir tiltekin kynferšisbrot ef ašilar sem mökin hafa gerst į milli halda įfram sambśš, taka upp óvķgša sambśš eša ganga ķ hjónaband falli nišur.
    9.      Įkvęši 1. mgr. 206. gr. um refsingu fyrir aš stunda vęndi sér til framfęrslu falli nišur. Žess ķ staš verši lögfest įkvęši um refsinęmi žess aš bjóša fram, mišla eša óska eftir kynmökum viš annan mann ķ opinberum auglżsingum.

Athugasemdir viš einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

    Um rök fyrir hękkun žessa aldursmarks śr 14 įrum ķ 18 įr mį vķsa til V. kafla almennra athugasemda um fyrningu sakar hér aš framan. Brotin mundu žį fyrnast žegar brotažoli vęri oršinn 23, 28 eša 33 įra, og veršur aš telja aš žessi regla feli ķ sér nęgilegt svigrśm fyrir brotažola til žess aš kęra brot.

Um 2. gr.

    Meš įkvęšinu er lagt til aš efni 194. gr. hgl. um naušgun verši rżmkaš verulega, en haldiš er ķ žaš form sem įkvęšiš hefur ķ gildandi lögum. Žaš er nżmęli aš hugtakiš naušgun kemur fram ķ įkvęšinu sjįlfu og er lżst ķ hverju hśn felst. Hugtakiš er rżmkaš mjög frį žvķ sem er ķ gildandi lögum žvķ aš samkvęmt frumvarpinu falla undir naušgun ólögmęt kynferšisnaušung (skv. 195. gr. nśgildandi laga) og misneyting (skv. 196. gr. nśgildandi laga), auk naušgunar ķ hefšbundnum skilningi laga. Hugsunin er sś, aš hiš nżja įkvęši um naušgun taki til žeirra tilvika žar sem kynmök fara fram įn samžykkis žolanda, enda er žaš undirliggjandi skilyrši aš samžykki skorti til kynmakanna. Til žess aš lżsa refsinęmi hįttseminnar sem gleggst žannig aš įkvęšiš fullnęgi žeim kröfum sem geršar eru varšandi skżrleika refsiheimilda eru tilgreindar ašferšir sem eiga aš taka til žeirra tilvika žar sem kynmök fara fram įn samžykkis žolanda. Lagt er til aš 194. gr. skiptist ķ tvęr mįlsgreinar. Ķ 1. mgr. verši įkvęši um refsinęmi žess aš beita ofbeldi eša hótunum til žess aš nį fram kynmökum (sbr. nśgildandi 194. gr. og 195. gr.), en efni 196. gr. laganna verši flutt ķ 194. gr. og verši žar 2. mgr. įkvęšisins. Lögš er įhersla į žaš viš samningu frumvarpsins aš einstakar brotategundir haldi sķnum greinarnśmerum eins og mögulegt er. Žannig er gert rįš fyrir aš įkvęšiš um naušgun verši įfram ķ 194. gr. Žetta fyrirkomulag aušveldar og flżtir fyrir samanburši viš eldri rétt.
    Ofbeldi er skżrt meš sama hętti hér og ķ eldri rétti. Žaš er mjög vķštękt hugtak og er gert rįš fyrir aš ķ žaš sé lagšur rśmur skilningur, ž.e. hvers konar beiting valds til žess aš yfirvinna višnįm, sem er alvarlega meint. Lagt er til aš lögskżrgreiningin ķ 2. mįlsl. 194. gr. nśgildandi laga verši lįtin halda sér. Żmiss konar ofbeldi getur falliš undir įkvęši 194. gr. Žaš getur veriš ofbeldi ķ žrengri merkingu žar sem hinn brotlegi neytir aflsmunar til žess aš nį fram vilja sķnum. Dęmi um žaš er žegar kona er tekin hįlstaki eša kverkataki og getur enga björg sér veitt. Einnig falla undir ofbeldishugtakiš högg, barsmķšar, spörk og hrindingar. Žaš er ekki skilyrši aš ofbeldiš sé svo mikiš og žolandi svo illa śtleikinn aš hann verši bjargarlaus. Engar kröfur eru geršar varšandi ešli įrįsar eša varanlegar afleišingar af henni og žurfa afleišingar ekki aš vera ašrar en kynmökin sem ętlunin er aš nį fram meš ofbeldinu, enda eru žau žungamišja brotsins. Ekki žurfa aš vera neinir lķkamlegir įverkar į žolanda. Žess veršur ekki krafist aš žolandi veiti virka mótspyrnu. Mį um žaš vķsa til dóms mannréttindadómstóls Evrópu frį 4. desember 2003 ķ mįli M.C. gegn Bślgarķu, en žar segir: „166. In the light of the above, the Court is persuaded that any rigid approach to the prosecution of sexual offences, such as requiring proof of physical resistance in all circumstances, risks leaving certain types of rape unpunished and thus jeopardising the effective protection of the individual´s sexual autonomy. In accordance with contemporary standards and trends in that area, the member States´ positive obligations under Articles 3 and 8 of the Convention must be seen as requiring the penalisation and effective prosecution of any non-consensual sexual act, including in the absence of physical resistance by the victim.“
    Oft fara saman żmsar tegundir ofbeldis eša ofbeldi og hótanir. Stundum er beitt litlu ofbeldi ķ upphafi sem sķšan fylgja hótanir um meira ofbeldi verši ekki lįtiš undan. Ofbeldi getur žvķ oft virkaš sem hótun um frekara ofbeldi. Žaš getur valdiš žvķ aš konan lętur undan eša dregur śr mótstöšuafli hennar. Hér er rétt aš fram komi aš rannsóknir hafa sżnt aš žolendur kynferšisbrota eins og naušgunar verša yfirleitt fyrir miklu andlegu įfalli viš įrįsina. Oftast hefur slķkt andlegt įfall mun meiri afleišingar fyrir žolandann en hugsanlegir lķkamlegir įverkar. Slķkt andlegt įfall kemur fram ķ tilteknum einkennum, svo sem kvķša, depurš og žunglyndi, einbeitingarskorti og almennri vanlķšan. Žaš er óhugnanleg lķfsreynsla aš verša fyrir kynferšisbroti og skilur eftir varanleg spor ķ sįlarlķfi žolenda. Žessi einkenni geta sįlfręšingar og ašrir sérfręšingar greint og viš sönnunarmat og įkvöršun refsingar er sjįlfsagt aš taka tillit til upplżsinga frį žeim um lķšan žolenda eftir kynferšisbrot.
    Samkvęmt frumvarpinu veršur ekki lengur refsinęmisskilyrši naušgunar aš hótaš sé meš ofbeldi. Efni hótunar getur veriš margs konar og veršur įkvęšiš žvķ mun vķštękara en nś aš efni til. Hótunin getur varšaš löglegt athęfi, t.d. aš hóta kęru fyrir žjófnaš sem į viš rök aš styšjast, eša ólöglegt, t.d. aš hóta ofbeldi, eignaspjöllum eša ęrumeišingum. Er žaš sama leiš og farin er ķ norska įkvęšinu um naušgun („truende adferd“) og vķštękara en sęnska įkvęšiš žar sem gert er rįš fyrir aš hótaš sé aš fremja refsiveršan verknaš. Žaš er skilyrši aš hótunin leiši til žess aš gerandi nęr fram kynmökum sem honum hefši ekki tekist ella, ž.e. orsakasamband žarf aš vera į milli hótunar og kynmakanna. Žvķ veigaminna atriši sem hótunin varšar, žvķ minni lķkur eru į aš hśn geti hafa leitt til samręšis.
    Žegar brot eru fólgin ķ samręši eša öšrum kynferšismökum viš börn er refsaš samkvęmt višeigandi įkvęšum um kynferšisbrot gegn börnum, t.d. 202. gr. hgl. um bann viš kynmökum viš barn yngra en 14 įra. Ef beitt er ofbeldi eša hótunum ķ skilningi 194. gr. į einnig aš refsa samkvęmt žvķ įkvęši fyrir brotin (brotasamsteypa). Žaš var t.d. gert ķ H 1986:1427 og H 1994:1874, žar sem žolendur voru ķ bįšum tilvikum 13 įra stślkur. Beinist brot aš ungum börnum, t.d. 4–8 įra, eru żmis dęmi žess ķ réttarframkvęmd aš eingöngu sé dęmt fyrir brot gegn višeigandi įkvęšum um kynferšisbrot gegn börnum. Naušgunarįkvęši 194. gr. er žį ekki beitt jafnframt žar sem svo viršist tališ aš ekki sé beitt ofbeldi eša hótun um žaš. Dęmi um žetta er ķ H 1996:1863, žar sem mašur hafši samręši og önnur kynferšismök viš dóttur sķna frį žvķ hśn var 7 įra og allt žar til hśn varš 10 įra. Žetta er gagnrżnisverš nišurstaša. Žaš viršist nokkuš augljóst aš žegar svo ungt barn į ķ hlut į hinn brotlegi alls kostar viš žaš. Sś valdbeiting eša hótanir sem hann notar til aš fį fram kynmök er žvķ oft mun minni en žarf til žess aš nį valdi į fulloršinni manneskju. Barniš er hins vegar enn varnarlausara og į erfišara meš aš