Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um heimild til handa fjármálaráðherra til að staðfesta samninga, sem áritaðir voru í London 8. desember 2010, um ábyrgð á endurgreiðslu Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta til breska og hollenska ríkisins.
Ég mæli hér fyrir nefndaráliti 2. minni hluta sem ásamt mér skipa hv. þm. Kristján Þór Júlíusson og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir.
Ég vil byrja á að fara yfir forsögu málsins fram að þjóðaratkvæðagreiðslu.
Deilan vegna Icesave-reikninga Landsbankans er ein samfelld sorgarsaga. Frá því að Landsbanki Íslands hf. féll um haustið 2008 hefur smám saman komið í ljós hversu misráðið það var af stjórnendum bankans að hefja innlánasöfnun í löndunum tveimur, Bretlandi og Hollandi, á þeim tíma og forsendum sem gert var. Það var þó aðeins upphaf ógæfunnar.
Með undirritun Icesave-samninganna í júní 2009 voru gerð stærstu mistök ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur af mörgum í Icesave-deilunni. Áður hafði ríkisstjórnin rutt burt samninganefnd ríkisstjórnar Geirs H. Haardes, skipað nýja án aðkomu stjórnarandstöðuflokkanna og boðað glæsilega niðurstöðu.
Segja má að þessi samningur hafi verið ein allsherjarskuldbinding Íslendinga til að ganga að ýtrustu kröfum Breta og Hollendinga. Um algera uppgjöf var að ræða af hálfu ríkisstjórnar Íslands og með hreinum ólíkindum að ríkisstjórnin hafi skrifað undir slíka afarkosti sem fólust í þeim samningum sem Alþingi voru kynntir sumarið 2009. Þegar sú niðurstaða leit dagsins ljós hafði ríkisstjórnin ekki meiri hluta fyrir henni og þingið tók málin í sínar hendur.
Á Alþingi liggur frammi þingsályktunartillaga frá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins um að aðdragandi þessa máls verði sérstaklega rannsakaður. Meiri hluti Alþingis hefur talið sig þess umkominn að ákæra fyrrverandi forsætisráðherra þjóðarinnar með óskiljanlegum og fráleitum rökum. Nær væri fyrir þá þingmenn sem samþykktu Icesave-samninginn að gera sér grein fyrir og axla ábyrgð á þeim alvarlegu mistökum sem þeir eru berir að og bera ábyrgð á.
Sjónarmið Sjálfstæðisflokksins hefur ávallt verið að standa ákveðið gegn öllum afarkostum og þvingunum af hálfu viðsemjenda okkar. Þeir sem stutt hafa að leitað yrði pólitískrar lausnar hafa ávallt gert sér grein fyrir því að ef leysa ætti úr deilunni með samningum ríkjanna þriggja mundi það ekki vera útgjaldalaust af Íslands hálfu. Grundvallaratriðið er hins vegar í samningum fullvalda ríkja að allir samningsaðilar leggi sitt af mörkum.
Í ljósi þeirrar skelfilegu stöðu sem fjármálaráðherra og forsætisráðherra höfðu komið hagsmunum þjóðarinnar í í Icesave-málinu sumarið 2009 var af hálfu fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd leitast við að takmarka það tjón sem yfir þjóðinni vofði með gerð fyrirvara við ríkisábyrgðina. Í nefndaráliti á þskj. 337, 136. máli á 137. löggjafarþingi, er farið nánar yfir þær athugasemdir og þau sjónarmið sem lágu afstöðu fulltrúa sjálfstæðismanna til grundvallar. Þeir fyrirvarar sem gerðir voru leiddu til þess að setjast þurfti að nýju að samningum við Breta og Hollendinga.
Ríkisstjórnin tók upp viðræður að nýju í október 2009 án aðkomu stjórnarandstöðunnar. Sú saga er rakin í nefndaráliti á þskj. 258, 76. máli á 138. löggjafarþingi, og með Icesave-samkomulagi, sem lagt var fyrir Alþingi haustið 2009 með frumvarpi á þskj. 76, 76. máli, var enn og aftur látið eftir kröfum viðsemjenda okkar. Þeir fyrirvarar sem samþykktir höfðu verið í september 2009 af meiri hluta Alþingis voru að engu orðnir.
