A­rar ˙tgßfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill mßlsins.
138. l÷ggjafar■ing 2009–2010.
Ůskj. 688  —  383. mßl.




Tillaga til ■ingsßlyktunar


um a­ ═sland skapi sÚr afgerandi lagalega sÚrst÷­u var­andi vernd tjßningar- og upplřsingafrelsis.

Flm.: Birgitta Jˇnsdˇttir, Atli GÝslason, ┴rni ١r Sigur­sson, ┴smundur Einar Da­ason, Erla Ësk ┴sgeirsdˇttir, Eyglˇ Har­ardˇttir, Gu­frÝ­ur Lilja GrÚtarsdˇttir,

Gunnar Bragi Sveinsson, Lilja Mˇesesdˇttir, Lilja Rafney Magn˙sdˇttir,
MargrÚt Tryggvadˇttir, Rˇbert Marshall, Sigmundur Ernir R˙narsson,
Sigur­ur Ingi Jˇhannsson,VigdÝs Hauksdˇttir, Tryggvi ١r Herbertsson,
١r Saari, ١runn Sveinbjarnardˇttir, Ígmundur Jˇnasson.

    Al■ingi ßlyktar a­ fela rÝkisstjˇrninni a­ leita lei­a til a­ styrkja tjßningarfrelsi, mßlfrelsi, upplřsingami­lun og ˙tgßfufrelsi auk ■ess sem vernd heimildarmanna og afhj˙penda ver­i trygg­.
    ═ ■essu skyni ver­i:
    a.      ger­ ˙ttekt ß lagaumhverfinu svo a­ hŠgt sÚ a­ afmarka vi­fangsefni­ og undirb˙a nau­synlegar lagabreytingar e­a nřja l÷ggj÷f,
    b.      liti­ til l÷ggjafar annarra rÝkja me­ ■a­ a­ markmi­i a­ sameina ■a­ besta til a­ skapa ═slandi sÚrst÷­u ß svi­i tjßningar- og upplřsingafrelsis,
    c.      komi­ ß fˇt fyrstu al■jˇ­aver­laununum sem kennd yr­u vi­ ═sland, ═slensku tjßningarfrelsisver­laununum.
    Vi­ starfi­ ver­i leita­ a­sto­ar sÚrfrˇ­ra erlendra a­ila.
    Markmi­i­ ver­i lř­rŠ­isumbŠtur ■ar sem traustum sto­um ver­i komi­ undir ˙tgßfustarfsemi og ßsřnd landsins Ý al■jˇ­asamfÚlaginu efld.
    Mennta- og menningarmßlarß­herra upplřsi Al■ingi um framfylgd verkefna innan Stjˇrnarrß­sins skv. 1.–4. mgr. ß ■riggja mßna­a fresti frß sam■ykkt ßlyktunarinnar.

Greinarger­.

    Ůingsßlyktunartillaga ■essi er samin me­ stu­ningi frß ■ingm÷nnum allra flokka. Fj÷lmargir virtir sÚrfrŠ­ingar og samt÷k, bŠ­i innlend og erlend, hafa veitt rß­gj÷f vi­ vinnuna a­ ■ingsßlyktunartill÷gu ■essari og hafa heiti­ ßframhaldandi rß­gj÷f til handa Ýslenskum yfirv÷ldum ef h˙n nŠr fram a­ ganga.