verjast, skilur jafnvel ekki žaš sem fram fer. Žaš er žvķ ešlilegt aš tekiš sé tillit til žess aš barn į ķ hlut žegar metiš er hvort beitt er ofbeldi eša hótunum ķ skilningi 194. gr. Slķk lögskżring er alveg ķ samręmi viš skilgreiningu ofbeldis ķ 194. gr. žar sem ķ žaš er lagšur mjög rśmur skilningur og engar kröfur eru geršar um lķkamlega įverka. Hiš sama gildir um hótanir og mat į žvķ hvort žolandi hafi getaš spornaš viš verknašinum eša skiliš žżšingu hans. Ķ 1. mgr. 192. gr. norsku hegningarlaganna er įkvęši žess efnis aš tekiš skuli tillit til žess ef žolandi er yngri en 14 įra žegar metiš er hvort beitt hafi veriš ofbeldi, hótunum eša kynmök höfš viš žann sem getur ekki varist verknašinum. Ķ žessu frumvarpi er ekki lagt til aš slķkt įkvęši verši lögfest žar sem ętlunin er aš hafa lagaįkvęšin sjįlf sem einföldust. Hins vegar er žaš vilji löggjafans, ef frumvarp žetta nęr fram aš ganga, aš sjónarmišiš um tillit til ungs aldurs žolanda verši haft aš leišarljósi viš skżringu įkvęšisins. Kynmök fulloršins manns viš barn eru slķk misnotkun į yfirburšaašstöšu hans gagnvart barninu aš ķ žvķ felst ofbeldi, hótun og misneyting, žótt žaš teldist žaš e.t.v. ekki ef žolandinn vęri fulloršinn. Hafi fulloršinn mašur kynmök viš barn ętti aš įkęra bęši fyrir naušgun og kynferšisbrot gegn barni. Ekki er rétt aš binda slķka framkvęmd viš įkvešin aldursmörk (t.d. 14 įra, sbr. 202. gr. laganna), en ljóst er aš hśn į alltaf viš ef ung börn eiga ķ hlut. Slķk framkvęmd yrši til žess aš styrkja réttarvernd barna gegn kynferšislegum įrįsum. Ef aldursmunur hins brotlega og žolanda er lķtill, t.d. žolandi 14 įra og hinn brotlegi 15 įra, eiga žessi sjónarmiš ekki viš. Žaš skiptir žvķ mįli hver beitir ofbeldi, hótunum eša misneytingu og gagnvart hverjum.
    Oftast beinist ofbeldi eša hótun aš žeirri manneskju sem naušgaš er. Žó hefur veriš tališ aš leggja megi aš jöfnu ofbeldi eša hótanir sem beinast aš žrišja manni sem er manneskjunni nįkominn, sé žaš til žess falliš aš hafa sömu įhrif į hana og ef hótanir beindust aš henni sjįlfri. Fyrir breytinguna į kynferšisbrotakafla hegningarlaganna įriš 1992 var žetta tekiš fram ķ įkvęšinu sjįlfu varšandi hótanir um ofbeldi. Svo er ekki ķ nśgildandi įkvęši en ķ greinargerš meš 2. gr. laga nr. 40/1992 segir aš oršalag įkvęšisins śtiloki ekki aš efni ofbeldishótunar geti beinst aš nįnum vandamanni brotažola eša žvķ sé ętlaš aš bitna į honum, t.d. barni hans. Gert er rįš fyrir aš sömu sjónarmiš eigi viš um įkvęšiš ķ frumvarpi žessu, eins og lagt er til aš žaš verši oršaš. Hafa mį hlišsjón af 3. mgr. 25. gr. hgl. viš skżringu į žvķ hverjir teljist nįkomnir. Žar eru taldir eiginmašur, eiginkona, foreldrar, börn, kjörbörn, barnabörn og systkin. Žessi upptalning er žó ekki tęmandi. Žannig gętu unnusti, sambśšarmašur/kona og fósturbarn einnig talist til nįinna vandamanna. Tališ hefur veriš aš śrslitum rįši hvort um nįin tilfinninga- eša persónutengsl sé aš ręša. Athugunarefni er hvort ekki megi ganga lengra, žannig aš 194. gr. geti įtt viš žótt hótunaržolinn sé óskyldur eša ótengdur naušgunaržola, t.d. barn kunningjakonu eša nįgranna. Žaš hlżtur žó aš fara nokkuš eftir atvikum hverju sinni. Hafi hótanir sem bitna eiga į žessum einstaklingum sömu žvingunarįhrif į naušgunaržola og žegar skyldmenni į ķ hlut er ešlilegt aš višurkenna aš žeir geti veriš hótunaržolar skv. 194. gr. Ašalatrišiš hlżtur aš vera aš hótanirnar hafi žau įhrif aš žolandi lętur undan. Ķ reynd er žaš langoftast svo aš efni hótunar er ętlaš aš bitna į naušgunaržola sjįlfum.
    Lagt er til aš žvingun verši ekki lengur tilgreind sem efnisžįttur ķ 1. mgr. 194. gr. Žess ķ staš verši refsivert aš hafa samręši eša önnur kynferšismök viš mann meš žvķ aš beita ofbeldi eša hótunum. Orsakatengsl skulu vera į milli ofbeldis eša hótunar annars vegar og kynmakanna hins vegar žannig aš hinum brotlega tekst aš hafa kynmökin vegna žess aš hann beitir žessum ašferšum. Ķ žvķ felst aušvitaš žvingun. Meš žvķ aš breyta oršalagi įkvęšisins śr: „[H]ver sem meš ofbeldi eša hótun um ofbeldi žröngvar manni til holdlegs samręšis …“, eins og nś er, og ķ: „Hver sem hefur samręši eša önnur kynferšismök viš mann meš žvķ aš beita ofbeldi eša hótunum …“ eins og hér er lagt til, er lögš įhersla į aš žaš er hin ólögmęta hegšun hins brotlega, sem er žungamišja brotsins og žaš sem sönnun į aš snśast um, en ekki žaš hvort žolandi hafi veriš žvingašur og žį žar meš hvort eša hvernig hann verst įrįsinni. Auk žess tęki oršalag sem žetta betur miš af žvķ hvernig konur bregšast viš įrįsum en nśgildandi oršalag 194. gr.
    Ķ samręmi viš almennu regluna um aš brot gegn įkvęšum kynferšisbrotakaflans séu ókynbundin geta bęši karlmenn og konur veriš fremjendur naušgunar. Sömuleišis geta žolendur veriš bęši karlar og konur. Žį į įkvęšiš jafnt viš um samskipti gagnkynhneigšra sem samkynhneigšra, eins žótt ašilar séu ķ hjónabandi, óvķgšri sambśš eša stašfestri samvist. Ķ lagatextanum er notaš hugtakiš mašur um žolendur brotanna, til samręmis viš žaš sem tķškast ķ hegningarlögunum, enda er žaš kynhlutlaust, merkingarlega séš. Ķ umfjöllun um brotin ķ greinargerš er žó notaš hugtakiš konur um žolendurna, eftir žvķ sem viš į, sbr. žaš sem um žaš segir ķ inngangskaflanum hér aš framan.
    Žaš er lögskżringarregla sem fylgt hefur veriš ķ framkvęmd aš fari ofbeldi sem beitt er viš naušgun ekki fram śr žvķ ofbeldi sem gert er rįš fyrir ķ 217. gr. hgl. um lķkamsįrįsir sé 194. gr. einni beitt um brotiš og tęmi žvķ sök. Ofbeldiš rśmast sem sé innan verknašarlżsingar 194. gr. Sé ofbeldiš hins vegar meira og komiš śt fyrir žaš sem gert er rįš fyrir ķ 194. gr. og į žaš stig aš 218. gr. hgl. eigi viš er žvķ įkvęši beitt auk 194. gr. (brotasamsteypa). Gert er rįš fyrir aš įfram verši stušst viš žessa lögskżringu, sem į sér langa hefš ķ ķslenskum refsirétti.
    Af 2. gr. frumvarpsins er ljóst aš hįttsemi sś sem nś fellur undir 196. gr. sem kynferšisleg misneyting mun teljast til naušgunar skv. 2. mgr. 194. gr. Įkvęši 2. mgr. 194. gr. er eins oršaš og nśgildandi 196. gr., aš žvķ undanskildu aš ķ staš „gešveiki eša annarra andlegra annmarka“ ķ nśgildandi 196. gr. kemur „gešsjśkdómur eša önnur andleg fötlun“. Hugtakiš „gešsjśkdómur“ er hér notaš ķ sömu merkingu og hugtakiš „gešveiki“. Um žaš gildir hiš sama og um hugtakiš „gešveiki“, aš inntak žess er hįš skżringum gešlęknisfręšinnar į hverjum tķma, og kann žvķ aš vera rżmra nś en įšur fyrr. „Andleg fötlun“ er žrengra hugtak en „andlegir annmarkar“. Undir „andlega fatlaš fólk“ falla m.a. žroskaheftir einstaklingar. Żmsar sįlręnar truflanir geta einnig falliš žar undir. Žęr verša žó aš vera į žvķ stigi aš žęr teljist vera fötlun. Ella gęti įstandiš falliš undir 2. mįlsl. 2. mgr. 194. gr. frumvarpsins žar sem įstand brotažola er žess ešlis aš hann getur ekki spornaš viš verknašinum eša skiliš žżšingu hans. Breyting žessi mišar fyrst og fremst aš žvķ aš gera įkvęšiš nśtķmalegra. Ólķklegt er aš sį merkingarmunur sem er į hugtökunum ķ nśgildandi lögum og ķ frumvarpinu muni hafa mikil įhrif viš beitingu hins nżja įkvęšis, žar sem óbreyttur er įskilnašur um aš įstandiš sé misnotaš.

