Frú forseti. Í upphafi máls míns vil ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir þá skýrslu sem er til umræðu. Hún veitir ágæta yfirsýn yfir starfsemi utanríkisþjónustunnar og er ágæt áminning um mikilvægi þess að við Íslendingar höldum vel utan um okkar utanríkismál, sinnum þeim af kostgæfni. Það má vel halda því fram með gildum rökum, sögulegum og öðrum, að þjóð vorri farnist best ef samstarf okkar og samvinna við önnur ríki er hvað nánust hvað varðar viðskipti og menningu, vísindi, rannsóknir og menntun og alla þá þætti sem til framfara geta horft fyrir íslenska þjóð.
Ég vil í upphafi máls míns nefna nokkur atriði er snúa að samstarfi Íslands við ríkin innan Norðurlandaráðsins. Það samstarf hvílir á gömlum og traustum merg. Það má segja að Norðurlöndin hafi með sér samstarf sem um margt er einstakt í veröldinni og það er hægt, frú forseti, vegna þess að þessi ríki deila sameiginlegri sögu en fyrst og síðast sameiginlegum gildum, sameiginlegum skilningi á mannréttindum, mikilvægi frelsis einstaklingsins, lýðræðis og þeim þáttum sem skipta hvað mestu máli í því að byggja upp þau samfélög sem við þekkjum á Norðurlöndunum og eru um margra hluta sakir til fyrirmyndar í samfélagi þjóðanna.
Ég staðnæmist, frú forseti, í skýrslu utanríkisráðherra við fund utanríkisráðherranna í apríl 2011 í Helsinki þar sem skrifað var undir svokallaða samstöðuyfirlýsingu sem var í anda þeirra tillagna sem Thorvald Stoltenberg hafði lagt fram nokkru áður. Ég tel að þetta samstarf, sem snýr að öryggismálum og utanríkismálum, skipti miklu máli og að norrænu þjóðirnar hafi með sér sem nánasta samvinnu hvað varðar viðbrögð við til dæmis náttúruhamförum, hamförum af völdum athafnamanna, netógn o.s.frv.
Ég vil líka, frú forseti, nefna að fundur utanríkisráðherra Norðurlanda og Eystrasaltsríkjanna í Helsinki í ágúst 2011 markar m.a. þau 20 ár sem liðin eru frá því að Eystrasaltsríkin komust undan hæl kommúnismans. Þar tel ég skipta máli að vekja athygli á mikilvægi norrænnar samvinnu á sviði utanríkismála, sem sést einna best á því mikla starfi sem unnið hefur verið af hálfu Norðurlandanna í Eystrasaltinu, og styðja við þá þróun sem þar hefur verið á undanförnum áratugum í átt til markaðsbúskapar og lýðræðis því að það eru gríðarlegir hagsmunir fyrir Norðurlönd að þróun mála þar verði sem best þannig að Norðurlöndin eignist þar góða bandamenn, en fyrst og síðast verði mannlíf þar með þeim hætti að við getum átt góð samskipti og örugg á sviði utanríkismála en líka á sviði verslunar og viðskipta og stuðlað þannig um leið að öryggi og farsæld okkar landa.
Þessu tengt vil ég líka vekja athygli á því að samstarf Norðurlandanna opnar heilmikla möguleika fyrir okkur Íslendinga til að leggja gott af mörkum. Þá kemur upp hugann það starf sem Norðurlöndin hafa meðal annars unnið í Hvíta-Rússlandi með því að reyna að koma á sameiginlegum grunni fyrir stjórn og stjórnarandstöðu þar til að eiga samtal. Ég varð þeirrar ánægju aðnjótandi fyrir nokkru síðan að fá að taka þátt í starfi á vegum Norðurlandanna til að leiða saman hin ólíku sjónarmið í Hvíta-Rússlandi þar sem stjórnarandstaðan á undir högg að sækja og gefa þeim í stjórnarandstöðunni tækifæri til að viðra sjónarmið sín á hlutlausum vettvangi, þ.e. undir forustu Norðurlandaráðs.
Eins fagna ég því að Ísland skuli taka þátt í því að fordæma þau mannréttindabrot sem framin eru í Hvíta-Rússlandi. Í skýrslu utanríkisráðherra er sérstaklega sagt frá því að Íslandi hafi tekið þátt í því á vettvangi mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna að fordæma þau mannréttindabrot sem þar hafa verið framin.
