147. löggjafarþing 2017–2018.

Þingskjal 26 — 26. mál.

Beiðni um skýrslu

frá ríkisendurskoðanda um aðdraganda að útgáfu á starfsleyfi
til kísilverksmiðju Sameinaðs sílikons hf. í Helguvík o.fl.

Frá Hönnu Katrínu Friðriksson, Jónu Sólveigu Elínardóttur, Pawel Bartoszek,
Oddnýju G. Harðardóttur, Loga Einarssyni, Guðjóni S. Brjánssyni,
Einari Brynjólfssyni, Evu Pandoru Baldursdóttur, Halldóru Mogensen,
Ásmundi Friðrikssyni, Svandísi Svavarsdóttur, Nichole Leigh Mosty,
Theodóru S. Þorsteinsdóttur og Vilhjálmi Árnasyni.

Með vísan til 17. gr. laga um ríkisendurskoðanda og endurskoðun ríkisreikninga, nr. 46/2016, er þess óskað að ríkisendurskoðandi taki saman skýrslu um aðdraganda að útgáfu á starfsleyfi til kísilverksmiðju Sameinaðs sílikons hf. í Helguvík og aðkomu ríkisins að málinu, eftirfylgni og úrræðum. Skoðað verði hvernig staðið hafi verið að:

a.	mati á umhverfisáhrifum vegna verksmiðjunnar,

b.	veitingu starfsleyfis,

c.	eftirliti með starfseminni og nauðsynlegum aðgerðum í tengslum við það eftirlit.

Einnig verði skoðað hvort og þá hvaða lærdómur hefur verið dreginn af málinu og hvort kröfum og verkferlum hafi verið breytt hjá viðeigandi stofnunum.

Skýrslunni verði skilað til Alþingis fyrir 1. mars 2018.

Greinargerð.

Stóriðjustarfsemi á Íslandi hefur frá upphafi vega hlotið ýmiss konar ívilnun af hálfu stjórnvalda, til að mynda í formi skattaívilnana og hagstæðs raforkuverðs. Þá hefur starfsemi af þessum toga löngum verið umdeild í ljósi sjónarmiða er varða umhverfisvernd og mengunarvarnir, nú síðast að því er varðar starfsemi Sameinaðs sílikons í Helguvík. Í ljósi þess að verulegir ágallar virðast hafa verið á undirbúningi og framkvæmd þess verkefnis, sérstaklega með hliðsjón af neikvæðum áhrifum á umhverfi og nærsamfélag starfseminnar, fara flutningsmenn fram á, með vísan til laga um ríkisendurskoðanda og endurskoðun ríkis
reikninga með síðari breytingum, að ríkisendurskoðandi taki saman skýrslu um aðdraganda að útgáfu á starfsleyfi til kísilverksmiðju Sameinaðs sílikons hf. í Helguvík og aðkomu ríkisins að málinu og þeirri atburðarás sem síðan hefur orðið, eftirfylgni og úrræðum. Flutningsmenn telja nauðsynlegt að slík skoðun fari fram, ekki síst til að draga fram hvort samfélagslegur ávinningur réttlæti umræddar ívilnanir stjórnvalda til starfsemi af þessu tagi.

Stjórnsýsluendurskoðun skv. 6. gr. laga um ríkisendurskoðanda og endurskoðun ríkis
reikninga felur í sér mat á frammistöðu þeirra aðila sem ríkisendurskoðandi hefur eftirlit með. Markmið stjórnsýsluendurskoðunar er að stuðla að úrbótum. Í 3. mgr. 6. gr. laganna er kveðið á um að stjórnsýsluendurskoðun geti einnig falið í sér mat á því hvernig stjórnvöld framfylgja áætlunum, lagafyrirmælum og skuldbindingum á sviði umhverfismála.

Á þeim tíma sem kísilverksmiðja Sameinaðs sílikons hefur starfað í Helguvík, hefur ítrekað komið í ljós að verksmiðjan mengar meira en gert var ráð fyrir í umhverfismati. Flutningsmenn telja því rétt að við vinnslu skýrslunnar verði eftirfarandi atriði m.a. skoðuð sérstaklega með tilliti til mengunaráhrifa:

a.	Hver munurinn er á þeim forsendum fyrir veitingu starfsleyfis sem lágu fyrir í upphafi og þeim raunveruleika sem nú blasir við.

b.	Hvort losun verksmiðjunnar er umfram það sem íslensk lög og alþjóðlegar skuldbind
ingar heimila og ef svo er, hver heimili umframlosun og á hvaða forsendum.

c.	Hvaða forsendur lágu til grundvallar eftirliti með starfsemi verksmiðjunnar í upphafi og hvernig þær fara saman við það eftirlit sem raunverulega hefur átt sér stað.

d.	Hvernig staðið hefur verið að athugun á áhrifum mengunar frá verksmiðjunni á heilsufar íbúa.

Í ljósi framangreinds er það mat flutningsmanna að mikilvægt sé að kannað verði ítarlega hvort fagleg vinnubrögð hafi verið viðhöfð í hvívetna á öllum stigum ferilsins er leiddi að ákvarðanatöku, hvort koma hefði mátt í veg fyrir skaðleg áhrif af starfseminni og hvort laga
rammi um slíkar framkvæmdir og ívilnanir sé nægilega skýr. Að mati flutningsmanna er einnig mikilvægt að læra af fortíðinni og þá sérstaklega til þess að löggjafinn geti metið hvort reglur séu nægilega skýrar og/eða hvort farið hafi verið að lögum til að fyrirbyggja að svona mál komi aftur upp.

Flutningsmenn telja því, með vísan til umfangs málsins og þess að málið er fordæmalaust, ríka nauðsyn á að ríkisendurskoðandi geri úttekt á málinu enda sérstaklega gert ráð fyrir því í 3. mgr. 6. gr. laganna að stjórnsýsluendurskoðun geti einnig falið í sér mat á því hvernig stjórnvöld framfylgja áætlunum, lagafyrirmælum og skuldbindingum á sviði umhverfismála.

Flutningsmenn telja nauðsynlegt að vinnu við skýrsluna verði hraðað og henni verði skilað til Alþingis eigi síðar en 1. mars 2018.