151. löggjafarþing 2020–2021.

Þingskjal 1716 — 861. mál.

Tillaga til þingsályktunar

um veggöng milli Siglufjarðar og Fljóta.

Flm.: Logi Einarsson, Guðjón Brjánsson, Helga Vala Helgadóttir,
Inga Sæland, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson.

Alþingi ályktar að fela samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra að fela Vegagerðinni að gera nauðsynlegar rannsóknir vegna byggingar jarðganga fyrir þjóðveg milli Siglufjarðar og Fljóta, gera frumhönnun slíks mannvirkis og leggja mat á kostnað við gerð þess. Ráðherra leggi skýrslu með niðurstöðum rannsókna og kostnaðarmati fyrir Alþingi fyrir árslok 2021.

Greinargerð.

Þingsályktunartillaga, efnislega samhljóða þeirri sem hér birtist, var lögð fyrir Alþingi á 145. löggjafarþingi (þskj. 1206, 737. mál) af Kristjáni Möller og 12 þingmönnum öðrum. Málið varð ekki útrætt á 145. þingi og þar sem tilefni þess og forsendur eru hinar sömu og þegar það var fyrst sett á dagskrá er þingsályktunartillaga um jarðgöng vegna vegagerðar milli Siglufjarðar og Fljóta nú endurflutt með nokkrum breytingum á greinargerð.

Með stóraukinni umferð um Siglufjörð sem fylgdi tilkomu Héðinsfjarðarganga, sífelldu jarðsigi á Siglufjarðarvegi um Almenninga, mjög tíðum aur- og snjóflóðum á ströndinni út frá Siglufirði að Strákagöngum svo og miklum og auknum lokunum á Siglufjarðarvegi frá Ketilási til Siglufjarðar er fullljóst að framtíðarvegtenging frá Siglufirði í vesturátt verður best tryggð með gerð jarðganga milli Siglufjarðar og Fljóta. Á myndinni aftast í þessari greinargerð má sjá annars vegar hugsanlega legu 4,7 km langra jarðganga frá Hólsdal í Siglu
firði yfir í Nautadal í Fljótum og gerð u.þ.b. 5 km langs vegar til að tengjast núverandi vega
kerfi og hins vegar 6,1 km löng göng frá Skarðsdal yfir að Hrauni í Fljótum. Með hvorri leið mundi vegurinn frá Ketilási í Fljótum til Siglufjarðar styttast um rúmlega helming eða um 16 km.

Flutningsmenn vilja með þessari tillögu koma því til leiðar að forsendur fyrir veggöngum milli Siglufjarðar og Fljóta verði rannsakaðar frekar með það að markmiði að færa þessa nauðsynlegu samgöngubót nær framkvæmdastigi. Þar sem forathugun hefur þegar farið fram er talið raunhæft, og lagt til, að samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra leggi skýrslu um málið fyrir Alþingi fyrir árslok 2021. Hér er um nauðsynlegt fyrsta skref að ræða en ekki endanlega lausn sem ekki fæst fyrr en komin eru ný göng úr Ólafsfirði til austurs eins og Vegagerðin er þegar byrjuð að skoða.

Vegurinn um Almenninga og með ströndinni í Siglufirði.

Núverandi Siglufjarðarvegur frá Ketilási að bæjarmörkum Siglufjarðar er um 25 km lang
ur og liggur um svokallaða Almenninga. Vegurinn var lagður í tengslum við opnun Stráka
ganga árið 1967 og er barn síns tíma, hlykkjóttur og bugðóttur, en það versta er að hann ligg
ur um 7 km langt jarðsigssvæði sem er á sífelldri hreyfingu á löngum köflum og hefur verið í mörg ár með tilheyrandi vandræðum og kostnaði. Með loftslagsbreytingum hefur ástand vegarins stórversnað og er hann á enn meiri hreyfingu en áður. Er svo komið að Vegagerðin er hætt að leggja klæðningu á þessum svæðum eftir sífellt viðhald og endurbætur. Enn fremur hefur grjóthrun á leiðinni stóraukist. Auk þess er vegurinn mjög hættulegur, liggur víða mjög hátt yfir sjó og án vegriða, enda erfitt að koma þeim fyrir á þessari snjóþungu leið. Vegar
kaflinn er jafnframt mesti farartálminn á leiðinni til og frá Siglufirði og mjög oft ófær vegna snjóa.

Fari svo að vegurinn um Almenninga lokist vegna jarðfalls og verði eftir það tekinn úr umferð af öryggisástæðum verða bæði Siglufjörður og Ólafsfjörður, og reyndar Dalvík einn
ig, endastöðvar á ný með öllum þeim ókostum sem því fylgja. Hin jákvæða byggðaþróun sem varð með tilkomu Héðinsfjarðarganga, þar sem þessir staðir urðu ekki lengur endastöðvar, myndi þá falla niður með tilheyrandi afturhvarfi og erfiðleikum fyrir allt atvinnulíf og mann
líf á þessum stöðum.