FramtÝ­arsřn fyrir ═sland.
    „Tjßningarfrelsi – sÚr Ý lagi fj÷lmi­lafrelsi – tryggir ■ßttt÷ku almennings Ý ßkv÷r­unum og framkvŠmd rÝkisvaldsins, ■ßtttaka almennings er kjarni lř­rŠ­is.“ – Corazon Aquino – ■jˇ­kj÷rinn forseti Filippseyja (1986–1992).
    Ůjˇ­in stendur n˙ ß krossg÷tum og breytinga ß lagaumhverfinu er ■÷rf. ┴ slÝkum tÝmum er nau­synlegt a­ uppgj÷ri­ gangi ekki a­eins ˙t ß a­ horfast Ý augu vi­ fortÝ­ina heldur jafnframt a­ mˇta skřra framtÝ­arstefnu fyrir land og ■jˇ­.
    Till÷gurnar Ý greinarger­inni eru til ■ess fallnar a­ umbreyta landinu ■annig a­ hÚr ver­i framsŠki­ umhverfi fyrir skrßningu og starfsemi al■jˇ­legra fj÷lmi­la og ˙tgßfufÚlaga, sprotafyrirtŠkja, mannrÚttindasamtaka og gagnaversfyrirtŠkja. SlÝkar breytingar mundu treysta sto­ir lř­rŠ­is, ver­a hvati til nau­synlegra umbˇta hÚrlendis og auka gagnsŠi og a­hald. Stefnum÷rkunin gŠti gefi­ ■jˇ­inni auki­ vŠgi ß erlendum vettvangi og or­i­ lyftist÷ng Ý atvinnu- og efnahagsmßlum. Ůß er einnig lagt til a­ fyrstu al■jˇ­aver­launin sem kennd yr­u vi­ ═sland yr­u a­ veruleika: ═slensku tjßningarfrelsisver­launin.
    Megin■orri heimspressunnar er Ý ■ann mund a­ hasla sÚr v÷ll ß netinu, og ■ar me­ er ˙tgßfa ekki lengur hß­ sta­setningu. Lesandinn ver­ur ■ess t.d. ekki var ef efni ß vefsÝ­u The Guardian er gefi­ ˙t Ý ReykjavÝk e­a New York. ┴ sama tÝma er vi­urkennt a­ vanda­ri bla­amennsku er hŠtta b˙in.
    ┴kv÷r­unin um hva­an net˙tgßfa er rekin er bygg­ ß skilyr­um eins og t.d. fjarlŠg­ og fjarskiptagetu, kostna­i vi­ net■jˇna – svo sem kŠlingu – og lagaumhverfi. Fyrstu tv÷ skilyr­in eru ═slandi Ý hag. Íflugir sŠstrengir milli sumra stŠrstu marka­anna fyrir upplřsinga■jˇnustu og hrein orka og svalt loftslag gera landi­ a­ raunhŠfum valkosti fyrir ■ß sem halda ˙ti og reka net■jˇnustu.
    M÷gulegt er a­ hrinda Ý framkvŠmd heildrŠnni stefnu til a­ tryggja lagaumhverfi til verndar mßlfrelsinu sem er nau­synlegt fyrir ■ß sem stunda rannsˇknarbla­amennsku e­a gefa ˙t efni sem telst mikilvŠgt Ý pˇlitÝsku samhengi. UpplřsingasamfÚlagi­ mß sÝn lÝtils ef st÷­ugt er vegi­ a­ lei­um til a­ koma ß framfŠri upplřsingum sem vi­urkennt er a­ almenningur eigi rÚtt ß. ١tt sum l÷nd hafi l÷gfest fyrirmyndir ß ■essu svi­i hefur ekkert rÝki enn sameina­ allt ■a­ besta til a­ skapa sÚr sÚrst÷­u svo sem sem hÚr er kynnt. ═sland hefur ■vÝ einstakt tŠkifŠri til a­ taka afgerandi forustu me­ ■vÝ a­ b˙a til traustvekjandi lagaramma sem vŠri bygg­ur ß bestu l÷ggj÷f annarra rÝkja.
    DŠmi um velheppnu­ l÷g Ý ■essa veru er t.d. nřleg l÷ggj÷f frß New York rÝki sem hindrar a­ hinni illrŠmdu bresku mei­yr­amßlaflakksl÷ggj÷f sem sker­ir fj÷lmi­lafrelsi og tjßningarfrelsi sÚ beitt ■ar, belgÝsk l÷g frß ßrinu 2005 sem vernda samskipti bla­amanna vi­ heimildarmenn sÝna og fj÷lmi­lafrelsisl÷gin Ý SvÝ■jˇ­ sem sett voru me­ sto­ Ý stjˇrnarskrß.
    Lagarammi bygg­ur ß ■essum fyrirmyndum ß einst÷kum svi­um og ÷­rum verndarßkvŠ­um mundi la­a til landsins ÷flug fj÷lmi­la- og mannrÚttindasamt÷k sem eiga undir h÷gg a­ sŠkja Ý heimal÷ndum sÝnum. Bresk ˙tgßfufyrirtŠki ney­ast t.d. Ý auknum mŠli til ■ess a­ fjarlŠgja greinar og upplřsingar ˙r gagnagrunnum sÝnum til a­ reyna a­ losna undan sÝauknum l÷gsˇknum stˇrfyrirtŠkja og komast hjß leynilegum tilraunum til ■÷ggunar (e. secret gag orders). Heimspressan mundi hafa tilhneigingu til a­ vekja athygli ß lagarammanum og standa v÷r­ um hann. Til lengri tÝma liti­ mundi ■a­ styrkja lř­rŠ­i hÚrlendis. Ekki er langt sÝ­an vi­ fengum smj÷r■efinn af slÝkri tilraun til ■÷ggunar ■egar Kaup■ing fÚkk ■a­ Ý gegn Ý ßg˙st 2009 a­ l÷gbann var sett ß frÚttaflutning af lßnabˇkum bankans.
    Vegna traustrar fj÷lmi­lal÷ggjafar Ý SvÝ■jˇ­ hafa margar virtar og mikilvŠgar frÚttaveitur sem og mannrÚttindasamt÷k flutt rafrŠnt a­setur sitt til landsins. Einnig mß nefna a­ netmi­illinn Malaysia Today flutti starfsemi sÝna til BandarÝkjanna eftir ofsˇknir Ý heimalandinu. Ůar sem l÷gfrŠ­i- og mßlskostna­ur fyrir ■ßtttakendur Ý upplřsingahagkerfinu hefur fari­ ˙r b÷ndunum vegna galla­rar lagasetningar vÝ­a um heim leita sÝfellt fleiri logandi ljˇsi a­ landi sem setur mßlaferlum gegn ˙tgefendum skřr m÷rk. A­ ÷­rum kosti er geta ■eirra skert til a­ mi­la ˇhlutdrŠgum frÚttum og upplřsingum.
    Ekki ver­ur metinn til fjßr sß ˇbeini ßvinningur sem umbŠtur ß ■essu svi­i gŠtu fali­ Ý sÚr, en ßhrifunum af ■vÝ a­ tvinna ˇbeint saman ßhuga heimspressunnar og hagsmuni ■jˇ­arinnar mß lÝkja vi­ lei­togafund Reagans og Gorbatsjovs. S˙ tillaga sem hÚr hefur veri­ reifu­ mundi marka ═slandi sÚrst÷­u ß al■jˇ­avettvangi og ßvinna okkur velvilja og vir­ingu me­al ■jˇ­a.
    Ůa­ er erfitt a­ Ýmynda sÚr magna­ri upprisu lands ˙r r˙stum vÝ­tŠkrar fjßrmßlaspillingar og leyndarhyggju en a­ bjˇ­a upp ß vi­skiptalÝkan gagnsŠis og rÚttlŠtis.

