128. löggjafarþing 2002–2003.

Þskj. 606 — 355. mál.

Nefndarálit

um frv. til l. um breyt. á l. nr. 45/1999, um Lífeyrissjóð sjómanna.

Frá minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar.

Minni hlutinn mun ekki standa gegn málinu en þó veita því brautargengi með mjög eind
regnum fyrirvara og tilvísun í sjónarmið sem margoft hefur verið vakið máls á í umræðum á Alþingi á undanförnum árum. Ástæða þess að undirritaður mun ekki ganga gegn lagabreyt
ingunum er sú að stjórn Lífeyrissjóðs sjómanna á ekki annarra kosta völ lögum samkvæmt en að grípa til ráðstafana til að bæta fjárhagsstöðu sjóðsins.

Ljóst er að rúmlega 7,5 milljarða kr. vantar upp á að Lífeyrissjóður sjómanna geti staðið undir skuldbindingum sínum samkvæmt tryggingafræðilegri úttekt í lok ársins 2001. Heildar
skuldbindingar sjóðsins eru um 8,8% meiri en eignir hans og hefur staðan versnað frá því sem var í árslok 2000 þegar mismunurinn var tæp 6%.

Samkvæmt lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða má heildarstaða lífeyrissjóðs aldrei vera verri en 10% af heildarskuldbindingu og jafnframt má staðan ekki vera verri en 5% samfellt í fimm ár. Staða Lífeyrissjóðs sjómanna er að sönnu innan þess ramma sem lögin setja þar sem heildarstaðan er innan 10% markanna og hún var innan 5% markanna fyrir tveimur árum. Í skýrslu Talnakönnunar kemur hins vegar fram að það sé nokkuð ljóst að staðan muni fara niður fyrir þessi mörk á næsta ári.

Lífeyrisréttindi sjómanna hafa ítrekað verið skert með lögum á undanförnum árum en rétt
indin voru skert um 11,5% árið 1999 og aftur um 12% árið 2001. Eðlilegt er að spyrja hvers vegna komið sé fyrir Lífeyrissjóði sjómanna eins og raun ber vitni. Ekki er einvörðungu til ávöxtunar á fjármunum sjóðsins að líta heldur ber að beina sjónum að ábyrgð útgerðarmanna og þá ekki síður ríkisvaldsins.

Á undanförnum þingum hefur Guðjón A. Kristjánsson alþingismaður flutt tillögur um að bæta stöðu Lífeyrissjóðs sjómanna og hefur hann kallað til ábyrgðar bæði útgerðarmenn til að greiða hærra iðgjald í sjóðinn og ríkisvald til að veita fjármunum inn í sjóðinn vegna van
efnda frá fyrri tíð. Undirritaður hefur ætíð stutt þennan málflutning.

Fyrst að ábyrgð útgerðarinnar. Ljóst er að Lífeyrissjóður sjómanna þarf öllum öðrum líf
eyrissjóðum fremur að axla byrðar vegna örorkugreiðslna. Slysatíðni og ekki síður álag á stoðkerfi líkamans veldur því að sjómenn fara hlutfallslega fleiri á örorku en aðrar stéttir. Óeðlilegt er að sjómenn þurfi á fullorðinsaldri að axla einir þennan kostnað sem hlýst af álagi í atvinnugreininni. Eins og fram kemur í samanburðartöflu í fylgiskjali sem fengin er frá Líf
eyrissjóði sjómanna nema greiðslur vegna örorku 43% af öllum greiðslum úr þessum sjóði samanborið við 20–25% úr öðrum stórum lífeyrissjóðum. Af þessu sést að Lífeyrissjóður sjó
manna virkar eins og tryggingasjóður fyrir útgerðina. Af þeim sökum er sanngjarnt að at
vinnurekendur, í þessu tilfelli útgerðarfyrirtækin, leggi meira af mörkum til lífeyrissjóðsins vegna mikilla útgjalda sem stafa að stórum hluta beinlínis af vinnuaðstæðum sjómanna.

Ábyrgð ríkisvaldsins í þessum efnum er einnig mikil. Árið 1981 var gert um það sérstakt samkomulag að sjómenn afsöluðu sér tilteknum hlut í fiskverði (2–3%) gegn því að ríkissjóð
ur stæði straum af þeim kostnaði sem hlytist af því að sjómenn gætu látið af störfum við 60 ára aldur. Við þetta samkomulag hefur ríkissjóður ekki staðið. Ítrekað hefur verið gefinn ádráttur um að til greina kæmi stuðningur úr ríkissjóði. Núverandi fjármálaráðherra hefur hins vegar vísað öllu slíku á bug. Minni hlutinn hvetur til þess að sú afstaða verði endurskoð
uð.

