Þeir, sem aðhyllast jafnrétti, gera kröfu um sterka samfylkingu

1. spurning:
Ríkisstjórnin slær skjaldborg um sægreifana og hagsmuni þeirra. Þeir sem fá heimildir þurfa að kaupa kvóta og leigja af þeim dýrum dómum, sem fengið hafa kvótann ókeypis, þannig að misréttinu er klárlega viðhaldið. Þeir sem blæða fyrir ákvörðun ríkisstjórnarinnar eru aðallega trillukarlar og það er sök ríkisstjórnarinnar en ekki annarra. Það hefur verið furðulegt að heyra báða sjálfstæðisráðherrana, Davíð og Þorstein, saka Hæstarétt um það hvernig frumvarp þeirra sjálfra lítur út. Og Halldór Ásgrímsson segir að með frumvarpinu sé verið að taka ákvörðun um að stækka flotann ­ og virtist saka Hæstarétt um það. Staðreyndin er sú að frumvarp ríkisstjórnarinnar er ekki verk Hæstaréttar, það er verk ríkisstjórnarinnar og um það verður aldrei friður.

Svo virðist að ríkisstjórnin ætli að láta við það sitja að breyta 5. grein fiskveiðistjórnunarlaganna, þannig að það verði auðveldara að fá veiðileyfi, en menn verða að kaupa sér kvóta sjálfir á markaði. Þannig er trillukörlum sem sumir hverjir hafa veitt langt yfir 100 tonn, ætlað að fá til sín 9 tonna kvóta, en alla viðbót við það verða þeir að kaupa sjálfir á markaði, af þeim sem fengið hafa gjafakvóta. Það er alvarlegt og við það verður ekki unað að ekki skuli eiga að hrófla við 7. gr. sem kveður á um veiðiheimildir.

Það er rangt hjá ríkisstjórninni að dómur Hæstaréttar lúti ekki einnig að fiskveiðiheimildunum. Ríkisstjórnin tók sjálf ákvörðun um að standa vörð um sægreifana og gjafakvótann en fórna trillukörlunum. Dómurinn snertir ekki bara 5. gr. fiskveiðistjórnunarlaganna, heldur einnig grundvallarákvæði þeirra sem er 7. gr. laganna um úthlutun á veiðiheimildum, en Davíð Þór Björgvinsson lagaprófessor hefur sagt að sambærileg sjónarmið eigi ekki bara við veiðileyfin heldur úthlutun á aflaheimildunum sjálfum. Þannig hefði þurft að nálgast lausn málsins. Ef frumvarpið verður að lögum eins og ríkisstjórnin hefur lagt það fram er verið að efna til stórátaka í þjóðfélaginu. Þjóðin mun ekki una annarri niðurstöðu, en að viðhaldið verði fiskverndarstefnu, að allir sem stunda sjóinn fái sanngjarnan og eðlilega hlutdeild í aflaheimildum, og að þjóðinni njóti sanngjarns arðs af auðlindinni.

2. spurning:
Allir sem aðhyllast jafnrétti og réttlæti í þjóðfélaginu, sem ég fullyrði að er mikill meirihluti þjóðarinnar, gera kröfu til þess að samfylkingin komi sterk út úr næstu kosningum. Til þess að svo megi verða þurfa allir sem að samfylkingunni standa að setja niður deilur og innbyrðis erjur. Samstaða og eining ríkir um málefnaskrá í komandi kosningum, sem er öflug og framsækin og mun höfða til jafnaðarmanna, félagshyggjufólks og kvenfrelsissinna um allt land. Framboðsmálin hafa lent í ólgusjó sundurlyndis, sem er engum til framdráttar nema íhaldsöflunum, sem fitna eins og púkinn á fjósbitanum. Framboðsmálin hafa goldið fyrir það að gömlu flokkarnir og Kvennalistinn hafa of mikið litið á samfylkinguna sem kosningabandalag, þar sem hver þurfi að passa upp á sitt hólf og sína frambjóðendur, fremur en að líta á samfylkinguna sem sameinað nýtt afl, sem kemur fram sem ein sterk heild staðráðið í að knýja fram réttlæti og jöfnuð í þjóðfélaginu. Opið prófkjör, þar sem fram koma á einum sameinuðum prófkjörslista allir þátttakendur á jafnréttisgrundvelli hefði umsvifalaust tryggt samfylkingunni rífandi gang og möguleika á að verða stærri en Sjálfstæðisflokkkurinn eftir næstu kosningar. Enn er möguleiki á að samfylkinging verði forystuafl að loknum næstu kosningum. Þegar þarf að setja niður framboðsdeilur, bretta upp ermarnar og hefja strax á nýju ári öfluga kosningabaráttu, þar sem samfylkingin kemur fram sem ein heild og trúverðugur valkostur á móti íhaldsöflunum og helmingaskiptaflokkunum Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum. Takist það verður hægt að brjóta á bak aftur samþjöppun valds og peningaaflanna í þjóðfélaginu, sem gert hefur þá ríku ríkari og þá fátæku fátækari. Í upphafi nýrrar aldar geta þá allir Íslendingar vænst þess að hér verði hafin sókn til nýrra tíma í íslensku samfélagi, þar sem réttlæti, jöfnuður og kvenfrelsi verða sett í öndvegi og almannahagsmunir gegn sérhagsmunum peningahyggjunnar og valdaaflanna í þjóðfélaginu verða í forgrunni.