Sjálfstæðisflokkurinn lagðist eindregið gegn ríkisábyrgð fyrir hinu nýja samkomulagi eins og m.a. má lesa um í nefndaráliti fulltrúa flokksins í fjárlaganefnd. Í nefndarálitinu eru rakin meginrökin gegn ríkisábyrgð en einnig vakin athygli á því að forseti Íslands hafi staðfest lög nr. 92/2009 með sérstakri áritaðri tilvísun til fyrirvara Alþingis. Þar sem fyrirvarar Alþingis höfðu verið felldir brott þótti einsýnt að forseti lýðveldisins mundi, í ljósi fyrri yfirlýsingar, synja lögunum staðfestingar. Þessu var alfarið hafnað af stjórnarliðum.
Eftir lengstu umræðu þingsögunnar og hörð mótmæli þingmanna Sjálfstæðisflokksins samþykkti meiri hluti Alþingis nýtt frumvarp um heimild til fjármálaráðherra til að ábyrgjast lán vegna Icesave-samninganna með lögum nr. 1/2010.
Forsetinn synjaði lögunum staðfestingar 5. janúar líkt og varað hafði verið við.
Eins og kunnugt er voru lögin felld úr gildi í þjóðaratkvæðagreiðslu 6. mars 2010 með því að 93,2% þeirra sem greiddu atkvæði voru á móti því að lögin héldu gildi sínu en einungis 1,8% voru fylgjandi.
Það er vafalítið einsdæmi í vestrænum lýðræðisríkjum að ríkisstjórnin skuli hafa ákveðið að sitja áfram eftir að hafa gengið jafnfreklega gegn vilja þjóðar sinnar í jafnmikilvægu máli og hér á við.
Virðulegi forseti. Ég mun nú víkja að hvernig málið fór í annan farveg með skipun nýrrar samninganefndar eftir synjun forseta Íslands.
Í inngangi að greinargerð með því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar er rakið hvernig nýrri samninganefnd var komið á fót eftir synjun forseta Íslands í samstarfi allra flokka. Þó nokkur aðdragandi var að skipan nefndarinnar og lengst af var tekist á um það milli flokkanna hvaða kröfum skyldi tefla fram ef viðræður við Breta og Hollendinga hæfust að nýju sem lengi framan af var óvíst.
Það var krafa þingflokks Sjálfstæðisflokksins að ef til nýrra samninga kæmi yrðu þeir gerðir frá grunni og á nýjum forsendum.
Um samdist að skipa nýja samninganefnd þar sem formaður var valinn sameiginlega og stjórnarandstöðuflokkarnir fengu auk þess einn fulltrúa í nefndinni, Lárus L. Blöndal hrl.
Um það ferli sem við tók hefur ekki margt komið fram opinberlega en ljóst er að það meginsjónarmið lá til grundvallar fyrir stuðningi þingflokks Sjálfstæðisflokksins við viðræðurnar að vilji til þess að leiða ágreining þjóðanna til lykta fæli ekki í sér viðurkenningu á lagalegri skyldu Íslands til að veita ríkisábyrgð fyrir skuldbindingum Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta. Rök væru fyrir því að það þjónaði hagsmunum Íslands að leita pólitískrar lausnar, meðal annars vegna áhrifa þess á endurreisnarstarfið. Öllu skipti, á hinn bóginn, hvernig að slíkri lausn væri staðið og á málstað okkar Íslendinga haldið. Sterk lagaleg rök, sem fram hafa komið eftir því sem tíminn hefur liðið frá falli bankanna, eigi að móta samningsstöðu okkar í málinu.