Um 3. gr.

    Ķ 3. gr. frumvarpsins er lagt til aš ķ 195. gr. hgl. verši lögfest įkvęši um žrjś atriši sem hafa skuli ķ huga žegar refsing fyrir naušgun er įkvešin. Um svipaša lagasetningarašferš aš formi til mį vķsa til 218. gr. b, žar sem lögfest er įkvęši um atriši sem hafa įhrif žegar refsing fyrir brot gegn 217. og 218. gr. um lķkamsmeišingar er įkvešin. Gert er rįš fyrir aš dómara sé skylt aš virša žessi žrjś atriši til žyngingar refsingu fyrir naušgun, sbr. oršalagiš „skal virša žaš til žyngingar“. Žetta nżja įkvęši kemur til višbótar viš hin almennu įkvęši hegningarlaganna um refsiįkvöršunarįstęšur sem beita mį um öll brot og er hiš nżja įkvęši hugsaš til fyllingar žeim įkvęšum. Sem dęmi mį nefna aš ķ 2. mgr. 70. gr. hgl. segir aš žaš skuli aš jafnaši taka til greina til žyngingar refsingu ef fleiri menn en einn hafa unniš verkiš ķ sameiningu. Žetta įkvęši į aš sjįlfsögšu viš um įkvöršun refsingar fyrir kynferšisbrot og žvķ er ekki žörf į sérstöku įkvęši žessa efnis ķ kynferšisbrotakaflanum. Žar sem hér er um refsižyngingarįstęšur aš ręša verka žęr til žyngingar refsingu innan hinna almennu refsimarka įkvęšisins en heimila ekki aš fara śt fyrir žau.
    Ķ 1. tölul. 195. gr. er gert rįš fyrir įkvęši um įhrif ungs aldurs žolanda į refsiįkvöršun. Žörfin į slķku įkvęši kom fram ķ rannsókn sem gerš var į įkvöršun refsingar ķ naušgunarmįlum. Žar voru kannašir dómar Hęstaréttar į įrunum 1977–1996, žar sem sakfellt var fyrir brot gegn 194. gr. (sjį Ragnheišur Bragadóttir. Įkvöršun refsingar ķ naušgunarmįlum. Ślfljótur, 1. tbl. 1999, bls. 67–84). Žar žótti žaš helst gagnrżnisvert viš dómana aš ekki skyldi meira tillit tekiš til ungs aldurs žolenda viš įkvöršun refsingar. Ungur aldur hins brotlega vó hins vegar mjög mikiš til mildunar, auk žess sem įkvęši eru ķ hegningarlögum um įhrif ungs aldurs hans til mįlsbóta, sbr. 4. tölul. 1. mgr. 70. gr. og refsilękkunar, sbr. 2. tölul. 1. mgr. 74. gr. Engin almenn eša sérstök įkvęši eru hins vegar ķ lögunum um įhrif ungs aldurs žolanda į refsiįkvöršun. Žaš segir sig sjįlft aš ungir žolendur hafa lķtinn sįlfręšilegan og lķkamlegan styrk til žess aš verjast naušgunum. Tiltölulega lķtiš ofbeldi eša lķtilfjörleg hótun getur žvķ virkaš mjög ógnvekjandi gagnvart börnum. Til žess aš leggja įherslu į hve kynferšisbrot gegn börnum eru alvarleg og įmęlisverš er lagt er til aš lögfest verši įkvęši žess efnis aš žaš skuli virša žaš til žyngingar refsingu ef žolandi er barn yngra en 18 įra.
    Lagt er til aš ķ 2. tölul. 195. gr. verši įkvęši žess efnis aš virša skuli žaš til žyngingar refsingu ef ofbeldi geranda er stórfellt. Meš breytingunni į skilgreiningu naušgunar sem lagt er til aš verši lögfest ķ 194. gr. veršur ofbeldi ekki lengur sś žungamišja naušgunar sem žaš hefur veriš. Žar sem ofbeldi er engu aš sķšur mjög vķtaverš og įmęlisverš ašferš viš aš nį fram kynmökum žykir rétt aš hafa hér įkvęši um aš žaš skuli verka til žyngingar refsingu ef stórfelldu ofbeldi er beitt viš brotiš. Beita mį žessu įkvęši til refsižyngingar enda žótt ofbeldiš sé žaš stórfellt aš 218. gr. hgl. eigi einnig viš um brotiš. Žegar metiš er hvort ofbeldi er stórfellt skiptir mįli bęši atlagan sjįlf og afleišingar hennar, jafnt lķkamlegar sem andlegar. Smitun af hęttulegum smitsjśkdómi eša kynsjśkdómi, t.d. alnęmi, mundi alltaf teljast stórfellt ofbeldi, aš žvķ gefnu aš gerandi hafi vitneskju eša grun um aš hann sé haldinn slķkum sjśkdómi.
    Lagt er til aš ķ 3. tölul. 195. gr. verši įkvęši um aš virša skuli žaš til žyngingar refsingu ef brotiš er framiš į sérstaklega sįrsaukafullan eša meišandi hįtt. Fyrirmynd žessa įkvęšis er samsvarandi įkvęši ķ b-liš 2. mgr. 192. gr. norsku hegningarlaganna og var žaš nżmęli, sett meš lögum nr. 76/2000. Žar verka žessar įstęšur til refsihękkunar žannig aš beita mį fangelsi allt aš 21 įri ķ staš almenna hįmarksins, sem er fangelsi allt aš 10 įrum. Hér er hins vegar lagt til aš žessar įstęšur verki til žyngingar innan almennra refsimarka įkvęšis. Žaš er matskennt hvenęr brot er framiš į sérstaklega sįrsaukafullan eša meišandi hįtt. Žar skiptir mįli aldur og žroski žolanda. Samręši viš barn ķ leggöng mundu falla undir sérstaklega sįrsaukafullt brot. Brot framiš į sérstaklega meišandi hįtt vęru t.d. endažarmsmök og munnmök. Einnig fellur žar undir aš setja hluti ķ leggöng eša endažarm. Ķ H 13. desember 2001 (nr. 290/2001) er dęmi um mįl žar sem bęši 2. og 3. tölul. 195. gr. hefšu getaš įtt viš varšandi įkvöršun refsingar, en žar beitti įkęrši sambżliskonu sķna hrottalegu ofbeldi og žröngvaši henni meš ofbeldi og ofbeldishótunum til samręšis og annarra kynferšismaka, bęši ķ leggöng og endažarm.