HÚr er mynda­ efni sem sÚst a­eins Ý pdf-skjalinu.


Hugsjˇnin.
    HÚr ß eftir ver­ur fari­ yfir ■ß ■Štti sem meta ■arf Ý ■eim tilgangi a­ skapa ÷ruggt lagaumhverfi til ■ess a­ hugsjˇnin um a­ gera ═sland a­ mi­st÷­ tjßningarfrelsis geti or­i­ a­ veruleika. Ljˇst er a­ gera ■yrfti miklar breytingar ß l÷gum til ■ess a­ nß ■vÝ markmi­i. ŮvÝ er lagt til a­ mßli­ ver­i sko­a­ sem fyrst me­ a­sto­ erlends sÚrfrŠ­ingateymis ß ■essu svi­i, sambŠrilegu ■vÝ sem var til rß­gjafar vi­ undirb˙ning ■essarar ■ingsßlyktunartill÷gu.

Heimildarvernd.
    N˙verandi vernd fyrir heimildarmenn bla­a- og frÚttamanna felst Ý l÷gum um me­fer­ sakamßla, nr. 88/2008, og l÷gum um me­fer­ einkamßla, nr. 91/1991. Frumvarp a­ heildarl÷gum um fj÷lmi­la sem n˙ er Ý vinnslu Ý mennta- og menningarmßlarß­uneytinu hefur a­ geyma nřtt ßkvŠ­i um vernd heimildarmanna. Ůar segir a­ fj÷lmi­lam÷nnum sÚ ˇheimilt a­ gefa upp heimildarmenn sÝna nema me­ sam■ykki ■eirra e­a ß grundvelli 119. gr. laga um me­fer­ sakamßla, nr. 88/2008. Flutningsmenn telja ■etta ßkvŠ­i fela Ý sÚr ˇ■arflega vÝ­tŠka undantekningu ß svo mikilvŠgri reglu sem vernd heimildarmanna er og telja a­ ■a­ geti stangast ß vi­ ■ri­ju forsendu Ý tilmŠlum rß­herranefndar Evrˇpurß­sins (R (2000)7) sem fjallar um rÚtt fj÷lmi­lamanna til a­ halda heimildum sÝnum og heimildarm÷nnum leyndum. ═ ljˇsi ■ess a­ frumvarpsdr÷gin eru m.a. bygg­ ß ß­urnefndum tilmŠlum telja flutningsmenn Šskilegt a­ styrkja heimildavernd talsvert umfram ■a­ sem fram kemur Ý ■eim.

Vernd afhj˙penda.
    T÷lfrŠ­ilegar upplřsingar benda til a­ afhj˙pendur (e. whistleblowers) hafi komi­ upp um m÷rg spillingarmßl, bŠ­i Ý einkageiranum og ■eim opinbera. Ţta Štti undir slÝkar afhj˙panir og telja flutningsmenn rÚtt a­ Ýhuga hvort m÷gulegt sÚ a­ setja sÚrtŠkar reglur sem auka hvatann til ■ess a­ afhj˙pa ˇe­lilega starfshŠtti. ═ ■vÝ skyni kŠmi m.a. til greina a­ veita ˇrj˙fanlegan rÚtt til a­ afhenda ■ingm÷nnum upplřsingar.
    ═ BandarÝkjunum eru n˙ Ý gildi l÷g sem vernda ■ß sem tilkynna um fjßrsvik gegn rÝkissjˇ­i og veita ■eim aukinn hvata (sjß 31 U.S.C. §§3729-3733, Federal False Claims Act). SamkvŠmt rÝkisendursko­un BandarÝkjanna endurheimti rÝki­ 9,6 milljar­a bandarÝkjadala samkvŠmt ■essari l÷ggj÷f ßri­ 2006. Me­al rß­stafana sem felast Ý henni eru starfs- og launatrygging fyrir afhj˙pendur, ßsamt 15–30% hlutdeild Ý endurheimtri fjßrhŠ­.
    Sko­a Štti hvort gera eigi breytingar ß l÷gum um rÚttindi og skyldur starfsmanna rÝkisins, nr. 70/1996, var­andi ■agnarskyldu til a­ almannahagsmunir var­andi upplřsingafrelsi sÚu sem best trygg­ir. Sama gildir um ßkvŠ­i Ý sveitarstjˇrnarl÷gum, nr. 45/1998, var­andi sveitarstjˇrnarmenn. Till÷gur ■essa efnis hafa ■risvar veri­ lag­ar fyrir Al■ingi, ß ■skj. 41 ß 130. l÷ggjafar■ingi, ■skj. 994 ß 132. l÷ggjafar■ingi og ■skj. 330 ß 133. l÷ggjafar■ingi. Einnig var ■ar lagt til a­ breyta 136. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, ■annig a­ refsilaust yr­i a­ greina frß leynilegum upplřsingum Ý ■ßgu almannaheilla.
    
