Virðulegi forseti. Það er óþarfi að fara í langt mál um upphaf og feril þessa frumvarps, hæstv. ráðherra gerði það ágætlega í framsögunni. Þetta mál kemur nú fyrir þing í fjórða sinn og hefur ekki tekið miklum breytingum að undanskildu því atriði sem ráðherrann tók mestan tíma í, undanþágu á banni við innflutningi á hráu kjöti og hráum eggjum.
Þó er rétt að rifja upp hvað þetta er og af hverju við ræðum þetta matvælafrumvarp sem svo er kallað. Í máli ráðherrans kom fram að ríkisstjórnin þáverandi samþykkti að hefja viðræður um endurskoðun á undanþágum Íslands í EES-samningnum sumarið 2007. ESB setti skilyrði þess efnis að sett yrði heildstæð matvælalöggjöf og undanþágur varðandi búfjárafurðir yrðu endurskoðaðar. Ríkisstjórnin heimilaði staðfestingu á þessum sex ákvörðunum sameiginlegrar EES-nefndar haustið 2007 með fyrirvara um samþykki Alþingis sem við fjöllum sem sagt um hér. Um hvað erum við að tala? Um hvað er verið að semja?
Þetta þýðir að innflutningur búfjárafurða var leyfður, það var krafa frá ESB. Einnig var krafa frá ESB þess efnis að reglur voru settar um líflömb á bæjum þar sem greinst hafði riða en hins vegar voru reglur ESB um dýravelferð ekki teknar upp að kröfu frá Íslandi. Kannski hefði mátt skoða það og velta fyrir sér af hverju við gerðum það ekki. Þá voru kröfur frá Íslandi um að áfram væri leyft að fóðra búfé með fiskimjöli og bannað að flytja inn kjötmjöl. Það er af heilbrigðisástæðum en kjötmjöl er sterklega grunað um, ef ekki staðfest, að í því hafi leynst hin illskæða kúariða. Aftur á móti höfum við notað fiskimjöl um áratugaskeið með mjög góðum árangri. Það þekkja þeir t.d. ekki í Evrópu.
Bann við innflutningi lifandi dýra var auðvitað krafa frá Íslandi og það eru ákaflega sterk rök fyrir því. Ég tek undir orð hæstv. ráðherra hvað varðar að vernda íslensk búfjárkyn. Þau eru menningarlega merkileg en líka viðkvæm fyrir utanaðkomandi hættum, ekki síst vírusum og slíku sem ekki hefur þrifist hér í gegnum aldirnar og þar af leiðandi er ekki mótstaða gegn í okkar kynjum.
Þetta þýðir að Ísland mun framfylgja reglum ESB varðandi búfjárafurðir eins og gert er með fiskafurðir. Heildarendurskoðun á matvælalöggjöf og ráðherraheimild til innleiðingar reglugerða er sett inn án þess að nokkuð sé fellt þar burt. Einnig eru settar nýjar reglur um fóður og fóðureftirlit. Áhrif þessa matvælafrumvarps eru almennt þess efnis að aukinn kostnaður verður vegna hins opinbera eftirlits. Það er viðurkennt af öllum aðilum. Allir bændur verða eftirlitsskyldir, í það minnsta í gegnum fóðureftirlit. Mismunandi er hvort um er að ræða að menn þurfi starfsleyfi eða nóg sé til að mynda að tilkynna Matvælastofnun um rekstur eins og í tilfelli sauðfjárbænda og hrossaræktenda ef ég man rétt.
Ísland tekur fullan þátt í starfi Matvælaöryggisstofnunar Evrópu, EFSA. Kostnaðarauki vegna þessa er áætlaður hér í meðfylgjandi gögnum frá fjármálaráðuneytinu tæpar 74 þús. evrur eða um 13 millj., en það fer eftir því gengi sem er á evrunni á hverjum tíma.
Ísland getur ekki stöðvað innflutning nema með ríkum sönnunum og rökstuðningi. Þar komum við að því sem ráðherra nefndi og ég vænti þess að talsverð vinna verði lögð í að búa til þau rök og þann rökstuðning sem þarf til að tryggja að við getum haldið þessu banni við innflutningi á hráu kjöti og hráum eggjum til streitu til lengri tíma. Þá vísa ég ekki einungis til þessara 18 mánaða sem undanþágan er í sambandi við stjórnsýsluna. Það þarf að koma alveg skýrt fram, eins og kom fram í máli ráðherrans að væri hans meining, að þetta bann standi hér um aldur og ævi, óháð þessum 18 mánaða aðlögunartíma.
Opinbert eftirlit skal vera byggt á hættumati. Í okkar tilfelli eru það fyrst og fremst viðbótartryggingar sem Ísland hefur óskað eftir að sækja um en það er vegna salmonellusmits í innfluttum dýraafurðum. Þar þarf að fara í kostnaðarsamar aðgerðir til að geta sýnt fram á þann góða árangur sem við höfum náð í þessum hluta matvælaeftirlits, ekki síst hvað varðar svín og kjúklinga.
