Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill málsins.
140. löggjafarþing 2011–2012.
Þingskjal 1547  —  777. mál.



Svar


innanríkisráðherra við fyrirspurn Sigmundar Ernis Rúnarssonar um hælisleitendur.

    1.     Hversu margir hælisleitendur, að meðtöldum börnum, áttu umsóknir til meðferðar í árslok árin 2009, 2010 og 2011 hjá a) Útlendingastofnun, b) ráðuneytinu?
    Í árslok 2009 voru 14 umsóknir til meðferðar hjá Útlendingastofnun, 22 í árslok 2010 og í árslok 2011 voru þær 44. Börn sem fylgja foreldrum sínum eru ávallt talin hafa lagt fram hælisumsókn.
    Í árslok 2009 voru sjö umsóknir um hæli til meðferðar hjá ráðuneytinu, 16 í árslok 2010 og í árslok 2011 voru þær 31.

    2.     Hversu margir hælisleitendur eiga til meðferðar umsóknir hjá a) Útlendingastofnun, b) ráðuneytinu 1. maí 2012?
    Hinn 1. maí 2012 áttu 64 einstaklingar umsóknir um hæli til meðferðar hjá Útlendingastofnun.
    Hinn 1. maí 2012 áttu 35 einstaklingar umsóknir um hæli til meðferðar hjá ráðuneytinu.

    3.     Hversu margir starfsmenn í hversu mörgum stöðugildum unnu hjá a) Útlendingastofnun, b) ráðuneytinu að úrlausn umsókna um hæli á sama tímabili, þ.e. í árslok 2009–2011 og 1. maí 2012?

a. Útlendingastofnun.
    Á árunum 2009–2010 var starfsemi Útlendingastofnunar skipt upp í þrjú svið en eitt af þeim var svokallað hælissvið. Á því sviði störfuðu á árunum 2009–2010 forstöðumaður sviðsins og einn lögfræðingur og unnu þeir nánast eingöngu að meðferð hælisumsókna og var staðan þannig í árslok bæði 2009 og 2010.
    Árið 2011 var skipulagi stofnunarinnar og verkferlum breytt og sviðin þrjú sameinuð. Í árslok 2011 unnu tveir lögfræðingar alfarið að úrlausn hælismála en nutu aðstoðar sviðsstjóra og leyfafulltrúa þar sem annar lögfræðinganna var í fæðingarorlofi hluta þess árs. Þá er verklag þannig að forstjóri les yfir allar ákvarðanir vegna hælisumsókna og samþykkir málalok áður en ákvarðanir eru kynntar málsaðilum.
    Hinn 1. maí 2012 störfuðu tveir lögfræðingar eingöngu að úrlausn hælismála og einn leyfafulltrúi í hlutastarfi. Þá er verklag þannig að forstjóri les yfir allar ákvarðanir vegna hælisumsókna og samþykkir málalok áður en ákvarðanir eru kynntar málsaðilum.

b. Ráðuneyti.
    Í lok ársins 2009 unnu tveir lögfræðingar í tveimur stöðugildum við úrlausn kærumála á grundvelli útlendingalaga í ráðuneytinu, einn starfsmaður í hálfu stöðugildi í lok ársins 2010, einn starfsmaður í einu stöðugildi í lok ársins 2011 og 1. maí 2012 unnu tveir starfsmenn í tveimur stöðugildum við úrlausn kærumála á grundvelli útlendingalaga, þar á meðal hælismála. Þannig vinna ákveðnir starfsmenn ekki eingöngu við úrlausn kærumála vegna synjunar um hæli heldur hafa þeir á sínu verksviði einnig úrlausn annarra kærumála á grundvelli útlendingalaga. Samtals voru 120 kærumál á grundvelli útlendingalaga til meðferðar í ráðuneytinu 1. maí 2012.

