122. löggjafarþing 1997–98.

Þskj. 97 – 97. mál.

Frumvarp til laga

um samþykkt á ríkisreikningi fyrir árið 1996.

(Lagt fyrir Alþingi á 122. löggjafarþingi 1997–98.)

1. gr.

Ríkisreikningur fyrir árið 1996 samþykkist með eftirfarandi niðurstöðum í þús. kr.:

REKSTRARREIKNINGUR FYRIR ÁRIĐ 1996

A-HLUTI

Tekjur:

Skatttekjur

Skattar á tekjur einstaklinga	21.848.138

Skattar á tekjur lögaðila	3.955.069

Tryggingagjöld	13.641.233

Eignarskattar	3.760.824

Virðisaukaskattur	46.203.932

Vörugjöld og ýmis gjöld af innflutningi	19.592.174

Aðrir skattar á vöru og þjónustu	3.192.215

Skattar ótaldir annars staðar	7.400.916

Skatttekjur samtals	119.594.501

Rekstrartekjur

Arðgreiðslur	2.503.345

Vaxtatekjur	5.462.587

Aðrar rekstrartekjur	467.626

Rekstrartekjur samtals	8.433.558

Sala eigna	252.988

Tekjur samtals	128.281.047

Gjöld:

Æðsta stjórn ríkisins	1.545.304

Forsætisráðuneyti	776.811

Menntamálaráðuneyti	19.790.540

Utanríkisráðuneyti	2.035.908

Landbúnaðarráðuneyti	7.036.707

Sjávarútvegsráðuneyti	1.179.005

Dóms- og kirkjumálaráðuneyti	6.379.884

Félagsmálaráðuneyti	9.614.420

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti	51.988.645

Fjármálaráðuneyti	22.411.506

Samgönguráðuneyti	11.749.590

Iðnaðarráðuneyti	1.090.764

Viðskiptaráðuneyti	212.058

Hagstofa Íslands	166.264

Umhverfisráðuneyti	1.000.958

Gjöld samtals	136.978.364

Tekjujöfnuður	-8.697.316

EFNAHAGSREIKNINGUR 31. DESEMBER 1996

A-HLUTI

Eignir:

Veltufjármunir

Sjóður og bankareikningar	4.735.538

Óinnheimtar ríkistekjur	23.370.252

Næsta árs afborganir af veittum löngum lánum	7.850.322

Skammtímakröfur, aðrar	7.645.844

Vöru- og efnisbirgðir	368.179

Veltufjármunir samtals	43.970.135

Langtímakröfur og áhættufjármunir

Veitt löng lán	63.661.485

Næsta árs afborganir fluttar á skammtímakröfur	-7.850.322

Hlutabréf	10.446.801

Stofnfjárframlög	4.829.298

Langtímakröfur og áhættufjármunir samtals	71.087.264

Eignir samtals	115.057.398

Skuldir:

Skammtímaskuldir

Bankareikningar, hlaupareikningsskuld	427.412

Krafa á ríkistekjur og innheimtufé	1.386.818

Ógreidd gjöld (án vaxta)	2.622.754

Hlutafjárloforð	7.446.205

Áfallnir ógjaldfallnir vextir	6.122.592

Tekin stutt lán	16.581.883

Aðrar skammtímaskuldir	6.077.773

Næsta árs afborganir af langtímaskuldum	16.838.893

Skammtímaskuldir samtals	57.504.331

Langtímaskuldir

Áfallnir ógjaldfallnir vextir	13.569.269

Tekin löng innlend lán	76.877.052

Næsta árs afborganir af innlendum lánum

fluttar á skammtímaskuldir	-9.466.914

Tekin löng erlend lán	132.217.686

Næsta árs afborganir af erlendum lánum

fluttar á skammtímaskuldir	-7.371.979

Langtímaskuldir samtals	205.825.114

Lífeyrisskuldbindingar	90.393.953

Höfuðstóll:

Höfuðstóll í ársbyrjun	-224.272.275

Endurmat	-5.696.409

Tekjujöfnuður	-8.697.316

Höfuðstóll í árslok	-238.666.001

Skuldir og höfuðstóll samtals	115.057.398

2. gr.

