Viš 19. gr. laganna bętist nż mįlsgrein, svohljóšandi:
Lįnveitanda, sem veitir lįntaka lįn gegn veši ķ fasteign sem er ętluš til bśsetu samkvęmt
įkvöršun skipulags- og byggingaryfirvalda, er ekki heimilt aš leita fullnustu fyrir kröfu sinni
ķ öšrum veršmętum lįntaka en vešinu nema krafa hafi oršiš til vegna saknęmra athafna eša
meintra brota lįntaka į lįnareglum. Krafa lįnveitanda į lįntaka skal falla nišur ef andvirši
vešsins sem fęst viš naušungarsölu nęgir ekki til greišslu hennar. Meš lįntaka er įtt viš
einstakling. Meš lįnveitanda er įtt viš einstakling, lögašila eša ašra ašila sem veita
fasteignavešlįn ķ atvinnuskyni.
2. gr.
Lög žessi öšlast žegar gildi. Lögin taka til fasteignavešlįna sem stofnaš hefur veriš til
fyrir gildistöku laga žessara.
Greinargerš.
Frumvarp žetta er samiš ķ samręmi viš samžykkt sķšasta landsfundar Vinstri hreyfingarinnar – gręns frambošs. Žaš er nś endurflutt. Viš umfjöllun į sķšasta žingi var gagnrżnt aš
frumvarpiš vęri of róttękt og aš ķ lįnaframkvęmd hefšu veriš samžykkt śrręši sem aušveldušu višskipavinum lįnastofnana aš koma fasteignavešlįnum ķ skil. Samžykkt frumvarpsins mundi leiša til žess aš skilyrši ķ lįnaframkvęmd yršu hert og ašgangur einstaklinga
aš lįnsfé yrši žrengri en ella. Gildissviš frumvarpsins vęri heldur ekki nęgilega skżrt
afmarkaš og įkvęši um gildistöku fęli ķ sér ķhlutun ķ samningafrelsiš sem fęri ķ bįga viš
frišhelgi eignarréttar.
Staša margra ķslenskra heimila hefur versnaš til muna ķ kjölfar bankahrunsins sem haft
hefur ķ för meš sér hękkun skulda, rżrnun eigna, minni tekjur og skertan lįnsfjįrašgang.
Fasteignavešlįn vega almennt žyngst ķ skuldum heimilanna. Viš nśverandi ašstęšur er hętta
į aš kröfuhafar sękist eftir auknum tryggingum eša geri fjįrnįm ķ óvešsettum eignum sem
ekki getur talist sanngjarnt žar sem mörg heimili hefšu stašiš viš skuldbindingar sķnar viš
ešlilegri kringumstęšur. Rétt er aš żmis śrręši hafa veriš lögfest sem veita skuldurum fęri
į aš leysa śr greišsluvanda sķnum įn žess aš til gjaldžrotaskipta žurfi aš koma.
Ķ frumvarpinu er lagt til aš fasteignavešlįn geti ekki oršiš grundvöllur ašfarar ķ öšrum
eignum lįntaka en žeim sem vešréttindin taka til en ķ žvķ felst frįvik frį žeirri meginreglu
ķslensks kröfuréttar aš skuldari įbyrgist efndir fjįrkröfu meš öllum eignum sķnum. Jafnframt
į lįntaki aš vera laus undan persónulegri įbyrgš į greišslu lįnsins ef vešiš hrekkur ekki til
greišslu žess. Ekki skiptir mįli hvort vešsali er lįntaki eša žrišji mašur. Žar sem frumvarpiš męlir fyrir um frįvik frį umręddri meginreglu kröfuréttar er ekki um eiginlega afskrift aš
ręša sem leišir til skattskyldu.
Lįnveitendur geta veriš višskiptabankar, sparisjóšir, Ķbśšalįnasjóšur, lķfeyrissjóšir og
ašrir ašilar sem veita fasteignalįn ķ atvinnuskyni, ž.m.t. byggingarašilar. Meš fasteignavešlįni er įtt viš vešlįn sem veitt er meš veši ķ fasteign sem ętluš er til bśsetu samkvęmt
įkvöršun skipulags- og byggingaryfirvalda. Žaš skilyrši er sett aš lįntaki sé einstaklingur.
