Hæstv. forseti, góðir Íslendingar. Setning Alþingis var óvenjutilkomumikil. Samveran í Dómkirkjunni og athöfnin hér í þinghúsinu vitnuðu um vinskap fólks sem allt gegnir mikilli ábyrgð fyrir þjóð sína. Loksins er íslenski þjóðfáninn kominn í þingsal þar sem hann á heima, en undir merkjum þessa fána höfum við sótt fram og sigrað.
Við þingsetninguna átti ég tal við Salome Þorkelsdóttur, fyrrum forseta Alþingis. Hún sagði við mig: „Ég óska þér til hamingju að vera kominn í stjórnarandstöðu,“ og bætti við að bæði menn og flokkar hefðu gott af því að takast á við hvort tveggja.
Við framsóknarmenn horfum nú fram á veginn og þrátt fyrir ósigur í kosningum erum við bjartsýn fyrir hönd Íslendinga og munum endurreisa flokkinn okkar.
„Í tapi þínu kunna tækifæri þín að liggja. Í ósigrum þínum sigrar morgundagsins.“
Andstreymi á að kenna okkur mikilvægt umburðarlyndi, samúð og sjálfstjórn, dyggðir sem eru hverjum og einum mikilvægar. Winston Churchill tapaði kosningum eftir að hafa sigrað í styrjöldinni fyrir þjóð sína og okkur sem unnum frelsinu. Við framsóknarfólk munum áfram berjast ótrauð fyrir þeim málum sem okkur þykja skynsamleg fyrir land og þjóð.
Forsætisráðherra hefur hér í kvöld flutt þingi og þjóð stefnuræðu sem lýsir góðri stöðu Íslands til að halda áfram að vera á topplista yfir framsæknustu þjóðir heimsins, þjóð sem ekki glímir við atvinnuleysi, þjóð sem á gnægð af bjartsýni og áræði.
Nú er mikilvægt að ríkisstjórnin og forsætisráðherra stýri þjóðarskútunni fram hjá skerjum og ölduróti. Ógnir dagsins liggja í verðbólgu og þenslu í atvinnulífinu. Ógnir dagsins liggja í himinháum vöxtum sem reyna á skuldir unga fólksins og þanið atvinnulíf og hagkerfi. Ógnir dagsins liggja ekki síst í því að forsætisráðherra er værukær og telur að allt bjargist af sjálfu sér.
Forsætisráðherra kunni sem fjármálaráðherra, þá ég starfaði í ríkisstjórn, að ná fram snertilendingu og þannig að forða okkur frá áföllum í efnahagsstjórninni.
Það þarf og verður að stíga á bremsur, hagstjórnin er nú öll í höndum Seðlabankans. Davíð Oddsson seðlabankastjóri er orðinn vélstjóri á þjóðarskútunni. Hann er sótugur upp fyrir haus við að smyrja og kæla vélarnar, hefur eina handbremsu sem hann beitir ótæpilega og hækkar stýrivexti látlaust.
Það hriktir í, gengið verður andstætt útflutnings- og samkeppnisatvinnuvegunum. Viðskiptahallinn hrannast upp og eyðslan heldur áfram.
Samfylkingin kann lítið í efnahagsstjórn og er farin að gera hróp að hinum dygga þjóni í Seðlabankanum. Samfylkingin ræðst að gjaldmiðlinum, krónunni, og telur að evran leysi allan vanda í einu vetfangi. Það er pólitískt verkefni að meta stöðu gjaldmiðilsins, það gera menn ekki í flýti og flaustursskap.
Það sjá allir menn að ríkisstjórnin verður ásamt atvinnulífi og sveitarfélögum að greina vandann og stíga á bremsu — handbremsan ein dugar ekki.
Byggingageirinn er of þaninn, þúsundir íbúða eru í byggingu. Yfir 20 þúsund erlendir verkamenn eru í landinu. Lögmál um framboð og eftirspurn virka ekki lengur á þessum markaði. Það er verið að byggja heilu þorpin og ég spyr: Hver ætlar að búa í öllum þessum húsum?
Það vantar alls staðar fólk til starfa, ekki síst í þjónustustörf. Það er launaskrið, og kjarasamningar lausir. Ofan í þessa stöðu fara ráðherrar Sjálfstæðisflokksins offari og boða skattalækkanir sem væru olía á eldinn.
Við framsóknarmenn erum talsmenn skattalækkana þegar horft er til framtíðar, síðast lækkuðum við matarskattinn um helming en nú tek ég undir orð hagfræðinganna, það er þörf á varúð.
Annars er spaugilegt að fylgjast með nýjum ráðherrum og hamingju þeirra. Björgvin Sigurðsson viðskiptaráðherra botnar t.d. ekkert í útrás Íslendinga. Þegar hann stendur á bryggjusporðinum í Kaupmannahöfn segir hann að útrásin hafi hafist fyrir 10 árum með jarðskjálfta og endað í eldgosi. Í minni sveit voru þetta kallaðar náttúruhamfarir en útrásarvíkingurinn frá Skarði sér e.t.v. tækifæri til útflutnings á nýjum sviðum.