Hins vegar er ekkert fjallað hér um kampýlóbaktersýkingar sem við höfum náð afburðaárangri með. Segja má að við getum þurft að óttast svo gæti farið að við stæðum ekki eins vel hvað það varðar. Við getum þá spurt okkur: Erum við tilbúin með yfirtöku á þessu að taka við einhverju sem flutt er inn frá Evrópusambandinu með upprunamerkingum en er ekki nægilega gott og heilsutraust og það sem við höfum í dag? Í því sambandi er kannski rétt að minnast þess að matvælaeftirlitið er mjög gott hér á Íslandi og matvælaöryggi er mjög gott. Við höfum t.d. lægstu tíðni matarsýkinga í heiminum.
Almennt má segja um frumvarpið, þar sem þetta hefur nú verið lagt fram í þrígang áður, að fjölmargar umsagnir hafa skilast inn en ekki endilega verið fjallað um þær í nefndinni þar sem þetta hefur sofnað á síðustu þingum án þess að koma hingað aftur í umræðu. Við erum kannski að ná tökum á þessu núna og það er mikilvægt að ljúka þessu verki hvað varðar tilskipunina um sjávarútveg og innflutning og útflutning.
Hægt er að tiltaka margar umsagnir, t.d. sveitarfélaga, Reykjavíkurborgar og Samtaka sveitarfélaga, landshlutasamtaka og heilbrigðiseftirlitssvæða, auk ýmissa hagsmunasamtaka bænda, verslunar og þjónustu og annarra fagaðila. Ef farið er yfir umsagnir þessara aðila er ekki að sjá að tekið hafi verið tillit til þeirra þótt búið sé að leggja þetta fram í öll þessi skipti. Umsagnirnar eru á margan hátt keimlíkar í öll skiptin. Ég held að það þyrfti að fara aðeins yfir af hverju það er ekki gert.
Frumvarpið byggir á Evrópusambandslöggjöf. Í ljósi þess að því er sérstaklega ætlað að skýra hugtök og meginreglur um málsmeðferð finnst mér nauðsynlegt að benda á og gera alvarlega athugasemd við að samkvæmt frumvarpinu, þessu íslenska, á einnig að breyta fyrirkomulagi opinbers eftirlits og flytja verkefni í stórum stíl frá sveitarfélögum til ríkisins. Það eru sem sagt laumufarþegar í þessu frumvarpi sem hafa ekkert með Evróputilskipunina að gera. Í aðildarlöndum Evrópusambandsins er opinbert eftirlit með ýmsum hætti enda kveður reglugerðin sem matvælahluti frumvarpsins byggir á einungis á um að aðildarlöndin haldi úti einhvers konar opinberu eftirliti og annarri starfsemi eftir atvikum, þar á meðal upplýsingagjöf til almennings.
Í máli ráðherrans kom einnig fram að það á að breyta skipulagi Matvælaeftirlitsins og færa það m.a. til umdæma. Í því sambandi voru nefnd held ég sex umdæmi. Þá er kannski áhugavert að taka upp þá umræðu hvað við erum að gera hérna í þinginu. Einnig liggja fyrir hugmyndir um að setja upp sjö umdæmi sýslumanna. Heilsugæslustöðvarnar eru líka dálítið mismunandi þannig að þjónustusvæði fólksins á landinu virðast ekki vera eins frá einu ráðuneyti til annars. Við erum ekki að búa til þjónustusvæði sem henta okkar landi heldur bútum við þetta upp í hverju ráðuneyti út af fyrir sig.
Ég held að í þessu samhengi, af því hæstv. ráðherra nefndi að þessari umdæmaskiptingu væri flýtt til að spara peninga í niðurskurðinum, þá væri svolítið áhugavert að horfa til þess núna í stað þess að færa verkefnin frá sveitarfélögunum til ríkisins. Ég held að kostnaður muni aukast hjá Matvælastofnun um 136 eða 137 milljónir ef ég man rétt. Menn gætu hugsanlega velt því fyrir sér að á þessum þjónustusvæðum sem ríkisvaldið þarf að útbúa verði verkefnin færð til þjónustusvæðanna en ekki ríkisstofnana sem eru þá miðstýrðar á einum stað. Það hlýtur að vera miklu meira hagræði af því og hagkvæmara bæði fyrir þá sem verða fyrir eftirlitinu og eins fyrir hið opinbera. Þá skiptir engu máli hvort kostnaðurinn fellur til hjá ríki eða sveitarfélögum því allt er þetta við, fólkið í landinu.