Í ljósi þeirra miklu breytinga sem hafa orðið á Icesave-samningunum frá því að þeir voru fyrst lagðir fram er með ólíkindum að rifja upp framgöngu talsmanna ríkisstjórnarinnar þegar þeir reyndu að koma fyrri samningum í gegnum þingið. Þá voru stjórnarliðar tilbúnir til að skuldbinda ríkissjóð Íslands fyrir fjárhæð sem samkvæmt frumvarpinu var áætluð 489,6 milljarðar kr. Ákveðin lagaleg og efnahagsleg atriði virtust engu skipta forustumenn Íslands í samningum við Breta og Hollendinga. Reglur um rétthæð krafna við úthlutun úr þrotabúi, uppgjörsreglur samninganna, friðhelgisákvæði þeirra og lögsaga báru vitni um vanrækslu og algera uppgjöf ríkisstjórnarinnar í varðstöðu um íslenska hagsmuni. Þessum nauðungarákvæðum sér ekki lengur stað í því samkomulagi sem fyrir liggur.
Í meðfylgjandi töflum getur svo að líta þann gríðarlega mun sem er á þeim fjárhagsskuldbindingum sem til umræðu hafa verið. Vísa ég til taflna sem eru í nefndaráliti 2. minni hluta þar sem fram kemur að þær skuldbindingar sem við reiknum með að taka á okkur núna séu um 47 milljarðar en þegar samningarnir voru samþykktir í upphafi árs 2010 voru skuldbindingarnar 490 milljarðar kr. (Gripið fram í.) Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson kallar: Segja sumir. Ég er að vitna í gögn sem koma frá fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins og tekið er beint upp úr frumvörpunum tveimur og ef hv. þingmaður hefur efasemdir um að þessar tölur séu réttar hlýtur hann að hafa átt að gera athugasemdir við þær þegar frumvörpin voru lögð fram af hálfu hæstv. fjármálaráðherra.
Ég vík hér aðeins að vöxtunum. Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta átti að greiða 5,5 % vexti á ári frá 1. janúar 2009 samkvæmt samningunum frá 2009. Engin vaxtagreiðsla hefði verið innt af hendi fyrr en 2016. Í millitíðinni áttu vextir að leggjast á höfuðstól í lok hvers árs.
Samkvæmt samningsdrögunum frá 2010 nýtur Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta vaxtalauss tímabils til 1. október 2009. Þaðan í frá og til 1. júlí 2016 eru greiddir fastir vegnir 3,2% meðalvextir af höfuðstól endurgreiðslufjárhæðarinnar, en úthlutanir til tryggingarsjóðsins úr búi Landsbankans eru jafnóðum nýttar til að greiða hann niður. Að teknu tilliti til styttra vaxtatímabils og með hliðsjón af áætlaðri þróun úthlutana úr búi Landsbankans til að greiða niður höfuðstól endurgreiðslufjárhæðarinnar má þó gera ráð fyrir að vegið meðaltal vaxta verði um 2,64%. Frá 1. júlí 2016 greiðir tryggingarsjóðurinn gildandi CIRR-vexti fyrir lán til jafnlangs tíma og sem nemur endurgreiðslutímabilinu sem tryggingarsjóði ber að endurgreiða endurgreiðslufjárhæðina á.
Úthlutun úr þrotabúinu. Skömmu eftir undirritun fulltrúa ríkissjóðs á samninga um greiðslu Icesave-skuldbindinganna árið 2009 birti Ragnar H. Hall hrl. stutta blaðagrein. Þar gagnrýndi hann að ekki væri í samningunum gert ráð fyrir því að Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta fengi greiðslu úr þrotabúi Landsbankans hf. á undan tryggingarsjóðum Hollendinga og Breta, heldur væri gert ráð fyrir því að greiðslur skiptust hlutfallslega jafnt. Taldi Ragnar að þar sem íslenska tryggingarsjóðnum bæri að greiða fyrstur upp í hverja innstæðu þá ætti hann líka að fá fyrstur greiðslu upp í kröfuna þegar þrotabúið væri gert upp. Vísaði hann máli sínu til stuðnings til reglu á sviði gjaldþrotaréttar um forgangsrétt.
