Ekki ræna okkur landinu líka!
Fyrirsögn þessarar greinar er tekin úr ræðu nýkjörins formanns Ungra vinstri-grænna, Steinunnar Rögnvaldsdóttur, en þau lét hún falla á stjórnarfundi VG um síðustu helgi þar sem ástandið í efnahagsmálum þjóðarinnar var til umræðu. Hugsunin sem fólgin er í orðum Steinunnar er sett hér fram til mótvægis við það vanhugsaða ákall sem heyrist frá ýmsum skammsýnum körulum á hægri væng stjórnmálanna um að nú sé nauðsynlegt að ýta til hliðar lögum um mat á umhverfisáhrifum, svo virkja megi fyrir stóriðju án þess að leggja mat á skaðann sem af hlýst. Þetta eru örvæntingafullar tilraunir til að framlengja veislu sem er yfirstaðin, viðhalda tíðaranda sem er horfinn á braut. Tímar neysluhyggju og ofgnógtar eru ekki til staðar lengur. Við okkur blasir hrun þess þjóðfélagsmynsturs sem byggt hefur verið á skammsýni og taumleysi, og tímabært að leiða önnur gildi til öndvegis, svo sem hófsemi og nægjusemi.
Stóriðja tilheyrir gömlum tíma
Við þessi tímamót er nauðsynlegt að skoða með hvaða hætti mistök undanfarinna ára geta orðið okkur hvatning til nýrra leiða í atvinnusköpun. Þar mun stóriðjustefnan fara halloka, því hún tilheyrir gamla tímanum, gamla Íslandi. En hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar mun finna sér farveg í nýjum tíma og dafna betur en áður. Um þessar mundir berast fréttir af lækkandi álverði í heiminum, en raforkuverð til stóriðju er bundið álverði. Áltonnið mun nú seljast á $ 2.200 tonnið og hefur verðið lækkað um $ 300 á síðustu fjórum vikum. Allir vita hvernig lánsjármarkaðir eru um þessar mundir. Ekki þarf að fjölyrða um möguleika Landsvikrjunar eða stjóriðjufyrirtækjanna á lánafyrirgreiðslu, enda komum við trúlega til með að eiga fullt í fangi með að greiða af lánunum vegna þeirra framkvæmda sem við höfum þegar stofnað til t.d. vegna Kárahnjúkavirkjunar, sem á sinn þátt í skuldastöðu þjóðarbúsins.
Hvar ætti að draga mörkin?
Áætlanir um auðlindanýtingu ber nú að gera af yfirvegun og rósemi. Stórkarlalegar hugmyndir orkufreks iðnaðar eru vanhugsaðar og eiga meira skylt við rányrkju en skynsamlega orkuframleiðslu. Segja má að stóriðjustefnan sé skilgetið afkvæmi heimskapítalismans, sem kom okkur þangað sem við erum nú stödd og dapurlegt að heyra kallað eftir meira af því sama, svo við getum haldið áfram á sömu braut. Spyrja má hvar menn ætli að draga mörkin í þeim efnum? Ætti t.d. að veita Skaftá í Langasjó án mats á umhverfisáhrifum? Nú ríður á að láta ekki taumleysið ná tökum á okkur. Gætum þess að fórna ekki því sem er okkur dýrmætast. Strengjum þess heldur heit að vernda náttúruna í samræmi við það gildismat sem óhjákvæmilega fylgir þeim breyttu tímum sem nú fara í hönd og byggjum upp atvinnutækifæri í samræmi við þá verndarhugsun. Þá mun okkur vel farnast.