um breytingu á lögum nr. 13/1998, um Verðlagsstofu skiptaverðs og
úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna, og lögum nr. 116/2006,
um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum.
(Lagt fyrir Alþingi á 133. löggjafarþingi 2006–2007.)
I. KAFLI Breyting á lögum nr. 13/1998, um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd
sjómanna og útvegsmanna, með síðari breytingum.
1. gr.
4. mgr. 5. gr. laganna orðast svo:
Við upplýsinga- og gagnaöflun samkvæmt þessari grein skal gæta meðalhófsreglu og að
kröfur um upplýsingar og gögn séu í samræmi við tilefni. Upplýsingar og gögn má einungis
nýta vegna úrskurðar í einstökum málum, almennum tilgangi skv. 3. gr. eða til að undirbúa
ákvarðanir sem Verðlagsstofa skiptaverðs tekur samkvæmt ákvæðum 3. mgr. 15. gr. laga nr.
116/2006, um stjórn fiskveiða.
2. gr.
1. málsl. 6. gr. laganna orðast svo: Verðlagsstofa skiptaverðs skal með athugun einstakra
mála og úrtakskönnunum fylgjast með því að við uppgjör á aflahlut áhafna sé lagt til
grundvallar söluverðmæti afla með þeim hætti sem kveðið er á um í lögum og samningum
á hverjum tíma.
II. KAFLI Breyting á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum.
3. gr.
Í stað 4. og 5. málsl. 3. mgr. 15. gr. laganna koma fjórir nýir málsliðir, svohljóðandi: Áður
en Fiskistofa staðfestir flutning aflamarks til fiskiskips skal stofnunin fá staðfestingu
Verðlagsstofu skiptaverðs um að fyrir liggi samningur útgerðar og áhafnar um fiskverð til
viðmiðunar hlutaskiptum. Samningur um fiskverð skal uppfylla kröfur Verðlagsstofu
skiptaverðs sem gerðar eru samkvæmt ákvæðum laga nr. 13/1998, um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna, með síðari breytingum. Leiði athugun
Verðlagsstofu skiptaverðs í ljós að útgerð skips hafi ekki gert upp við skipverja í samræmi
við samning um fiskverð skal stofan þó ekki veita staðfestingu sína nema úr því hafi verið
bætt eða hlutaðeigandi útgerð hafi sett fullnægjandi tryggingu fyrir réttu uppgjöri. Þá skal
Verðlagsstofa skiptaverðs ekki veita staðfestingu sína hafi útgerð skips ekki veitt stofunni
upplýsingar eða afhent henni gögn, sem hún hefur krafist, samkvæmt heimildum í lögum nr. 13/1998, með síðari breytingum, til að ganga úr skugga um að gert hafi verið upp við
skipverja í samræmi við samning um fiskverð.
4. gr.
Lög þessi öðlast þegar gildi.
Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.
Verðlagsstofa skiptaverðs hefur samkvæmt ákvæðum laga nr. 13/1998, um Verðlagsstofu
skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna, víðtækar heimildir til að krefjast
upplýsinga og gagna til að sinna hlutverki sínu sem er „að fylgjast með fiskverði og uppgjöri
á aflahlut sjómanna og stuðla að réttu og eðlilegu uppgjöri á aflahlut sjómanna“, sbr. 1. gr.
laganna. Mikilvægur liður í því eftirliti er að fylgjast með því að útgerðir láti skipverja ekki
taka þátt í kostnaði af kaupum á veiðiheimildum, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 24/1986, um
skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins, með síðari breytingum. Til að
koma í veg fyrir það er m.a. mælt svo fyrir í 3. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn
fiskveiða, að Fiskistofa skuli ekki staðfesta flutning aflamarks nema hún hafi fengið
staðfestingu Verðlagsstofu skiptaverðs á því að fyrir liggi samningur hlutaðeigandi útgerðar
og áhafnar um fiskverð til viðmiðunar hlutaskiptum, sem uppfyllir kröfur sem Verðlagsstofa
gerir samkvæmt ákvæðum laga nr. 13/1998. Til að fylgjast með því að útgerðarmenn geri
upp við áhafnir í samræmi við samninga hefur Verðlagsstofa m.a. beitt úrtakskönnunum. Í
því hefur fólgist mikilvægt aðhald fyrir þá sem hlut eiga að máli. Nokkur brögð munu þó
hafa verið að því að útgerðir hafi ekki gert upp við áhafnir í samræmi við gerða samninga um
fiskverð og hefur Verðlagsstofa ekki haft nægilega virk úrræði til að bregðast við þegar slík
mál hafa komið upp. Það er því þörf á að Verðlagsstofa leggi meiri áherslu á að fylgjast með
einstökum útgerðum, sem ástæða er til að ætla að geri ekki upp við áhafnir í samræmi við
samninga og fái jafnframt virkari úrræði til að fylgja slíkum málum eftir. Lagafrumvarpi
þessu er ætlað að bæta úr þeirri þörf. Verði frumvarpið að lögum mun Verðlagsstofu ekki
aðeins vera heimilt og skylt að hafa eftirlit með að fullgildir samningar um fiskverð liggi
fyrir heldur ber henni jafnframt, eftir því sem tilefni er til og mögulegt er, að hafa eftirlit með
og fylgja því eftir að gert sé upp við skipverja samkvæmt þeim samningum.
Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.
Um 1. gr.
Hér er lagt til að ákvæðum 4. mgr. 5. gr. laga nr. 13/1998 verði breytt þannig að skýrt
verði að heimildir Verðlagsstofu skiptaverðs til að krefjast upplýsinga og gagna samkvæmt
greininni og að nýta slíkar upplýsingar og gögn nái til þess að undirbúa ákvarðanir um hvort
stofan staðfestir samninga um fiskverð en slík staðfesting er forsenda þess að aflamark verði
flutt til fiskiskips, sbr. 3. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, sbr. 3. gr. þessa
frumvarps.
Um 2. gr.
Hér er lagt til að 1. málsl. 6. gr. laganna verði breytt þannig að skýrar verði á um það
kveðið en gert er í núgildandi lögum að Verðlagsstofa skiptaverðs skuli með því að athuga
einstök mál fylgjast með því að uppgjör á aflahlut áhafnar sé í samræmi við gildandi lög og
samninga. Þessi breyting er í samræmi við það markmið lagafrumvarpsins að Verðlagsstofa
leggi meiri áherslu á það en stofan hefur hingað til gert að fylgjast með einstökum útgerðum,
sem ástæða er til að ætla að láti skipverja taka þátt í kostnaði af kaupum á aflaheimildum.
Um 3. gr.
Hér eru lagðar til nokkrar breytingar á ákvæðum 3. mgr. 15. gr. laga nr. 116/2006, um
stjórn fiskveiða, er varða staðfestingar Verðlagsstofu skiptaverðs á samningum um fiskverð.
Í núgildandi lögum er kveðið á um að áður en Fiskistofa staðfesti flutning aflamarks skuli
hún fá staðfestingu Verðlagsstofu skiptaverðs um að fyrir liggi samningur útgerðar og
áhafnar um fiskverð til viðmiðunar hlutaskiptum. Í samræmi við tilgang þessa ákvæðis, sem
er að koma í veg fyrir að sjómenn séu látnir taka þátt í kostnaði af kaupum á veiðiheimildum,
hefur ákvæðinu verið framfylgt þannig að Fiskistofa hefur ekki staðfest flutning aflamarks
til fiskiskips nema að fenginni umræddri staðfestingu Verðlagsstofu. Hér er lagt til að orðalagi ákvæðisins verði breytt til samræmis við þá framkvæmd. Þá er lagt til að við málsgreinina verði bætt ákvæðum þess efnis að leiði athugun Verðlagsstofu skiptaverðs í ljós að
útgerð skips hafi ekki gert upp við skipverja samkvæmt samningum um fiskverð skuli stofan
ekki staðfesta fiskverðssamning gagnvart Fiskistofu en það hefur þau áhrif að aflamark
verður ekki flutt til hlutaðeigandi fiskiskips. Gert er ráð fyrir að í slíkum tilvikum muni
Verðlagsstofa ekki veita staðfestingu sína fyrr en útgerð skips hefur leiðrétt uppgjörið eða
sett fullnægjandi tryggingu fyrir að réttilega verði gert upp við skipverja ef ágreiningur er
um rétt uppgjör með Verðlagsstofu og hlutaðeigandi útgerð. Þá er samkvæmt frumvarpinu
gert ráð fyrir að Verðlagsstofa muni ekki heldur veita staðfestingu sína ef útgerð skips hefur
ekki veitt stofunni upplýsingar og/eða gögn sem hún hefur krafist samkvæmt heimild í lögum
nr. 13/1998, með síðari breytingum, og nauðsynleg eru til að hafa eftirlit með að réttilega sé
gert upp við skipverja.
Um undirbúning og töku ákvarðana Verðlagsstofu um að hafna að staðfesta samninga um
fiskverð fer samkvæmt ákvæðum stjórnsýslulaga og eru þær ákvarðanir kæranlegar til
sjávarútvegsráðuneytisins.
Um 4. gr.
Greinin þarfnast ekki skýringa.
Fylgiskjal.
Fjármálaráðuneyti,
fjárlagaskrifstofa:
Umsögn um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 13/1998, um Verðlagsstofu
skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna, og lögum nr. 116/2006,
um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum.
Tilgangur frumvarpsins er að kveða skýrar á um heimildir Verðlagsstofu skiptaverðs til
að hafa eftirlit með því að útgerðir geri upp við áhafnir í samræmi við gerða samninga um
fiskverð til viðmiðunar hlutaskiptum, og veita stofunni virkari úrræði til að bregðast við séu
þeir samningar ekki haldnir.
Verði frumvarpið óbreytt að lögum má ætla að vinna hjá Verðlagsstofu skiptaverðs aukist
eitthvað og er gert ráð fyrir að sá kostnaður rúmist innan núverandi fjárveitinga stofunnar.