Samskiptavernd og vernd millili­a.
    Frß ßrinu 2005 hefur l÷ggj÷f Ý BelgÝu mi­a­ a­ ■vÝ a­ vernda ÷ll samskipti heimildarmanna og fj÷lmi­la, og eru bß­ir hˇparnir vÝtt skilgreindir. SlÝk vernd hefur ■ˇ takm÷rku­ ßhrif ef ■ri­ji a­ili geymir sjßlfkrafa skřrslur um samskipti ■eirra ß milli.
    Gildandi Ýslensk l÷g um fjarskipti, nr. 81/2003, gilda um fjarskiptafyrirtŠki og samkvŠmt ■eim er krafist var­veislu fjarskiptagagna Ý sex mßnu­i Ý ■ßgu rannsˇknar sakamßla e­a almanna÷ryggis. Enn fremur er teki­ fram a­ fjarskiptafyrirtŠki sÚ a­eins heimilt a­ veita l÷greglu e­a ßkŠruvaldi a­gang a­ vi­komandi upplřsingum.
    Fjarskiptal÷ggj÷fin er m.a. bygg­ ß tilskipun Evrˇpu■ingsins og rß­sins nr. 2002/58/EB frß 12. j˙lÝ 2002 um vinnslu persˇnuupplřsinga og verndun einkalÝfs Ý fjarskiptum, me­ sÝ­ari breytingum. ┴Štlu­ er endursko­un tilskipunarinnar hausti­ 2010 og b˙ist vi­ a­ ■řski stjˇrnarskrßrdˇmstˇllinn dŠmi um ■a­ hvort n˙verandi ßkvŠ­i hennar stangist ß vi­ mannrÚttindasßttmßla Evrˇpu. ═ ljˇsi ■essarar ■rˇunar telja flutningsmenn till÷gunnar a­ nau­synlegt kunni a­ vera a­ endursko­a Ýslensku l÷gin.
    Annan ■ßtt samskiptaverndar Ý Ýslenskum l÷gum er a­ finna Ý V. kafla laga nr. 30/2002, um rafrŠn vi­skipti og a­ra rafrŠna ■jˇnustu. Ůar er takm÷rku­ ßbyrg­ millig÷ngua­ila ß bor­ vi­ netveitur og hřsingara­ila. Undantekningar ß ■essari takm÷rkun eru fßar og flestar vel skilgreindar Ý l÷gunum, en almenn undantekning vegna l÷gbanns Ý 14. gr. ßn nßnari skilgreiningar veldur flutningsm÷nnum ßhyggjum. Ůetta atri­i yr­i helst bŠtt me­ ■vÝ a­ skřra betur undir hva­a kringumstŠ­um l÷gin lei­a til undantekinga ß ßbyrg­ millig÷ngua­ila Ý fjarskiptum.

L÷gbann ß ˙tgßfu fyrirbyggt.
    H÷mlur ß tjßningarfrelsi er sÚrhver lagaleg a­ger­ sem hŠgt er a­ nota til a­ hindra a­ efni sÚ gefi­ ˙t ß­ur en til ˙tgßfu kemur. SlÝkar hindranir hafa afar slŠm ßhrif ß tjßningarfrelsi. ═ flestum lř­rŠ­isrÝkjum eru sterk og jafnvel algild takm÷rk ß ■eim. Kanna ■arf hvernig tryggja megi a­ l÷g ver­i ekki misnotu­ Ý tilraunum til ■÷ggunar sem takmarka og tßlma tjßningarfrelsi­ sem tryggt er Ý stjˇrnarskrßnni.

RÚttarfarsvernd.
    Jafnt a­gengi a­ dˇmstˇlum og rÚttlßt mßlsme­fer­ er mikilvŠgur ■ßttur lř­rŠ­is. ═ řmsum l÷ndum ■ar sem lagavernd er sterk er a­gangur a­ dˇmstˇlum erfi­ur ■vÝ a­ ■ˇtt l÷gin veiti vernd getur t.d. veri­ fjßrhagslega erfitt fyrir ˙tgefendur, fj÷lmi­la og almenning allan a­ leita til dˇmstˇla. Jafnvel ■egar ˙tgefandi hefur fjßrhagslegt bolmagn til ■ess a­ verjast fyrir dˇmstˇlum getur ■a­ veri­ andstŠtt hagsmunum hans ef litlar lÝkur eru ß a­ kostna­urinn vegna mßlsins nßist til baka. DŠmi um ■etta er mßl Time Magazine Ý BandarÝkjunum ■ar sem bla­i­ var kŠrt fyrir a­ birta forsÝ­ugrein um vÝsindakirkjuna (Church of Scientology). Time Magazine vann mßli­ a­ lokum en ■urfti a­ ey­a um milljar­i dala til a­ sŠkja rÚtt sinn, allt upp Ý hŠstarÚtt BandarÝkjanna (sjß: United States Supreme Court, Docket for 00-1683 (2001)). ┌tiloka­ hef­i veri­ fyrir minni ˙tgefanda a­ takast ß vi­ slÝkt mßl, og jafnvel Time Magazine mundi ekki rß­a vi­ m÷rg slÝk. Ůetta hefur svok÷llu­ kŠlingarßhrif ß rannsˇknarbla­amennsku.
    Ůa­ Štti alltaf a­ borga sig fyrir lÝtinn ˙tgefanda a­ verja sig gegn vel fjßrm÷gnu­um kŠranda sem Štlar sÚr a­ leyna upplřsingum, og almennt Šttu smŠrri a­ilar a­ geta vari­ sig gegn hinum stŠrri. Ein lei­ til a­ nß ■essu marki vŠru ßkvŠ­i Ý anda l÷ggjafar Ý KalifornÝu (svokalla­rar Strategic Lawsuits Against Public Participation, e­a „anti-SLAPP“-l÷ggjafar) sem mŠlir fyrir um m÷guleika almennings ß gagnsˇkn vi­ mßlaferlum. ═ krafti slÝkra laga getur sakborningur fari­ fram ß a­ liti­ ver­i svo ß a­ mßl hans sn˙ist um tjßningarfrelsi­. Ef fallist er ß ■a­ taka řmis verndarßkvŠ­i Ý ■ßgu sakbornings gildi ß me­an mßlaferlum stendur. Ef dŠmt er sakborningi Ý hag er tryggt a­ allur mßlskostna­ur fellur ß ■ann sem kŠr­i.

