Leiguíbúðafyrirtæki og leiguíbúðafélög
Talsverð umræða er um stöðuna á fasteignamarkaði um þessar mundir og eðlilegt að almenningur geri sér far um að skilja kjarna umræðunnar, verum þess minnug að stærsti hluti íbúðareigenda er venjulegt fólk; fjölskyldur sem hafa lagt aleigu sína í að koma sér upp þaki yfir höfuðið. En til að auka skilning fólks á fréttunum þurfa fjölmiðlar að taka sig á, það vill brenna við að fjallað sé um fasteignir líkt og um verðbréf væri að ræða, eignir sem ætlað er það eina hlutverk að ávaxta sig og hámarka arð eigenda sinna. Það kemur líka fyrir að Íbúðalánasjóði sé stillt upp sem einhvers konar sökudólgi og að gagnrýni á hlutverk sjóðsins sé fyrirferðarmeiri í fréttum en hugmyndafræðin bakvið lagalegt hlutverk hans og skyldur. Eftirlitsstofnun EFTA hefur nú til meðferðar kæru frá Samtökum íslenskra fjármálafyrirtækja sem kvarta undan því að starfsemi sjóðsins standist ekki ákvæði samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, hann hamli samkeppni á bankamarkaði og félagslegt hlutverk hans sé illa skilgreint. Í mínum huga er það umhugsunarefni hversu oft fréttirnar taka mið af hagsmunum bankanna í þeirri umfjöllun, sjaldgæfara er að finna samstöðu með hugmyndinni um félagslega réttlátt húsnæðiskerfi.
Nýjustu fréttir af Íbúðalánasjóði valda hins vegar óróa. Frá því er sagt að sjóðurinn sé í auknum mæli að leysa til sín eignir sem svokölluð „leiguíbúðafyrirtæki“ hafa keypt eða byggt með lánum frá sjóðnum og síðan leigt til einstaklinga. Ekki kemur fram í fréttunum hvort hér er um að ræða verktakafyrirtæki, sem ekki hafa sést fyrir í góðærinu og byggt meira en þörf var á, en slíkt hlýtur að teljast líklegt. Í öllu falli eru þetta fyrirtæki sem illa er komið fyrir, þegar sjóðurinn stendur frammi fyrir því að leysa til sín yfir þrjá tugi eigna á síðustu tveimur árum, stundum heilu blokkirnar. Eina leiðin sem sjóðurinn hefur til að losa sig út úr þessum vandræðum, er að selja eignirnar, því ekki kemur til greina að hann yfirtaki starfsemi „leiguíbúðafyrirtækjanna“. Hann getur reynt að selja eignirnar sveitarfélögum, sem þurfa að sjá íbúum fyrir hagstæðu leiguhúsnæði í einhverjum mæli, í sumum tilfellum reynir hann að selja þeim fjölskyldum sem hafa íbúðirnar á leigu og loks hefur hann reynt að selja heilu eignirnar einhverju sem kallað er „leiguíbúðafélag“. Ekki eru gefnar nánari skýringar á þessum leiguíbúðafyrirtækjum eða leiguíbúðafélögum, hverjir standi að baki þeim eða hversu umfangsmikil starfsemi þeirra sé. Hér er því auglýst eftir frekari upplýsingum um það. Hins vegar má lesa það út úr frétt Morgunblaðsins af málinu í gær, að Íbúðalánasjóður hafi hlaupið á sig með því að lána þeim sem ekki reyndust borgunarmenn. Og þar var sannarlega ekki um að ræða einstaklinga eða fjölskyldur.
Nú hafa hagfræðingar í fyrirtæki sem kallast Reykjavík Economics ehf. gert rannsókn á fasteignamarkaðnum í landinu og komist að því að offramboð sé á íbúðarhúsnæði, eftirspurn sé hverfandi, lánsfjárframboð lítið og verð fari lækkandi. Það fylgdi ekki frétt Ríkisútvarpsins í gær hverjir þessir hagfræðingar eru eða hver tengsl þeirra eru við Háskólann á Bifröst, en talsmaður könnunarinnar Magnús Árni Skúlason er, eða var a.m.k. til skamms tíma, forstöðumaður Rannsóknarseturs í húsnæðismálum á Bifröst. Niðurstöður hagfræðinganna virðast lýsandi fyrir stöðuna á íbúðamarkaði en hvort þær benda á nokkrar lausnir á vandanum kom ekki fram í frétt Ríkisútvarpsins. Það rennir stoðum undir það sem segir hér að framan; það skortir á að fjölmiðlar fari nægilega djúpt í fréttaflutningi sínum af stöðu mála á fasteignamarkaði til að íbúðaeigendur, fjölskyldurnar í landinu átti sig til fulls.