Mikil umræða um tengsl lækna og lyfjafyrirtækja fór fram í kjölfar svars heilbrigðisráðherra við fyrirspurn minni um umfang slíkra boðsferða. Oft hefur verið bent á óeðlilega markaðssetningu lyfja gagnvart læknum. Læknasamtök og lyfjaframleiðendur hafa brugðist hinir verstu við þegar umræða hefur orðið um þessi mál opinberlega og jafnvel neitað að veita upplýsingar um samskiptin. Nú hafa þessir aðilar viðurkennt að samskiptin þurfi að vera uppi á borðinu og nauðsyn reglna um þau. Því fagna ég.

Eftirlit með framkvæmd laga
Hið opinbera setur sér markmið í heilbrigðismálum sem koma fram í lögum. Markmið lyfjalaga skv. 1. gr. er að tryggja gæði og öryggi lyfja auka fræðslu um lyfjanotkun og sporna við óhóflegri notkun lyfja og halda lyfjakostnaði í lágmarki.
Læknar og lyfjafyrirtæki eru hluti af heilbrigðisþjónustunni og þeim ber að vinna að þessum markmiðum. Eftirlit með því hafa m.a. Landlæknir og Lyfjastofnun. Til þess þurfa upplýsingar um samskiptin að vera þeim ljósar. Mjög strangar reglur gilda einnig um markaðsetningu lyfja í lögum, þar sem lögð er áhersla á óhlutdrægar upplýsingar um gagnsemi þeirra. Heimilt er að auglýsa og kynna lyf fyrir heilbrigðisstéttum og til þess að unnt sé að fylgjast með því að farið sé að lögum s.s. lyfjalögum þurfa reglur um samskiptin að vera gagnsæjar og öllum ljósar og upplýsingar aðgengilegar. Yfirvöld þurfa einnig að vita hvernig markaðsetningu lyfjafyrirtækjanna er háttað og í hve miklum mæli hún er.

Hækkandi lyfjakostnaður
Boðsferðirnar hafa verið ræddar í samhengi við síhækkandi lyfjakostnað. Því hefur verið haldið fram að lyfjafyrirtækin haldi að læknum nýjum og dýrari lyfjum með þessari markaðsetningu á kostnað ódýrari eldri lyfja, sem virka oft ekkert verr en þau nýju,
því við lyfjaprófanir séu áhrif nýrra lyfja ekki borin saman við eldri lyf heldur við gervilyf eða lyfleysu.

Tortryggni – læknar óháðir lyfjafyrirtækjunum
Við þekkjum öll máltækið "æ sér gjöf til gjalda". Hætta er á því að læknir sem þiggur boðsferð á vegum lyfjafyrirtækis ávísi frekar á lyf frá því fyrirtæki en öðrum. Mörg hundruð boðsferðir af þessu tagi vekja tortryggni almennings í garð lækna þar sem þarf að ríkja traust. Þegar fram kemur að svo margir læknar ferðist á kostnað hagsmunaðila í heilbrigðisþjónustunni eins og lyfjaframleiðenda rýrir það álit á læknastéttinni, sem er slæmt fyrir alla aðila.
Heilbrigðisstofnanir hafa í ljósi þess hve einstaka læknar ráða miklu um hvaða lyf eru keypt til þeirra, fært þær ákvarðanir til lyfjanefnda, - til að sporna við síhækkndi lyfjaútgjöldum og til að koma í veg fyrir að einstök lyfjafyrirtæki geti með slíkri markaðssetningu komið lyfjum sínum inn á stofnanirnar. Sumar hafa einnig sett sér reglur.
Nauðsyn boðsferðanna verður að vera ljós og tryggt að læknar verði ekki á nokkurn hátt skuldbundnir lyfjafyrirtækjunum sem bjóða þeim.
Stofnanirnar sem læknar vinna hjá þurfa að vita hverjir hafi ferðast á vegum hvaða fyrirtækja til að tryggja að við ákvarðanir um lyfjakaup liggi ekki annarleg sjónarmið að baki.
Lyf má ekki auglýsa eins og hverja aðra vöru og þau fær neytandinn gegn tilvísun þriðja aðila þ.e. læknisins og síðan eru það skattgreiðendur og sjúklingurinn sem borga fyrir þau. Sjúklingurinn verður að treysta lækninum fyrir heilsu sinni og lífi og er að því leyti háður honum.

Lyfjafyrirtækin þurfa að kynna ný lyf
Vissulega þurfa lyfjafyrirtækin að kynna ný lyf fyrir heilbrigðisstarfsfólki. Slík kynning þarf að vera hafin yfir alla tortryggni. Skýrar reglur og gagnsæjar snúast um siðferði í samskiptum lækna og lyfjafyrirtækja og traust milli læknis og sjúklings. Þær eru líka nauðsynlegt tæki til að fylgast með framkvæmd laga.
Stofnanir sem koma að lyfjamálum s.s. Lyfjastofnun hafa mjög strangar starfsmannareglur. Þar er litið á öll boð sem gjafir sem geti haft áhrif á viðhorf starfsfólks til gefandans. Sjá nánar heimasíðu Lyfjastofnunar.
Þörfin fyrir símenntun lækna hefur verið nefnd sem rök fyrir því að þeir fari í þessar boðsferðir. Í því sambandi má nefna að engar stéttir hafa eins ríkan rétt til endurmenntunar í starfskjörum sínum og læknar. Þeir eiga rétt á að fara í 15 daga á ári á launum á kostnað vinnuveitanda utan til endurmenntunar, á ráðstefnur eða námskeið.

Reglur erlendis
Finnar og Svíar hafa verið að taka á þessum málum og hafa sett nokkuð strangar reglur um boðsferðir lyfjafyrirtækja. Þar er læknum ekki heimilt að fara í ferðir sem eru auglýsingaferðir fyrir ákveðin lyf, þar sem þeir telja það ekki við hæfi og þar er krafa um að læknar taki þátt í allt að helmingi af kostnaði ferðar. Einnig er þess krafist að boðsferðir til lækna á heilbrigðisstofnunum fari í gegnum stjórnir stofnananna sem þeir starfa hjá. Sjá heimasíðu sænsku læknasamtakanna www.slf.se. Svíar taka m.a. mútuþægni vegna boðsferða og Danir hafa tekið á skattaþættinum.
Mikil umræða fer fram víða í heiminum um þessi mál og vona ég að fyrirspurn mín og þær umræður sem hún hefur vakið verði til þess að komið verði á skýrari reglum um samskipti lyfjafyrirtækja og lækna hér á landi í takt við reglurnar á Norðurlöndum.

- Reglur eru nauðsynlegar til að unnt sé að hafa eftirlit með framkvæmd laga, einnig til að auka traust á læknastéttinni og starfsemi lyfjafyrirtækja.
Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir alþingismaður
Grein þessi birtist í Lagakrókum blaði laganema