Lokun vega vegna snjóflóðahættu veturinn 2019–2020.

Veturinn 2019–2020 keyrði um þverbak hvað varðar lokanir á vegum til og frá Siglufirði en þá lokaðist vegurinn frá Ketilási til Siglufjarðar alls í 52 daga og samtals í 866 klst. Veg
urinn í austurátt, þ.e. um Ólafsfjarðarmúla, lokaðist alls í 16 daga eða í 171 klst.

Ljóst er að með veðursfarsbreytingum og nýlegum snjóflóðum, m.a. á Flateyri, hafa snjó
flóðayfirvöld í landinu gripið til harðari varúðarráðstafana hvað varðar lokanir og rýmingu svæða þar sem hætta er á snjóflóðum og kemur það vel fram í tíðum lokunum á Siglufjarðar
leið.

Vegurinn út með ströndinni í Siglufirði og að Strákagöngum verður mjög oft ófær vegna aurflóða og snjóflóða og er því mikill farartálmi eins og vegurinn um Almenninga.

Ályktun sveitarstjórnar Skagafjarðar um jarðgöng fyrir Siglufjarðarveg.

Á undanförnum árum hefur Sveitarfélagið Skagafjörður þrýst mjög á þingmenn og Vega
gerðina um hröðun undirbúnings framkvæmda við jarðgöng á milli Fljóta og Siglufjarðar og segir í bókun sveitarstjórnar að nú sem aldrei fyrr sé lífsnauðsynlegt að göngin komist til framkvæmda því að jarðsig, skriðuföll og grjóthrun hafi verið með mesta móti á undanförn
um misserum eins og þeir þekki sem aka daglega um veginn. Tíðar jarðskjálftahrinur úti fyrir Tröllaskaga séu ekki heldur til að bæta ástandið.

Sveitarstjórn Skagafjarðar hefur samþykkt eftirfarandi bókun: Það er mál manna að það sé ekki spurning um hvort heldur hvenær Siglufjarðarvegur rofnar á löngum kafla. Byggðar
ráð Sveitarfélagsins Skagafjarðar skorar á alþingismenn og samgönguráðherra að tryggja að undirbúningi jarðganga á milli Fljóta og Siglufjarðar verði lokið sem fyrst og tryggja fjár
mögnun til að framkvæmdir við gerð þeirra geti hafist innan tíðar. Sveitarstjórn Sveitarfé
lagsins Skagafjarðar hvetur Vegagerðina jafnframt til að hafa heimamenn í Fljótum og á Siglufirði með í ráðum við greiningu á heppilegri legu ganganna.

Strákagöng.

Árið 1967 voru Strákagöng vígð og tekin í notkun. Þau eru um 840 m löng, yst á Trölla
skaga, og tengja saman Siglufjörð og Skagafjörð með þjóðvegi um svokallaða Almenninga. Með þeim lagðist af vegur um Siglufjarðarskarð sem var opnaður árið 1946 en var aðeins fær nokkra sumarmánuði á ári. Með Strákagöngum var því vetrareinangrun Siglufjarðar rofin. Framkvæmdir við Strákagöng hófust árið 1959 en lögðust síðan niður þar til þær hófust á ný af miklum krafti árið 1965 og þeim lauk með opnun einbreiðra Strákaganga haustið 1967.

Ekki er nokkur vafi á því að með tilkomu Strákaganga bötnuðu vegasamgöngur til og frá Siglufirði til muna en það verður að segjast eins og er að staðsetning þeirra og framkvæmd er barn síns tíma og ákvörðun um slíka staðsetningu yrði aldrei tekin nú. Þessi 54 ára gömlu göng og vegurinn að þeim báðum megin uppfylla ekki þær kröfur um umferðaröryggi sem gerðar eru í dag. Göngin voru gerð við mjög erfiðar og frumstæðar aðstæður og voru önnur bílagöng landsins, næst á eftir hinum 30 m löngu göngum um Arnarneshamarinn fyrir vestan.

Héðinsfjarðargöng.

Umferð til og frá Siglufirði og Ólafsfirði hefur stóraukist með tilkomu Héðinsfjarðarganga sem voru opnuð 2. október 2010. Umferð um göngin hefur slegið öll met og er langt umfram umferðarspá sem gerð var á undirbúningstímanum. Þær geysimiklu breytingar sem hafa orðið á svæðinu frá opnun ganganna eru besta vísbendingin um mikilvægi þeirra. Sveitarfélögin Siglufjörður og Ólafsfjörður voru sameinuð í sveitarfélagið Fjallabyggð í júní 2006 og ýmiss konar samrekstur og hagræðing hefur orðið í framhaldi af sameiningunni. Héðinsfjarðargöng eru eitt besta dæmið um verulega jákvæð áhrif af framkvæmdum hins opinbera til að efla inn
viði veikra svæða og stuðla þar með að viðsnúningi og eflingu þeirra.

Siglufjarðargöng.