Alþingi samþykkti með lögum nr. 96/2009 að bæta eftirfarandi fyrirvara við ábyrgð sína á greiðslu Icesave-skuldbindingarinnar:
„Ríkisábyrgð samkvæmt lögum þessum miðast við það að um úthlutun eigna við uppgjör Landsbanka Íslands hf., eða þrotabús hans, fari samkvæmt íslenskum lögum eins og þau voru 5. júní 2009, þ.m.t. lögum nr. 2/1993, um Evrópska efnahagssvæðið. Ábyrgðin takmarkast við að Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta láti á það reyna fyrir þar til bærum úrlausnaraðilum hvort kröfur hans gangi við úthlutun framar öðrum hluta krafna vegna sömu innstæðu. Verði niðurstaðan á þann veg skulu teknar upp viðræður við aðila lánasamninganna um það hvernig farið skuli með eignir úr búi Landsbanka Íslands hf. og áhrif þess á samningana og skuldbindingu Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta.“
Var það skilningur þingmanna að þar með væri bætt úr þeim athugasemdum sem Ragnar H. Hall gerði. Síðar reyndu stjórnarliðar að afmá téðan fyrirvara úr löggjöf en allir vita nú hvernig það fór.
Virðulegi forseti. Ég mun nú víkja að efnahagslegri áhættu í samkomulaginu.
Í því samkomulagi sem liggur fyrir milli aðila eru helstu áhættuþættirnir væntar endurheimtur og dráttur á útgreiðslum úr þrotabúi Landsbankans og gengisþróun auk mögulegrar vaxtaáhættu sem þó er metin hverfandi. Endurheimtuáhættan felst í endurheimtuhlutfalli sem og tímasetningu greiðslna úr þrotabúinu. Fulltrúar skilanefndar og slitastjórnar Landsbanka Íslands komu fyrir fjárlaganefnd og gerðu grein fyrir stöðu búsins og líklegri þróun þess. Að þeirra mati eru áætlanir um endurheimtur og útgreiðslur úr búinu unnar af raunsæi og varfærni og hafa þær fram að þessu gengið vel. Verðmæti eigna hefur frekar reynst meira en minna miðað við áætlanir.
Ef úthlutun úr þrotabúinu dregst á langinn mun það hafa áhrif til hækkunar vaxtagreiðslna. Vonir standa til að útgreiðslur geti hafist um mitt ár 2011.
Gengisáhættan felst að stærstum hluta í þróun krónunnar gagnvart erlendum myntum, sterlingspundi og evru. Hins vegar í þróun dollars og evru gagnvart pundinu en sá áhættuþáttur er tilkominn vegna eignasamsetningar þrotabús Landsbankans. Fram hefur komið hjá sérfræðingum sem komu fyrir fjárlaganefnd að Seðlabanki Íslands geti með gerð skiptasamninga að mestu leyti varist áhættu vegna innbyrðis hreyfinga erlendra gjaldmiðla.
Vaxtaáhættan felst í þróun vaxta evru og punds og er tilkomin vegna þess að nýtt vaxtaviðmið verður sett 30. júní 2016 og fer það eftir tímalengd greiðslu eftirstöðva á þeim tíma. Miðað við núverandi forsendur um endurheimtur er vaxtaáhættan hverfandi. Hér er jafnframt ástæða til að vekja athygli á órofa tengslum traustrar efnahagsstefnu og þróunar á gengi íslensku krónunnar.
