Lífshlaup

Lífið sjálft, júlí 1999.

„Þú gleypir nú ekki sólina!“

-viðtal við Kolbrúnu Halldórsdóttur nýkjörinn alþingismann

Hún er fædd í Ljónsmerkinu í Reykjavík árið 1955 og bjó til að byrja með við Lindargötuna í húsi sem nú er búið að rífa. Tveggja ára flutti hún á Lynghagann og tólf ára í Kópavog, en saknaði sárt félaganna úr vesturbænum. Þegar hún flutti að heiman réði borgarbarnið í henni því að hún flutti í Grjótaþorpið í miðbæ Reykjavíkur. Hún hóf að stunda leiklistarnám og eftir að hún útskrifaðist lá leiðin fljótt í leikstjórn. Starf hennar hefur verið innan veggja leikhúsanna en nú flytur hún sig yfir á „leiksvið“ Alþingis.

Leiklistin hentaði mér vel

Ég fell nú ekki í flokk með þeim sem hafa leikið frá blautu barnsbeini en var að vísu alltaf að koma fram í skóla. Í Melaskólanum var ég í kórstarfi hjá Magnúsi heitnum Péturssyni og las alltaf jólasöguna. Í Landsprófi var ég komin í Kópavog og var m.a. í stjórn nemendafélagsins í Víghólaskóla og vann að uppsetningu fyrstu árshátíðarinnar, sem haldin var í nýja skólanum. Við útbjuggum risastóra leikmynd inn í salinn úr maskínupappír, því þarna var saman kominn stór hópur skapandi einstaklinga og má þar t.d. nefna Daða Guðbjartsson sem nú er þekktur listmálari.
Eiginleg kynni mín af leiklist verða svo eftir Verslunarskólapróf. Unnið var að stofnun Leiklistarskóla leikhúsanna og ég fór á þriggja mánaða námskeið og fann að ég var að kynnast nýjum heimi sem hentaði mér rosalega vel. Eftir námskeiðið voru 12 nemendur valdir til að halda áfram í fjögurra ára nám og ég var ein af þeim, en í lokin voru bara átta sem útskrifuðust. Þegar leið á námið hefði ég gjarnan viljað hafa möguleika á deildarskiptingu, því snemma hneigðist hugur minn frekar til leikstjórnar en til þess að leika sjálf. Ég á mjög gott með að kenna, leiðbeina og leikstýra svo sú braut opnaðist mjög fljótt. Mér fannst ég vera meiri gerandi í ferlinu þegar ég var að leikstýra og hafa meiri áhrif á endanlega útkomu verksins. Leikari í leiksýningu getur þurft að beygja sig undir vilja leikstjórans eða hópsins og þarf að vera fær um að aðlaga sig. Kannski komast leikstjórar upp með meiri egóisma en leikarar en þó er aldrei hægt að setja upp góða leiksýningu nema í náinni samvinnu allra sem að leiksýningunni koma.

Svart og sykurlaust og fleira skemmtilegt

Eftir námið fór ég fljótlega að starfa hjá sjálfri mér. Skömmu eftir að ég kom út úr skóla stofnaði ég leikhópinn Svart og sykurlaust ásamt Guðjóni Pedersen og fleirum. Leikhópurinn varð til í framhaldi af því að Hafnarbíó var rifið, en það hafði verið nokkurs konar aðsetur fyrir sjálfstætt starfandi leikhópa. Til að vekja athygli á húsnæðisleysi leikhópanna bjuggum við til götuleiksýningu, sem var ákaflega skrautleg og vakti svo mikla lukku að við lékum eiginlega tilneydd á götunni í ein þrjú ár.
Svart og sykurlaust var stór hópur fólks, myndlistarmenn, leikarar, smiðir, búningahönnuðir, tónlistarfólk og fleiri sem koma að leiksýningum. Við fengum smá fjárhagslegan stuðning frá Reykjavíkurborg og nýttum peningana afskaplega vel. Lögðum t.d. meira upp úr því að fólk fengi að borða en laun í vasann. Á hverjum degi eldaði einhver úr hópnum súpu, sem stóð gestum og gangandi til boða svo aðstaðan okkar í JL-húsinu varð fljótlega eins og félagsmiðstöð í vesturbænum.
Í framhaldi af vinnunni með Svörtu og sykurlausu fóru að koma leikstjórnarverkefni til mín og það var minn eiginlegi skóli í leikstjórn að starfa með áhugaleikfélögunum. Með þeim hef ég sett upp fjöldan allan af sýningum, oft ansi viðamiklar og flóknar sýningar, sem kenndi mér afskaplega margt.
Árið '93 setti ég upp Skilaboðaskjóðuna í Þjóðleikhúsinu og skömmu eftir það fékk ég 3ja ára samning þar og setti upp nokkuð margar sýningar. Ég vann líka hjá Leikfélagi Akureyrar á þessum tíma, svo árin frá '90 til '99 hafa verið mjög gjöful innan leikhússins.