Vernd gagnagrunna og -safna.
    Ůann 9. mars 2009 felldi MannrÚttindadˇmstˇll Evrˇpu Ý Strassborg dˇm Ý mßli Times Ý London sem valdi­ hefur ˇvissu fyrir ˙tgefendur. Dˇmstˇllinn ˙rskur­a­i, hva­ mei­yr­al÷ggj÷f var­a­i, a­ efni ˙tgefi­ ß netinu skuli teljast ˙tgefi­ Ý hvert sinn sem lesandi sko­ar ■a­. Jafnframt taldi dˇmstˇllinn a­ mei­yr­amßl sem eru h÷f­u­ talsvert l÷ngu eftir birtingu mŠttu hefta tjßningarfrelsi fj÷lmi­la, nema vi­ mj÷g sÚrstakar kringumstŠ­ur. Dˇmstˇllinn taldi ■a­ undir a­ildarrÝkjunum komi­ innan hva­a tÝmamarka ■yrfti a­ leggja fram kŠru Ý tengslum vi­ mei­yr­i Ý greinas÷fnum.
    S˙ t˙lkun a­ rafrŠn gagnas÷fn sÚu gefin ˙t Ý hvert sinn sem ■au eru sko­u­ hefur Ýtreka­ veri­ misnotu­ til a­ fjarlŠgja greinar ˙r rafrŠnum greinas÷fnum dagbla­a. Sem dŠmi mß nefna a­ breska dagbla­i­ Guardian fjarlŠg­i Ýtreka­ greinar ˙r safni sÝnu ßri­ 2009 til a­ komast hjß mßlsˇknarkostna­i. Greinarnar voru upphaflega birtar ßri­ 2003 Ý tengslum vi­ dˇm yfir milljar­amŠringi sem flŠktur var Ý Elf-Aquitaine-mßli­ svokalla­a.
    Til a­ vernda ˙tgefendur mŠlast flutningsmenn til ■ess a­ stefnur ß hendur ˙tgefendum verka ■urfi, a­ franskri fyrirmynd, a­ birta innan tveggja mßna­a frß upphaflegri ˙tgßfu verks og a­ hßmark ska­abˇta nemi jafngildi tÝu ■˙sund evra.

Vernd gegn mei­yr­amßlaflakki.
    Misnotkun ß breskri mei­yr­al÷ggj÷f hefur miki­ veri­ rŠdd ß undanf÷rnum ßrum og nřlega voru sam■ykkt l÷g Ý New York rÝki Ý BandarÝkjunum sem kalla mß l÷g gegn mei­yr­ahry­juverkum (e. New York Libel Terrorism Protection Act). Sams konar l÷g tˇku gildi Ý FlˇrÝda-rÝki 1. j˙lÝ 2009 (e. Act relating to grounds for nonrecognition of foreign defamation judgments). ┴ alrÝkisgrundvelli hefur veri­ lagt fram frumvarp til sambŠrilegra laga. ┴­urnefnd l÷g gegn mei­yr­amßlaflakki mŠla fyrir um a­ ekki skuli fullnusta dˇms˙rskur­i sem ganga gegn ßkvŠ­um bandarÝsku stjˇrnarskrßrinnar um tjßningarfrelsi og gera gagnsˇkn jafnframt m÷gulega.
    ═ XXV. kafla almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, er fjalla­ um mei­yr­i. Vandamßl hafa komi­ upp hÚr ß landi ■egar dˇmstˇlar Ý ÷­rum l÷ndum hafa haldi­ ■vÝ fram a­ ■eir hafi l÷gs÷gu yfir verkum, greinum e­a ummŠlum sem hafa veri­ birt e­a lßtin falla ß ═slandi. Mei­yr­amßl gegn Hannesi Hˇlmsteini Gissurarsyni Ý Bretlandi fÚkk ß sÝnum tÝma mikla umfj÷llun, m.a. me­ tilliti til fullnustu dˇmsins, l÷gs÷gu dˇmstˇla og hinnar str÷ngu mei­yr­al÷ggjafar Ý Bretlandi.
    Flutningsmenn ■essarar till÷gu vilja l÷gfesta ßkvŠ­i sambŠrileg ■eim sem nřlega voru sett Ý New York rÝki. ═ ■vÝ tilliti ■arf a­ sko­a reglur L˙ganˇ-samningsins um fullnustu dˇma Ý einkamßlum Ý Evrˇpu. Jafnframt telja ■eir rÚtt a­ l÷gfesta ßkvŠ­i sem mundi gera Ýslenskum a­ilum sem hloti­ hafa dˇm erlendis kleift a­ h÷f­a mßl hÚrlendis gegn sŠkjanda erlenda dˇmsmßlsins Ý ■eim tilfellum sem dˇmurinn og fullnusta hans telst ganga gegn allsherjarreglu e­a almennum lagaßkvŠ­um. SlÝk ßkvŠ­i mundu einnig gera Ýslenskum a­ilum kleift a­ sŠkja bŠtur til upphaflega gagna­ilans.

