breytt skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands.

Virðulegi forseti. Það er mjög auðvelt að stafa það tilboð — er ég kominn í ræðu? (Gripið fram í: Já.) Ég hélt að það væri fundarstjórn.

Frú forseti. Ég get ekki látið hjá líða að halda aðeins áfram með þann hluta af þeirri umræðu sem fór fram áðan undir fundarstjórn og snýr að forgangsröðun. Það er nokkuð ljóst að ríkisstjórnin og stjórnarliðar á þingi hafa tekið þá undarlegu ákvörðun, að mínu viti og mjög margra, að setja þetta mál í forgang. Hér sagði hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir áðan að stjórnarandstaðan væri í minni hluta en það verður að segjast alveg eins og er að ríkisstjórnin er líka í minni hluta með þetta mál þar sem tveir af meðlimum hennar, fyrrverandi ráðherrar og stjórnarþingmenn, hafa báðir lýst yfir andstöðu við það. Ríkisstjórnin er því væntanlega í minni hluta með málið og það er í fullkominni óvissu og ágreiningi í þinginu. (Gripið fram í.)

Samt sem áður hefur ríkisstjórnin greinilega tekið þá ákvörðun að þetta sé forgangsröðunin. Hún gerir það þrátt fyrir að ekki sé samstaða í hennar eigin röðum um svona miklar breytingar svona seint á kjörtímabilinu, sem margir hafa lýst efasemdum um að muni skila nokkru öðru en kostnaði upp á allt að 250 millj. kr. í húsabreytingar fyrir utan annan kostnað. Þetta mál skal afgreitt fyrst allra mála og öllum öðrum málum skal ýtt frá, málum er varða skuldir heimila eins og til að mynda nokkur sem eru hér á dagskrá ef ég man rétt. Með leyfi forseta, þá er hér til að mynda mál nr. 12, nauðungarsala, aðför, meðferð einkamála og fjármálafyrirtæki, og mál nr. 13, greiðsluaðlögun einstaklinga. Þessi mál snúa að því að létta líf þeirra sem eru í mjög erfiðri skuldastöðu, kannski komnir í skuldaaðlögun og jafnvel inn í dómskerfið. En ríkisstjórnin velur að tala um Stjórnarráðið daginn út og daginn inn.

Ég lofaði því, þegar ég hélt að ég væri að fara að ræða fundarstjórn, að stafa ofan í hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur hvert tilboðið hefði verið sem við þingflokksformenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins gerðum fyrr í dag. Við buðum að taka þetta mál til hliðar og ræða hin málin á dagskrá þingsins, og vegna þess að þetta voru viðræður um hvort hægt væri að gera eitthvað frekar þá vorum við auk þess tilbúnir að taka enn fleiri mál á dagskrá sem ekki voru á dagskrá þingsins og setja á nýjan fund. Við vorum tilbúnir að taka þau líka á dagskrá (Gripið fram í.) til að það væri bragur á þessu og þessi brýnu mál kæmust til nefndar. Þá gætu nefndadagar í næstu viku, mánudagur, þriðjudagur og miðvikudagur, nýst nefndunum til að koma þeim málum áfram. (Gripið fram í.) Við lýstum því hins vegar yfir að þetta mál væri í ágreiningi. Við gætum annaðhvort haldið áfram eins og við erum að gera núna, eða við gætum reynt að koma allt að 15–16 málum á dagskrá, klárað þau og svo gætum við haldið áfram því sem við erum að gera í dag. Stjórnarmeirihlutinn valdi hins vegar að halda áfram að ýta þessum 15–16 málum til hliðar og hafa þetta eina mál á dagskrá. Það er val hans. Ég vona að ég hafi stafað þetta nógu skýrt þannig að menn skilji (Gripið fram í.) þetta allir. (Gripið fram í.)