Þá kem ég að valkostum. Frá upphafi Icesave-deilunnar hefur 2. minni hluti talið að engin lögmæt greiðsluskylda hvíli á ríkissjóði Íslands fyrir því að greiða svokallaða Icesave-skuld og því beri ríkissjóði engin skylda til að gangast í ábyrgð fyrir skuldbindingum einkafyrirtækisins Landsbanka Íslands hf. Þetta álit 2. minni hluta er stutt veigamiklum rökum innlendra og erlendra lögfræðinga. Þá hafa Íslendingar ekki viðurkennt að þeim beri lagaleg skylda til að veita ríkisábyrgð á lágmarkstryggingu á innstæðum Icesave-reikninga Landsbanka Íslands hf. Hvergi kemur fram í umþrættri innstæðutilskipun Evrópusambandsins 94/19/EB að gert sé ráð fyrir því að ríkisábyrgð gildi um lágmarkstryggingar. Þá er einnig ljóst að tilskipun ESB um innstæðutryggingar var aldrei ætlað að gilda um kerfishrun eins og varð á Íslandi í október 2008. Þennan skilning hafa m.a. innlendir og erlendir lögfræðingar staðfest, þingmenn á Evrópuþinginu sem tóku þátt í að semja tilskipunina hafa tekið undir þennan skilning, auk þess sem finna má beinar fullyrðingar um þetta í skýrslu bankanefndar fyrir franska seðlabankann um innstæðutryggingarkerfi ESB frá árinu 2000. Þrátt fyrir að engin skylda stæði til þess gáfu stjórnvöld hér á landi út pólitíska yfirlýsingu á fundi í Brussel 14. nóvember 2008 um að Ísland mundi greiða lágmarkstryggingu vegna Icesave-reikninganna sem þá nam 20.887 evrum inn á hvern reikning. Inn í hana kom eftirfarandi ákvæði 15. nóvember 2008:
„Ísland hefur heitið því að virða skuldbindingar á grundvelli innstæðutryggingarkerfisins gagnvart öllum tryggðum innlánshöfum. Þetta byggist á þeim skilningi að unnt verði að forfjármagna þessar kröfur fyrir tilstyrk viðkomandi erlendra ríkja og að jafnt Ísland sem þessi ríki séu staðráðin í að efna til viðræðna á næstu dögum með það að markmiði að ná samkomulagi um nánari skilmála vegna þessarar forfjármögnunar.“
Brussel-viðmiðin voru grundvöllur að pólitískri lausn Icesave-málsins og fólu m.a. í sér að fullt tillit skyldi tekið til hinna fordæmislausu aðstæðna Íslands og að tryggt sé að Íslendingar geti endurreist fjármála- og efnahagskerfi sitt. Þá fela Brussel-viðmiðin það í sér að Evrópusambandið skuli vera aðili að lausn málsins. Sambandið hefur hins vegar aldrei komið að borðinu í öllu samningsferlinu.
Í máli og umsögnum þeirra sérfræðinga sem nefndin kallaði á sinn fund kom fram að hafni íslenska ríkið því að semja um greiðslu hinna svokölluðu Icesave-krafna mætti telja líklegt að eftirfarandi gæti gerst:
Í fyrsta lagi væri Bretum og Hollendingum mögulegt að hefja málsókn á hendur íslenska ríkinu, fyrir íslenskum dómstólum, á þeim grundvelli að ríkið hafi bakað sér skaðabótaskyldu, annars vegar vegna yfirlýsinga íslenskra ráðamanna og hins vegar þar sem ríkið hafi ekki fullnægt skuldbindingum sínum samkvæmt tilskipun 94/14/EB um innlánatryggingakerfi og beitt innstæðueigendur á reikningum Landsbanka Íslands hf. í Hollandi og Bretlandi ólögmætri mismunun. Fari viðsemjendur slíka leið ætti það að leiða til þess að lögfræðilega rétt niðurstaða fengist fram. Mat umsagnaraðila er þó að íslenska ríkið gæti hugsanlega tapað slíkum dómsmálum og að slíkt tap kynni að leiða til þess að íslenska ríkið þyrfti að greiða hærri fjárhæð vegna lágmarkstrygginganna og hærri vaxta. Ekki væri hægt að útiloka að full greiðsluskylda yrði dæmd vegna allra innstæðna. Þá var einnig bent á að mögulega yrðu kröfur Hollendinga og Breta ekki teknar til greina í slíku dómsmáli.
Í öðru lagi væri líklegt að ESA færi af stað með samningsbrotamál á hendur Íslandi fyrir EFTA-dómstólnum. Þó gæti verið að ESA héldi að sér höndum færu Bretar og Hollendingar fram með einkamál fyrir íslenskum dómstólum. Fari svo að slíkt mál verði höfðað virðast umsagnaraðilar vera á báðum áttum um hvort niðurstaða þess mundi verða íslenska ríkinu eða gagnaðilum þess í hag.
