Um heiðurslaun

Nokkrar umræður hafa spunnist vegna úthlutunar Alþingis á heiðurslaunum
listamanna. Ég gagnrýndi vinnubrögð menntamálanefndar í pistli á heimasíðu
minni og fann mig knúna til að láta uppskátt um aðferðirnar sem beitt var
við tilnefningarnar vegna þess að réttlætiskennd minni var freklega
misboðið með framgöngu Gunnars Birgissonar, formanns nefndarinnar. Hann
heimilaði aðilum utan nefndarinnar að hafa áhrif á tilnefningarnar,
þ.e.a.s. þeim sem höfðu völd til að hækka fjárframlög til fjárlagaliðarins,
á sama tíma og sjónarmið okkar stjórnarandstöðuþingmannanna í nefndinni
höfðu engin áhrif. Farið er að bera á svona valdhroka í æ ríkara mæli í
störfum Alþingis og ég tel það hluta af ábyrgð minni gagnvart kjósendum að
reyna að sporna við slíkri öfugþróun. Í mínum huga er það hluti af
lýðræðinu að sjónarmið minnihlutans hafi einhver áhrif á niðurstöðu mála,
því meirihlutinn fékk sannarlega ekki 100% atkvæða í kosningunum.
Sjálf er ég hlynnt því að listamenn séu heiðraðir af Alþingi þegar segja má
að lífsstarf þeirra sé komið fram og köllun þeirra uppfyllt. Ég hef líka
verið því fylgjandi að menntamálanefnd Alþingis tilnefni
heiðurslaunahafana, enda sé unnið að þeim tilnefningum af réttsýni,
heiðarleika og í sátt nefndarmanna. Slík vinnubrögð reyndi forveri Gunnars,
Sigríður Anna Þórðardóttir, að viðhafa á síðasta kjörtímabili, en slíku er
ekki að heilsa nú. Ljóst er að seint verða allir heiðraðir sem ættu það
skilið. En þá hlýtur að vera mikilvægt að öll þau nöfn sem nefndarmenn óska
eftir að komi til skoðunar fái a.m.k. lágmarksumfjöllun; ævistarf þeirra
vegið og metið, utanaðkomandi álit skoðuð formlega og samræmis gætt milli
listgreina. Ef þessi skilyrði eru ekki uppfyllt þá er hætta á að
sleggjudómar ráði niðurstöðunni og allir vita að sleggjudómar eru slæmir
dómar.
Sá ágreiningur sem nú er uppi um heiðurslaunin er ekkert einsdæmi, menn
hafa tekist á um þau á öllum tímum. Oft hefur menntamálanefnd verið
gagnrýnd fyrir að láta pólitísk sjónarmið ráða tilnefningum sínum fremur en
fagleg. Heiðurslaunin eru raunar ekki lögbundin og mætti hugleiða hvort
ekki þyrfti að bæta úr því. Þá þyrfti einnig að setja einhverjar
viðmiðunarreglur um launin og starfshætti nefndarinnar.
Loks vil ég, - vegna ummæla formanns menntamálanefndar í DV (mánudag 8.
des. 2003) um þingþroska þeirrar sem þetta ritar - benda þeim sem vilja
bera saman þroska þingmanna og hæfni til að sitja á þingi á málaskrá
þingmanna og þingræður sem allar eru aðgengilegar á vef Alþingis.
Sömuleiðis er rétt að fram komi að ég var ekki heimildarmaður blaðamanns DV
varðandi nöfn þau sem nefnd eru í fréttinni.

---