Talandi um að einhverjar samningaviðræður séu um að stjórnarliðar geti stungið upp á einhverju allt öðru, þá bíður það bara þess tíma sem við þurfum. Ég minni á að við erum í síðari umræðu um þingsályktunartillögu um breytta skipan Stjórnarráðsins, en hvað bíða mörg mál okkar áður en við klárum samkvæmt starfsáætlun 31. maí? Það eru fjölmörg mál. Hefði ekki verið skynsamlegt að koma þeim af stað í ferlið? Við þurfum án efa að setjast oft niður í næstu viku og á næstu vikum til að ljúka þeim fjölmörgu málum sem eru á dagskrá þingsins. Mörg hver eru brýn að mati ríkisstjórnarinnar og mörg hver þess eðlis að þau þurfa verulega umræðu, til dæmis fiskveiðistjórnarfrumvarpið, rammaáætlun og önnur í þeim dúr sem komu mjög seint inn í þingið og hafa fengið afleita dóma úti í samfélaginu meðal umsagnaraðila og einnig sérfræðinga sem ríkisstjórnin sjálf hefur fengið til að meta frumvörpin. Það hefði auðvitað verið miklu skynsamlegra að sýna að menn væru tilbúnir til að klára 15–16 mál og setja þau í ákveðið ferli og halda áfram og taka síðan þetta ágreiningsmál ásamt öllum hinum í stærri umræðu um það hvernig við ætlum að reyna að ljúka málum fyrir þinglok í vor. En það er val stjórnarmeirihlutans að gera það ekki. Það er forgangsröðun hans og sú er sýn hans. Þetta sýnir vinnubrögð stjórnarliða og það sem ræður för þeirra, það er alveg ljóst.

Í þeim ræðum sem stjórnarliðar hafa haldið í þessari umræðu og eru nokkrar, hafa þeir valið, í stað þess að svara mörgum þeim spurningum sem hér hefur verið velt upp um forsendur og afleiðingar þess að fara í þessar breytingar, að tala mjög mikið um vinnubrögðin eins og þau voru árið 2007 eða fyrr. Þeir segja að þau hafi verið jafnvel enn verri en nú og þess vegna sé í lagi að gera þetta svona. Það lýsir ekki góðum vinnubrögðum að mínu viti. Ég hefði talið eðlilegra að menn væru tilbúnir að svara mörgum af þeim spurningum sem hér hefur verið varpað fram, til að mynda um skýrslu starfshópsins sem kom fram eftir fyrri umr. Fyrri umr. var mjög krampakennd af því að skýrslan hafði ekki komið fram og með tillögunni voru aðeins tvær blaðsíður sem sneru að þessum miklu breytingum. Í lokaræðu sinni sagði hæstv. forsætisráðherra að það væru til frekari gögn og yrðu sýnd seinna. Þau komu svo seinna.

Sumir hafa kallað þetta broskallaskýrslu. Það er margt áhugavert í henni en hún sýnir að menn hafa tekið ákvörðun um að leggja niður efnahags- og viðskiptaráðuneytið og síðan fyllt í eyðurnar og það er mjög margt. Menn hafa verið spurðir hvað það þýðir. Broskarlarnir og fýlukarlarnir snúast um það. Það virðist líka vera byggt að stóru leyti á áliti fyrrverandi stjórnarformanns Fjármálaeftirlitsins, að minnsta kosti fylgir skýrslunni bæði minnisblað og greinargerð eftir hann sem virðist vera allsráðandi í þeirri för að breyta efnahags- og viðskiptaráðuneytinu. Ég spyr: Var besti ráðgjafinn sem hægt var að fá fyrrverandi stjórnarformaður Fjármálaeftirlitsins í hruninu? Ég efast um það.

Í andsvörum mínum við hv. þm. Árna Pál Árnason í fyrri umræðu þessa máls ræddi ég hvort ekki hefði verið skynsamlegra að fara eftir þeirri tillögu þingmannanefndarinnar sem samþykkt var 63:0 og fara fyrst í stjórnsýsluúttekt á þessum mikilvægu fjármála- og eftirlitsstofnunum, Fjármálaeftirlitinu og Seðlabankanum, og að í kjölfarið færi fram eftirfarandi úttekt á vegum Alþingis, eins og stendur í skýrslu þingmannanefndarinnar í 3. lið, II. kafla, á bls. 16, með leyfi forseta:

„Stjórnsýsluúttekt á Fjármálaeftirlitinu og Seðlabanka Íslands. Á grundvelli hennar verði metnir kostir og gallar þess að sameina starfsemi stofnananna í þeim tilgangi að tryggja heildaryfirsýn yfir kerfisáhættu, fjármálalegan stöðugleika og ábyrgð á samræmingu viðbragða.“

Ég spyr: Hefði ekki verið skynsamlegra að fara í þetta verkefni fyrst áður en menn fóru hlaupandi milli ráðuneyta, að því er virðist í eins konar hringleikahúsi, með þessar stofnanir? Ég hefði talið það. Og í sömu ályktun þingmannanefndar sem samþykkt var með atkvæðatölunum 63:0 var sagt að endurskoða þyrfti lög um Stjórnarráð Íslands. Það stóð hins vegar hvergi að þeim ætti að fækka í átta. Það stóð hvergi að það ætti að hræra til að mynda með Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann og færa á milli stofnananna fyrstu tvö, þrjú árin á þessu kjörtímabili. Það stóð ekki. Í skýrslu þingmannanefndarinnar stendur hins vegar að hún telji mikilvægt að við endurskoðun laga um Stjórnarráð Íslands komi fram hvaða reglur eigi að gilda um pólitíska starfsmenn ráðherra. Hverjar verða þær, núna þegar hugmyndir eru uppi um fjölda aðstoðarráðherra? Í skýrslunni segir, með leyfi forseta:

