149. löggjafarþing 2018–2019.

Þingskjal 396 — 216. mál.

Svar

dómsmálaráðherra við fyrirspurn frá Birni Leví Gunnarssyni
um atkvæðagreiðslu utan kjörfundar.

Fyrirspurnin hljóðar svo:

Í hvaða tilvikum í kosningum til Alþingis, forsetakosningum og sveitarstjórnarkosningum frá 2009 hafa kjósendur þurft að fara út fyrir sveitarfélag sitt á kjörstað til að greiða atkvæði utan kjörfundar, sbr. 1. mgr. 58. gr. laga nr. 24/2000? Hve langt þurftu kjósendur að fara í framangreindum tilvikum til að greiða atkvæði utan kjörfundar? Óskað er eftir upplýsingum um vegalengdir í kílómetrum.

Um atkvæðagreiðslu utan kjörfundar til Alþingis, til sveitarstjórna og til forseta Íslands fer samkvæmt lögum um kosningar til Alþingis nr. 24/2000, sbr. 43. gr. laga um kosningar til sveitarstjórna, nr. 5/1998, og 6. gr. laga um framboð og kjör forseta Íslands, nr. 36/1945.

Samkvæmt 1. mgr. 58. gr. laga um kosningar til Alþingis fer atkvæðagreiðsla utan kjör
fundar fram hér á landi hjá:

a.	sýslumönnum, í aðalskrifstofu sýslumanns eða útibúi; sýslumaður getur ákveðið að atkvæðagreiðsla á aðsetri embættis fari fram á sérstökum kjörstað utan aðalskrifstofu, svo og að atkvæðagreiðsla fari fram á öðrum stöðum í umdæmi hans; sýslumaður ákveð
ur hverjir starfsmenn hans skulu vera kjörstjórar og ræður aðra trúnaðarmenn til þeirra starfa,

b.	hreppstjórum, í skrifstofu eða á heimili hreppstjóra.

Þá er kjósanda, sem er til meðferðar á sjúkrahúsi eða vistmaður þar, eða er heimilismaður á dvalarheimili aldraðra eða stofnun fyrir fatlað fólk, heimilt að greiða atkvæði á stofnuninni. Með sama hætti fer um fangelsi og vistmenn þar, sbr. 2. mgr. 58. gr. laga nr. 24/2000. Jafn
framt er kjósanda, sem ekki getur sótt kjörfund á kjördegi vegna sjúkdóms, fötlunar eða barnsburðar heimilt að greiða atkvæði í heimahúsi nema hann eigi kost á að greiða atkvæði á stofnun skv. 2. mgr., en sækja þarf um að fá að greiða atkvæði í heimahúsi fjórum dögum fyrir kjördag, sbr. 3. mgr. sama ákvæðis.

Á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga nr. 24/2000 getur sýslumaður ákveðið að kosning utan kjörfundar fari fram utan aðalskrifstofu eða útibús og velur þá sýslumaður kjörstjóra og trúnaðarmenn til starfans. Þannig er í lögum kveðið annars vegar á um hvar skylda er til að hafa atkvæðagreiðslu utan kjörfundar og hins vegar um heimild til að hafa slíka atkvæða
greiðslu. Í reglugerð um umdæmi sýslumanna, nr. 1151/2014, kemur fram hvar aðalskrifstof
ur, sýsluskrifstofur og önnur útibú séu.

Þannig er sýslumanni skylt að hafa atkvæðagreiðslu utan kjörfundar á aðalskrifstofu sinni og í útibúi, en það er á forræði hans að meta hvort nauðsyn sé að unnt sé að greiða atkvæði utan kjörfundar á öðrum stöðum utan skrifstofa sýslumanna. Þannig er í lögum ekki gert ráð fyrir að kosning utan kjörfundar verði í hverju og einu sveitarfélagi.

Í umfjöllun sem hér fer á eftir koma fram upplýsingar um það í hvaða sveitarfélögum kosið hefur verið utan kjörfundar í kosningum til Alþingis, kosningum til forseta og kosning
um til sveitarstjórna frá árinu 2009.