Einnig má benda á þann stóra ágalla sem sveitarfélögin hafa margsinnis bent á að þrátt fyrir að frumvarpið sé lagt hér fram í fjórða sinn hefur enn ekki verið reiknaður sá kostnaðarauki sem sveitarfélögin verða fyrir. Það er aðeins fjármálaráðuneytið sem reiknar út sinn eigin kostnað. Þetta er auðvitað ekki hægt, að þegar ríkisvaldið setur lög og reglur sem varða aðra aðila, ekki síst hinn opinbera hlutann í landinu, sveitarfélögin, að ekki sé reiknað til enda hvað það þýði í kostnaðarauka.
Frú forseti. Ég hef rakið almennar áhyggjur og athugasemdir, bæði frá ýmsum hagsmunaaðilum og einnig mér sjálfum. Þó er ónefnd ein stærsta og merkilegasta staðreyndin sem staðfest er í mörgum athugasemdum. Við á Íslandi búum við eitt mesta matvælaöryggi í heimi, eins og ég nefndi fyrr, og tíðni matarsýkinga á Íslandi er sú lægsta í heimi. Þetta kemur m.a. fram í umsögn sóttvarnalæknis. Í umsögn hans og sóttvarnaráðs er ítrekað mikilvægi þess að innflutt matvæli lúti sama stranga eftirlitinu og innlend matvælaframleiðsla hefur búið við. Fulltrúi í sóttvarnaráði lét bóka að hann legðist gegn því að innflutningur á hráum sláturafurðum yrði heimilaður af lýðheilsuástæðum. Jafnframt ber að fjalla um góðan árangur í kjúklinga- og svínaeftirliti sem ég nefndi áðan.
Í þessu samhengi langar mig að taka undir hugmyndir ráðherrans um að gera allt sem hægt er til þess að verjast því að flytja inn hrávöru á grundvelli heilbrigðisástands. Ég trúi að það sé hægt og heiti því að ég mun leggja því góða máli lið með ráðherranum. Við erum nefnilega, frú forseti, að setja okkur lægri staðal en við búum við í dag með því að taka upp þessa Evrópusambandsskipun í matvælalöggjöfina. Það er illskiljanlegt. Ýmis lönd eins og Noregur en ekki síst Nýja-Sjáland og Ástralía hafa farið aðrar leiðir á grundvelli heilbrigðisástæðna. Ég trúi því að við sem erum hér úti í miðju Atlantshafi hljótum að geta notað sömu rök til þess og ég mun standa einarðlega við það ef hægt er.
Varðandi þennan almenna hluta langar mig einnig að nefna annan laumufarþega sem hefur enga skírskotun í tilskipun Evrópusambandsins en það eru breytingar á lögum um dýralækna. Ýmsar breytingarnar eru til bóta en aðrar eru þó á ákveðinn hátt hættulegar. Þar má sérstaklega nefna 39. gr. þar sem til að mynda stjórn dýralæknafélagsins hefur haft þungar áhyggjur af því að dýralæknar hverfi úr störfum í strjálbýlli héruðum og erfitt verði að manna stöður sökum þeirrar óvissu sem umrætt frumvarp hafi þegar skapað. Í greininni er reyndar lagt til að hægt sé að bæta það nokkuð. Ég vil, með leyfi forseta, vitna til ályktunar stjórnar dýralæknafélagsins. Tilvitnun hefst:
„[A]far mikilvægt [er] að sem allra fyrst verði hafist handa við gerð reglugerðar þeirrar sem ætlað er það mikilvæga hlutverk að tryggja dreifðum byggðum þjónustu dýralækna. Reglugerðinni er ætlað að mæla fyrir um starfsaðstöðu, greiðslu staðaruppbótar og/eða ferðakostnaðar dýralæknis sem tekur að sér að veita slíka þjónustu.“
Mig langar einfaldlega að gera þessi orð að mínum í þessu sambandi og vil bæta því við að fyrr í sumar var vöktum dýralækna sagt upp. Að því er ég best veit hefur ekki verið gerð tilraun til þess að ræða við dýralæknafélagið um hvernig á að standa að því. Það þýðir í raun og veru að bakvaktir hjá fólki sem vinnur í héruðum úti um allt land — það er búið að segja þeim upp og fólkið mun líklega missa tekjur sínar um áramótin. Auðvitað er nauðsynlegt að eitthvað fari að koma í ljós í þessu sambandi.
Ég sé að það gengur hratt á tíma minn. Ég vil enda mál mitt á því að segja að það eru þrjú atriði í þessu: Í fyrsta lagi að við erum að taka upp samræmdar reglur sem ekki eru endilega jafngóðar og þær sem við höfum í dag. Í öðru lagi að við getum kippt út ýmsum þeim breytingum sem hafa ekkert með tilskipunina að gera, eins og flutningi á verkefnum til ríkis frá sveitarfélögum og dýralæknahlutann. Í þriðja lagi er texti reglugerðarinnar stundum of óljós (Forseti hringir.) og allt of mikið um heimildir en þyrfti að vera skýrari svo hægt sé að vinna samkvæmt reglugerðinni.