Eins og fram kemur á myndinni hér að aftan er bent á gerð 4,7 km langra jarðganga úr Hólsdal í Siglufirði yfir í Nautadal í Fljótum en auk þess er sýndur annar valkostur. Þess má geta að gerð jarðganga á þessu svæði er bæði í skipulagi Fjallabyggðar og Sveitarfélagsins Skagafjarðar. Einnig er rétt að taka fram að með nýrri vegtengingu í vesturátt frá Siglufirði yrði ekki lengur þörf á að breyta innkeyrslunni til Siglufjarðar frá Strákagöngum þar sem hún liggur um þröngar íbúðagötur í bænum. Ekki er nokkur vafi á því að mati flutningsmanna að ný Siglufjarðargöng mundu styrkja og stórefla byggð í Fljótum en þar hefur orðið mikil upp
bygging að Deplum undanfarin ár þar sem erlendir aðilar hafa byggt stórt og myndarlegt lúx
ushótel, enn fremur uppbygging ferðaþjónustufyrirtækis að Sólgörðum. Með jarðgöngunum yrðu um 9 km frá miðbæ Siglufjarðar að Ketilási í Fljótum í stað 25 km eins og nú. Svæðin tengdust því enn frekar og betur sem eitt atvinnusvæði. Að lokum má geta þess að með til
komu Héðinsfjarðarganga hefur skapast ný og mikið notuð varaleið fyrir þjóðveg 1 þegar Öxnadalsheiði lokast vegna ófærðar eða snjóflóðahættu sem stundum verður til þess að þjóð
veginum er lokað fyrir umferð. Ný Siglufjarðargöng, eins og hér er rætt um, myndu auka enn frekar notagildi þeirrar varaleiðar og treysta umferðaröryggi vegfarenda, auk þess að stytta vegalengdina um áðurnefnda 16 km.

Stytting vegalengda.

Eins og fram kemur hér að framan styttist vegalengdin milli Siglufjarðar og Fljóta um 16 km með nýjum jarðgöngum og sú stytting minnkar vitaskuld heildarvegalengdina milli Siglu
fjarðar og annarra staða. Dæmi um áhrif til styttingar eru t.d.:

Leiðin Reykjavík–Siglufjörður er 386 km en yrði 370 km.

Leiðin Reykjavík–Ólafsfjörður er 429 km um Öxnadal og 403 km um Siglufjörð en yrði 387 km um ný göng.

Leiðin Sauðárkrókur–Siglufjörður er 90 km en yrði 74 km.

Leiðin Reykjavík–Dalvík er 412 km um Öxnadal og 420 km um Siglufjörð en verður 404 km með nýjum göngum.

Ítarefni.

Í febrúar árið 2020 sendi stjórn Samtaka sveitarfélaga og atvinnuþróunar á Norðurlandi eystra frá sér umsögn um fimm ára samgönguáætlun 2020–2024 og samgönguáætlun fyrir árin 2020–2034. Að baki henni standa um 70 aðilar sem mynda þessi samtök og eru þar á meðal sveitarfélögin á svæðinu, öll stærstu fyrirtækin og ýmis félagasamtök. Þar er vikið að jarðgöngum vegna vegagerðar milli Siglufjarðar og Fljóta með þeim hætti að ekki verður um villst að sú framkvæmd er talin af umsagnaraðilum meðal þeirra samgöngubóta sem allra mikilvægast er að hrinda í framkvæmd í landshlutanum. Unnt er að nálgast umsögnina á netinu.

Í mars árið 2020 birtist greinargerð Vegagerðarinnar, Siglufjarðarskarðsgöng: Jarðgöng á milli Fljóta og Siglufjarðar, þar sem lýst er niðurstöðum forathugunar á aðstæðum til jarð
gangagerðar milli Siglufjarðar og Fljóta. Meðal annars kemur þar fram að mikil þekking á berglögum á svæðinu liggi nú þegar fyrir eftir gerð Héðinsfjarðarganga og Strákaganga og bent er á að ákvörðun um staðsetningu vegganga og lengd þeirra muni að líkindum fremur ráðast af aðstæðum á yfirborði, svo sem landbratta, þykkt lausra jarðlaga o.fl., en jarðfræði fjallanna sem grafa þurfi í gegnum.

Bent er á að fýsilegt gæti reynst að staðsetja Siglufjarðarskarðsgöng þannig að þau lægju milli Hólsdals Siglufjarðarmegin yfir í rætur fjallsins Skælings Fljótamegin. Slík göng yrðu um 5,2 km að lengd með vegskálum. Tekið er fram að þörf sé á ýmsum viðbótarrannsóknum til að unnt sé að meta til fulls hvort þarna sé heppilegt gangastæði.

Önnur staðsetning vegganga sem vikið er að í forathugunarskýrslunni eru göng úr Skarðs
dal Siglufjarðarmegin að Hrauni í Fljótum. Þau yrðu að vera um 1 km lengri en göng milli Skælings og Hólsdals og aðstæður eru að öðru leyti þannig að þessi kostur er ekki metinn heppilegur.