Ertu fréttaefni morgundagsins?

- umferðarslys kosta 14-18 milljarða á ári

Nú fer í hönd einn mesti ferðatími ársins. Mjög margir ferðast um landið í júlí og ágúst og þá eykst hættan á vegum landsins, sem ekki eru allir gerðir til að taka við þeirra miklu umferð sem um þá fer á mestu álagstímunum, sérstaklega eftir að allir vöruflutningar og þungaflutningar færðust á vegina.
Spurningin hér að ofan er ein af spurningum Umferðarstofu til ökumanna á vegum landsins í sumar. Verið er að auka eftirlit með ökumönnum og auka löggæslu. Hvatningar- og varnaðarorð eru hengd á borða á fjölförnum leiðum. Þetta er ágætis viðleitni en það þarf meira til sporna við umferðarslysum.

Fækkum slysum – náum markmiðum okkar
Við verðum að beita öllum ráðum til að ná þeim markmiðum sem við höfum sett okkur í fækkun umferðarslysa. Í heilbrigðisáætlun til ársins 2010 setjum við okkur þau markmið að fækka slysum um 25% og banaslysum um sömu prósentutölu. Hér er ekki eingöngu átt við umferðarslys. Þar kemur fram að kostnaður sem hlýst af umferðarslysum sé 14 - 18 milljarðar króna á ári. Það er 60% af því sem kostar að reka Landspítala - Háskólasjúkrahús, sem er 5000 manna vinnustaður.

Afleiðingar slysa eru ekki aðeins kostnaður og vinnutap fyrir samfélagið heldur einnig glötuð æviár, örkuml og þjáningar. Okkur hefur nokkuð miðað í þessum efnum en betur má ef duga skal. Í umferðaröryggisáætlun til ársins 2012 er markmiðið að fækka banaslysum og öðrum alvarlegum umferðarslysum um að minnsta kosti 40% fyrir árið 2012. En markmiðið ætti auðvitað að vera að engin umferðarslys væru af mannavöldum hér á landi. Við höfum sett okkur óraunhæfari markmið, svo sem Ísland án eiturlyfja árið 2002!

Ísland með flest banaslys í umferðinni
Umferðaröryggismál eru ekki aðeins samgöngumál heldur ekki síður mikilvægt heilbrigðismál. Stjórnmálamenn hafa ýmsar leiðir til að sporna við þessum slysum og eiga að nýta þær. Ökumenn og vegfarendur bera líka ábyrgð í þessum efnum, - hér eru dýrmæt mannslíf í húfi.

Í skýrslu Umferðarstofu um umferðarslys á landinu í fyrra segir að í samanburði við önnur Norðurlönd séu flest banaslys í umferðinni á Íslandi miðað við höfðatölu. Þetta megum við ekki að sætta okkur við. Hvað er gert annars staðar á Norðurlöndum sem við getum lært af til að ná þeim markmiðum að útrýma umferðarslysum af mannavöldum?

Við gætum t.d. tekið Norðmenn okkur til fyrirmyndar, en þeir láta vegaframkvæmdir sem eru arðbærar og auka umferðaröryggi ganga fyrir. Ef við gerðum það værum við hætt við hin óarðbæru Héðinsfjarðargöng og hefðum sett þá peninga sem við það spöruðust í að bæta vegakerfið á suðvesturhorni landsins, þar sem umferðin er mest og slysin eru flest.

Ekki bara tölur á blaði
Það sem af er árinu 2005 hafa 13 manns látist í umferðinni hér á landi. Ef litið er til banaslysa í umferðinni frá ársbyrjun 2001 til dagsins í dag þá hafa 112 manns látist í bílslysum hér á landi, eða um 25 manns á ári að meðaltali. DV gerði úttekt á banaslysunum í umferðinni á þessu tímabili um helgina. Við að skoða hana er ljóst að langflest umferðarslysin eru á suðvesturhorni landsins. En tölur um banaslys eru ekki bara tölur á blaði.

Á bak við hvert banaslys er harmleikur og mikil sorg margra, foreldra, barna, ættingja og vina. Harmleikur sem koma má í veg fyrir ef við tökum öll höndum saman og leitum allra leiða til að fækka banaslysum.

Um 2000 slösuðust í bílslysum 2004
Umferðarslysin valda ekki aðeins dauða, því mjög margir slasast í umferðinni á ári hverju. Í fyrra slösuðust um 2000 manns í umferðinni hér á landi, misjafnlega mikið að vísu, en kostnaður heilbrigðiskerfisins er ærinn vegna þessara slysa, auk þess sem líkamstjón er hræðilegt áfall fyrir hvern og einn sem í því lendir og fjölskyldu hins slasaða.