Þetta vildi ég segja, frú forseti, varðandi samstarf Íslendinga í Norðurlandasamstarfinu en vil leggja áherslu á að við Íslendingar eigum að sinna því af enn meiri kostgæfni en gert hefur verið því að á Norðurlöndunum eru stórkostleg tækifæri fyrir íslensk fyrirtæki og fyrir íslenska menningu. Það má segja að ef við höldum vel á málum þá eru Norðurlöndin okkar heimamarkaður. Á Norðurlöndum eru tæplega 25 milljónir manna og fyrir okkur Íslendinga sem lifum í svo fámennu landi er mikið tækifæri að eiga möguleika á markaðssvæði sem byggir á sömu grunngildum og við leggjum til grundvallar okkar samfélagi því að sögu okkar og menningu eigum við sameiginlega með þessum þjóðum.
Frú forseti. Vík ég þá að Evrópumálunum. Ég er þeirrar skoðunar að það hefði verið affarasælast fyrir þá umsókn sem hefur verið lögð fram og samþykkt á Alþingi að fara þá leið sem Sjálfstæðisflokkurinn lagði til sumarið 2009 og halda þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort við Íslendingar ættum að sækja um aðild að Evrópusambandinu eða ekki. Það var ljóst strax frá upphafi þessa máls að gríðarlega deildar meiningar væru á Alþingi og það sem meira væri að innan ríkisstjórnarinnar sjálfrar væri fullkominn klofningur í málinu. Annar ríkisstjórnarflokkurinn, Vinstri grænir, hefur opinberlega og í orði kveðnu sagst vera alfarið á móti inngöngu í Evrópusambandinu en taldi einhverra hluta vegna nauðsynlegt að gefa frá sér þá afstöðu og sækja um aðild. Eins og sumir forustumenn þess flokks hafa sagt ætla þeir að sjá til hvað kemur út úr þeim samningum en um leið muni þeir alltaf og ætíð verða á móti slíkum samningum.
Augljóst er, frú forseti, að þetta fyrirkomulag gat aldrei verið gæfulegt og hefur skapað ýmis vandamál á Íslandi í samskiptum okkar við Evrópusambandið. Það er ekki eðlilegt hversu langan tíma umsóknarferlið hefur tekið og má meðal annars færa að því rök að það eigi sér að hluta til þá skýringu hvernig komið er fyrir þessum málum innan ríkisstjórnarinnar.
Ég vek athygli á því, frú forseti, að hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, sagði í þessum ræðustól sumarið 2009 að hann áskildi sér þann rétt að ef ekki næðust nægjanlega góðir samningar í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum og það lægi fyrir væri sjálfgefið að þeim samningaviðræðum við Evrópusambandið yrði hætt. Þá hljóta spurningar að rísa. Mun mat þess einstaka hæstv. ráðherra nægja? Verður það háð mati hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra, Steingríms J. Sigfússonar, hvort haldið verði áfram með þessa samninga eða er hugsunin sú að þá þegar komið er að því að loka köflunum um sjávarútvegsmál og landbúnaðarmál verði þeir kaflar færðir sérstaklega inn í þingið til að hægt sé að taka afstöðu til þess hvort þeir séu boðlegir eða ekki og í framhaldi af því verði tekin ákvörðun, þ.e. á vettvangi Alþingis, hvort haldið verði áfram eða ekki?
Það má ljóst vera, frú forseti, að það er uppi heilmikill vafi um þennan þátt málsins, þ.e. hvernig þetta ferli á að klárast. Ef sumarið 2009 hefði verið efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort sækja ætti um aðild eða ekki hefði það þýtt að ef þjóðin hefði sagt já við því þá hefði verið skýrt pólitískt umboð um að klára samningaviðræðurnar og færa samning heim til atkvæðagreiðslu. En vegna þess að ekki var hlustað á það eru menn núna í þessari stöðu. Þess vegna held ég að eðlilegt væri að fram færi atkvæðagreiðsla um það hvort þjóðin vilji klára þessar samningaviðræður eða ekki.
Það er sérkennilegt, frú forseti, að hlýða á þá sem oftast tala um það í þessum þingsal að sá flokkur sem ég tilheyri sé einhverra hluta vegna hræddur við þjóðina og vilji ekki færa mál til þjóðarinnar. Ég tel að í máli eins og þessu þar sem um er að ræða spurningu um fullveldi þjóðarinnar og samskipti hennar við önnur ríki til langs tíma sé eðlilegt að spyrja þjóðina oftar en einu sinni í þeirri vegferð.