Um 4. gr.

    Lagt er til aš efni 196. gr. flytjist ķ 194. gr. um naušgun og verši 2. mgr. žeirrar greinar, jafnframt žvķ sem brotiš verši skilgreint sem naušgun. Um skżringar į įkvęšinu vķsast til skżringa meš 2. gr. frumvarps žessa, žar sem fjallaš er um 2. mgr. 194. gr.

Um 5. gr.

    Breytingarnar sem lagšar eru til į įkvęšinu varša žęr stofnanir, sem žar eru taldar upp. Heitum stofnana er breytt til samręmis viš žęr stofnanir sem nś eru starfręktar ķ žjóšfélaginu og sinna mįlefnum žess fólks sem įkvęšinu er ętlaš aš vernda. Žį er lagt til aš tilgreining stofnananna ķ įkvęšinu verši nokkuš ķtarlegri en nś er. Stofnununum mį skipta ķ žrjį flokka. Ķ fyrsta lagi eru žaš fangelsi og ašrar stofnanir į vegum lögreglu eša fangelsisyfirvalda, ķ öšru lagi stofnanir į vegum barnaverndaryfirvalda og ķ žrišja lagi stofnanir fyrir andlega fatlaš fólk og gešsjśka. Žetta eru fyrst og fremst stofnanir žar sem fólk er aš jafnaši vistaš naušugt, aš undanskildum stofnunum ķ žrišja flokkinum, žar sem žaš į ekki viš nema ķ sumum tilvikum. Rökin fyrir refsiįbyrgš eru annars vegar žau aš kynferšislegt samband starfsmanns viš vistmann er brot į starfsskyldum hans og žvķ óįsęttanlegt af hįlfu samfélagsins og hins vegar felst ķ žvķ bein eša óbein misnotkun valds og įhrifa gagnvart vistmanni. Mį ķ raun segja aš auk žess sem įkvęšinu er ętlaš aš vernda vistmenn verndi žaš einnig starfsmenn gegn žvķ aš stofnaš sé til slķkra óheppilegra sambanda. Žį eru žetta stofnanir žar sem almenn hętta er į aš misnotkun geti įtt sér staš og oft getur veriš erfitt aš sanna aš ófrelsisįstand žaš sem žolandi er žvingašur til aš sęta hafi veriš misnotaš. Žvķ er farin sś leiš aš allt kynferšislegt samband milli žessara ašila er lżst refsivert. Žį er žaš brot geranda aš notfęra sér ašstęšur žolanda einnig trśnašarbrot af hans hįlfu.