Andleg vinna og Ora grænmeti

Ég byrjaði snemma að lesa stjörnuspeki, lærði m.a.s. Lindu Goodman utan að á unglingsárunum. Með tímanum las ég svo dýpri bækur sem gerðu meiri kröfur á mig. Ég kynntist manninum mínum, Ágústi Péturssyni, fljótlega eftir að ég lauk leiklistarnámi en hann hafði stúderað jóga og var félagi í Self Realization Fellowship, sem eru samtök lærisveina Yogananda. Hann kynnti mig fyrir hugleiðslu og hafði enn víðari sjóndeildarhring inn á þessi svið en ég og var stjörnuspekingur, sem ég var ekki.
Hluti af lífi mínu hefur farið í andlega og þroskandi vinnu og það má eiginlega segja að ég hafi verið duglegust að sækja námskeið og iðka innri vinnu frá '86 og fram til '95 þegar Alma dóttir okkar fæddist. Umönnun lítils barns krefst mikils tíma, en ég á mér alltaf ákveðinn grunn sem þessi vinna hefur skapað mér sem ég styðst við í daglegu lífi mínu. Andlega vinnan er grundvöllur fyrir allt í lífinu, t.d. fyrir það hvað ég er hraust og hvað ég er jákvæð gagnvart því sem gerist í lífinu og hvað ég á gott með að vera til.
Tuttugu og eins árs ára gömul hætti ég að borða kjöt og sú ákvörðun varð mikill vendipunktur í lífi mínu. Maður er jú það sem maður borðar. Ég gerði þetta mjög skynsamlega, byrjaði á því að fasta í viku, þótt ég væri í erfiðri vinnu. Ég var messagutti á millilandaskipi hjá Sambandinu og vaknaði kl. 6 á hverjum morgni til að laga kaffi, taka til og skúra gólf og vann til 9 eða 10 á hverju kvöldi. Fyrst hélt ég að fastan yrði erfið, en á þriðja degi bara sveif ég um á einhverju skýi og hefði getað haldið áfram endalaust. Þetta varð alger hugljómum.
Ég var ung og fannst töff að vera öðruvísi, en stundum gerðust spaugileg atvik þegar panta þurfti grænmetisrétti á veitingahúsum. Eitt sinn vorum við í afmæli hjá leikarafélaginu í Valhöll á Þingvöllum og nokkur okkar borðuðu ekki kjöt. Við báðum um kjöt- og fisklausa rétti og á endanum fengum við niðursoðið Ora grænmeti á disk sem aðalrétt.
Ég borðaði ekki fisk í ein 10 ár en einu sinni vorum við hjónin að hafa það huggulegt á Hótel Búðum á Snæfellsnesi. Þá létum við það eftir okkur að fá okkur silung að hætti Rúnars Marvinssonar og eftir það hefur verið fiskur inni á matseðlinum.

Hjónabandið er sáttmáli

Við kynntumst um áramótin '78-'79, ég og Ágúst, og fyrsta sumarið okkar fórum við í ferð til Jamaica og Mexíkó í sex vikur. Það var alger sæla að borða banana umvafin hitabeltisgróðri á Jamaica og ferðast um í indíánaþorpum í Mexíkó. Við leigðum okkur skellinöðru á Jamaica og forðuðumst ferðamannastaðina. Þetta var yndislegur tími og skömmu eftir heimkomuna varð ég ófrísk. Við giftum okkur 1. maí 1980 og tuttugu og fimm dögum síðar fæddist Orri Huginn.
Okkur hefur tekist að halda sambandinu í rúm 20 ár og til þess eru eflaust margar ástæður, en þó kannski fyrst og fremst tvær. Önnur er sú að við teljum okkur bera ábyrgð á þeim sáttmála sem við gerðum og höfum þess vegna alltaf reynt að vinna okkur aftur inn á það heit sem við unnum þó svo ýmislegt hafi bjátað á. Kannski er alltof auðvelt fyrir fólk að skilja í dag, því með því að hlaupa frá sáttmálanum sem við gerum erum við líka að hlaupa frá okkur sjálfum. Hin ástæðan er sú að við erum bæði alveg rosalega þrjósk svo það er ekki gefist upp of auðveldlega við hlutina.
Það eru fimmtán ár á milli barnanna okkar, því Alma fæddist ekki fyrr en árið 1995. Systkinin er samt góðir vinir og Alma nýtur þess að vera eftirlæti allra.