    4.     Hvað kostar það ríkissjóð á ári að kosta uppihald hvers fullorðins hælisleitanda sem er í umsjá umönnunaraðila samkvæmt samningi?
    Reykjanesbær sér um umönnun hælisleitenda samkvæmt samningi sveitarfélagsins við Útlendingastofnun. Innifalið í umönnun er gisting og fæði miðað við sólarhringsdvöl, vasapeningar til hælisleitanda, ferðakostnaður hælisleitanda innan lands, komugjald til læknis, þ.m.t. almenn læknisskoðun við upphaf umönnunar og ungbarnaeftirlit ef til kemur.
    Hinn 1. maí 2012 var daggjald á hvern hælisleitanda sem greitt er til félagsþjónustu Reykjanesbæjar 7.211 kr. Beinn kostnaður af umönnun eins hælisleitanda í eitt ár er því um 2.632.015 kr. Fjárhæðin samkvæmt samningnum er bundin vísitölu og breytist daggjaldið því á milli mánaða. Samkvæmt samningnum fær Reykjanesbær einnig greidd laun fyrir einn starfsmann sem sinnir hælisleitendum, svo og hluta rekstrarkostnaðar skrifstofu bæjarins. Hinn 1. maí 2012 var sá kostnaður að fjárhæð 927.472 kr.
    Hinn 1. júní nk. stóð til að tímabundin lækkun á umönnunarkostnaði sem samið var um árið 2011 yrði felld niður og hefði daggjaldið þá hækkað sem nemur vísitöluhækkun frá 1. júní 2011, en Reykjanesbær hefur tilkynnt um að bærinn muni ekki gera kröfu um þessa hækkun.

    5.     Hvað má gera ráð fyrir að reyndur lögfræðingur hjá a) Útlendingastofnun, b) ráðuneytinu geti afgreitt á ári margar hælisumsóknir/kærur sem koma til efnismeðferðar?
    Erfitt er að áætla nákvæmlega í þessum efnum, enda er afar misjafnt hversu mikillar vinnu hver umsókn krefst. Í sumum tilfellum er einfalt að nálgast gögn sem renna stoðum undir frásögn hælisleitanda. Í öðrum tilfellum eru mál flóknari viðfangs og getur þá mikill tími farið í að afla gagna um hælisleitandann og upprunaland hans.

a. Útlendingastofnun.
    Sinni reyndur lögfræðingur eingöngu afgreiðslu hælisumsókna sem teknar eru til efnismeðferðar hjá Útlendingastofnun er áætlað að hann geti afgreitt að jafnaði um tvær umsóknir á mánuði. Er þá miðað við að tekið sé viðtal við hælisleitenda, farið yfir landaupplýsingar og framlögð gögn hælisleitandans og þau gögn sannreynd og að því loknu sé ákvörðun útbúin. Á einu ári gæti reyndur lögfræðingur því afgreitt um 24 mál ef ekki er tekið tillit til sumarfría.

b. Ráðuneyti.
    Vísað er til þess sem fram kemur í svari við a-lið að misjafnt er hversu mikil vinna liggur að baki hælismálum. Ætla má að reyndur lögfræðingur sem eingöngu sinnti hælismálum gæti afgreitt þrjú mál á mánuði.

    6.     Telur ráðherra að fjölgun starfsmanna og stöðugilda hjá a) Útlendingastofnun, b) ráðuneytinu geti þýtt lægri útgjöld fyrir ríkissjóð og skilvirkari og réttlátari málsmeðferð fyrir hælisleitendur?
    Að lokinni afgreiðslu hælisumsóknar snýr hælisleitandi annaðhvort til annars ríkis, þ.e. síns heimaríkis eða þess ríkis sem ábyrgð ber á afgreiðslu umsóknar á grundvelli Dyflinnarsamstarfsins, eða hann fær dvalarleyfi sem flóttamaður hér á landi. Styttri málsmeðferðartími væri hælisleitendum tvímælalaust til góðs og hefði í för með sér lægri útgjöld fyrir ríkissjóð.
    Ráðherra hefur þegar lagt til við ríkisstjórn að fjárveiting til Útlendingastofnunar verði aukin þannig að stofnunin geti ráðið tvo lögfræðinga til að afgreiða umsóknir um hæli. Telur ráðherra að þetta mundi leiða til lækkunar á aukaútgjöldum vegna umönnunar hælisleitenda sem eru fyrirsjáanleg vegna fjölgunar hælisleitenda.