    Af stofnunum žeim sem falla undir fyrsta flokkinn eru ašeins fangelsi nefnd ķ nśgildandi įkvęši, auk žess sem žar er nefnt vistheimili sem er vķštękt hugtak og getur falliš undir alla flokkana žrjį. Lagt er hér til aš auk fangelsis verši tilgreindar ķ įkvęšinu ašrar stofnanir į vegum lögreglu eša fangelsisyfirvalda žar sem menn vistast. Rökin fyrir žessari breytingu eru žau aš hér getur veriš um aš ręša ašrar stofnanir en fangelsi žar sem menn vistast vegna opinbers mįls eša refsidóms. Mį žar nefna vistun handtekinna manna og gęsluvaršhaldsfanga og stofnanir fyrir gešsjśka fanga, sjį nįnar lög nr. 49/2005, um fullnustu refsinga, svo og įkvęši hegningarlaga.
    Ķ öšru lagi er lagt til aš undir įkvęšiš falli stofnanir į vegum barnaverndaryfirvalda. Ķ nśgildandi įkvęši er talaš um uppeldisstofnanir, auk žess sem fyrirvari įkvęšisins um aš ašrar stofnanir komi til greina tekur einnig til stofnana af žessu tagi. Sś breyting sem hér er lögš til er fyrst og fremst breyting į oršalagi til samręmis viš nśgildandi löggjöf į sviši barnaverndarmįla, sjį barnaverndarlög, nr. 80/2002.
    Ķ žrišja lagi er gert rįš fyrir aš įkvęšiš taki til gešdeilda sjśkrahśsa og heimila fyrir andlega fatlaš fólk. Įkvęši 194. gr. norsku hegningarlaganna, sem samsvarar 197. gr. žeirra ķslensku, tekur ekki til žessara stofnana. Žaš gerir hins vegar samsvarandi įkvęši ķ dönsku hegningarlögunum, ž.e. 219. gr. Samkvęmt nśgildandi 197. gr. hgl. falla gešsjśkrahśs undir įkvęšiš. Ķ samręmi viš nśverandi fyrirkomulag ķ heilbrigšismįlum į betur viš aš tala um gešdeildir sjśkrahśsa. Hér undir mundu einnig falla dvalarheimili fyrir gešsjśka, sbr. 7. tölul. 24. gr. laga um heilbrigšisžjónustu, nr. 97/1990, og įfangastašir fyrir gešfatlaša skv. 10. gr. laga um mįlefni fatlašra, nr. 59/1992, en žeim er ętlaš aš brśa biliš milli sjśkrahśsdvalar og ešlilegs lķfs og er žar veittur félagslegur stušningur og rįšgjöf. Ķ dönskum rétti er tališ aš samsvarandi įkvęši taki til fólks sem lagt er inn į gešsjśkrahśs aš eigin ósk til rannsóknar į gešheilsu. Rétt er aš skżra 197. gr. į sama hįtt.
    Ķ nśgildandi 197. gr. eru ekki tiltekin sérstaklega vistheimili eša stofnanir fyrir andlega fatlaš fólk. Ķ H 1993:2242 var tališ aš sambżli og ašrir bśstašir sem lög nr. 59/1992, um mįlefni fatlašra, tękju til, sbr. 10. gr. laganna, vęru stofnanir ķ skilningi 197. gr. hgl. Rétt žykir aš žaš sé lögfest meš skżrum hętti aš žessar stofnanir falli undir įkvęšiš. Er žaš gert meš žvķ aš heimili fyrir andlega fatlaš fólk verši tilgreind ķ įkvęšinu, sjį nįnar lög nr. 59/1992, um mįlefni fatlašra.
    Į žeim stofnunum sem falla undir žrišja flokk, ž.e. gešdeildum og heimilum fyrir andlega fatlaš fólk, er fjöldi fólks af fśsum og frjįlsum vilja. Žar sem žaš hefur oft ekki sömu möguleika og annaš fulloršiš fólk til aš verjast brotum af žvķ tagi sem hér er fjallaš um er naušsynlegt aš žaš njóti verndar žessa įkvęšis. Rétt er aš hafa ķ huga tengsl 197. gr. viš įkvęši 2. mgr. 194. gr., sbr. 2. gr. frumvarps žessa um naušgun, sem felst ķ žvķ aš notfęra sér gešsjśkdóm eša ašra andlega fötlun manns til aš hafa viš hann kynmök. Kemur jafnvel til greina aš beita įkvęšunum saman žvķ aš gešsjśkur eša andlega fatlašur mašur į ekki aš njóta minni réttarverndar fyrir žaš aš hann er vistmašur į stofnun.
    Lagt er til aš tilgreining gerenda ķ įkvęšinu verši óbreytt, ž.e. umsjónarmenn eša starfsmenn. Įkvęšiš tekur žvķ til allra starfsmanna į stofnununum. Žetta geta žvķ veriš žeir sem eitthvaš hafa yfir vistmönnum aš segja, eins og lögreglumenn eša fangaveršir, sérfręšingar, t.d. lęknar, hjśkrunarfręšingar, sįlfręšingar eša félagsrįšgjafar, en einnig skrifstofufólk og ręstitęknar į stofnununum. Ķ norska įkvęšinu er žaš skilyrši aš hinn brotlegi hafi eitthvaš yfir vistmanni aš segja og hafi vald eša heimild til aš setja honum reglur eša hafi eftirlit meš honum samkvęmt starfsskyldu sinni. Ekki žykir įstęša til aš takmarka gildissviš 197. gr. hgl. meš žeim hętti.

Um 6. gr.

    Lagt er til aš įskilnašur um aš hįttsemin fari fram utan hjónabands eša óvķgšrar sambśšar verši felldur nišur. Meš žessari breytingu er ekki lengur gerš sś takmörkun aš maki njóti ekki verndar įkvęšisins. Śtilokun maka žykir ekki eiga viš meš tilliti til žess aš sį sem er ķ hjónabandi eša óvķgšri sambśš į aš njóta fullkominnar verndar varšandi sjįlfsįkvöršunarrétt sinn ķ kynlķfi. Ešlilegt er aš maki njóti sömu réttarverndar og ašrir viš žessar ašstęšur. Žaš er einnig ķ samręmi viš žau višhorf sem fram koma ķ frumvarpi til laga um breyting į almennum hegningarlögum, nr. 19 12. febrśar 1940 (heimilisofbeldi), sem nś hefur veriš lagt fyrir Alžingi (žskj. 419, 365. mįl). Žar er lagt til aš lögfest verši almennt įkvęši ķ 70. gr. hgl. žess efnis aš žaš skuli aš jafnaši virša til žyngingar refsingu ef verknašur beinist aš žolanda sem er nįkominn geranda og tengsl žeirra žykja hafa aukiš į grófleika verknašarins. Hins vegar er rétt aš įrétta aš 1. mgr. 198. gr. er sérįkvęši sem er byggt į žvķ aš um misneytingu sé aš ręša žar sem aldur og reynsla ašila skiptir mįli, auk tengslanna į milli žeirra. Žvķ falla ekki hér undir öll tilvik žar sem annar ašilinn er hįšur hinum. Žar mį nefna tilvik žar sem ašilar hafa samręši žrįtt fyrir žessar ašstęšur ef ekki er um misnotkun ašstöšu aš ręša. Meš hlišsjón af žessu mį rökstyšja aš fyrrnefnd breyting į įkvęšinu sé ķ sjįlfu sér ekki efnisbreyting heldur hafi hśn frekar tįknręnt gildi.
    Lagt er til aš įkvęši 2. mgr. 198. gr. falli brott. Ķ žvķ įkvęši er lögš refsing viš kynferšislegri įreitni viš žęr ašstęšur sem lżst er ķ 1. mgr. įkvęšisins. Ašeins einu sinni hefur reynt į žetta įkvęši fyrir dómstólum og mį reyndar rökstyšja aš įlitamįl sé hvort įkvęšiš hafi įtt viš vegna žess aš žęr sérstöku ašstęšur, sem gert er rįš fyrir samkvęmt 1. mgr. 198. gr. og 2. mgr. vķsar til, voru ekki fyrir hendi ķ mįlinu. Žaš er ljóst aš sś refsivernd sem fólk nżtur gegn kynferšislegri įreitni er allt of takmörkuš ef hśn er bundin viš žęr misneytingarašstęšur sem lżst er ķ 1. mgr. 198. gr. Ķ staš įkvęšis 2. mgr. 198. gr. er žvķ lagt til aš lögfest verši nżtt įkvęši ķ 199. gr. um kynferšislega įreitni gagnvart žeim sem ekki hefur samžykkt slķka hįttsemi.

Um 7. gr.