„Þá verði verklag innan ráðuneyta samræmt sem og skráning samskipta. Auk þess telur þingmannanefndin nauðsynlegt að eytt verði óvissu um hvernig ráðuneyti hafi eftirlit með þeim sjálfstæðu stofnunum sem undir þau heyra.“

Höfum við fengið að vita hvaða stofnanir eigi til að mynda að fylgja atvinnu- og nýsköpunarráðuneyti eða eigi að fara inn í auðlinda- og umhverfisráðuneyti? Nei, það er ekki skýrt. En hvað stendur í þingmannaskýrslunni? Þetta var talið mjög mikilvægt.

Ég ætla að halda áfram með skýrslu þingmannanefndarinnar og kem aftur að því sem snertir efnahags- og viðskiptaráðuneytið, Fjármálaeftirlit og Seðlabanka. Á bls. 11 segir, með leyfi forseta:

„Jafnframt er nauðsynlegt að skýrt verði hvaða stofnun sé ætlað það hlutverk að hafa heildaryfirsýn yfir kerfisáhættu, fjármálalegan stöðugleika og bera ábyrgð á að samræma viðbrögð. Skerpa þarf á verkaskiptingu stofnana ríkisins og afmarka betur skyldur einstakra stofnana og embættismanna. Þá bendir þingmannanefndin á að brýnt er að í ráðuneytum sé til staðar sú fagþekking og reynsla sem nauðsynleg er til að sinna þeim verkefnum sem ráðuneytunum ber.“

Er það að hræra í ráðuneytum, fækka þeim og hlaupa með stofnanir eins og Fjármálaeftirlit og Seðlabanka á milli þeirra, í samræmi við þetta? Uppfylla þessar breytingar þær kröfur og tillögur sem voru samþykktar 63:0? Nei, þær gera það ekki, frú forseti. Það er einfaldlega þannig.

Ég verð að segja eins og er að það veldur mér verulegum vonbrigðum að við skulum fyrst og fremst að vera að fjalla um vinnubrögð, hversu léleg þau séu, og form í stað þess að ræða hvort í raun og veru sé verið að gera þær breytingar sem samþykkt var að stjórnsýslan ætti að gera, því hún fékk verulegan áfellisdóm í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og í þingmannaskýrslunni. Það hefði verið miklu eðlilegra að rökin sem sett voru fram í greinargerð hæstv. forsætisráðherra með þingsályktunartillögu hennar hefðu hreinlega verið tilvísun í þessa skýrslu og sagt: Hér náum við þessu fram. Í stað þess hafa stjórnarliðar, hæstv. forsætisráðherra og framsögumenn málsins komið ítrekað fram í vetur og jafnvel fyrr og vísað óljóst til þess að breytingar á Stjórnarráðinu, fækkun ráðuneyta, séu gerðar vegna þeirrar kröfu sem komi fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannaskýrslunni. Svo er ekki.

Ég vil taka eitt dæmi sem hefur margoft verið nefnt en það er endurreisn Þjóðhagsstofnunar eða sambærilegrar stofnunar. Niðurstaða þingmannanefndarinnar var ekki sú að hún yrði á vegum framkvæmdarvaldsins. Samt koma stjórnarliðar, hæstv. forsætisráðherra og ýmsir aðrir hv. stjórnarþingmenn ítrekað upp og halda því fram að það að stofna Þjóðhagsstofnun undir framkvæmdarvaldinu væri gert til að uppfylla kröfur sem komu fram í þingmannaskýrslunni. Það er rangt. Sú tillaga var einmitt gerð til að styrkja stöðu þingsins. Það mætti fara ýmsar leiðir til þess og væri áhugavert að ræða ef maður hefði meiri tíma til þess.

Hin hliðin er síðan þær yfirlýsingar sem menn hafa kastað fram án þess að koma með einhver gögn þar að lútandi, fyrr en nú, um að hér sé verið að færa allt í átt að norrænu velferðarkerfi, norrænni stjórnsýslu og uppsetningu á stjórnskipun eins og er á Norðurlöndum. Ég fór nokkuð ítarlega yfir það í fyrri ræðu minni að þetta væri ekki tilfellið. Það hefur komið fram hjá hv. þingmönnum í dag, til að mynda hjá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, að umhverfisráðuneytin á Norðurlöndum eru hrein umhverfisráðuneyti, ef við getum orðað það svo, þau fjalla um þrengra svið en nýju umhverfis- og auðlindaráðuneyti er ætlað að sinna.

