um breytingu á lögum sem varða útlendinga og réttarstöðu þeirra.
Flm.: Paul Nikolov, Kolbrún Halldórsdóttir, Atli Gíslason, Katrín Jakobsdóttir,
Kristinn H. Gunnarsson, Bjarni Harðarson.
I. KAFLI
Breyting á lögum um útlendinga, nr. 96/2002.
1. gr.
Á eftir 1. mgr. 11. gr. laganna koma tvær nýjar málsgreinar, svohljóðandi:
Þegar niðji útlendings sem dvalið hefur í landinu á grundvelli 13. gr. nær 18 ára aldri má
veita honum dvalarleyfi, þótt skilyrðum a-liðar 1. mgr. sé annars ekki fullnægt, gegn framvísun yfirlýsingar foreldra eða framfæranda um að framfærsla hans, sjúkratrygging og húsnæði sé tryggt.
Þegar sérstaklega stendur á má veita útlendingi dvalarleyfi, þótt skilyrðum a-liðar 1. mgr.
sé annars ekki fullnægt, ef framfærsla, sjúkratrygging og húsnæði er tryggt með félagslegri
aðstoð ríkis eða sveitarfélags eða með öðrum fullnægjandi hætti.
2. gr.
Orðin „eldri en 24 ára“ í 2. mgr. 13. gr. falla brott.
3. gr.
Á eftir 1. mgr. 15. gr. laganna koma tvær nýjar málsgreinar, svohljóðandi:
Niðja útlendings, sem flust hefur til landsins yngri en 18 ára að aldri og dvalið í landinu
á grundvelli 13. gr., má veita búsetuleyfi þegar hann hefur náð 18 ára aldri hafi foreldri eða
framfæranda verið veitt búsetuleyfi.
Veita má maka, sambúðarmaka og samvistarmaka, sem dvalið hefur í landinu á grundvelli
13. gr., búsetuleyfi við skilnað að borði og sæng, lögskilnað, slit sambúðar eða samvistar.
Þarf hjúskapur, staðfest samvist eða skráð sambúð að hafa varað í a.m.k. tvö ár. Víkja má frá
skilyrði um tveggja ára hjúskap, staðfesta samvist eða skráða sambúð hér á landi ef rekja má
skilnað, slit sambúðar eða samvistar til ofbeldis hins makans.
II. KAFLI
Breyting á lögum um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 97/2002.
4. gr.
1. og 2. tölul. 1. mgr. 3. gr. laganna orðast svo:
1.
Atvinnuleyfi: Leyfi sem félagsmálaráðherra veitir útlendingi til starfa hér á landi.
2.
Tímabundið atvinnuleyfi: Tímabundið leyfi veitt útlendingi til að ráða sig til starfa hér
á landi í tiltekinni starfsgrein.
5. gr.
Eftirfarandi breytingar verða á 7. gr. laganna:
a.
1. málsl. 1. mgr. orðast svo: Tímabundið atvinnuleyfi er veitt útlendingi til að ráða sig
til starfa í tiltekinni starfsgrein.
b.
Á eftir 1. mgr. kemur ný málsgrein, svohljóðandi:
Heimilt er útlendingi að ráða sig til nýs atvinnurekanda innan þriggja mánaða frá
starfslokum að uppfylltum skilyrðum skv. 1. mgr. en óháð tiltekinni starfsgrein ef sérstaklega stendur á.
6. gr.
2. mgr. 11. gr. orðast svo:
Víkja má frá skilyrðum 1. mgr. ef erlendur maki, sem dvalið hefur á landinu á grundvelli
13. gr., fær skilnað að borði og sæng, lögskilnað, eða slítur sambúð eða samvist. Þarf hjúskapur, staðfest samvist eða skráð sambúð að hafa varað í a.m.k. tvö ár og erlendi makinn
þarf að hafa átt lögheimili hér á landi samfellt í a.m.k. sama tíma. Heimilt er að víkja frá
skilyrðum um tímalengd hjúskapar, samvistar eða sambúðar og lögheimilis ef rekja má skilnað að borði og sæng, lögskilnað, slit samvistar eða sambúðar til ofbeldis gagnvart erlenda
makanum. Enn fremur er heimilt að víkja frá skilyrðum 1. mgr. vegna erlends maka ef um
andlát maka er að ræða eða í hlut á maki útlendings sem hefur óbundið atvinnuleyfi eða börn
hans 18 ára og eldri.
7. gr.
Lög þessi öðlast þegar gildi.
Greinargerð.
Frumvarp þetta er byggt á tveimur frumvörpum sem lögð hafa verið fram á fyrri þingum
og varða breytingar á lögum um útlendinga, nr. 96/2002, og lögum um atvinnuréttindi
útlendinga, nr. 97/2002. Má um þetta m.a. vísa til þskj. 48 á 131. löggjafarþingi og þskj. 62
á 132. löggjafarþingi. Frumvörpunum var ætlað að taka á ágöllum sem alvarlegastir eru í núgildandi lögum um útlendinga og réttindi þeirra.