    Lagt er til aš nśgildandi įkvęši 199. gr. hgl. falli brott, sjį 5. hluta III. kafla hér aš framan. Ķ 199. gr. verši hins vegar lögfest almennt įkvęši um kynferšislega įreitni sem jafnframt verši skilgreind ķ įkvęšinu. Žetta įkvęši komi ķ stašinn fyrir įkvęši 2. mgr. 198. gr. um kynferšislega įreitni, sem er žar óheppilega stašsett og getur valdiš misskilningi. Ķ įkvęšum 200.–202. gr. hgl. um kynferšisbrot gegn börnum eru įkvęši um kynferšislega įreitni sem eiga viš um žęr ašstęšur, sem fjallaš er um ķ hverri grein fyrir sig. Gert er rįš fyrir aš žessi įkvęši verši óbreytt. Hiš nżja įkvęši ķ 199. gr. į žį viš um kynferšislega įreitni gagnvart öšrum en börnum og er stašsetning žess į eftir įkvęšunum um naušgun og önnur brot gegn kynfrelsi fólks žvķ til stašfestingar.
    Eins og fram kom ķ almennum athugasemdum hér aš framan voru įkvęši um kynferšislega įreitni fyrst lögfest ķ hegningarlögum meš breytingalögum nr. 40/1992. Ķ athugasemdum viš frumvarp til žeirra laga var kynferšisleg įreitni skilgreind svo aš hśn teldist ekki slķk misnotkun į lķkama manns aš hśn kęmi ķ staš hefšbundins samręšis eša hefši gildi sem slķkt, ž.e. önnur kynferšismök. Įtt vęri viš żmiss konar kįf, žukl og annars konar lķkamlega snertingu og ljósmyndun af kynferšislegum toga, sem įšur hefši veriš heimfęrš undir 209. gr. (žskj. 59, 115. löggjafaržing 1991, 58. mįl). Kynferšisleg įreitni er žvķ hįttsemi kynferšislegs ešlis, sem hvorki telst samręši né önnur kynferšismök. Hśn felst ķ hvers konar snertingu į lķkama annarrar manneskju sem er andstęš góšum sišum og samskiptahįttum. Greina žarf efri mörk įreitninnar, ž.e. mörkin gagnvart svoköllušum „öšrum kynferšismökum“. Žaš er kynferšisleg įreitni aš strjśka, žukla eša kįfa į kynfęrum eša brjóstum žolanda innan klęša sem utan, sbr. skilgreiningu ķ 7. gr. frumvarpsins. Slķkt žukl eša kįf getur žó veriš į žvķ stigi, įkaft eša langvarandi, aš um önnur kynferšismök sé aš ręša. Ef fingri er stungiš inn ķ leggöng er hįttsemin komiš į annaš stig, ž.e. oršin önnur kynferšismök. Sé žuklaš eša kįfaš innan klęša er ekki naušsynlegt aš kynfęri eša brjóst séu snert til aš hįttsemin teljist kynferšisleg įreitni. Žukl og kįf annars stašar en į kynfęrum og brjóstum gęti veriš kynferšisleg įreitni. Einnig žarf aš greina nešri mörk kynferšislegrar įreitni, ž.e. gagnvart brotum gegn blygšunarsemi. Sé um lķkamlega snertingu aš ręša vęri hįttsemin kynferšisleg įreitni. Ķ ljósi rannsókna į kynferšislegri įreitni viš żmsar ašstęšur og ķžyngjandi įhrifum hennar į žolendur er gert rįš fyrir ķ frumvarpi žessu aš nešri mörk hugtaksins kynferšisleg įreitni verši rżmkuš. Žannig verši hugtakiš ekki afmarkaš viš lķkamlega snertingu heldur geti einnig falliš undir žaš oršbragš og tįknręn hegšun sem er mjög meišandi, ķtrekuš eša til žess fallin aš valda ótta. Er žį mišaš viš stöšugt įreiti sem nįlgast einelti. Ekki er gerš sś krafa aš ótta hafi veriš valdiš ķ raun, enda erfitt aš sanna žaš. Žvķ er nęgilegt aš hįttsemin sé til žess fallin (samhverft brot). Klśrt oršbragš og einhliša athafnir įn žess aš um lķkamlega snertingu sé aš ręša fellur annars yfirleitt undir 209. gr. sem brot gegn blygšunarsemi. Į žaš viš žegar ekki er um ķtrekaša hįttsemi aš ręša gagnvart sama einstaklingi.
    Hugtakiš kynferšisleg įreitni er nś skilgreint į einum staš ķ ķslenskri löggjöf. Žaš er ķ 2. mgr. 17. gr. laga nr. 96/2000, um jafna stöšu og jafnan rétt kvenna og karla. Žar segir aš kynferšisleg įreitni sé „kynferšisleg hegšun sem er ósanngjörn og/eša móšgandi og ķ óžökk žess sem fyrir henni veršur, hefur įhrif į sjįlfsviršingu žess eša žeirra sem fyrir henni verša og er haldiš įfram žrįtt fyrir aš gefiš sé skżrt ķ skyn aš hegšunin sé óvelkomin. Kynferšisleg įreitni getur veriš lķkamleg, oršbundin eša tįknręn.“ Žessi skilgreining er vķštękari en sį skilningur sem lagšur hefur veriš ķ hugtakiš ķ refsirétti. Hśn er sett fram į grundvelli tillagna framkvęmdastjórnar Evrópusambandsins um leišbeiningarreglur til verndar launžegum og ķ samręmi viš įkvęši ķ félagsmįlasįttmįla Evrópu um rétt til mannlegrar reisnar ķ starfi (žskj. 373, 272. mįl į 125. löggjafaržingi 1999–2000). Hśn beinist aš atvinnurekendum og skólastjórnendum sem bera įbyrgš į aš kynferšisleg įreitni sé ekki lišin į vinnustöšum eša ķ skólum. Ķ henni koma žó fram įkvešnir grundvallaržęttir sem einnig eiga viš um kynferšislega įreitni samkvęmt hegningarlögum, t.d. aš hśn fer fram ķ óžökk žolanda.

Um 8. gr.

    Lagt er til aš refsihįmark 2. mgr. 200. gr. um kynferšislega įreitni manns gagnvart barni sķnu eša öšrum nišja verši hękkaš um 2 įr. Brot varša nś fangelsi allt aš 2 įrum og allt aš 4 įrum ef barniš er yngra en 16 įra. Verši frumvarpiš aš lögum mun brotiš varša fangelsi allt aš 4 įrum og allt aš 6 įrum sé barniš yngra en 16 įra. Fyrir tillögu žessari eru tvenns konar rök. Ķ fyrsta lagi mį rökstyšja aš munurinn į refsihįmarki skv. 1. mgr., žegar brotiš er fólgiš ķ samręši eša öšrum kynferšismökum, og 2. mgr., žegar žaš er fólgiš ķ annarri kynferšislegri įreitni, sé of mikill ķ nśgildandi lögum. Hękkunin sem gerš var į refsihįmarkinu ķ 1. mgr. meš lögum nr. 40/2003 varš til aš auka žennan mun. Reynslan sżnir aš žegar barn veršur fyrir kynferšisbroti getur stundum veriš mjótt į mununum hvort brot telst falla undir önnur kynferšismök eša kynferšislega įreitni. Žannig geta tilvik sem nįlgast žaš aš vera önnur kynferšismök falliš undir ašra kynferšislega įreitni. Brot sem eru mjög svipuš aš grófleika geta žvķ falliš undir mismunandi mįlsgrein, en žęr hafa mishįtt refsihįmark. Verši refsihįmark 2. mgr. hękkaš dregur žaš śr žessum mun. Rétt er žó aš įrétta aš brot sem falla undir 2. mgr. geta einnig veriš minni hįttar og er ekki įstęša til aš žyngja refsingu fyrir žau. Hękkun refsihįmarks gefur hins vegar dómstólum meira svigrśm til žess aš meta refsingu hverju sinni, jafnvel žótt haldin sé ķ heišri sś dómvenja aš įkveša refsingu fremur nešarlega innan refsimarkanna. Ķ öšru lagi eru žaš rök fyrir hękkun refsihįmarks ķ 2. mgr. aš viš žaš lengist fyrningarfrestur žeirra brota sem undir žaš įkvęši falla og bitna į börnum yngri en 16 įra. Öll brot gegn 2. mgr. 200. gr. fyrnast nś į 5 įrum. Verši frumvarpiš aš lögum mun kynferšisleg įreitni gagnvart börnum yngri en 16 įra fyrnast į 10 įrum, en fyrningarfresturinn vegna kynferšislegrar įreitni gagnvart börnum 17–18 įra veršur óbreyttur.

Um 9. gr.

    Hér er lagt til aš geršar verši sömu breytingar į 2. mgr. 201. gr. og lagšar eru til į 2. mgr. 200. gr. og vķsast til 7. gr. frumvarpsins um rök fyrir žeim.

Um 10. gr.