Í þriðja lagi væri líklegt að Bretar og Hollendingar héldu uppi andófi gegn Íslendingum á alþjóðavettvangi. Telur minni hlutinn að slíkt andóf gæti mögulega leitt til tjóns fyrir íslenska ríkið.
Af umsögnum þessara sérfræðinga sem fjárlaganefnd kallaði til er því ljóst að ef ekki verður samið er til staðar raunveruleg hætta á því að Íslendingum verði gert að greiða mun hærri upphæð en fyrirliggjandi samningsdrög mundu leiða til. Þessir sérfræðingar eru hins vegar ekki sammála um hversu mikil þessi áhætta er. Hvað sem því líður er ekki hægt að horfa fram hjá henni. Áhættan felst aðallega í tvennu.
Annars vegar, eins og fram kemur hér að framan, í því að til viðbótar við lágmarksinnstæðurnar sem samningsdrögin fjalla um verði Ísland látið bera ábyrgð á endurgreiðslu annarra innstæðna sem Bretar og Hollendingar leystu til sín, þ.e. umfram lágmarksinnstæður, að fjárhæð tæplega 500 milljarðar kr.
Hins vegar felst áhættan í því að Íslandi verði gert að greiða mun hærri vexti en samningsdrögin gera ráð fyrir. Til að átta sig á þýðingu vaxtanna er fróðlegt að skoða samanburð á núverandi samningsdrögum sem eru með 2,64% jafnaðarvöxtum og eldri samningum sem voru með 5,55% vöxtum en samanburðinn er að finna í greinargerð með frumvarpinu. Þegar frá hefur verið dregin greiðsla úr tryggingarsjóðnum að fjárhæð 20 milljarðar kr. er heildarkostnaður ríkisins við samningsdrögin áætlaður 47 milljarðar kr. en við gömlu samningana 218 milljarðar kr. Því kostar hækkun vaxta úr 2,64% í 5,55% 171 milljarð kr. Ef ábyrgð á greiðslum innstæðna umfram lágmarkið er sett í sama samhengi væri viðbótarkostnaður Íslands vegna þessa áhættuþáttar miðað við 5,55% vexti um 150 milljarðar kr. Samtals gæti því kostnaðurinn vegna Icesave, miðað við þessar forsendur, farið hátt í 400 milljarða kr. ef ekki verður samið. Þessir útreikningar gera auðvitað ekki annað en að varpa ljósi á hvert mögulegt umfang málsins gæti orðið ef allt gengi okkur á móti fyrir dómstólum en kostnaðurinn gæti orðið bæði hærri og lægri ef gert væri ráð fyrir öðrum forsendum um vexti og greiðslutíma.
Þegar Alþingi var stillt upp frammi fyrir þeim gríðarlegu skuldbindingum sem fyrri samningar ríkisstjórnarinnar um Icesave gerðu ráð fyrir, eða um 489 milljörðum kr., héldu sjálfstæðismenn fram því sjónarmiði að mun skynsamlegra væri að láta reyna á réttarstöðu Íslands fyrir dómstólum en ganga að afarkostum ríkisstjórnarinnar. Nú þarf að fara fram sambærilegt hagsmunamat en með hliðsjón af breyttum samningum.
Aðeins út af breytingartillögum meiri hlutans, virðulegi forseti.
Í breytingartillögu meiri hlutans er leitað eftir heimild til handa fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs til að greiða allt að 26,1 milljarð kr. til Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta á árinu 2011. Um er að ræða vaxtagjöld fyrir árin 2009–2011 og umsýslukostnað Breta og Hollendinga vegna útgreiðslna á lágmarksinnstæðutryggingu til innstæðueigenda í útibúum Landsbanka Íslands hf. í þeim löndum. Mun halli á fjárlögum aukast um samsvarandi fjárhæð en í fjárlögum 2011 var gert ráð fyrir að hallinn yrði 37,3 milljarðar kr. og verður hann því 63,4 milljarðar kr.
