Við 12. lið 2. viðauka við lögin bætist nýr stafliður, svohljóðandi: Heræfingar, þar með
talið lágflugsæfingar, utan varnar- og öryggissvæða.
2. gr.
Lög þessi öðlast þegar gildi.
Greinargerð.
Heræfingar hafa verið algengar á undanförnum árum á íslensku landi og lögsögu. Þróun
þessa ber að harma og væri íslenskum stjórnvöldum sæmst að taka með öllu fyrir hernaðarbrölt hér á landi. Þar til því markmiði hefur verið náð telja flutningsmenn hins vegar rétt
að reynt verði með öllum tiltækum ráðum að takmarka þann skaða sem af slíkum æfingum
kann að hljótast.
Í 1. gr. laga um mat á umhverfisáhrifum er gerð grein fyrir markmiðum laganna. Þar
kemur fram að þeim er ætlað að draga eins og kostur er úr neikvæðum áhrifum framkvæmda,
stuðla að samvinnu þeirra sem hagsmuna hafa að gæta eða láta sig málið varða og tryggja
sem besta upplýsingamiðlun til almennings vegna fyrirhugaðra framkvæmda. Allir ættu að
geta samþykkt ágæti þessara markmiða.
Nú er það kunn staðreynd að starfsemi af hernaðarlegum toga, þ.m.t. heræfingar, getur
haft í för með sér mikil og neikvæð umhverfisáhrif. Hernaðarstarfsemi er oftar en ekki afar
mengandi, má í því samhengi benda á mengunarsvæði á og við gömlu herstöðina á
Miðnesheiði og gömul skotæfingasvæði bandaríska hersins á Reykjanesskaga.
Auk olíu- og þungmálmamengunar geta heræfingar haft í för með sér umtalsvert ónæði
og truflun. Dæmi eru um að lágflugsæfingar herþotna hafi raskað ró fólks og komið styggð
að dýrum. Mönnum er í fersku minni þegar tvær herþotur í lágflugi fældu allan fugl úr Látrabjargi á varptíma vorið 2002. Einnig hafa aðilar í ferðaþjónustu gagnrýnt harðlega lágflugsæfingar sem skapað hafa stórhættu í hestaferðum með ferðamenn, má nefna gagnrýni framkvæmdastjóra Íshesta í tengslum við heræfingar nokkurra NATO-þjóða hér á landi sumarið
2007. Þá má nefna kvartanir frá hvalaskoðunarfyrirtækjum og aðilum sem láta sér annt um
arnarvarp við Breiðafjörð.
Með því að fella heræfingar undir lög um mat á umhverfisáhrifum er tryggt að hagsmunaaðilar á borð við sveitarfélög, landeigendur, ferðaþjónustufyrirtæki og útivistarfólk geti
komið að athugasemdum varðandi framkvæmd og staðarval heræfinga og vonandi minnkað
líkurnar á skaða vegna þeirra.
Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að nýjum staflið verði bætt í 12. lið 2. viðauka við lög um
mat á umhverfisáhrifum. Færa má rök fyrir því að heræfingar ættu allt eins heima í 11. lið,
þar sem m.a. er fjallað um prófunaraðstöðu fyrir vélar og hreyfla og geymslu brotajárns.
Niðurstaða flutningsmanna er þó sú að 12. liðurinn, Ferðalög og tómstundir, sé betur lýsandi
fyrir stríðsleiki fullorðins fólks.