Ríkisreikningur fyrir árið 1996 samþykkist með eftirfarandi niðurstöðum í þús. kr.:

REKSTRARREIKNINGUR FYRIR ÁRIĐ 1996

B-HLUTI

Tekjur:

Rekstrartekjur	44.450.134

Vaxtatekjur	19.939.887

Aðrar fjármunatekjur	263.916

Framlög samtals	11.018.429

Óreglulegar tekjur	512.082

Tekjur samtals	76.184.448

Gjöld:

Rekstrargjöld

Laun og launatengd gjöld	10.857.495

Hráefni og vörur til endursölu	14.108.033

Afskriftir	2.872.162

Önnur rekstrargjöld	12.792.567

Rekstrargjöld samtals	40.630.257

Vaxtagjöld	20.439.630

Önnur fjármagnsgjöld	1.012.806

Tilfærslur	6.574.736

Óregluleg gjöld	1.524.749

Gjöld samtals	70.182.178

Hagnaður til ráðstöfunar	6.002.270

EFNAHAGSREIKNINGUR 31. DESEMBER 1996

B-HLUTI

Eignir:

Veltufjármunir

Sjóður og bankainnstæður:	7.790.539

Skammtímakröfur	22.870.496

Vöru- og efnisbirgðir	2.336.673

Veltufjármunir samtals	32.997.708

Langtímakröfur og áhættufjármunir

Langtímakröfur/veitt löng lán	260.035.037

Afskriftarreikningur útlána	-10.482.337
Hlutafé og stofnfjárframlög	508.093

Langtímakröfur og áhættufjármunir samtals	250.060.793

Varanlegir rekstrarfjármunir

Farartæki og vélar	12.162.408

Fasteignir	21.268.565

Orkumannvirki	10.878.551

Aðrar eignir	1.816.643

Varanlegir rekstrarfjármunir samtals	46.126.167

Eignir samtals	329.184.668

Skuldir:

Skammtímaskuldir

Bankareikningar, hlaupareikningsskuld	81.944

Ógreidd gjöld	3.688.318

Viðskiptareikningar	8.351.599

Tekin stutt lán	1.741.984

Næsta árs afborganir af langtímaskuldum	4.460.849

Skammtímaskuldir samtals	18.324.694

Langtímaskuldir

Langtímaskuldir/tekin löng lán samtals	226.357.801

Næsta árs afborganir fluttar á skammtímaskuldir	-4.460.849

Langtímaskuldir samtals	221.896.952

Lífeyrisskuldbindingar	12.594.276

Eigið fé:

Eigið fé í ársbyrjun	73.933.124

Ráðstöfun hagnaðar á eigið fé	1.274.096

Aðrar breytingar	1.161.526

Eigið fé í árslok samtals	76.368.746

Skuldir og eigið fé samtals	329.184.668

3. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

Frumvarp þetta er samið eftir ríkisreikningi fyrir árið 1996 sem lagður var fyrir Alþingi með bréfi fjármálaráðherra til forseta þingsins í júlí 1997.

Helstu niðurstöður.

Á árinu 1996 nam tekjuhalli ríkissjóðs 8,7 milljörðum króna eða 6,8% af tekjum ársins. Árið á undan nam hallinn 15,2 milljörðum króna eða 13,3% af tekjum þess árs. Tekjuafkoman batnaði því töluvert á milli ára. Hrein lánsfjárþörf ríkissjóðs nam 12,0 milljörðum króna á árinu 1996 sem jafngildir 2,5% af landsframleiðslu ársins, samanborið við 18,5 milljarða króna árið 1995 eða um 4,1% af landsframleiðslu þess árs.

Reikningur	Reikningur	Breyting	Greiðslu-

Í millj. kr.	1996	1995	fjárhæð	%	uppgjör 1996

Tekjur	128.281	114.190	14.091	12,3	127.735

Gjöld	136.978	129.356	7.622	5,9	139.730

Tekjujöfnuður	-8.697	-15.166	6.469	.	-11.994

Hrein lánsfjárþörf	11.963	18.459	-6.496	.	12.708

Tekin lán, nettó	11.073	16.977	-5.904	.	12.755

Innlend lán	4.431	1.892	2.539	.	5.485

Erlend lán	6.642	15.085	-8.443	.	7.270

Breyting á handbæru fé	-888	-1.482	592	.	49

Hlutfall af vergri landsframleiðslu, %

Tekjur	26,4	25,3	.	.	26,3

Þar af skatttekjur	24,6	23,5	.	.	24,6

Gjöld	28,2	28,6	.	.	28,7

Tekjujöfnuður	-1,8	-3,4	.	.	-2,5

Hrein lánsfjárþörf	2,5	4,1	.	.	2,6

Tekjur ríkissjóðs námu alls 128,3 milljörðum króna á árinu 1996 eða um 26,4% af lands framleiðslu ársins. Frá árinu á undan hækkuðu þær um 14,1 milljarð króna eða um 12,3%. Tekjur af virðisaukaskatti hækkuðu um 4,8 milljarða króna, tekju- og eignarskatti um 4,4 milljarða króna, tryggingagjaldi um 2,0 milljarða króna, sköttum af vöru og þjónustu um 1,7 milljarða króna og af öðrum sköttum um 0,5 milljarða króna. Arðgreiðslur og aðrar tekjur hækkuðu um 0,7 milljarða króna.