Það er mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að hv. alþingismenn geri sér grein fyrir því hvað það þýðir að samþykkja þennan samning
Eignir Tryggingarsjóðs innstæðueigenda eru í íslenskum krónum og þarf að skipta þeim yfir í pund og evrur sem og þeim greiðslum sem frá ríkissjóði koma eða alls 46,1 milljarði kr. Um er að ræða stóran hluta af hreinni eign Seðlabankans í erlendum gjaldeyri.
Virðulegi forseti. Sjálfstæðisflokkurinn hefur frá upphafi lagt á það áherslu að leitað yrði pólitískrar lausnar á þessu máli. Eins og rakið er hér að framan gegndi stjórnarandstaðan lykilhlutverki í því að koma viðræðum við Breta og Hollendinga að nýju í gang í febrúar á síðasta ári. Skýr höfnun íslensku þjóðarinnar var mikilvægt veganesti fyrir það sem fram undan var og reyndist samninganefndinni mikilvægt.
Án þjóðaratkvæðagreiðslunnar í upphafi árs 2010 sætum við Íslendingar nú uppi með óviðráðanlega skuldastöðu sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur var tilbúin til að leggja á þjóðina. Er það eftir öðru sem frá ríkisstjórninni kemur. Það er í sjálfu sér óskiljanlegt af hverju þeir sem samþykktu samninginn hafa ekki beðist afsökunar á því hvernig staðið var að málum. Skömm þeirra er mikil og ævarandi.
Allar hrakspár, sem á köflum hafa hreinlega verið barnalegur áróður ríkisstjórnar sem ekki er hægt að líkja við annað en óværu, hafa reynst marklaust og ómerkilegt hjal.
Eftir höfnun afarkostanna í þjóðaratkvæðagreiðslu 2010 var vilji þingflokks Sjálfstæðisflokksins enn sá að leiða málið til lykta með samningum enda yrðu slíkir samningar þannig úr garði gerðir að fullvalda ríki gæti staðið að þeim, þar sem ekki halli á Ísland í einu og öllu eins og var í fráleitum fyrri samningum.
Það hefur alltaf legið fyrir að með samningum um þetta mál muni Ísland þurfa að taka á sig ákveðnar skuldbindingar og áhættu. Spurningin hefur snúist um það hvernig unnt væri að takmarka þá áhættu og vega hana og meta á móti því að aðhafast ekkert. Einnig þarf að skoða þessi mál í víðu samhengi og meta hvaða leið þjónar hagsmunum þjóðarinnar best til lengri og skemmri tíma litið.
Hér að framan voru raktir þeir áhættuþættir sem í því felast að semja ekki. Þótt 2. minni hluti telji áhættuna af því að við töpum dómsmálum ef til þeirra kemur ekki verulega verður ekki fram hjá því horft að ef það gerðist gætu skuldbindingar Íslands mögulega margfaldast borið saman við það samkomulag sem hér er til umfjöllunar.
Eins og fram kom hér að framan er það mat sérfræðinga að líklegt sé ef ekki verður samið að Bretar og Hollendingar muni halda uppi andófi gegn Íslendingum sem gæti leitt til tjóns fyrir íslenska ríkið og aðra íslenska hagsmuni. Að sjálfsögðu geta stjórnvöld ekki látið slíkar ógnanir ráða niðurstöðu þessa máls en hins vegar er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því að jafnvel þótt sigur ynnist fyrir dómstólum gæti kostnaðurinn verið mun meiri en í fyrstu virðist.
