147. löggjafarþing 2017–2018.

Þingskjal 140 — 113. mál.

2. umræða.

Nefndarálit

um frumvarp til laga um breytingu á lögum um útlendinga,
nr. 80/2016 (málsmeðferðartími).

Frá minni hluta allsherjar- og menntamálanefndar.

Lög nr. 80/2016, um útlendinga, voru samin af innanríkisráðuneytinu og þverpólitískri þingmannanefnd sem skipuð var af innanríkisráðherra og m.a. var ætlað að skoða hvernig móta mætti innflytjendastefnu og löggjöf sem tæki mið af þörfum íslensks samfélags ásamt því að tryggja mannúð, skilvirkni og farsæla móttöku þeirra sem hingað leita. Nefndin var leidd af Óttari Proppé, en auk hans áttu þar sæti Svandís Svavarsdóttir, Össur Skarphéðins
son, Birgitta Jónsdóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir og Unnur Brá Konráðsdóttir. Þing
mannanefndin hafði það að leiðarljósi að bæta enn frekar íslenska löggjöf um útlendinga í samráði við helstu sérfræðinga á sviðinu, háskólasamfélagið og sjálfa notendur kerfisins. Markmiðið með skipan nefndarinnar var að stuðla að samstarfi milli þingmanna, embættis
manna og fræðimanna og stuðla þar með að ábyrgum skrefum í flóknum málaflokki þar sem stefnumótun er unnin að vel ígrunduðu máli með hliðsjón af þverfaglegum rannsóknum. Fjöl
margir aðilar, stofnanir, hagsmunasamtök og mannréttindasamtök, komu að undirbúningi frumvarpsins. Þá var sérstaklega litið til ákvæða barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna við frumvarpssmíðina.

Minni hlutinn lítur sérstaklega til þeirrar vönduðu vinnu sem unnin var á síðasta löggjafar
þingi, þess víðtæka samráðs sem viðhaft var og þeirrar þverpólitísku sáttar sem skapaðist. Minni hlutinn leggur áherslu á að taka þurfi til skoðunar lög um útlendinga og kanna hvernig bæta megi meðferð umsókna barna um alþjóðlega vernd, réttindi þeirra og stöðu hér á landi. Tryggja þurfi að vandað sé til verka við lagasetningu þegar gera á breytingar á svo viða
miklum og viðkvæmum málaflokki sem útlendingamálin eru. Sambærileg mál þarf að afgreiða á sams konar hátt. Það getur ekki talist til eftirbreytni að brugðist sé við einstökum málum í flýti afturvirkt með lagasetningu.

Mikilvægt er að sátt ríki um störf þeirra stofnana sem fara með útlendingamál. Trúverðug
leiki þeirra stofnana fæst ekki með því að Alþingi taki fram fyrir hendurnar á stjórnsýslunni í einstökum málum. Stjórnsýslan framfylgir þeim lögum sem Alþingi setur og ef túlkun þeirra stofnana sem hér um ræðir samræmist ekki skilningi þingsins þarf að endurskoða lög
gjöfina sjálfa. Slík endurskoðun getur ekki farið fram með tilliti til einstaka ákvarðana heldur að vel ígrunduðu máli með víðtæku samráði sérfræðinga og með langtímahagsmuni að leiðarljósi. Þá telur minni hlutinn að mörgum stórum álitaefnum sem tengjast fyrirliggjandi frumvarpi sé enn ósvarað.

Þær breytingar sem frumvarpið fela í sér vekja upp spurningar um jafnræði. Þar sem frum
varpið tekur eingöngu til þeirra umsókna sem bárust fyrir gildistöku þess verður ekki séð að greinarmun megi gera á aðstæðum þeirra sem frumvarpið tekur til og þeirra sem á eftir koma. Markmið laganna miðar að því að ná til þeirra einstaklinga sem eru í mestri neyð og í því samhengi er ekki hægt að taka afmarkaðan hóp út fyrir sviga án þess að það bitni á þeim sem síðar koma.

Við meðferð málsins hjá nefndinni kom fram að Dyflinnarreglugerðin sé túlkuð rúmt af íslenskri stjórnsýslu og rýmra en í nágrannaríkjum okkar. Þá berast Íslandi hlutfallslega margar umsóknir um alþjóðlega vernd. Þá kom fram að fyrirséð væri að sú breyting sem lögð er til leiði til talsverðrar fjölgunar umsókna um alþjóðlega vernd auk þess sem ætla má að málsmeðferðartími lengist vegna aukins álags á Útlendingastofnun og kærunefnd útlendinga
mála. Í því samhengi má geta þess að álag í málaflokknum hefur aukist umtalsvert síðustu ár.

Við meðferð málsins komu jafnframt fram alvarlegar athugasemdir sem snúa að þeim skilaboðum sem felast í frumvarpinu og snúa að því að börn eða fjölskyldur með börn geti fengið einfaldari málsmeðferð vegna umsókna um alþjóðlega vernd. Komið hafa upp mál tengd mansali á börnum hérlendis og hætt er við að breytingarnar geti aukið hættu á mansali eða smygli á börnum. Þá kom fram að Europol hefur varað við því að nú eru um 10.000 börn flóttafólks í Evrópu sem ekki er vitað hvar eru niðurkomin. Bent var á að þrátt fyrir að um skýrt afmarkaða afturvirka breytingu sé að ræða sé erfitt að sporna við því að flökkusögur fari á kreik um að auðveldara sé að fá hæli hér á landi en áður og að skipulögð glæpastarf
semi sem gerir út á smygl á fólki víli ekki fyrir sér að kynda undir þá túlkun.

Minni hlutinn leggur áherslu á að mikilvægt sé að umsóknum um alþjóðlega vernd sé for
gangsraðað eftir neyð. Afgreiðsla umsókna verður að byggjast á gagnsærri löggjöf. Lykil
atriði er að öll mál séu ávallt afgreidd af jafnræði og sanngirni og í samræmi við þær skuld
bindingar sem Ísland hefur undirgengist.

Alþingi, 26. september 2017.

Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir,

form, frsm.	Valgerður Gunnarsdóttir.

Vilhjálmur Árnason.