Það er líka alrangt að á Norðurlöndum hafi verið sett á laggirnar atvinnuvegaráðuneyti sem taki yfir alla atvinnuvegi landsins og þar með fjármálamarkaðina. Það er alrangt. Í flestum þessara landa, og þá vil ég einkum nefna Noreg, eru bæði til landbúnaðarráðuneyti, sjávarútvegsráðuneyti og síðan atvinnuvegaráðuneyti sem fer með aðra þætti. Það er alrangt að hér sé verið að færa stjórnskipun á Íslandi í átt að norrænu fyrirkomulagi. Það er alrangt. Það hefði kannski verið betra að menn hefðu undirbyggt þær yfirlýsingar sem þeir hafa varpað fram á liðnum missirum, með raunverulegum gögnum, en þau hefðu vissulega sýnt að menn hefðu ekki getað haldið þessu fram af því að þetta er rangt.

Við spurðum ítrekað við fyrri umræðuna hvernig uppskiptingin ætti að vera á einstökum stofnunum milli ráðuneytanna. Þetta skiptir gríðarlegu máli. Það skiptir gríðarlegu máli, frú forseti, hvar einstakar stofnanir eru hýstar. Það verður að segjast eins og er að hugmyndir ríkisstjórnarinnar í þá átt hafa ekki verið góðar. Til að mynda má nefna þær breytingar sem voru í farvatninu um stofnun Farsýslunnar, þar sem átti að stokka upp stofnanir innanríkisráðuneytisins og búa annars vegar til stjórnsýslueiningu og hins vegar framkvæmdaeiningu — í miðju kafi hættu menn við þær og fóru einhverja allt aðra leið. Það var trúlega vegna þess, fyrst og fremst, að innan Vegagerðarinnar var mikil andstaða við þetta og menn guggnuðu á því að klára það verkefni. Það átti að skipta upp Vegagerðinni, það átti að vera uppskipting á Flugstoðum eða Isavia og fleiri slíkum stofnunum.

Síðan má nefna þá hugmynd að leggja niður Siglingastofnun og færa verkefni hennar hingað og þangað. Siglingastofnanir eru aftur á móti til á Norðurlöndunum og hafa sinnt m.a. sambærilegum verkefnum og íslenska stofnunin. Þar hafa menn átt í samskiptum á norrænu samskipta- og samvinnusviði, til að mynda um rannsóknir á norðurslóðum sem er eitt af mjög mikilvægum verkefnum sem við framsóknarmenn höfum sett ofarlega á lista yfir þau verkefni sem við viljum helst vinna að. Meira að segja hefur núverandi ríkisstjórn gert það og er það vel. En nú á allt í einu að leggja stofnunina niður og þar af leiðandi eðlileg samskipti og samskiptaleiðir við stofnanir erlendis. Það er algerlega óljóst hvar til að mynda rannsóknir á norðurslóðum lenda. Síðast heyrðum við af þeirri hugmynd að þær heyrðu jafnvel undir utanríkisráðuneytið.

Einnig má nefna hugmyndir um mikilvægar stofnanir eins og til að mynda Hafrannsóknastofnun. Það er fullkomlega óeðlilegt, ef menn fara í eins miklar breytingar og hér eru lagðar til á stjórnkerfinu, að ekki liggi fyrir hvar Hafrannsóknastofnun verði og hvort þeir þættir sem hún sinnir verði allir á sama stað.

Það er líka fullkomlega óeðlilegt að óljóst sé hvar sumir þættir ýmissa annarra stofnana lenda, sérstaklega rannsóknarþættirnir. Þetta sýnir sig einna best, frú forseti, ef menn skoða fylgigögn starfshópsins. Þar er því lýst hvernig uppsetningin er annars staðar á Norðurlöndum og þar kemur það fram, algerlega þvert á það sem stjórnarliðar hafa haldið fram, að þar eru stofnanirnar undir viðkomandi ráðuneytum og eðlilegt samstarf íslenskra aðila hefði þá verið við þau. Nú verður það á milli annarra ráðuneyta. Við þekkjum það á Íslandi að nógu erfitt virðist vera að eiga samskipti á milli ráðuneyta, jafnvel innan sama flokks. Hvernig verður það þá ef menn ætla að eiga samskipti á milli landa og í einu landinu séu stofnanirnar settar undir umhverfis- og auðlindaráðuneyti en annars staðar heyri þær til að mynda undir landbúnaðar- eða sjávarútvegsráðuneyti, svo dæmi séu tekin?