Við samanburð á þeim samningsdrögum sem nú liggja fyrir og þeim samningum sem þjóðin felldi í þjóðaratkvæðagreiðslu í mars á síðasta ári er ljóst að mjög miklar breytingar hafa náðst fram Íslandi til hagsbóta. Vextir eru miklum mun lægri og að auki eru samningsdrögin bæði að formi og efni mun hagfelldari fyrir Ísland en fyrri samningar eins og rakið er hér fyrr í álitinu. Þegar fyrri samningur var samþykktur á Alþingi í desember 2009 gerðu útreikningar ráð fyrir að hann mundi kosta þjóðina 489,6 milljarða kr. og sumir umsagnaraðilar töldu nokkrar líkur á þjóðargjaldþroti yrði hann samþykktur. Eins og fram hefur komið er nú gert ráð fyrir að heildarkostnaður ríkissjóðs við fyrirliggjandi samningsdrög sé um 47 milljarðar kr. Þessu til viðbótar er einnig mun meira vitað um verðmæti eigna þrotabúsins og því byggjast reikniforsendur á traustari upplýsingum sem þýðir minni áhættu.
Það er út af fyrir sig markmið að ná að ljúka málum við nágranna- og vinaþjóðir í sátt en ekki fyrir dómstólum. Því snýst þetta um það hvort þessi þrjú ríki geti, án þess að nokkur lagaskylda leiði til þess, komið sér niður á sameiginlega lausn. Núverandi samningsdrög bera þess merki að nú deila ríkin með sér kostnaðinum ólíkt því sem var samkvæmt fyrri samningum. Því fela samningsdrögin í sér miklum mun minni kostnað fyrir Ísland en fyrri samningar og ekki eru væntingar um að ná megi betri samningum.
Virðulegi forseti. Efnahagsstefna núverandi ríkisstjórnar er sjálfstæður áhættuþáttur, m.a. vegna hættunnar sem tengist gengi íslensku krónunnar. Mistakist að laða fram nýja fjárfestingu og verði áframhaldandi órói á vinnumarkaði vegna aðgerðaleysis ríkisstjórnarinnar mun það á endanum koma fram í veikara gengi íslensku krónunnar. Röng efnahagsstefna er áhættuþáttur sem stjórnarflokkarnir einir verða að bera ábyrgð á.
Þrátt fyrir þetta og að teknu tilliti til allra þeirra sjónarmiða sem fram hafa komið er það mat 2. minni hluta fjárlaganefndar að ekki sé ástæða til að standa gegn því samkomulagi sem nú liggur fyrir. 2. minni hluti fjárlaganefndar leggur til að málið verði samþykkt.
Undir álitið rita eins og ég kom að í upphafi máls míns auk mín hv. þm. Kristján Þór Júlíusson og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir.
Ég vil þó rétt aðeins í lok ræðu minnar, virðulegi forseti, minna á það sem ég kom hér inn á og er lykilatriði þegar verið er að fjalla um þessi mál og gera sér grein fyrir skuldbindingu íslensku þjóðarinnar, að við gerð fjárlaga fyrir árið 2011 var skorið niður um um 30 milljarða kr. Þessi skuldbinding þýðir það að á næsta ári þarf ríkissjóður Íslands að greiða 26,1 milljarð kr. (Gripið fram í.) Það er mjög mikilvægt þegar menn taka þessa ákvörðun að þeir hafi þessa vitneskju og geri sér grein fyrir því, eins og við höfum margoft farið yfir, hve mikilvægt er að við náum tökum á ríkisfjármálunum. Þess vegna kemur fram í nefndaráliti okkar að stefna ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum er sérstakur áhættuþáttur í þessu máli og ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að hún er sá áhættuþáttur sem ég hef mestar áhyggjur af.
Virðulegi forseti. Ég vil í lokin þakka öllum hv. þingmönnum í fjárlaganefnd fyrir gott samstarf við vinnslu þessa máls frá upphafi. Þar hefur samstaðan verið ágæt og andrúmsloftið gott. Eins vil ég líka þakka þeim öllum sem hafa lagt mikið á sig, bæði borgurum og félagasamtökum sem hafa lagt mikið inn í þetta mál alveg frá byrjun og lagt af mörkum mjög óeigingjarna og mikilvæga vinnu til hagsbóta fyrir íslenska þjóð. Síðast en ekki síst þakka ég starfsmönnum Alþingis og sérstaklega því fólki sem hefur unnið með okkur á nefndasviði fjárlaganefndar fyrir einstaka lipurð og góð vinnubrögð og einstaklega góð samskipti.