Sem betur fer eigum við frábært heilbrigðiskerfi og heilbrigðisstarfsfólk sem hefur komið mörgum þeirra sem slasast hafa alvarlega út í lífið aftur, en ekki eru allir svo heppnir. Oft er það svo að þeir sem í umferðarslysum lenda líða vegna afleiðinga þeirra alla ævina.

Hvað er til ráða?
Alvarlegustu umferðarslysin eru í dreifbýlinu, samkvæmt skýrslu Umferðarstofu. Þar segir að við akstur úr þéttbýli í dreifbýli aukist hraðinn. Hvernig er best að sporna við þessu og fylgjast með hraðakstri á þjóðvegum? Geir Jón Þórisson yfirlögregluþjónn í Reykjavík lagði til í blaðaviðtali nýverið að við færum að dæmi Norðmanna og settum upp eftirlitsmyndavélar á fjölförnum vegum til að fylgjast með hraðakstri. Þær tækju myndir af þeim ökumönnum sem ækju yfir ákveðnum hraða og þeir yrðu sektaðir í kjölfarið. Ég tek undir með honum.

Ég tel að almenningur sé þessu almennt sammála í ljósi þess að það yrði gert til að auka umferðaröryggið og fækka slysum. Norðmenn hafa náð góðum árangri með þessari leið. Oft virðist þurfa að koma við buddu ökumanna til að hafa áhrif á aksturslagið.
Þetta gæti verið einn þáttur í að ná markmiðum okkar í umferðaröryggismálum.

Mannslíf í forgang
Við stjórnmálamenn fjöllum um fjárveitingar til umferðar- og vegamála á Alþingi. Þar er ákveðið hvernig fé til málaflokksins skiptist hverju sinni. Við þingmenn Samfylkingarinnar í Reykjavík og á suðvesturhorni landsins höfum gagnrýnt hvernig stjórnvöld hafa ráðstafað því fé sem er til skiptanna. Þar hefur höfuðborgarsvæðið verið mjög afskipt þó svo að framkvæmdir þar séu mun arðbærari en annars staðar á landinu.

Í samgönguáætlun 2005 – 2008 segir m.a. um verkefnin á höfuðborgarsvæðinu að á því svæði sé þjóðvegaumferð langmest og slys tíðust. Þar hafi þörfin fyrir úrbætur vaxið ört á undanförnum árum og ýmsar kostnaðarsamar aðgerðir séu þar aðkallandi. Á höfuðborgarsvæðinu sé unnt að fækka umferðarslysum mest.
Þetta segir samgönguráðherra í áætlun sinni.

Höfuðborgarsvæðið afskipt hjá ríkisstjórninni
En tekur ráðherrann og félagar hans mark á þessum orðum? Nei, því miður hvorki hann né aðrir stjórnarliðar. Sjálfstæðis- og Framsóknarmenn á Alþingi tóku ekki tillit til þessara staðreynda þegar þeir samþykktu samgönguáætlunina og þar með skiptingu vegafjár.

Af rúmlega 31 milljarði króna sem verja á til vegamála á þessu tímabili fara aðeins um 6,8 milljarðar til höfuðborgarsvæðisins eða um 21,9%. Svona skiptir stjónarliðið skattpeningunum þrátt fyrir að 2/3 íbúa landsins búi á þessu svæði, en 1/3 á landsbyggðinni. Það er kominn tími til að kjördæmapoti linni í þessum efnum og vegafé sé skipt með heildarhagsmuni landsmanna í fyrirrúmi.

Löngu er tímabært að breyta þessu gamaldags fyrirkomulagi og þeirri skiptingu sem nú ríkir. Gleymum því ekki að vegabætur á höfuðborgarsvæðinu eru í þágu allra landsmanna, en ekki aðeins íbúanna þar. Setjum mannslíf í forgang.

Samtaka náum við árangri
Við verðum að efla baráttuna gegn hrað- og ölvunarakstri með öllum ráðum. Spennum beltin, ökum varlega, aukum fræðslu til ökumanna um umferðaröryggismál og aukum eftirlit lögreglu með því að farið sé að lögum og reglum. Í ljósi þess að ungir ökumenn lenda oftar í slysum en aðrir þarf að bæta ökukennslu, þjálfun og æfingar. Ef við erum samtaka getum við náð árangri. Við berum öll ábyrgð.

Ásta R. Jóhannesdóttir alþingismaður

útdregið:
Á bak við hvert banaslys er harmleikur og mikil sorg margra, foreldra, barna, ættingja og vina.

Greinin birtist i Blaðinu þann 3. 7. 2005