Það hafa, frú forseti, aldrei komið nein skýr svör við því hvað það þýddi þegar hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra lýsti því yfir að hann ætlaði sér að hafa að því er virðist sjálfdæmi um það hvort samningaviðræðunum yrði haldið áfram. En eitt er víst að það hefur ekki gengið eftir sem sagt var sumarið 2009, að fyrst ætti að fara í þá kafla sem mestur styr gæti staðið um og mestu skipti fyrir okkur Íslendinga sem væru sjávarútvegsmál og landbúnaðarmál.
Frú forseti. Við Íslendingar búum að EES-samstarfinu og það hefur reynst þjóðinni vel. Það er ekki gallalaust fyrirkomulag en það hefur gert að verkum að við Íslendingar höfum haft aðgang að innri markaði Evrópusambandsins allt að því eins og við værum fullgildir meðlimir. Auðvitað hafa menn velt því fyrir sér, og ég var einn af þeim, af hverju ekki væri eðlilegt að þessu samstarfi, þessu djúpa efnahagslega samstarfi, fylgdi möguleiki fyrir Íslendinga og aðrar EFTA-þjóðir, sem eru í þessu samstarfi, að taka upp hina sameiginlegu mynt. Það má vel halda því fram að með upptöku myntarinnar hafi orðið til ákveðnar viðskiptahindranir úr því að Íslendingum og þessum þjóðum er gert að taka upp allt regluverk Evrópusambandsins hafi þeir í það minnsta velt fyrir sér þeim möguleika.
Ég er í hópi þeirra sem hafa verið tilbúnir að ræða það hvort nauðsynlegt sé fyrir okkur Íslendinga að skipta um mynt eða ekki. Ég verð þó að segja að eftir því sem fram vindur í Evrópu tel ég að eftir minnu og minnu sé að slægjast með því að ganga í sambandið upp á það að gera að taka upp aðra mynt. Ég tel hægt að færa fyrir því veigamikil rök að Evrópusambandið verði að taka ákveðnum grundvallarbreytingum og samstarfið þar innan ef evran á að lifa af sem hin sameiginlega mynt. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að þeir sem um véluðu, þeir sem stóðu fremstir í flokki fyrir því að Evrópusambandið tæki upp þessa sameiginlegu mynt, gerðu það fyrst og síðast af pólitískum ástæðum til að þrýsta á aukinn samruna innan Evrópusambandsins.
Ég er þeirrar skoðunar að það sé affarasælla fyrir okkur Íslendinga að búa áfram við hina íslensku krónu. Við því sem ég hef heyrt í umræðunni í dag um ágæti þess að taka upp evru, hvernig öll efnahagsleg vandamál okkar Íslendinga leysast eiginlega við upptöku evru, verð ég að segja að þegar ég hlýði á slíkar ræður er það næstum því eins og þeir sem þær halda séu enn staddir á árinu 2007 þegar talað var um alla þá miklu kosti sem fylgdu upptöku evru. Vitanlega geta kostir fylgt upptöku sameiginlegrar myntar en það er svo augljóst þegar menn horfa til stöðu mála í Evrópusambandinu og stöðu einstakra ríkja að það að tala eins og hér er stundum gert, að hin sameiginlega mynt verði tekin upp að kostnaðarlausu fyrir ríkið, að eitthvert eitt sameiginlegt vaxtastig verði miklu lægra en hefur áður verið í Evrópu o.s.frv., ber merki þess að menn hafa ekki skipt um efni í ræðubók sinni frá árinu 2007.
Vandinn fyrir okkur Íslendinga, sem ég vil nefna undir lok ræðu minnar, er sá að við stöndum frammi fyrir gríðarlegu vandamáli sem felst í gjaldeyrishöftunum. Það leysum við ekki nema breytt verði um stjórnarstefnu og tekið verði af miklu meiri festu á því máli. Í þinginu og á borði ríkisstjórnarinnar ætti þetta að vera fyrsta mál og aðalmál alla daga. Það er ekkert eitt hagsmunamál jafnmikilvægt fyrir okkur Íslendinga og að gera allt sem við getum til að leysa þennan vanda og það eru leiðir til að gera það. Vandinn er svolítið sá eftir því sem hv. þingmenn Samfylkingarinnar segja að þeir eru búnir að gefa sér það að eina lausnin sé sú taka upp evruna. Það verður líka að segjast eins og er að hv. þingmenn Vinstri grænna hafa með tillöguflutningi sínum og áherslum staðið í vegi fyrir flestöllu ef ekki (Forseti hringir.) öllu sem þarf að gera innan lands til að tryggja að atvinnulífið geti skilað þeim árangri sem þarf til að hægt sé að leysa þennan vanda.