3. spurning:
Lykilatriði til að koma í veg fyrir byggðaröskun eru öflug sveitarfélög. Enn er langt í land að öll sveitarfélög á landinu verði það öflug að þau geti veitt íbúum sínum nauðsynlega þjónustu og verið fær um að taka við auknum verkefnum. Nauðsynleg framþróun atvinnulífs og aukin verðmætasköpun til að standa undir velferðarþjónustunni og tryggja fólkinu örugga atvinnu kallar á umbætur í sveitarstjórnarmálum ekki síður en hjá ríkisvaldinu. Stækkun og efling sveitarfélaganna stuðlar að því að treysta byggð í landinu og brjóta niður þær hindranir sem eru í atvinnuuppbyggingunni og til að ná fram betra og hagkvæmara skipulagi, sem og að skapa skilyrði fyrir meiri, betri og jafnari þjónustu við íbúana.

Einhæfni atvinnulífs er eins og kunnugt er aðalvandamál margra byggðarlaga. Smæð margra sveitarfélaga hindrar að þau geti veitt íbúum sínum ýmsa þjónustu sem talin er sjálfsögð í nútímaþjóðfélagi. Skortur á þjónustu felur hins vegar í sér að ekki eru til störf í þjónustugreinum sem gætu laðað að fólk til búsetu í hinum dreifðu byggðum. Þannig hníga rök að því að einhæfni atvinnulífsins megi í verulegum mæli rekja til þess að sveitarfélögin eru of smá til að geta myndað sterkar þjónustuheildir. Þetta kemur víða fram, ekki síst á sviði félagslegrar þjónustu þar sem smæð sveitarfélaga kemur í veg fyrir að grundvöllur sé fyrir rekstri. Víða um land er því ekki að finna fullnægjandi félagsþjónustu sem fólk hefur þörf fyrir og veldur því að það hefur leitað til höfuðborgarsvæðisins til þess að fá þörfum sínum mætt. Á þetta ekki síst við um aldraða og unga fólkið sem verða að treysta á ýmsa félagslega þjónustu og verða oft að taka sig upp og flytja í stærri sveitarfélögin þar sem þjónustuna er að fá. Í ýmsum smærri sveitarfélögum hefur einhæfni atvinnulífsins og minni félagsleg þjónusta leitt til þess að um langt árabil hefur verið stöðugur straumur fólks frá landsbyggðinni á höfuðborgarsvæðið. Á síðasta áratug fjölgaði Íslendingum um tæplega 28 þúsund manns. Vegna mikilla fólksflutninga til höfuðborgarsvæðisins fjölgaði íbúum þar engu síður um ríflega 28 þúsund en á landsbyggðinni einungis um 1.800 sem eru aðeins liðlega 6% af heildar fjölguninni.

Verulegur árangur hefur náðst á sl. 12 árum til að efla sveitarfélögin og sjálfsforræði þeirra og auðvelda verkefnaflutninga frá ríkisvaldinu til sveitarstjórna. Sem sveitastjórnaráðherra á árunum 1987­1994 lagði ég verulega áherslu á stækkun og eflingu sveitarfélaganna, en þeim hefur fækkað um nálægt 100 á sl. 12 árum. Sveitarstjórnarstigið hér á landi er mjög veikt samanborið við það sem gerist annars staðar á Norðurlöndum. Þar hafa sveitarstjórnir fleiri verkefni sem falla betur að stjórnsýslu þeirra, eins og að sinna ýmissi staðbundinni þjónustu, og hlutur þeirra í skattheimtunni er einnig miklu meiri en hér á landi. Til að treysta byggð í landinu verður því enn að fækka sveitarfélögum verulega um leið og þau verða öflugri og sterkari til að takast á við ný verkefni. Búseta fólks ræðst fyrst og fremst af öflugum atvinnutækifærum, og aðgangi að félagslegri þjónustu og góðri húsnæðisaðstöðu, sem og öflugu mennta- og menningarlífi.