Upplřsingafrelsi.
    Upplřsingal÷gum, nr. 50/1996, hefur veri­ breytt sex sinnum sÝ­an ■au tˇku gildi, en fyrirmyndir ■eirra voru fyrst og fremst d÷nsk og norsk upplřsingal÷ggj÷f.
    Flutningsmenn telja n˙gildandi upplřsingal÷g ekki samrŠmast regluger­ Evrˇpu■ingsins og rß­sins nr. 1049/2001 um a­gang almennings a­ skj÷lum Evrˇpu■ingsins, -rß­sins og framkvŠmdarstjˇrnarinnar. Einnig telja ■eir a­ upplřsingal÷gin mŠti ekki ■eim almennu gŠ­avi­mi­um sem eru sett fram Ý ┴rˇsasamningnum um a­gang a­ upplřsingum, ■ßttt÷ku almennings Ý ßkvar­anat÷ku og a­gang a­ rÚttlßtri mßlsme­fer­ Ý umhverfismßlum. Ůingsßlyktunartillaga ■essi skapar tŠkifŠri til a­ stˇrbŠta gagnsŠi me­ n˙tÝmalegri, betri og al■jˇ­lega vi­urkenndri upplřsingal÷ggj÷f.
    Flutningsmenn telja a­ endurbŠtur ß upplřsingal÷gum Štti eing÷ngu a­ gera eftir rŠkilega sko­un ß rß­leggingum Evrˇpu■ingsins og rß­sins og n˙tÝmalegum ■ßttum upplřsingalaga Ý Eistlandi, Skotlandi, Bretlandi og Noregi. Vi­mi­in Ý ┴rˇsasamningnum sem l˙ta a­ hra­ri mßlsme­fer­ og kŠruheimildum Šttu a­ vera vi­mi­ Ý hvers kyns upplřsingal÷ggj÷f.
    Flutningsmenn telja a­ strangar takmarkanir Šttu a­ vera ß m÷guleikum fyrirtŠkja til a­ hindra birtingu skjala me­ upplřsingum um ■au.
    Engin mi­lŠg skrß er til yfir skj÷l Ý v÷rslu rÝkisstofnana og ekki eru til sta­la­ar bei­nir um upplřsingar frß rÝkisstofnunum. Flutningsmenn telja a­ auka mŠtti gagnsŠi me­ ■vÝ a­ halda mi­lŠga skrß yfir ÷ll g÷gn Ý v÷rslu rÝkisstofnana, svo sem mßlaskrßr og a­rar skrßr yfir ■au g÷gn og gagnas÷fn sem ■Šr rß­a yfir, og veita a­gang a­ henni ß netinu. Tillaga ■essa efnis hefur veri­ l÷g­ fram ß ■essu l÷ggjafar■ingi, sjß ■skj. 188, 169. mßl. M÷gulegt ß a­ vera a­ ˇska eftir a­gengi a­ upplřsingum um tilteki­ efni og ■vÝ er nau­synlegt a­ fyrirspyrjandi hafi a­gang a­ mi­lŠgri skrß svo a­ hann geti vita­ af tilvist skjals fyrir fram.
    Einnig ■yrfti a­ hafa Ý huga a­ tryggja a­ upplřsingal÷g gildi bŠ­i um hef­bundin skj÷l ß pappÝr og rafrŠn g÷gn. Jafnframt mŠtti Ýhuga a­ innlei­a fyrirkomulag, sem er vi­haft vÝ­a erlendis, ■ar sem sÚrstakur a­ili fylgist me­ framkvŠmd upplřsingalaga og hefur heimild til a­ ˙rskur­a um a­gang a­ g÷gnum. Vi­komandi a­ili gŠti jafnframt haft eftirlit me­ stjˇrnsřslu rÝkis og sveitarfÚlaga ß ■ann hßtt a­ Ý mi­lŠgri skrß ß netinu yr­u tŠmandi talin g÷gn Ý v÷rslu opinberra a­ila og einkaa­ila, a­ ■vÝ leyti sem ■eim hefur a­ l÷gum veri­ fengi­ opinbert vald, og ■annig vŠri trygg­ur rÚttur borgaranna gagnvart stjˇrnv÷ldum landsins ß ■essu mßlasvi­i, Ý ljˇsi jafnrŠ­is og vanda­ra stjˇrnsřsluhßtta og Ý samrŠmi vi­ l÷g. B˙ast mß vi­ a­ slÝkt fyrirkomulag minnka­i ßlag ß dˇmskerfi­ ■ar sem lÝklega yr­i fßum fyrirspurnum beint til dˇmstˇla eftir ˙rskur­ vi­komandi a­ila.
    Flutningsmenn till÷gu ■essarar telja a­ ßvallt ver­i a­ taka tillit til almannahags vi­ ßkv÷r­un um a­gang a­ g÷gnum. Almennt Šttu allar takmarkanir ß upplřsingum sem var­a opinbera a­ila a­ ganga sem skemmst. Ůannig Šttu upplřsingar sem ver­a til Ý starfi vi­komandi alla jafna a­ vera a­gengilegar. Til greina kŠmi kerfi ■ar sem beiting undan■ßgu til a­ hindra birtingu skjala vŠri tilkynnt jafnˇ­um og ÷ll slÝk skj÷l yr­u sjßlfkrafa birt ■egar undan■ßgan rynni ˙t.

    Flutningsmenn telja ■vÝ a­ almennt eigi a­ gera ÷ll skj÷l a­gengileg ÷llum ß netinu. SlÝk meginregla um fullan a­gang nema sÚrstakar vel afmarka­ar a­stŠ­ur mundi auka gagnsŠi verulega.