Á það skal bent að í einu sveitarfélagi geta t.d. verið margir byggðarkjarnar auk dreifbýlis eða engir byggðarkjarnar og aðeins búseta í sveitum. Í sveitarfélögum með fleiri en einn byggðarkjarna er oft um það að ræða að unnt er að kjósa utan kjörfundar á fleiri en einum byggðarkjarna, svo sem í Fjarðabyggð, en þar hefur verið unnt að kjósa utan kjörfundar á Neskaupstað, Eskifirði og á Fáskrúðsfirði. Í Fjarðabyggð er einnig dreifbýlisbyggð, þ.e. búseta í sveitum, og engin tök á að afla upplýsinga um vegalengdir sem kjósendur sem bú
settir eru í sveitum þurfa að fara til þess að kjósa utan kjörfundar, enda vegalengdirnar afar misjafnar eftir því hvort miðað er við þann bæ sem lengst er frá byggðarkjarna sem kosið er í eða næst honum. Í þessu sambandi má t.d. nefna að kjósandi sem býr innst í Skorradal í sveitarfélaginu Skorradalshreppi þarf að fara mun lengri leið til þess að greiða atkvæði utan kjörfundar, væntanlega í Borgarnesi í sveitarfélaginu Borgarbyggð, heldur en sá kjósandi sem býr fremst í dalnum. Þá eru sveitarfélög misvíðfeðm, t.d. þarf kjósandi sem búsettur er í Hvít
ársíðu að keyra um þó nokkuð langan veg í Borgarnes til þess að kjósa, þó hann sé ávallt innan sama sveitarfélagsins, Borgarbyggðar. Hins vegar þarf kjósandi sem búsettur er í byggðarkjarnanum Hellu í sveitarfélaginu Rangárþingi ytra, einungis að aka um 12,5 km til þess að geta kosið utan kjörfundar í byggðarkjarnanum á Hvolsvelli sem er í sveitarfélaginu Rangárþingi eystra.

Með vísun til framangreinds telur ráðuneytið ekki unnt að svara spurningunni um það hve langt kjósendur hafa þurft að fara í þeim tilvikum sem þeir hafa ekki getað greitt atkvæði utan kjörfundar í sveitarfélagi sínu.

Nafn
Reykjavíkurborg	x	x	x	x	x	x	x
Kópavogsbær	x	x	x	x	x	x	x
Seltjarnarnesbær
Garðabær
Hafnarfjarðarkaupstaður	x	x	x	x	x	x
Mosfellsbær
Kjósarhreppur
Reykjanesbær	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Grindavíkurbær	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Sandgerðisbær	x
Sveitarfélagið Garður	x	x
Sveitarfélagið Vogar
Akraneskaupstaður	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Skorradalshreppur
Hvalfjarðarsveit
Borgarbyggð	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Grundarfjarðarbær	x	x	x	x	x	x	x	x
Helgafellssveit
Stykkishólmsbær	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Eyja- og Miklaholtshreppur	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Snæfellsbær	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Dalabyggð	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Bolungarvíkurkaupstaður	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Ísafjarðarbær	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Reykhólahreppur	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Tálknafjarðarhreppur
Vesturbyggð	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Súðavíkurhreppur
Árneshreppur	x
Kaldrananeshreppur
Strandabyggð	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Sveitarfélagið Skagafjörður	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Húnaþing vestra	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Blönduósbær	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Sveitarfélagið Skagaströnd	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Skagabyggð
Húnavatnshreppur
Akrahreppur
Akureyrarkaupstaður	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Norðurþing	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Fjallabyggð	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Dalvíkurbyggð	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Eyjafjarðarsveit
Hörgársveit
Svalbarðsstrandarhreppur
Grýtubakkahreppur	x	x	x	x	x	x	x	x
Skútustaðahreppur	x	x	x	x	x
Tjörneshreppur
Þingeyjarsveit	x	x	x	x	x	x
Svalbarðshreppur
Langanesbyggð	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Seyðisfjarðarkaupstaður	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Fjarðabyggð	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Vopnafjarðarhreppur	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Fljótsdalshreppur	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Borgarfjarðarhreppur	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Breiðdalshreppur	x	x	x	x
Djúpavogshreppur	x	x	x	x	x	x	x	x
Fljótsdalshérað
Sveitarfélagið Hornafjörður	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Vestmannaeyjabær	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Sveitarfélagið Árborg	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Mýrdalshreppur	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Skaftárhreppur	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Ásahreppur
Rangárþing eystra	x	x	x	x	x	x	x	x	x
Rangárþing ytra	x	x	x
Hrunamannahreppur	x	x	x
Hveragerðisbær	x	x	x
Sveitarfélagið Ölfus	x	x	x
Grímsnes- og Grafningshreppur
Skeiða- og Gnúpverjahreppur
Bláskógabyggð	x	x	x
Flóahreppur
Ath. kosið í Grímseyjarhreppi en sameining við Akureyrarkaupstað tók gildi 1. júní 2009	x	x
Fjöldi sveitarfélaga þar sem kosning utan kjörfundar fór fram	40	39	41	41	40	48	47	45	36