    7.     Hvað telur ráðherra að ráða þurfi marga lögfræðinga hjá a) Útlendingastofnun, b) ráðuneytinu til að ná því markmiði að málsmeðferðartími hælisumsókna verði innan við a) þrír mánuðir, b) sex mánuðir (átt er við hælisumsóknir sem eru teknar til efnismeðferðar en ekki endursendingarmál á grundvelli Dyflinnarsamstarfsins)?

a. Útlendingastofnun.
    Rétt er að árétta að fjöldi umsókna á hverjum tíma ræður miklu um þetta. Eins og staðan er nú bíður mikill fjöldi mála afgreiðslu og þarf að vinna úr þeim uppsafnaða vanda. Að því gefnu og áætluðu að fjöldi umsókna verði stöðugur eða hinn sami og frá árinu 2011 (um 76 umsóknir á ári) þá er það metið svo að nauðsynlegt sé að þrír lögfræðingar sinni eingöngu meðferð umsókna um hæli sem teknar eru til efnismeðferðar. Því til viðbótar þyrftu tveir lögfræðingar að sinna afgreiðslu mála á grundvelli Dyflinnar-reglugerðarinnar en mál eru ekki tekin til efnismeðferðar fyrr en fyrir liggur hvort ákvæði þeirrar reglugerðar eigi við í máli viðkomandi.
    Með þessu móti ætti að vera unnt að afgreiða allar umsóknir um hæli á innan við sex mánuðum, að því gefnu að búið væri að ljúka þeim málum sem nú bíða niðurstöðu og að fjöldi hælisumsókna aukist ekki frá því sem nú er. Til þess að afgreiðslutími hælisumsókna geti orðið styttri en þrír mánuðir þyrfti líklegast að bæta við þremur lögfræðingum miðað við sömu forsendur.

b. Ráðuneyti.
    Miðað við að einn lögfræðingur sem sinnti engu öðru gæti afgreitt þrjár umsóknir um hæli á mánuði gæti viðkomandi afgreitt um 36 umsóknir á ári ef ekki er tekið tillit til sumarleyfa og annarra frídaga. Það fer síðan eftir fjölda mála hversu marga lögfræðinga þyrfti til að ná þeim málshraða sem lagt er til grundvallar í fyrirspurninni en ljóst er að miðað við þann fjölda mála sem til meðferðar er í ráðuneytinu þyrfti tvo lögfræðinga sem eingöngu sinntu þessum málaflokki til að afgreiða umsóknir um hæli á innan við sex mánuðum.

    8.     Hvað áætla stjórnvöld að margir einstaklingar muni óska hælis sem flóttamenn á árinu 2012?
    Á síðustu tveimur árum hefur hælisleitendum fjölgað um tæplega 50% á milli ára. Reynslan sýnir þó að fjöldi hælisleitenda getur sveiflast mjög en miðað við fyrstu mánuði þessa árs benda tölur til þess að hælisumsóknum fækki ekki í ár frá árinu 2011 en þá sóttu 76 einstaklingar um hæli. Verði aukningin sambærileg og síðustu tvö ár má gera ráð fyrir því að umsóknir um hæli verði rúmlega 100 á árinu.

    9.     Hefur ráðuneytið látið kanna áhrif langs biðtíma á andlega og líkamlega heilsu hælisleitenda og hvernig sá kostnaður geti lent á ríkissjóði þegar og ef viðkomandi fær viðurkenningu á stöðu sinni sem flóttamaður?
    Engin slík rannsókn hefur verið gerð. Hins vegar skipaði dómsmálaráðherra nefnd um meðferð hælisumsókna á árinu 2009. Var nefndinni falið að fara yfir lög og reglur um meðferð hælisumsókna í ljósi réttarframkvæmdar hér á landi, dóms Hæstaréttar frá 12. mars 2009 og alþjóðlegra skuldbindinga og gera tillögur um úrbætur, teldi hún þess þörf. Nefndin skilaði skýrslu í ágúst 2009 sem hefur að geyma ítarlega úttekt á lögum og reglum um málsmeðferð og framkvæmd þeirra, athugasemdir ýmissa aðila og tillögur til úrbóta.