RafrŠnt a­setur ß ═slandi.
        Flutningsmenn telja rÚtt a­ kanna­ ver­i vandlega hvernig ■vÝ ver­i vi­ komi­ a­ al■jˇ­legir fj÷lmi­lar og samt÷k geti flutt rafrŠnt a­setur sitt hinga­ til lands. Fyrirmyndina a­ ■vÝ er a­ finna Ý Vermont-rÝki Ý BandarÝkjunum, ■ar sem Ý gildi eru l÷g um stofnun og rekstur sřndarfyrirtŠkja (e. Virtual Limited Liability Company). ┴­ur en slÝku lagaumhverfi yr­i komi­ ß ■yrfti m.a. a­ sko­a ■Šr reglur sem gilda hÚr um starfsemi fj÷lmi­la ß netinu, me­ hli­sjˇn af al■jˇ­a- e­a fj÷l■jˇ­asamningum, svo sem EES-samningnum. Jafnframt ■arf a­ huga a­ ßkvŠ­um laga um hlutafÚl÷g, nr. 30/1995, laga um einkahlutafÚl÷g, nr. 138/1994, og a­ ßkvŠ­um Ý vŠntanlegu frumvarpi um fj÷lmi­la sem var­a l÷gs÷gu yfir fj÷lmi­la■jˇnustuveitendum sem mi­la myndefni og nota til ■ess Ýslenska jar­st÷­ e­a gervitungl sem tilheyrir ═slandi.
    A­ loknum nau­synlegum lagabreytingum gŠtu fj÷lmi­lar og samt÷k teki­ ßkv÷r­un um a­ flytja hinga­ til lands rafrŠnt a­setur me­ rafrŠna ˙tgßfu Ý huga enda er h˙n ekki hß­ sta­setningu a­ ÷­ru leyti. Ůar me­ gŠtu ■essir a­ilar falli­ undir ■ß vernd sem me­ till÷gunni er lagt til a­ eigi vi­ um a­ila sem hafa a­setur hÚr ß landi.

═slensku tjßningarfrelsisver­launin.
    Flutningsmenn leggja til a­ stofna­ ver­i til fyrstu al■jˇ­legu ver­launanna sem kennd yr­u vi­ ═sland, Ýslensku tjßningarfrelsisver­launanna (The Icelandic Freedom of Expression Awards). Ůau yr­u veitt ■eim a­ila e­a a­ilum sem tali­ er a­ hafi hva­ best stu­la­ a­ vernd tjßningarfrelsisins ß ßri hverju. ═ ■eim hˇpi gŠtu hŠglega veri­ bla­amenn, afhj˙pendur, mannrÚttindafr÷mu­ir og ˙tgefendur.


Fylgiskjal.


L÷g o.fl. sem geta or­i­ fyrirmynd vi­ ˙rvinnslu mßlsins hÚr ß landi.


BandarÝkin.
          L÷g um upplřsingafrelsi (e.US Freedom of Information Act).
        http://www.justice.gov/oip/foia_updates/Vol_XVII_4/page2.htm
          L÷g um mei­yr­ahry­juverk, gilda Ý New York rÝki (e. New York Libel Terrorism Act).
        http://www.casp.net/statutes/ny-stat(2009).pdf
          Frumvarp um mei­yr­amßlaflakk, lagt fram Ý FlˇrÝda-rÝki.
        http://www.flsenate.gov/data/session/2009/Senate/bills/billtext/pdf/s1066.pdf
          Frumvarp til alrÝkisl÷ggjafar um mei­yr­amßlaflakk (e. Free Speech Protection Act of 2009), lagt fram Ý fulltr˙adeild BandarÝkja■ings 4. mars 2009.
        http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=111_cong_bills&docid =f:h1304ih.txt.pdf
          L÷g um me­fer­ einkamßla, gilda Ý KalifornÝu-rÝki (e. California Code of Civil Procedure § 425.16) sem mŠla m.a. fyrir um m÷guleika almennings ß gagnsˇkn Ý mßlaferlum (e. Strategic Lawsuits Against Public Participation, „anti-SLAPP“).
        http://www.leginfo.ca.gov/cgi-bin/displaycode?section=ccp&group=00001-01000&fi le=425.10-425.18
          L÷g um samskiptavelsŠmi (e. US Communications Decency Act).
        http://www4.law.cornell.edu/uscode/47/230.html
          L÷g um rangar sakir, sem veita ■eim sem tilkynna um fjßrsvik gagnvart rÝkisstjˇrninni vernd og hvatningu (e. 31 U.S.C. §§3729–3733, Federal False Claims Act).
        http://www.law.cornell.edu/uscode/31/usc_sec_31_00003729----000-.html
          L÷g um stofnun og rekstur sřndarfyrirtŠkja, gilda Ý Vermont-rÝki (e. Virtual Limited Liability Company).
        http://vermontvirtual.org/Main_Page