Skyndileg umskipti yfir í pólitík

Þau eru nú kannski ekki jafn skyndileg og mörgum gæti virst. Ég hef unnið mjög mikið í menningarpólitík, verið í stjórn í Félagi íslenskra leikara, í Félagi leikstjóra á Íslandi, verið formaður Leiklistarráðs í fjögur ár og í úthlutunarnefnd Leiklistarráðs. Ég hef starfað í nefndum á vegum Menntamálaráðuneytisins við að semja námsskrá fyrir listkennslu og kom að drögum að frumvarpi til leiklistarlaga og ýmislegt annað hef ég tekið að mér á þessu áhugasviði mínu.
Vendipunkturinn yfir í núverandi stöðu varð sennilega síðasta sumar. Vegna virkjunaráforma stjórnvalda og Landsvirkjunar tók að bera mikið á þeim hreyfingum, sem vilja hefja náttúruvernd til vegs. Einhvern veginn atvikaðist það svo að ég lenti inni í hópi kunningja sem voru að hugsa um einhverjar aðgerðir og nokkrir listamenn undirbjuggu ljóðalestur á Austurvelli við þingsetninguna s.l. haust. Svo héldum við þeim hætti allan veturinn, að lesa ættjarðarljóð framan við Alþingishúsið hvern fimmtudag til að vekja athygli stjórnvalda á því að við fylgdumst með störfum þeirra og hættum ekki fyrr en náttúran fengi að njóta vafans.
Svo héldum við magnaðan fund í Háskólabíói í lok nóvember, sem vakti feikilega athygli. Í gegnum þessa vinnu varð ég kannski svolítið áberandi sem drifkraftur og þá er ekki óeðlilegt, þegar farið er að huga að stofnun nýrra stjórnmálasamtaka, sem eiga að byggja á umhverfismálum og náttúruvernd, ásamt launajöfnuði og þessum klassísku vinstri áherslum, að leitað sé til náttúruverndarsinna og þá hefur mitt nafn örugglega komið upp meðal margra annarra.
Ég fékk ekki langan tíma til að taka ákvörðun og það er oft ágætt. Maður þarf að hugsa hratt og djúpt á skömmum tíma. Ákvörðunin var erfið, því hún þýddi að ég stigi út úr leiklistinni a.m.k. tímabundið og það er oft hættulegt fyrir listamenn að gera það. Á hinn bóginn fannst mér spennandi að fá tækifæri til að keppa úr þessu sæti sem mögulega gat orðið þingsæti.
Svona tækifæri kastar maður ekki frá sér af kæruleysi. Þarna er um að ræða möguleika til að láta gott af sér leiða hvað varðar framtíð þjóðarinnar og að mínu mati allt of freistandi til kasta því á glæ. Sá sem ber hag lands og þjóðar fyrir brjósti, hlýtur að taka því fagnandi þegar dyrnar opnast og í ljós kemur alvöru tækifæri til að hafa áhrif til góðs.

Frá Kvennalistanum yfir í Vinstra - grænt.

Ég man nú ekki hvað ég kaus alveg í byrjun, en frá því að Kvennalistinn kom fram hef ég alltaf kosið hann. Mér fannst þær vera að búa til stjórnmálaafl sem var öðruvísi. Þær vildu byggja á grasrótinni og halda tengslum við hana og gerðu allt sem þær gátu til að það gengi upp, a.m.k. framan af.
Svo fór starfið að riðlast þegar þær fjarlægðust þau markmið og mér leist ekki á þegar farið var að tala um sameiningarhugmyndirnar. Mér fannst þá verið að hlaupa frá einu af grundvallarmarkmiðum listans sem var að hafna skilgreiningunni um hægri og vinstri. Þá fannst mér alveg jafn heiðarlegt að fara í þann flokk sem var almennilega til vinstri og bauð að auki upp á trúverðuga stefnu í umhverfismálum.