4. spurning:
Til þess að ná sátt á milli stóriðjuframkvæmda og náttúruverndarsjónarmiða þarf að fara fram gagngert endurmat á ýmsum þáttum er lúta að umhverfismati og mengunarmálum tengdum stóriðju og áhrifum þess á náttúruna og aðra atvinnuvegi þjóðarinnar. Leggja þarf ekki síður þjóðhagslegt mat á áhrifin með tilliti til mengunar og náttúruspjalla en efnahagslegan ávinning stóriðjuframkvæmdanna. Það er löngu orðið tímabært að marka stefnu inn í framtíðina fyrir stóriðju þar sem umhverfisþátturinn og ítarlegt mat á umhverfisáhrifum verður lagt til grundvallar og skipi veglegri sess í allri umfjöllun og ákvarðanatöku varðandi stóriðjumál.

Ég er sannfærð um að það er krafa þjóðarinnar og nauðsynlegt út frá hagsmunum hennar í bráð og lengd að við setjum ýtrustu kröfur varðandi umhverfisvernd og mengunarvarnir sem á skortir og að við uppfyllum ýtrustu skyldur samkvæmt alþjóðasamningum í umhverfismálum og mengunarvörnum. Þetta er stór þáttur í lífskjörum þjóðarinnar inn í framtíðina og það er stór þáttur að við höldum með festu og framsýni á umhverfismálunum. Þetta hefur ekki bara þýðingu fyrir lífskjör þjóðarinnar heldur einnig ímynd þjóðarinnar út á við sem hefur verulega þýðingu fyrir framleiðslu okkar og útflutningsmöguleika. Þar mega ekki stundarhagsmunir ráða ferðinni fram yfir þau miklu verðmæti sem fólgin eru í vernd umhverfis og hreinu landi. Í því eru fólgin mikil verðmæti sem komandi kynslóðir verða að treysta á við varðveitum. Umhverfismálin verða því að skipa stærri sess og verða meiri þungamiðja í allri ákvarðantöku í atvinnuuppbyggingunni en verið hefur.

5. spurning:
Ofarlega í huga eru nýlegar loftárásir Bandaríkjanna og Breta á Írak, þar sem tugir almennra borgara í Írak lét lífið, enda voru árásirnar fordæmdar víða um heim. Margir bundu vonir við að ástandið batnaði í Írak eftir að Kofi Annan, aðalritara SÞ, tókst að telja Saddam Hussein á í febrúar sl. að veita eftirlitsmönnum óhindraðan aðgang að vopnabúrum og forsetahöllum til að leita að efna- og sýklavopnum. Eftir að Írak sleit allri samvinnu við vopnaeftirlitið SÞ í október, en í kjölfar þess hótuðu Bandaríkin eldflaugaárás, brugðust þær vonir. Ekki er hægt að taka undir ummæli Clintons og Tony Blair sem kváðu heiminn öruggari eftir loftárásirnar og að aðgerðirnar hefðu þjónað tilgangi sínum. Af viðbrögðum Saddams Husseins og fagnaðarlátanna sem brutust út í Írak þegar loftárásunum var hætt má miklu fremur álíta að harðstjórinn Hussein standi sterkari eftir og full ástæða til að ætla að hann sé reiðubúinn til að beita gerðeyðingarvopnum ef honum býður svo við að horfa. Telja má víst að ákvörðun Blairs og Clintons um að stöðva loftsárásirnar hafi að verulega leyti verið tekin vegna mikillar gagnrýni sem fram kom á árásirnar á alþjóðavettvangi. SÞ þurfa að endurskoða frá grunni allar aðgerðir sínar gegn Írak, en afleiðingar viðskiptabannsins eru skelfilegri en orð fá lýst, en hundruð þúsunda barna hafa látið lífið vegna þessa hörmulega ástands og langvarandi styrjaldareksturs. Þetta hrikalega ástand virðist hafa styrkt valdhafana í sessi, en fórnarlömbin eru almennir borgarar og ekki síst börnin, en milljónir barna hafa liðið algjöra neyð vegna afleiðinga viðskiptabannsins. Íslensk stjórnvöld þurfa alvarlega að hugleiða að endurskoða afstöðu sína til viðskiptabannsins á Írak ef Íslendingar eiga að standa í fararbroddi fyrir mannréttindum og mannúð í heiminum.

Af erlendum vettvangi eru líka minnistæðir fellibyljirnir í Mið- Ameríku, þar sem tugir þúsunda létu lífið. Þetta eru líklega mestu náttúruhamfarir síðari tíma og minna okkur á hvað maðurinn stendur oft varnarlaus frammi fyrir náttúruöflunum.

Ég sendi landsmönnum öllum mínar bestu óskir á nýju ári með von um frið og farsæld fyrir land og þjóð.

Jóhanna Sigurðardóttir, alþingism. (Mbl. desember 1998)