Evrˇpusamstarf.
          ┴rˇsasamningur um a­gang a­ upplřsingum, ■ßttt÷ku almennings Ý ßkvar­anat÷ku og a­gang a­ rÚttlßtri mßlsme­fer­ Ý umhverfismßlum. Birtist Ý Ýslenskri ■ř­ingu Ý fskj. I vi­ till÷gu til ■ingsßlyktunar um fullgildingu hans frß ßrinu 2001, sjß ■skj. 1032 ß 126. l÷ggjafar■ingi.
        http://www.althingi.is/altext/126/s/1032.html
          Regluger­ Evrˇpu■ingsins og rß­sins nr. 1049/2001 um almennan a­gang a­ skj÷lum Evrˇpu■ingsins, rß­sins og framkvŠmdastjˇrnarinnar.
        http://www.europarl.europa.eu/RegData/PDF/r1049_en.pdf
          Tilskipun Evrˇpu■ingsins og rß­sins 2000/31/EC um tiltekna lagalega ■Štti ■jˇnustu, einkum rafrŠnna vi­skipta, Ý tengslum vi­ upplřsingasamfÚlagi­ ß innri marka­num („tilskipun um rafrŠn vi­skipti“).
        http://brunnur.stjr.is/ees.nsf/385499142c7e4810002567590058573a/A8FD6939C793 930800256ACE00478A0D/$file/300L0031.pdf
          Tilskipun Evrˇpu■ingsins og rß­sins nr. 2002/58/EB frß 12. j˙lÝ 2002 um vinnslu persˇnuupplřsinga og verndun einkalÝfs Ý fjarskiptum.
        http://brunnur.stjr.is/ees.nsf/385499142c7e4810002567590058573a/655CCB08B9E8 FB5F00256EC1004A50BC/$file/302L0058.pdf
          TilmŠli rß­herranefndar Evrˇpurß­sins (R (2000)7) sem fjalla um rÚtt fj÷lmi­lamanna til a­ halda heimildum sÝnum og heimildarm÷nnum leyndum.
        http://www.coe.int/t/dghl/standardsetting/media/doc/cm/rec(2000)007&expmem_EN.asp
          Dˇmur MannrÚttindadˇmstˇls Evrˇpu Ý Strassborg frß 9. mars 2009 Ý mßli Times Newspapers Ltd (Nos. 1 and 2) gegn Bretlandi.
        http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=848220&port al=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166D EA398649
          Dˇmur MannrÚttindadˇmstˇls Evrˇpu Ý Strassborg frß 15. febr˙ar 2005 Ý mßli Steel and Morris gegn Bretlandi.
        http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=717965&port al=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166D EA398649

BelgÝa.
          L÷g um vernd heimilda.
        http://www.psw.ugent.be/Cms_global/uploads/publicaties/dv/05recente_publicaties/B elgium.Lawsources.version2008.pdf (ˇopinber ■ř­ing)

Bretland.
          Upplřsingal÷g Bretlands.
        http://www.opsi.gov.uk/acts/acts2000/pdf/ukpga_20000036_en.pdf

Eistland.
          Upplřsingal÷g Eistlands.
        http://www.legaltext.ee/en/andmebaas/tekst.asp?loc=text&dok=X40095K4&keel=en &pg=1&ptyyp=RT&tyyp=X&query=information

GeorgÝa.
          Stjˇrnarskrß GeorgÝu.
        http://www.parliament.ge/files/68_1944_951190_CONSTIT_27_12.06.pdf

═sland.
          Frumvarp til laga um breytingu ß řmsum l÷gum til verndar tr˙na­arsambandi fj÷lmi­la og heimildarmanna ■eirra og til verndar starfsm÷nnum rÝkis og sveitarfÚlaga vegna upplřsingagjafar Ý ■ßgu almannaheilla. Ůskj. 330 ß 133. l÷ggjafar■ingi, einnig flutt ß 130. og 132. l÷ggjafar■ingi.
        http://www.althingi.is/altext/133/s/0330.html
         
Tillaga til ■ingsßlyktunar um opin g÷gn. Ůskj.188 ß 138. l÷ggjafar■ingi.
        http://www.althingi.is/altext/138/s/0188.html

Noregur.

          Upplřsingal÷g Noregs.
        http://www.regjeringen.no/en/dep/jd/Documents-and-publications/Laws-and-rules/re glement/2005/The-Freedom-of-Information-Act.html?id=107581#
Skotland.
          Upplřsingal÷g Skotlands.
        http://www.opsi.gov.uk/legislation/scotland/acts2002/pdf/asp_20020013_en.pdf

SvÝ■jˇ­.
          L÷g nr. 562/2002, um rafrŠn vi­skipti og upplřsingasamfÚlagi­ (s. Lag om elektronisk handel och andra informationssamhällets tjänster).
        http://www.notisum.se/RNP/sls/lag/20020562.htm
          L÷g nr. 844/1996, um ˙tvarp og sjˇnvarp (s. Radio- och TV-lag)
        http://www.notisum.se/Pub/Doc.aspx?url=/rnp/sls/lag/19960844.htm
L÷g nr. 389/2003, um rafrŠn samskipti (s. Lag om elektronisk kommunikation).
        http://www.notisum.se/Pub/Doc.aspx?url=/rnp/sls/lag/20030389.htm
          L÷g nr. 41/1989, um fjßrm÷gnun ˙tvarps og sjˇnvarps Ý almanna■ßgu (s. Lag om finansiering av radio och TV i allmänhetens tjänst).
        http://www.notisum.se/Pub/Doc.aspx?url=/rnp/sls/lag/19890041.htm
          L÷g nr. 121/2000, um ˙tvarps- og fjarskiptaendab˙na­ (s. Lag om radio- och teleterminalutrustning).
        http://www.notisum.se/Pub/Doc.aspx?url=/rnp/sls/lag/20000121.htm
          L÷g nr. 1559/1991, me­ regluger­um um prentfrelsi og tjßningarfrelsi (s. Lag med f÷reskrifter på tryckfrihetsf÷rordningens och yttrandefrihetsgrundlagens områden).
        http://www.notisum.se/Pub/Doc.aspx?url=/rnp/sls/lag/19911559.htm