Kosningabaráttan

Hún var rosalega erfið. Ég er vön að vinna mjög náið með öðru fólki og markmiðið í því samstarfi er alltaf eitt og hið sama. Við uppsetningu á leiksýningu eru allir að stefna að því að gera góða leiksýningu og orka allra fer í þann sama farveg. Það sama á auðvitað við um stjórnmálaflokk, en þar ert þú í stöðugri baráttu við aðra flokka, önnur sjónarmið, og mætir því alls kyns mótstöðu á leiðinni. Í þeim stóra hópi sem býður sig fram til starfa á Alþingi, eru menn ósammála um leiðir og mér fannst það erfitt. Ég tók það mjög nærri mér þegar mér var stillt upp við vegg á fundum og mér mótmælt kröftuglega og á sama hátt var erfitt að þurfa að mótmæla öðrum.
Ég stóð frammi fyrir því að skilgreina starf stjórnmálamannsins, máta mig inn í það samhengi og læra að taka hlutina ekki alltaf persónulega. Ég vann að því að greina málefnin og markmiðin, finna leiðirnar að þeim og draga persónuna til hliðar. Þannig fór ég smám saman að sjóast. En eitt reyndist mér erfitt og það var að halda orkunni minni. Ég var stundum alveg uppgefin og fannst ég ekki eiga orku í næsta dag. Því í kosningabaráttu er maður stöðugt að gefa, halda erindi, mæta á fundi, setja sig inn í málefni sem maður hefur stundum litla þekkingu á, en það var ekki um neitt annað að ræða en að mæta og tala. Við vorum líka svo fá í Vinstrihreyfingunni - grænu framboði, að það mæddi mikið á hverju og einu okkar. Oft var erfitt að vita hvort maður hafði staðið sig nógu vel. Í leikhúsinu er þetta miklu einfaldara. Þar fær maður alltaf viðbragð strax frá hópnum við öllu, sem lagt er fram. En eftir kosningarnar rann það upp fyrir mér, þegar við höfðum náð þessum góða árangri, að þar voru viðbrögðin komin. Loksins, og þá skildi ég hvernig umbunin birtist í svona ferli.

Góður bakgrunnur fyrir stjórnmál

Málefnalega stend ég ekkert illa að vígi þegar ég sest inn á Alþingi. Ég hef alltaf fylgst með menningarpólitík og hef nokkuð góðan bakgrunn í umhverfismálum. Auðvitað koma þetta til með að vera þeir málaflokkar sem ég fylgi fastast eftir fyrst um sinn á meðan ég er að fóta mig á öðrum sviðum. Ég er vön að koma fram, á ekki erfitt með að skýra sjónarmið mín eða tala úr pontu og hlusta á aðra og taka skynsamlegum rökum. Því tel ég að það séu margir þættir í mínum bakgrunni sem gagnast mér sem stjórnmálamanni.

Sviðsskrekkur og kvíði

Auðvitað finn ég fyrir sviðsskrekk og kvíða gagnvart þessu nýja starfi. Annað væri ekki eðlilegt, því eins og leikarar segja, þá hættir maður að leika þegar maður hættir að fá fiðrildi í magann áður en stigið er á sviðið. Það er hluti af þeirri innri yfirlýsingu að þú ætlir að standa þig.
Þegar maður er að fóta sig í nýju verkefni veit maður aldrei hvernig tekst, en ég tel þýðingarmikið að fólk sem hefur svipaða lífssýn og ég eigi rödd á Alþingi og ég hef ákveðnar vonir og væntingar sem ég ætla að leggja lið.
Fjölskyldan styður mig afskaplega vel, þrátt fyrir það mikla álag sem hefur fylgt þessari ákvörðun minni. Auk þess kom kosningabaráttan á erfiðum tíma því nýverið veiktist tengdafaðir minn alvarlega og kvöldið sem ég flutti jómfrúrræðuna mína á Alþingi, 8. júní sl., dó hann . Faðir minn fékk blóðtappa fyrir skömmu og liggur á sjúkrahúsi. En fjölskyldan hefur staðið vel við bakið á mér og vinir mínir líka og ég er þakklát fyrir stuðninginn.

Dropinn holar steininn

Það kann að verða mér erfitt að sætta mig við hversu þungt í vöfum kerfið er. Ég er í eðli mínu mjög bráðlát og mamma sagði oft við mig í uppvextinum og segir stundum enn: „Þú gleypir nú ekki sólina, Kolla mín. “ Samt er það stundum löngun mín og ég veit að ég á eftir að ganga á veggi. En ég veit líka af áralangri reynslu að dropinn holar steininn og svo lengi sem á Alþingi er verið að tala máli náttúrunnar, berjast fyrir friði á jörð og fullum mannréttindum allra þegna samfélagsins, þá er verið að hola steininn.

Viðtal: Guðrún G. Bergmann. Myndir: Myndir úr einkasafni Kolbrúnar.