um frv. til l. um breyt. á l. nr. 96/2009, um heimild til handa fjármálaráðherra, fyrir hönd
ríkissjóðs, til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og
hollenska ríkinu til að standa straum af greiðslum til innstæðueigenda hjá Landsbanka
Íslands hf.
Frá 1. minni hluta fjárlaganefndar.
Fyrsti minni hluti átelur málsmeðferð fjárlaganefndar þar sem meiri hlutinn hafnaði því
að ræða ýmis brýn álitamál varðandi greiðslugetu þjóðarbúsins, efnahagslegar forsendur
Icesave-samkomulagsins og óvissuþætti sem upp gætu komið. Meiri hlutinn hafnaði því
einnig að skoðaðar væru nýjustu tölur sem sýna fram á að erlendar skuldir ríkissjóðs eru
hugsanlega orðnar óviðráðanlegar.
Ljóst er að skuldsetning þjóðarbúsins erlendis er komin langt umfram það sem gerist hjá
mjög skuldugum þjóðum heims og miklar líkur á að þjóðarbúið komist í greiðsluþrot haldi
ekki þær forsendur sem stjórnvöld gefa sér varðandi endurheimtuhlutfall á eignum Landsbanka Íslands, hagvöxt á Íslandi, gengi krónunnar, mannfjöldaþróun og verðlag í Bretlandi
og á evrusvæðinu.
Greiðslur af Icesave-lánunum eru í erlendum myntum (evrum og pundum) og þarf að afla
þess gjaldeyris með afgangi af útflutningstekjum. Tölur Seðlabankans sýna hins vegar að
halli á vöru- og þjónustujöfnuði hefur verið neikvæður 12 af síðustu 19 árum. Afgangur hefur
mest verið 22 milljarðar kr. árið 1994 og fyrir þau sjö ár á tímabilinu 1990–2008 þegar ekki
var halli á viðskiptunum var afgangurinn samanlagt um 76 milljarðar kr. Samanlagður halli
á vöru- og þjónustujöfnuði frá árinu 2000 er 632 milljarðar kr. eða 70 milljarðar kr. að
meðaltali á ári. Umsögn Seðlabankans frá í sumar gerir hins vegar ráð fyrir 163 milljarða kr.
afgangi af viðskiptum við útlönd á hverju ári að meðaltali næstu 10 árin. Nýjustu spár Seðlabankans gera einnig ráð fyrir að útflutningstekjur verði um helmingur vergrar landsframleiðslu, hlutfall sem er algerlega óraunhæft og hefur þetta hlutfall hæst náð um 33% af
vergri landsframleiðslu þegar best var. Þess má geta að við afgreiðslu málsins í sumar taldi
Seðlabankinn óraunhæft að þetta hlutfall breyttist.
Í ljósi þróunar á viðskiptum við útlönd undanfarna áratugi og þeirrar staðreyndar að Ísland
er aðili að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið (EES) og getur því ekki hindrað flæði
vöru og þjónustu virðist spá Seðlabankans einfaldlega vera algerlega óraunhæf, svo óraunhæf
að hún virðist jaðra við skáldskap.
Skoða þarf skuldastöðu þjóða með hliðsjón af aðstæðum í hverju landi. Spurningin er ekki
hvort ríkið geti staðið undir skuldbindingum sínum – heldur hvort þjóðin geti það. Ríkið
getur staðið í skilum með því einfaldlega að taka þessa upphæð af þjóðinni í formi hærri
skatta eða/og skertrar velferðarþjónustu. Málið snýst um efnahag Íslands meðan á greiðslum
stendur en hugsanlegt er að farið verði svo djúpt í skattlagningu að upp úr því verði seint
komist. Fólk og fyrirtæki eru hreyfanleg og mörg þeirra munu flýja land ef of langt verður
gengið í skattheimtu og skerðingu lífskjara til að standa í skilum með erlend lán þjóðarbúsins. Afar lítið af auði landsins er bundið við landið nema e.t.v. landbúnaðurinn, stóriðjan og
hluti af fiskveiðunum.
Hvað varðar mat á eignum þrotabús Landsbanka Íslands hf., þá hefur enginn fengið að sjá
hverjar þessar eignir eru fyrir utan skilanefnd bankans. Gert er ráð fyrir að 75% eignanna í
eignasafninu gangi upp í skuldina vegna Icesave-reikninganna. Við venjubundin gjaldþrot
teljast 20% endurheimtur á eignum góðar en 30% endurheimtur mjög góðar.
Í skýrslu finnska fjármálaeftirlitsins frá árinu 2003 kom fram að eignir finnsku bankanna
hefðu verið ofmetnar og skuldirnar vanmetnar í a.m.k. ár eftir að bankarnir lentu í
erfiðleikum við upphaf fjármálakreppunnar á tíunda áratug síðustu aldar. Miðað við þá
reynslu má telja líklegt að eignir Landbankans séu enn ofmetnar og skuldir vanmetnar og þá
bendir 1. minni hluti á að ekki hefur enn fengist uppgefið hversu stór hluti af eignum Landsbankans sé veðsettur. 1. minni hluti bendir á að ofmat á eignum bankans mun þýða að minna
endurheimtist af þeim á næstu árum, þannig að höfuðstóll Icesave-lána verði hærri eftir sjö
ár en gert er ráð fyrir. Þess má geta að íslenskir ráðamenn hafa haldið því á lofti að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi á sínum tíma lagt blessun sína yfir matið á eignum Landsbankans
en af hálfu fulltrúa sjóðsins á Íslandi hefur þvert á móti verið staðfest að það hafi aldrei verið
gert.
Í ljósi þess að með samþykkt Icesave-samninganna verður skuldabyrði þjóðarbúsins á
mörkum þess að vera viðráðanleg, og er jafnvel nú þegar orðin óviðráðanleg, og að lítið eða
ekkert megi út af bregða til að þjóðin lendi í greiðsluþroti, telur 1. minni hluti sig ekki geta
mælt með að Alþingi samþykki nýja útgáfu af ríkisábyrgð vegna Icesave-samninganna. Það
eru einfaldlega of miklar líkur á að þjóðin geti ekki staðið undir skuldum á næstu árum.
Þessu frumvarpi fylgir mikil óvissa um greiðslugetu ríkissjóðs sem og um greiðslugetu
þjóðarbúsins í heild og það er einfaldlega mjög varasamt að rýmka þá fyrirvara sem Alþingi
samþykkti við ríkisábyrgðina nú í sumar.
1. minni hluti telur afgreiðslu meiri hlutans gagnrýniverða og telur það lýsa fádæma
þjónkun við framkvæmdarvaldið að þingnefnd skuli afgreiða frumvarp sem felur í sér svo
veigamiklar breytingar á lögum sem Alþingi sjálft er nýlega búið að samþykkja umyrðalaust.
Aðkoma fjárlaganefndar að málinu ber einkenni sýndarmennsku í stað vandaðrar úttektar á
þeim efnisatriðum málsins sem nefndin átti að fjalla um. Fjárlaganefnd fjallaði heldur ekki
efnislega um álit efnahags- og skattanefndar sem hún hafði þó óskað eftir. 1. minni hluti telur
einfaldlega hneykslanlegt að ekki skuli hafa verið skoðað að fá úttekt á framlögðum gögnum
frá Seðlabankanum og fjármálaráðuneytinu og enn fremur ábyrgðarlaust af hálfu meiri hlutans að afgreiða málið með þessum hætti.