    Lagt er til aš refsimörk 1. mgr. 202. gr. verši hękkuš, bęši lįgmark žeirra og hįmark, og verši hin sömu og fyrir naušgun, ž.e. fangelsi 1 til 16 įr. Meš žvķ er lögš įhersla į hve alvarleg kynferšisbrot gegn ungum börnum eru. Teljast žį naušgun og kynmök viš börn yngri en 14 įra alvarlegustu kynferšisbrotin ķ staš naušgunar einnar įšur. Jafnframt er gert rįš fyrir aš nżr mįlslišur bętist viš 1. mgr. 202. gr. žess efnis aš lękka megi refsingu eša lįta hana falla nišur ef gerandi og žolandi eru į svipušum aldri og žroskastigi (frjįls refsilękkunarheimild og refsibrottfallsheimild). Aldur geranda og žolanda skiptir miklu mįli žegar metiš er hversu alvarlegt brot er og refsing er įkvešin. Žeir eru į svipušu žroskastigi žegar jafnręši er meš žeim, bęši aš lķkamlegum žroska og andlegum. Žeir eru į svipušum aldri žegar į milli žeirra eru 2–3 įr hiš mesta. Bęši skilyršin, um aldur og žroska, žurfa aš vera fyrir hendi svo aš įkvęšiš eigi viš.
    Lagt er til aš gerš verši sambęrileg breyting į 2. mgr. 202. gr. og lögš er til į 2. mgr. 200. gr. og 2. mgr. 201. gr. Er žaš til žess aš samręmi verši į milli refsimarka įkvęšanna um kynferšislega įreitni gagnvart börnum, auk žess sem fyrningarfrestur brotsins mun lengjast.
    Žį er lagt til aš ķ staš hugtaksins „ungmenni“ ķ 3. mgr. 202. gr. komi „barn“. Er žaš ķ samręmi viš hugtakanotkun ķ samningi Sameinušu žjóšanna um réttindi barnsins frį 20. nóvember 1989, en žar kemur fram ķ 1. gr. aš barn merki hvern žann einstakling sem ekki hefur nįš 18 įra aldri, og 1. mgr. 3. gr. barnaverndarlaga, nr. 80/2002, sama efnis. Til samręmis viš žessa breytingu er lagt til aš oršin „eša ungmenni“ ķ 4. mgr. 202. gr. falli brott.

Um 11. gr.

    Lagt er til aš nśgildandi įkvęši 205. gr. hgl. falli brott. Žess ķ staš verši lögfest ķ 205. gr. ķtrekunarheimild um kynferšisbrot žannig aš sakfellingardómur fyrir slķkt brot hafi įhrif viš įkvöršun refsingar fyrir sķšar framiš kynferšisbrot sama manns. Ķ žvķ felst aš gerist mašur sem hlotiš hefur refsidóm fyrir kynferšisbrot, m.a. gegn 194.–199. gr. hgl., sekur um nżtt brot gegn einhverju žessara įkvęša hefur dómurinn fyrir fyrra brotiš įhrif til aukinnar refsingar fyrir sķšara brotiš. Žį mį bęta viš refsinguna allt aš helmingi hennar, ž.e. 50% mišaš viš hįmark. Meš žessu įkvęši verša komin ķtrekunartengsl į milli allra kynferšisbrotanna. Ķ ķtrekunarheimildinni felst žvķ refsihękkunarįstęša. Žar sem gert er rįš fyrir ķ įkvęšinu aš refsingu megi hękka er refsihękkunarheimildin frjįls og heimilar aš fara meš refsingu upp fyrir hįmark hinna almennu refsimarka viškomandi refsiįkvęšis. En žar sem refsimörk ķ naušgunarįkvęšinu ķ 194. gr. eru mjög hį og venja er ķ ķslenskum rétti aš įkvarša refsingu nešarlega innan refsimarka einstakra brotategunda mun žetta ķtrekunarįkvęši fyrst og fremst verka til refsižyngingar innan refsimarka įkvęšanna um kynferšisbrot. Til žess aš dómur geti haft ķtrekunarįhrif žarf almennum skilyršum 71. gr. hgl. fyrir ķtrekunarįhrifum aš vera fullnęgt.

Um 12. gr.