Frumvarpiš tekur til lįna sem veitt eru meš hvers konar veši ķ fasteign ętlašri til bśsetu
og óhįš žvķ hvernig andvirši lįnsins er rįšstafaš. Skilgreining sem vķsar til įkvöršunar
skipulags- og byggingaryfirvalda er hlutlęgur męlikvarši. Ef reglan vęri einskoršuš viš
eiginleg ķbśšarlįn žyrfti aš fęra sönnur į rįšstöfun lįns auk žess sem beiting įkvęšisins
hefši gildi gagnvart sumum vešlįnahöfum en öšrum ekki. Skżrari tillögur um afmörkun į
gildissviši frumvarpsins komu ekki fram į sķšasta žingi.
Fjölmargar hugmyndir hafa komiš fram um lausn į skuldavanda einstaklinga og mį sem
dęmi nefna žį aš banna vešsetningu heimilisķbśša fyrir öšrum lįnum en ķbśšalįnum og aš
banna ašför ķ heimilisķbśšum fyrir öšrum kröfum en ķbśšalįnum. Ķ žessu sambandi hefur
veriš vķsaš til fyrirmyndar ķ VIII. kafla jaršalaga, nr. 81/2004, sem varšar ęttaróšul. Žį hafa
sumir lagt įherslu į aš sveitarfélög leiti ķ rķkari męli eftir fjįrmögnun Ķbśšalįnasjóšs til
kaupa į fasteignum mjög skuldsettra heimila meš žaš aš leišarljósi aš breyta žeim ķ félagslegt ķbśšarhśsnęši og ķ framhaldi af žvķ yrši viškomandi fjölskyldu gefinn kostur į
įframhaldandi bśsetu.
Frumvarpiš er eins og įšur segir lagt fram til aš styrkja stöšu skuldara sem hafa ķ kjölfar
bankahrunsins oršiš fyrir verulega neikvęšum įhrifum gengis og verštryggingar. Telja
veršur aš staša einstaklinga og heimila sé svo alvarleg um žessar mundir aš til samfélagslegrar eyšileggingar horfi ef gamalgrónni reglu samningaréttarins um aš samninga skuli
halda (pacta sunt servanda) veršur fylgt til hins żtrasta.
Markmišum frumvarpsins veršur ekki nįš nema žaš verši lįtiš taka til samninga sem
geršir hafa veriš fyrir gildistöku laganna og óhįš žvķ hvort lįnastofnun lżtur eignarhaldi hins
opinbera eša einkaašila. Meš hlišsjón af lögum nr. 125/2008, er tóku gildi 7. október sl., er
ekki gert rįš fyrir aš frumvarpiš sé ķ andstöšu viš eignarréttarįkvęši stjórnarskrįr žar sem
stęrstu lįnastofnanirnar hafa veriš į forręši rķkisins sķšan bankahruniš varš auk žess sem
umrędd lög heimila Ķbśšalįnasjóši aš yfirtaka skuldabréf fjįrmįlafyrirtękja sem tryggš eru
meš veši ķ ķbśšarhśsnęši.
Ķ lįnaframkvęmd Ķbśšalįnasjóšs er ekki ašhafst frekar viš innheimtu kröfu sem glataš
hefur veštryggingu nema sjóšurinn telji aš krafa hafi oršiš til vegna saknęmra athafna eša
meintra brota į lįnareglu, sbr. 3. mgr. 3. gr. reglugeršar nr. 119/2003, um mešferš krafna
Ķbśšalįnasjóšs sem glataš hafa veštryggingu. Skuldarar fį žó ekki fyrirgreišslu aš nżju lįni
frį sjóšnum fyrr en kröfur sjóšsins į hendur žeim hafa veriš greiddar eša žęr afskrifašar,
sbr. 4. gr. reglugeršarinnar. Frumvarpiš gerir eins og įšur segir rįš fyrir aš krafa lįnveitanda
sem glataš hefur veštryggingu viš naušungarsölu falli nišur.
Til lengri tķma litiš į frumvarpiš aš stušla aš vandašri lįnastarfsemi og hvetja til žess aš
lįnveitingar taki miš af greišslugetu lįntaka.