Um I. kafla.
Í þessum kafla frumvarpsins er mælt fyrir um breytingar á lögum um útlendinga. Eitt
meginskilyrði fyrir veitingu dvalarleyfis er að útlendingur hafi trygga framfærslu, sjúkratryggingu og húsnæði. Lögin gera síðan ráð fyrir að tilgreindir nánir aðstandendur útlendingsins geti fengið útgefið dvalarleyfi. Aðstandendur í þessum skilningi eru m.a. niðjar
útlendings sem eru yngri en átján ára og á framfæri hans. Eftir að átján ára aldri er náð þurfa
þeir hins vegar sjálfir að uppfylla skilyrði dvalarleyfis um trygga framfærslu, sjúkratryggingu
og húsnæði. Þessi áskilnaður laganna er mjög íþyngjandi fyrir erlend ungmenni. Til að
mynda getur hann orðið þess valdandi að ungmennin gefi skólagöngu upp á bátinn en ráði
sig þess í stað í vinnu til að geta tryggt framfærslu sína eða flytjist jafnvel af landi brott. Í
frumvarpinu er lagt til að úr þessu verði bætt og að erlendum ungmennum verði gefinn kostur
á dvalarleyfi þegar þau verða átján ára, gegn framvísun yfirlýsingar foreldris eða framfæranda um að þessu meginskilyrði dvalarleyfis sé fullnægt. Það sama á að gilda um búsetuleyfi
að breyttum breytanda.
Flutningsmenn vilja einnig opna á þá leið að skilyrði laganna um trygga framfærslu,
sjúkratryggingu og húsnæði geti verið uppfyllt þó svo að hlutaðeigandi útlendingur njóti
félagslegrar aðstoðar. Dæmi eru um að útlendingar veigri sér við að leita slíkrar aðstoðar þótt
þörfin sé brýn, af ótta við að vera sendir úr landi. Þetta er blettur á löggjöfinni sem getur
komið óverðskuldað niður á útlendingum sem almennt má ætla að leggi mikið af mörkum til
íslensks samfélags.
Í frumvarpinu er jafnramt lagt til að hin svokallaða 24 ára regla verði afnumin, en reglan
felur í sér að maki, samvistarmaki eða sambúðarmaki á aldrinum 18–24 ára getur ekki fengið
dvalarleyfi. Benda má á að í 3. mgr. 13. gr. er þegar kveðið á um að ef rökstuddur grunur er
um að stofnað sé til málamyndunarhjúskapar til að afla dvalarleyfis þá veiti hann ekki rétt
til dvalarleyfis. Reglan er því óþörf gagnvart þeim sem rökstyðja má að muni fara framhjá
lögunum, en óréttlát gagnvart öðrum.
Um II. kafla.
Þessi kafli varðar lög um atvinnuréttindi útlendinga. Er megintilgangurinn að styrkja
réttarstöðu útlendinga gagnvart atvinnurekendum sem þeir starfa hjá á grundvelli tímabundins atvinnuleyfis. Í þessu skyni eru lagðar til þrjár breytingar. Í fyrsta lagi að leyfið sé
veitt útlendingi en ekki atvinnurekanda. Í annan stað að leyfið eigi við um ráðningar innan
tiltekinnar starfsgreinar en sé ekki bundið við tiltekið starf. Í þriðja lagi að útlendingur sem
starfar á grundvelli tímabundins atvinnuleyfis eigi þess kost við sérstakar aðstæður að skipta
um starf óháð starfsgrein en þó innan vissra tímamarka frá starfslokum. Miða breytingar
þessar að því að losa um það ofurvald sem atvinnurekendur hafa á grundvelli gildandi laga
yfir erlendum starfskröftum sínum í skjóli hins tímabundna atvinnuleyfis.
Annar tilgangur þessa kafla frumvarpsins er að auðvelda útlendingum, fyrst og fremst
erlendum konum, sem sætt hafa heimilisofbeldi af hálfu maka að öðlast óbundið atvinnuleyfi.
Eru þess mörg dæmi að konur sem sætt hafa slíku ofbeldi hafi ekki þorað að slíta sambúð
sinni af ótta við að missa rétt til dvalar í landinu. Þar sem dvalarleyfi og atvinnuleyfi eru
samtvinnuð fyrirbæri miðar breytingin að því að hjálpa þessum hópi kvenna að stíga fram án
þess að eiga yfir höfði sér brottrekstur úr landi. Þessu til viðbótar er breytingin til þess fallin
að uppræta það óþolandi mein sem í heimilisofbeldi felst, til hagsbóta fyrir innlenda sem
erlenda. Svipaðar röksemdir búa að baki breytingunni í 2. efnismálsgr. 3. gr. frumvarpsins.