Þær breytingar sem frumvarpið felur í sér nú á réttindum sjóðsfélaga munu ekki leiða til skerðingar á réttindum þeirra sem hafa hafið töku lífeyris og þær breytingar sem gerðar eru á makalífeyri til frambúðar eru aldurstengdar, þannig að þær bitna ekki á þeim sem fæddir eru fyrir 1945, auk þess sem maki mun búa við óskertan lífeyri svo lengi sem hann hefur barn á framfæri yngra en 19 ára eða er 50% öryrki. Þá eru lagðar til breytingar á aldursmörkum við töku lífeyris með hlutfallslegri hækkun eða lækkun á lífeyri eftir því hvenær taka lífeyris hefst. Ljóst er að stjórn Lífeyrissjóðs sjómanna reynir að fara eins mildilegar leiðir til að bæta stöðu lífeyrissjóðsins og unnt er. Með hliðsjón af þessu og að bæði samtök sjómanna og stjórn Lífeyrissjóðs sjómanna styðja frumvarpið mun minni hlutinn greiða frumvarpinu at
kvæði en hvetur jafnframt til þess að málefni þessa lífeyrissjóðs verði skoðuð frá grunni.

Alþingi, 5. des. 2002.

Ögmundur Jónasson.

Fylgiskjal.

Lífeyrissjóður sjómanna:

Hátt hlutfall örorkulífeyris – skipting lífeyris eftir tegundum.

Lífeyrissjóður sjómanna greiddi 975 millj. kr. í lífeyri á árinu 2001 og hækkuðu lífeyris
greiðslur um rúm 12% frá fyrra ári. Skipting á milli einstakra tegunda lífeyris á árinu var mjög svipuð því sem verið hefur undanfarin ár. Hlutfall örorkulífeyris er hæst eða 43% af heildarlífeyrisgreiðslum. Fróðlegt er að bera saman skiptingu lífeyris eftir tegundum hjá nokkrum lífeyrissjóðum.

Skipting lífeyris eftir tegundum – samanburðartafla.

Skipting lífeyris í %	Lífeyrir í

millj. kr.
Ellilífeyrir	Örorkulífeyrir	Makalífeyrir	Barnalífeyrir
Lífeyrissjóður verslunarmanna	62	25	11	3	1.828
Lífeyrissjóðurinn Framsýn	61	30	7	2	1.763
Sameinaði lífeyrissjóðurinn	64	18	16	2	1.210
Lífeyrissjóður sjómanna	42	43	11	4	975
Lífeyrissjóður Norðurlands	55	32	10	3	843
Söfnunarsjóður lífeyrisréttinda	50	38	9	3	214
Lífeyrissjóðurinn Lífiðn	51	30	17	2	178
Samvinnulífeyrissjóðurinn	68	16	15	1	716
Lífeyrissjóður Austurlands	43	45	9	3	321
Lífeyrissjóður Vestfirðinga	45	37	14	4	288
Lífeyrissjóður lækna	79	9	12	0	244
Lífeyrissjóður verkfræðinga	76	10	13	1	117
Lífeyrissjóður bænda	71	18	9	2	515
Lífeyrissjóður Suðurnesja	49	40	9	3	421
Lífeyrissjóður Vestmannaeyja	40	45	13	3	243
Lífeyrissjóður Vesturlands	56	34	8	3	250
Lífeyrissjóður Suðurlands	50	39	6	4	143
Lífeyrissjóður Bolungarvíkur	46	40	12	2	43
Allir lífeyrissjóðir samtals (54 sjóðir)	66	16	16	2	22.184

Lífeyrisgreiðslur Lífeyrissjóðs sjómanna 2001 og 2002.

2002	Hlutfall	2001	Breyting milli ára
Ellilífeyrir	485.553.658	42%	410.489.600	18 ,3%
Örorkulífeyrir	503.265.739	43%	418.880.094	20 ,1%
Makalífeyrir	124.437.732	11%	107.744.872	15 ,5%
Barnalífeyrir	40.614.828	4%	38.107.689	6 ,6%
Samtals	1.153.871.957	975.222.255	18 ,3%

Fjöldi lífeyrisþega 2001 í nokkrum lífeyrissjóðum.

Lsj.

sjómanna	Lsj.

verslunarm.	Lsj.

Framsýn	Sameinaði lsj.	Lsj.

Norðurlands	Lsj. Vest
mannaeyja
Ellilífeyrir	1.284	3.010	5.774	1.838	2.228	336
Örorkulífeyrir	882	1.155	1.997	442	1.013	258
Makalífeyrir	499	835	1.108	830	611	118
Barnalífeyrir	507	498	506	175	335	110
Samtals	3.172	5.498	9.385	3.285	4.187	822