Við framsóknarmenn lögðum á það áherslu í ríkisstjórn á síðustu árum að skapa ný umsvif á Íslandi með umbreytingu á ríkisrekstri í banka- og peningakerfinu, að erlend fjárfesting ætti sér stað og að íslensk fyrirtæki stækkuðu markað sinn með útrás. Íslenska útrásin er ekki talin stafa af náttúruhamförum, heldur því að hin miklu verkefni að hafa skapað tæknikunnáttu í landinu, við eigum fjármagn og öflugt fólk. Íslendingar eru eftirsóttir til að vinna með öðrum þjóðum, bæði á fjármálamörkuðum og í dýrmætum auðlindum þar sem endurnýjanleg orka er.
Forseti Íslands er kallaður fyrir þingnefndir í Bandaríkjunum til að segja frá reynslu okkar við nýtingu jarðhitans. Allt er þetta nýr veruleiki sem framsýnir stjórnmálamenn lögðu grunn að.
Annars ber talsvert á sundurlyndi í ríkisstjórninni og deilum skömmu eftir brúðkaupið. Össur Skarphéðinsson er hamingjusamur með að vera orðinn ráðherra á nýjan leik. Hann vaknar oft á nóttunni og strýkur yfir grásprengt skeggið. Gamli byltingarsinninn stenst ekki mátið og tekur hamskiptum í bloggheimum. Hann er stjórnarsinni á daginn en stjórnarandstæðingur á nóttunni. Hann blótar á laun. Hann veit sem er að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir sveik sitt stærsta fyrirheit, þ.e. um að gera Samfylkinguna að höfuðandstæðingi Sjálfstæðisflokksins.
Góðir Íslendingar. Versta aðgerð ríkisstjórnarinnar er aðförin að sjávarbyggðunum. Forsætisráðherra sagði í Valhöll að ekki hefði náðst samstaða við Framsóknarflokkinn um að skera þorskveiðikvótann niður í 130 þús. tonn. Þetta er rétt hjá forsætisráðherra, við hefðum aldrei fallist á svo harkalegan niðurskurð. Við vildum fara hægar í sakirnar, undir okkar tillögur tekur nú fólkið í sjávarbyggðum.
Hæstv. utanríkisráðherra, ég hélt samt sem áður að allar tillögur sneru að því að fjölga þorskum í sjónum. Ég sé að Samfylkingin ræðir aðeins við þorska á þurru landi.
Ráðherrar lofuðu mótvægisaðgerðum en þegar þær litu svo dagsins ljós stóð ekki steinn yfir steini nema stór orð — tunnan valt og úr henni allt ofan í djúpa keldu. Forsætisráðherra og sjálfur sjávarútvegsráðherra forðuðu sér daginn sem stóru orðin um marktækar aðgerðir urðu að engu.
Það reynir á atvinnuveg sem er að tapa 15–20 milljörðum út úr sinni grein. Nú blasir víða við lokun og uppgjöf fyrirtækja í sjávarbyggðum.
Ríkisstjórnin áformar miklar breytingar á Stjórnarráðinu. Það er sjálfsagt og eðlilegt að huga að endurskipulagningu Stjórnarráðsins en áform ríkisstjórnarinnar virðast handahófskennd. Ég ætla hér í fullri vinsemd að biðja báða formenn ríkisstjórnarflokkanna að gá að sér.
Við framsóknarmenn höfum talað fyrir því á liðnum árum að fækka ráðuneytum og láta þau endurspegla þróun og stöðu í íslensku samfélagi. Þessar breytingar geta verið mikilvægar en við skiljum ekki það sem gerðist á Þingvöllum og nú er verið að undirbúa. Við gagnrýnum þær fyrirætlanir að sveitarstjórnarmál fari til samgönguráðuneytisins og að skógrækt og landgræðslan fari undir umhverfisráðuneyti. Skógrækt og landgræðsla eru landbúnaðarmál um alla veröld.
Þetta gefur til kynna að þessi moðsuða stjórnarflokkanna hafi verið samin í miklum flýti og sé liður í hrossakaupum og stólaleikfimi þeirra á milli. Eigi skal höggva, forsætisráðherra, heldur byggja upp og horfa til öflugrar, skilvirkrar og eðlilegrar stjórnsýslu. Svo skil ég auðvitað ekkert í því að setja tvo hæstv. ráðherra í pínulítil ráðuneyti, þau allra minnstu í allri veröld, með fimm og sex menn á bak við sig.
Stjórnarandstaða gegnir stóru hlutverki í þinginu, hún á að vera svipa og samviska. Í þjóðfélagi mikilla efnahagslegra framfara eigum við að virða hvert annað, botnlausar skammir valda því oftast að menn missa heyrnina. Hér tökumst við á með snörpum hætti, markmiðið er eitt — Íslandi allt.
Ísland er á framfaravegi. Við okkur blasir gnægð tækifæra. Við verðum hins vegar að hemja skepnuna, leita að jafnvægi og þjóðarsátt. Það á við um þróun ofurlauna, það á við í byggðum þar sem kyrrstaða og samdráttur ríkir.
Hraðinn er mikill og þjóðfélagið, eins og heimilin, hratt keyrt. Það er mikilvægt að ríkisstjórnin velji besta vaðið á hinu straumþunga fljóti. Framsóknarflokkurinn mun gera allt sem í hans valdi stendur til að leiðbeina ríkisstjórninni á þeirri leið.