Hverjir sváfu á verðinum?
Á FUNDI borgarstjórnar 19. febrúar sl. var fjallað um niðurstöður svokallaðrar 19 manna nefndar sem iðnaðarráðherra setti á laggirnar til að gera tillögur um jöfnun raforkuverðs í kjölfar breytinga á íslenskum raforkumarkaði. Í fréttaflutningi af fundinum vekur það athygli að borgarfulltrúarnir Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson hafa bæði viljað ræða málin útfrá tilskipun Evrópusambandsins um sameiginlegar reglur um innri markað á sviði raforku, sem Alþingi Íslendinga samþykkti í maí 2000 að fella inn í EES-samninginn. Þannig er haft eftir Vilhjálmi í fréttaviðtali við Ríkisútvarpið 20. febrúar sl. að óþarfi sé að éta upp fyrirmæli frá Brussel um markað sem við séum ekki hluti af. Og í sömu frétt heldur Ingibjörg Sólrún Gísladóttir því fram að stjórnvöld hafi sofið á verðinum, þau hefðu hæglega getað spornað gegn þessari þróun með því að sækjast eftir undanþágu frá tilskipuninni.
Varað við raforkutilskipun
Hér er nauðsynlegt að hressa upp á minni borgarfulltrúanna og rifja upp gang mála frá árinu 1996, þegar tilskipun um sameiginlegar reglur um innri markað á sviði raforku (96/92/EB) kom fram. Það var Hjörleifur Guttormsson sem fyrstur manna reyndi að vekja þingheim til umhugsunar um þær breytingar sem tilskipunin boðaði. Það gerði hann m.a. í umræðum utan dagskrár í maí 1996, en í þeirri umræðu kom fram að þáverandi iðnaðarráðherra, Finnur Ingólfsson, hefði sett á laggirnar nefnd til að undirbúa skipulagsbreytingar þær sem tengjast myndu tilskipuninni. Markmiðið með því nefndarstarfi átti m.a að vera að auka hagkvæmni á orkusviðinu, auka samkeppni, stuðla að jöfnun orkuverðs og auka sjálfstæði orkufyrirtækja. Þannig virtist iðnaðarráðherrann hinn kokhraustasti og örlaði ekki á efasemdum í máli hans um að tilskipunin gæti átt við íslenskan orkumarkað. Þeir voru ekki margir þingmennirnir sem tóku undir varnaðarorð Hjörleifs Guttormssonar og flokksbræðra hans, Svavars Gestssonar og Steingríms J. Sigfússonar, í þessari umræðu.
Skorað á stjórnvöld
Eftir þetta bar tilskipunina nokkuð oft á góma á Alþingi fram að þingkosningum 1999, en oftast í máli fyrrnefndra þingmanna. Sérstaka athygli vil ég vekja á ræðu Hjörleifs Guttormssonar er hann mælti fyrir þingsályktunartillögu um sjálfbæra orkustefnu í október 1998, en þá skoraði hann beinlínis á stjórnvöld að spyrna við fótum og gerast ekki aðilar að tilskipuninni. Í greinargerð með tillögunni var langur kafli um tilskipunina og tíunduð öll þau rök sem mæltu gegn því að Íslendingar tækju hana upp. Guðmundur Bjarnason, sem þá var starfandi iðnaðarráðherra, játaði vankunnáttu sína í málinu og kom sér hjá því að svara nokkru. Aðrir tóku ekki þátt í þessari umræðu utan Svavar Gestsson.
Frávísunartillaga Vg felld
Í aðdraganda þingkosninga 1999 breyttist landslagið í íslenskum stjórnmálum nokkuð og fram á sjónarsviðið komu Vinstrihreyfingin - grænt framboð og Samfylkingin. Í kosningabaráttunni gerðu frambjóðendur Vinstri-grænna nokkuð af því að fjalla um væntanlega raforkutilskipun og vöruðu við því að hún yrði tekin upp í EES-samninginn. Sá málflutningur hélt áfram þegar í þingsali var komið, m.a. með endurflutningi tillögu Hjörleifs Guttormssonar um sjálfbæra orkustefnu. Í apríl 2000 var svo tillögunni um að við tækjum upp raforkutilskipunina dreift á Alþingi og Halldór Ásgrímsson mælti fyrir herlegheitunum. Tillögunni var vísað til utanríkismálanefndar þingsins, sem klofnaði í umfjöllun sinni um málið. Meirihlutinn lagði til að tillagan yrði samþykkt en hann skipuðu þingmenn allra flokka nema Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs. Í minnihluta var Steingrímur J. Sigfússon formaður Vg og lagði hann til að tillögunni yrði vísað frá. Hann fór yfir það í langri og ítarlegri ræðu hversu lítið erindi hinar sameiginlegu reglur um innri raforkumarkað Evrópusambandsins ættu inn á okkar raforkumarkað sem eðli máls samkvæmt væri einangraður og lokaður. Niðurstaða Steingríms var sú að vísa ætti tillögunni frá og að fela ætti ríkisstjórninni að taka málið upp á nýjan leik á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar. Leita ætti þar eftir ótímabundinni undanþágu fyrir Ísland frá því að gerast aðili að innri markaði Evrópska efnahagssvæðisins með raforku svo lengi sem íslenski raforkumarkaðurinn væri einangraður og ótengdur við raforkumarkað annarra EES-landa. Þessi tillaga var borin undir atkvæði og var hún studd af öllum þingmönnum Vg, en hún fékk ekki hljómgrunn hjá þingmönnum annarra flokka. Þingmenn Samfylkingarinnar, flokkssystkin Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, sátu hjá við atkvæðagreiðslu um frávísunartillöguna og flokkssystkin Vilhjálms Þ. Vilhjálmssonar greiddu atkvæði gegn henni. Og í lokaatkvæðagreiðslu um innleiðingu tilskipunarinnar, 8. maí 2000, voru þingmenn Vinstri-grænna einu þingmennirnir sem greiddu atkvæði gegn því að tilskipunin yrði tekin upp. Það er því ekki rétt hjá borgarfulltrúunum tveimur að stjórnvöld hafi sofið á verðinum, þau tóku um það meðvitaða ákvörðun að sækja ekki um undanþágu frá raforkutilskipuninni heldur innleiða hana að fullu. Ákvörðun stjórnvalda var studd af þingmönnum Samfylkingarinnar eins og fram kemur í nefndaráliti meirihlutans þegar málið var afgreitt út úr utanríkismálanefnd. Þeir sem stóðu í andófinu allt síðasta kjörtímabil voru þingmenn Vinstri-grænna og það andóf stendur enn.