    Lagt er til aš įkvęši 1. mgr. 206. gr. um refsinęmi žess aš stunda vęndi sér til framfęrslu falli brott. Um rök fyrir žvķ vķsast til athugasemda ķ 2. hluta a ķ V. kafla hér aš framan. Įkvęši 206. gr. mun žvķ fjalla eingöngu um refsiįbyrgš žeirra sem hagnżta sér vęndi annarra meš żmsum hętti. Oftast er um aš ręša hagnżtingu į félagslegri, andlegri eša lķkamlegri neyš annarrar manneskju. Hiš nżja įkvęši sem lagt er til aš lögfest verši ķ 5. mgr. er žó annars ešlis, en žvķ er ętlaš aš sporna gegn žvķ aš vęndi verši sżnilegra en nś er žar sem lagt er til aš įkvęši 1. mgr. 206. gr. verši fellt brott. Röš mįlsgreina įkvęšis 206. gr. breytist ķ samręmi viš žessar breytingar.
    Lagt er til aš įkvęši nśgildandi 2. mgr. 206. gr. (1. mgr. 206. gr. samkvęmt frumvarpinu) verši óbreytt aš öšru leyti en žvķ aš ķ staš hugtaksins „lauslęti“ komi hugtakiš „vęndi“. Žaš į einnig viš annars stašar ķ 206. gr. žar sem hugtakiš lauslęti kemur fyrir. Žaš er įlitamįl hvort hugtökin hafi nįkvęmlega sömu merkingu. Sumir hafa haldiš žvķ fram aš lauslęti sé vķštękara hugtak en vęndi og er sį skilningur hugtakanna ķ samręmi viš almenna mįlvenju. Tilgangurinn meš notkun hugtaksins lauslęti ķ staš vęndis ķ 2.–5. mgr. 206. gr. nśgildandi laga gęti žvķ veriš sį aš lįta įkvęšin nį yfir fleiri athafnir en vęndi. Hins vegar er hępiš aš žaš sé raunhęft. Hugtakiš lauslęti er lķka gamaldags og hefur yfir sér neikvęšan blę. Žaš er einnig mjög vķštękt og reyndar óljóst hugtak, sem hentar illa ķ įkvęši sem hefur aš geyma refsiheimild. Hugtakiš vęndi svarar til erlenda hugtaksins „prostitution“, sem yfirleitt er notaš ķ umfjöllun um žetta efni į Noršurlöndum. Ķ žvķ felst aš manneskja hefur samręši eša önnur kynferšismök viš ašra manneskju gegn greišslu, sbr. skilgreiningu ķ 1. hluta a V. kafla hér aš framan. Ekki skiptir mįli ķ hvaša formi greišslan er. Hśn getur veriš peningar, įfengi eša fķkniefni, hlutir eša eitthvert višvik, greiši eša žjónusta.
    Gert er rįš fyrir aš ķ staš hugtaksins „ungmenni“ ķ 3. mgr. 206. gr. (2. mgr. 206. gr. samkvęmt frumvarpinu) komi hugtakiš „barn“. Er žaš ķ samręmi viš hugtakanotkun ķ samningi Sameinušu žjóšanna um réttindi barnsins frį 1989 (sjį Stjórnartķšindi C-deild nr. 18/1992), en žar kemur fram ķ 1. gr. aš barn merki hvern žann einstakling sem ekki hefur nįš 18 įra aldri, og 1. mgr. 3. gr. barnaverndarlaga, nr. 80/2002, sama efnis. Žį er įkvęši frumvarpsins vķštękara en įkvęšiš ķ gildandi rétti aš žvķ leyti aš ekki er lengur skilyrši aš barniš hafi višurvęri sitt af vęndinu. Ginning eša hvatning til eins atviks eša ašstoš viš žaš nęgir til refsiįbyrgšar. Žykir rétt aš auka réttarvernd barna į žennan hįtt og er meš žvķ lögš įhersla į hve athęfi geranda er alvarlegt. Verknašur žessi er einnig refsiveršur žótt hann sé ekki framinn ķ įvinningsskyni. Įkvęši um refsiįbyrgš žess sem greišir barni eša ungmenni yngra en 18 įra endurgjald gegn žvķ aš hafa viš žaš samręši eša önnur kynferšismök er ķ 4. mgr. 202. gr. hgl.
    Lagt er til aš įkvęši 4. mgr. (3. mgr. 206. gr. samkvęmt frumvarpinu) verši breytt žannig aš įskilnašur um aš hįttsemin sé refsiverš ef žolandi er yngri en 21 įrs eša honum er ókunnugt um tilgang fararinnar verši felldur brott. Meš žessu er efnisinntak įkvęšisins rżmkaš. Rökin eru žau aš styrkja réttarvernd žeirra einstaklinga sem hętta er į aš leišist śt ķ aš stunda vęndi og leggja įherslu į aš öll starfsemi eša hegšun sem stušlar aš slķku sé ólögmęt og refsiverš. Einnig er įkvęšinu ętlaš aš torvelda aš vęndi sé stundaš og er žaš naušsynlegt, ekki sķst ķ ljósi žess aš lagt er til aš įkvęši 1. mgr. 206. gr. verši afnumiš. Hįttsemi milligöngumanns veršur refsiverš óhįš žvķ į hvaša aldri žolandi er. Ekki skiptir heldur mįli hvort žolanda er kunnugt um tilgang fararinnar ešur ei. Samžykki hans leysir milligöngumann ekki undan refsiįbyrgš. Ungur aldur žolanda og/eša ókunnugleiki um tilgang fararinnar gęti žó hvort tveggja verkaš til refsižyngingar. Sé skilyršum 227. gr. a hgl., sbr. 5. gr. laga nr. 40/2003, um mansal, fullnęgt ber aš beita žvķ įkvęši um hįttsemina.
    Engar efnisbreytingar eru lagšar til į įkvęši 5. mgr. (sjį 4. mgr. 206. gr. samkvęmt frumvarpinu). Oršalag er į tveimur stöšum fęrt til nśtķmalegra horfs. Žannig kemur hugtakiš „samręši“ ķ stašinn fyrir „holdlegt samręši“ og „hefur tekjur af vęndi annarra“ ķ staš „gerir sér lauslęti annarra aš tekjulind“.
    Lagt er til aš nżtt įkvęši verši lögfest ķ 5. mgr. 206. gr. žess efnis aš refsivert sé aš bjóša fram, mišla eša óska eftir kynmökum viš annan mann gegn greišslu sé žaš gert meš opinberri auglżsingu. Fyrirmynd žessa įkvęšis er samsvarandi įkvęši ķ 2. mgr. 202. gr. norsku hegningarlaganna. Įkvęšinu er ętlaš aš koma til móts viš žaš sjónarmiš aš vęndi geti oršiš sżnilegra en nś er, verši fellt brott įkvęši 1. mgr. 206. gr. um refsinęmi žess aš stunda vęndi sér til framfęrslu, eins og lagt er til ķ frumvarpi žessu. Įkvęši sem žetta er lķklegra til įrangurs en įkvęši um refsingu fyrir hneykslanlega og ósišlega hegšun į almannafęri, en įkvęši žess efnis hafa lķtiš veriš notuš ķ Noregi og Svķžjóš, enda hefur vķša dregiš śr götuvęndi og mišlun vęndis fęrst yfir ķ farsķma og į netiš. Auglżsing telst opinber ef hśn birtist ķ fjölmišlum, hvort sem er ķ blöšum, tķmaritum, śtvarpi, sjónvarpi eša į netmišlum. Einnig ef hśn er birt utan hśss, t.d. į auglżsingaskiltum eša strętisvögnum. Sama gildir ef hśn er birt ķ višurvist fjölda fólks, t.d. į almennum opnum fundi eša viš žęr ašstęšur aš hśn sést vel frį opinberum stöšum. Įkvęšiš er bundiš viš einstaklinga, en tekur ekki til lögašila. Ķ almennum hegningarlögum, nr. 19/1940, er engin sjįlfstęš refsiheimild um lögašilaįbyrgš. Žar eru hins vegar įkvęši um lögašilahugtakiš, įbyrgšarskilyrši og višurlög, aš žvķ leyti sem ekki er kvešiš öšruvķsi į um ķ sérrefsilögum. Refsiįbyrgš lögašila getur žvķ ašeins komiš til samkvęmt sérrefsilögum, aš hegningarlögunum óbreyttum. Ef įstęša žykir til aš fjölmišlar eša śtgįfufyrirtęki beri refsiįbyrgš vegna žessara auglżsinga žarf aš setja įkvęši žess efnis ķ lög sem um žessa mišla gilda. Įkvęšiš tekur til hįttsemi žeirrar manneskju sem bżšur fram kynmökin (ž.e. selur vęndi), mišlar žeim (ž.e. žess sem hefur milligöngu) og višskiptavinar sem óskar eftir aš greiša fyrir kynmök. Hlutdeild er refsiverš skv. 22. gr. hgl. og žvķ gęti sį sem tekur viš auglżsingu til birtingar hjį fjölmišli oršiš įbyrgur fyrir hlutdeild ķ brotinu.

Um 13. gr.

    Hér er lagt til aš įkvęši 1. gr. frumvarpsins um aš fyrningarfrestur vegna brota samkvęmt įkvęšum 194.–202. gr. og 218. gr. a hgl. hefjist ekki fyrr en daginn sem brotažoli nęr 18 įra aldri, ķ staš 14 įra eins og nś er, gildi einnig um žau brot sem framin eru fyrir gildistöku lagafrumvarps žessa, enda sé fyrningarfrestur žeirra ekki hafinn. Įkvęši žetta er sett aš hluta til aš danskri fyrirmynd og er markmišiš meš žvķ aš hin nżja fyrningarregla nįi til sem flestra brota eins fljótt og unnt er. Ekki veršur tališ aš žaš brjóti gegn įkvęši 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrįr lżšveldisins Ķslands, nr. 33/1944, sbr. lög nr. 97/1995, 7. gr. laga nr. 62/1994, um mannréttindasįttmįla Evrópu, og 2. gr. hgl. um bann viš afturvirkni refsilaga, enda ekki um refsingu eša refsikennd višurlög aš ręša heldur reglu um fyrningu sakar sem leišir til žess aš lengri tķmi lķšur žar til sök fyrnist en samkvęmt gildandi lögum. Hęstiréttur hefur tślkaš reglur um fyrningu og afturvirkni, sbr. t.d. H 29. aprķl 2004 (nr. 32/2004), en žar var tališ aš breyting į įkvęši um upphaf fyrningarfrests sem leiddi til sķšara upphafsmarks frestsins yrši ekki beitt ķ tilvikum žar sem fresturinn var byrjašur aš lķša fyrir gildistöku nżrra laga.



Fylgiskjal.


Fjįrmįlarįšuneyti,
fjįrlagaskrifstofa:


Umsögn um frumvarp til laga um breytingu į lögum nr. 19/1940,
almennum hegningarlögum.
    Ķ frumvarpi žessu eru lagšar til żmsar breytingar į almennum hegningarlögum einkum varšandi refsingar vegna kynferšisbrota. Ekki er įstęša til aš ętla aš frumvarpiš leiši til śtgjalda fyrir rķkissjóš verši žaš aš lögum.