Tekjurnar skiptust þannig á árinu 1996 að beinir skattar námu 23,4%, óbeinir skattar 69,8%, fjármunatekjur 6,2% og aðrar tekjur 0,6%. Af beinum sköttum er tekjuskattur veiga mestur eða 20,1% af heildartekjum ríkissjóðs. Virðisaukaskattur var sem fyrr helsti tekjustofn ríkissjóðs eða 36,0% af heildartekjunum, en innflutnings- og vörugjöld námu 15,3% og tryggingagjöld 10,6%.

Gjöld ríkissjóðs námu alls 137,0 milljörðum króna á árinu 1996 eða um 28,2% af lands framleiðslu ársins. Gjöld ríkissjóðs hækkuðu um 7,6 milljarða króna eða um 5,9% á milli ára. Af einstökum hækkunum á milli ára má nefna; yfirtöku á lífeyrisskuldbindingum Pósts og síma um 1,7 milljarða króna, framlög til tryggingamála um 1,4 milljarða króna, kaup á Vestmanna eyjaferjunni Herjólfi um 1,4 milljarða króna, framlög til grunnskóla um 1,1 milljarð króna og til framhaldsskóla um 0,8 milljarða króna. Á móti lækkaði fjármagnskostnaður um 0,8 milljarða króna, framlög til viðhalds og fjárfestingar hjá Vegagerðinni um 0,6 milljarða króna og Atvinnuleysistryggingasjóðs um 0,2 milljarða króna. Loks hækkuðu sértekjur stofnana um 1,3 milljarða króna á milli ára, en í því felst lækkun á heildargjöldum ríkissjóðs.

Hrein lánsfjárþörf ríkissjóðs nam 12,0 milljörðum króna á árinu 1996 og lækkaði um 6,5 milljarða króna frá árinu undan. Er það svipuð fjárhæð og tekjuafkoma ríkissjóðs batnaði um á milli ára. Sem hlutfall af landsframleiðslu nam lánsfjárþörfin 2,5% árið 1996 samanborið við 4,1% árið 1995.

Greiðsluafkoma ríkissjóðs 1996.

Yfirlitið að framan sýnir einnig greiðsluuppgjör ársins 1996. Þar kemur fram að tekjuhalli ríkissjóðs lækkar úr 12,0 milljörðum króna í greiðsluuppgjöri í 8,7 milljarða króna í reikningi eða um 3,3 milljarða króna. Í stuttu máli skýrast þessi frávik af því að við lokauppgjör þarf ávallt að taka tillit til ýmissa þátta sem hafa ekki greiðsluhreyfingar í för með sér en fela í sér skuldbindingar eða kröfur fyrir ríkissjóð.

Helstu frávik á milli greiðsluuppgjörs og lokauppgjörs ársins 1996 eru lífeyrisskuld bindingar ársins umfram greiðslur til lífeyrissjóða um 2,7 milljarðar króna, yfirtaka ríkissjóðs á hluta af lífeyrisskuldbindingum Pósts og síma að fjárhæð um 1,7 milljarðar króna og kaup ríkissjóðs á Herjólfi með yfirtöku á áhvílandi lánum skipsins um 1,4 milljarðar króna. Hins vegar reyndust vaxtagreiðslur ársins verulega meiri en vaxtagjöldin eða sem nam 8,5 milljörðum króna. Skýrist sá munur í aðalatriðum af því að á árinu 1996 var ákveðið að greiða upp þrjá flokka spariskírteina, frá árunum 1984–1986, fyrir gjalddaga þeirra. Skírteinin báru 8–9% raunvexti og áttu að endurgreiðast í síðasta lagi árið 2000, en heimilt var að segja þeim upp fyrir lokagjalddaga, þannig að þau bæru ekki vexti eða verðbætur eftir það. Á þessi spari skírteini hafa safnast upp verulegar fjárhæðir í áföllnum vöxtum í gegnum árin, en þeir hafa verið gjaldfærðir jafnóðum í ríkisreikningi ár hvert en komu í einu lagi til greiðslu við innlausn skírteinanna í greiðsluuppgjörinu fyrir árið 1996. Heildarandvirði innlausnarinnar nam 17,3 milljörðum króna á árinu 1996, þar af voru vextir 10,1 milljarður króna og afborganir 7,2 milljarðar króna. Eftirfarandi yfirlit sýnir vaxtagjöld og vaxtagreiðslur ríkissjóðs.

Reikningur	Reikningur	Breyting	Greiðslu-

Í millj. kr.	1996	1995	fjárhæð	%	uppgjör 1996

Vextir og lántökukostnaður

Innlend lán	7.009	7.580	-571	-7,5	15.307

Erlend lán	8.275	8.402	-127	-1,5	8.525

Vextir og lántökukostnaður samtals	15.284	15.982	-698	-4,4	23.832

Lánamál ríkissjóðs.

Yfirlitið hér að neðan gefur vísbendingu um umsvif ríkissjóðs á fjármagnsmarkaði á árinu 1996. Lántökur ríkissjóðs umfram afborganir námu 4,4 milljörðum kr. á innlendum fjármagns markaði á árinu 1996 og 6,6 milljörðum króna erlendis. Umsvif ríkissjóðs á innlenda mark aðinum voru töluvert meiri en þessar tölur gefa til kynna. Hér að framan hefur verið skýrt frá víðtækri innköllun spariskírteina og endurfjármögnun þeirra með nýjum bréfum, þá átti ríkis sjóður mikil viðskipti á skammtíma fjármagnsmarkaði á árinu 1996 en sala ríkisvíxla nam alls 66,6 milljörðum króna og endurgreiðsla þeirra 67,2 milljörðum króna.

Staða í ársbyrjun	Ný lán umfram	Endurmat	Staða í árslok

Í millj. kr.	1996	afborganir	ársins	1996

Skuldaviðurkenningar

Spariskírteini	55.130	2.729	2.610	60.469

Ríkisvíxlar	16.399	-589	-	15.810

Ríkisbréf	5.774	2.592	-	8.367

Önnur innlend lán	9.009	-301	105	8.813

Erlend lán samtals	127.261	6.642	-1.686	132.218

Tekin lán samtals	213.575	11.073	1.029	225.677

Áfallnir ógjaldfallnir vextir af spariskírteinum.	19.011	-5.442	-	13.569

Skuldaviðurkenningar samtals	232.586	5.631	1.029	239.246

Lánveitingar

Veitt löng lán	64.063	-1.303	902	63.661

Veitt stutt lán	70	-42	-	28

Skammtímakröfur umfram -skuldir	13.061	-5.908	179	7.332

Lánveitingar samtals	77.194	-7.253	1.081	71.021

Skuldaviðurkenningar umfram lánveitingar	155.392	12.884	-52	168.225

Hlutfall af vergri landsframleiðslu, %

Skuldaviðurkenningar samtals	51,5	1,2	.	49,2

Þar af erlendar skuldir	28,2	1,4	.	27,2

Lánveitingar samtals	17,1	-1,5	.	14,6

Skuldaviðurkenningar umfram lánveitingar	34,4	2,7	.	34,6

Skuldaviðurkenningar ríkissjóðs í árslok 1996 námu 239 milljörðum króna, en að teknu tilliti til lánveitinga voru þær 168 milljarðar króna. Í hlutfalli við landsframleiðslu ársins námu skuldir ríkissjóðs 49,2% í árslok 1996 samanborið við 51,5% árið 1995. Skuldir ríkis sjóðs umfram lánveitingar námu hins vegar 34,6% af landsframleiðslu í árslok 1996 en voru 34,4% árið á undan.

Markverðar breytingar urðu á samsetningu langtímaskulda ríkissjóðs á árinu 1996 eftir tiltölulega litlar breytingar árin þrjú á undan. Af einstökum breytingum má nefna að hlutdeild bandaríkjadollars í skuldinni lækkaði úr 24,5% í árslok 1995 í 20,7% í árslok 1996, en á móti jókst vægi þýskra marka úr 11,7% í 18,9%. Vægi lána í innlendri mynt hefur breyst tiltölulega lítið á milli ára og nam rösklega þriðjungi í langtímaskuldum ríkissjóðs.

Hér að framan hefur verið tæpt á helstu stærðum í fjárhag ríkissjóðs á árinu 1996 en í ríkisreikningi er að finna ítarlegar sundurliðanir og skýringar á einstökum liðum ríkisfjármál anna.