Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni framsögu fyrir nefndaráliti og eins og hv. þingmaður kom inn á taka allir þingmenn nefndarinnar undir þetta nefndarálit. Þegar við afgreiddum álitið út úr nefndinni á fyrra þingi þá var ég reyndar með fyrirvara sem ég hélt ekki til haga núna en vil samt minnast á hérna. Hann sneri að því að mér hefði þótt skynsamlegt að taka meira tillit til sjónarmiða sem komu fram í umsögn Karólínu Elísabetardóttur, sem varðar m.a. aðkomu og álit sveitarfélaga þegar ákvarðanir eru teknar í þessum efnum. En ég bara fagna því að þetta mál sé komið á þennan stað. Þetta er til bóta og auðvitað langþráður draumur um að við náum tökum á riðu hér heima fyrir, það er svona í augsýn, vonar maður, í kjölfar þeirrar þekkingar sem orðið hefur til og þeirra rannsókna sem undirbyggja hana.

Þetta mál rúllar vonandi hér hratt í gegnum 2. umræðu og síðan til 3. umræðu og verður að lögum. En ég vil bara nýta þetta tækifæri til að óska bændum landsins og landsmönnum öllum til hamingju með þennan áfanga sem hér er að nást í þessum langa og erfiða og í raun sorglega slag sem við höfum átt í. Síðustu fréttir eru auðvitað leiðinlegar úr Skagafirðinum í morgun.

Frú forseti. Ég kem hér bara upp til að fagna því að við séum komin á þennan stað með þetta góða mál, að það sé komið hér til 2. umræðu. Líka ber að þakka fyrir þá samheldni sem meiri hluti atvinnuveganefndar hefur sýnt í þessu máli sem er mjög mikilvægt. Eins og kom fram í máli hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar, framsögumanns málsins, þá er mikilvægt að koma þessu í þennan farveg. Miðað við nýjustu tíðindi, sem því miður eru enn að berast varðandi greiningu á riðu, þá undirstrikar málið sömuleiðis mikilvægi þess að stjórnvöld sýni frumkvæði og vilja til að sýna fram á að baráttunni við riðu er hvergi nærri lokið.

Með nýjum arfgerðum og ræktun þeirra sjáum við vonandi fyrir endann á þeim endalausa, því miður, niðurskurði sem hingað til hefur verið okkar eina verkfæri í baráttunni gegn riðunni. Sömuleiðis eru náttúrlega þær fréttir af þeim bæ þar sem þessi riða greindist nýverið að líklega um helmingur fjárstofnsins sé með verndandi eða tiltölulega verndandi arfgerð þannig að það þarf ekki að fara í heildarniðurskurð á þessu búi. En mikilvægt er að í þessu frumvarpi er t.d. tekið nokkuð vel utan um þá sem verða fyrir því að riða greinist. Það kemur vel fram í frumvarpinu hvernig eigi að taka á því vegna þess að þetta hefur oft verið hálfpartinn í lausu lofti þegar kemur að því hvernig eigi að ganga frá þeim bótum sem þurfi að koma til ef af niðurskurði verður.

Mikilvægt er að frumvarpið sé komið fram og baráttan við riðuna er í fullum gangi með kynbótastarfi og við stefnum að því innan ekki svo margra ára að geta sagt að við séum komin með riðuþolinn stofn hér á landi heilt yfir, þ.e. þessar arfgerðir sem að eru til staðar í dag, ARR og t.d. T137 sem svo sem er ekki endanlega viðurkennd en er vissulega þannig að það má vel horfa til hennar þegar kemur að verndandi aðgerðum. En mikilvægið er svo sannarlega fyrir hendi og þessu ber að fagna og því ber að fagna sérstaklega hversu vel Alþingi hefur staðið að þessu máli og að við komum þessu hratt og vel í gegnum þingið.

Virðulegur forseti. Mig langar að koma aðeins inn á innihald þessa góða máls sem var lagt fram á fyrra þingi en náði ekki fram að ganga og er algerlega tímabært miðað við þær fréttir sem hafa komið um að það hafi komið upp riðuveiki í gær í Skagafirðinum, en eins og hv. þm. Þórarinn Ingi Pétursson nefndi í sinni ræðu er sem betur fer hluti þess fjár á því búi með verndandi arfgerð svo ekki þarf að skera allt féð niður eins og ég skil það. Það eru ánægjulegar fréttir en þetta er auðvitað alltaf reiðarslag fyrir þá bændur sem hafa lent í því að riðuveiki hafi komið upp og þurft að skera bústofninn sem hefur verið að gerast á undanförnum árum.

Með þessu frumvarpi er verið að leggja til að ráðherra geti með reglugerð falið Matvælastofnun að mæla fyrir um aðgerðir þegar kemur að dýrasjúkdómi í stað þess að hann hefði þurft að fyrirskipa sérhverja aðgerð sjálfur. Frumvarpið kveður einnig á um að ráðherra geti með reglugerð falið Matvælastofnun að taka ákvarðanir um greiðslu bóta á grundvelli laga um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim. Ég tel það vera mjög gott skref fram á við. Breytingarnar gera ráð fyrir að stjórnsýsla vegna alvarlegra dýrasjúkdóma og varna færist að mestu frá ráðuneytinu til Matvælastofnunar. Breytingarnar eiga að gera stjórnsýsluna einfaldari og fyrirsjáanlegri þegar alvarlegir dýrasjúkdómar koma upp.

Samkvæmt gildandi lögum leggur Matvælastofnun til aðgerða þegar riðuveiki kemur upp eða aðrir alvarlegir dýrasjúkdómar með því að senda ráðherra tillögu þar um. Í kjölfarið fyrirskipar ráðherra til hvaða ráðstafana skal grípa til að útrýma eða hindra útbreiðslu, svo sem niðurskurðar, hreinsunar eða einhverra fleiri aðgerða. En ef þetta frumvarp verður samþykkt, sem ég á von á og allir eru mjög samstiga í þeim efnum hv. þingmenn, þá mun ráðherra verða heimilt að kveða á um í reglugerð að Matvælastofnun taki þessa ákvörðun við niðurskurð og hvort og þá hvaða fé verði undanskilið niðurskurði að uppfylltum tilteknum skilyrðum sem verður tilgreint í reglugerð. Matvælastofnun verði einnig falið að taka ákvarðanir varðandi hreinsun og förgun lausamuna og ákvörðun bóta í kjölfar aðgerða. Þetta allt eykur skilvirkni stjórnsýslunnar og að þetta sé á hendi einnar stofnunar en ekki bæði ráðuneytis og stofnunar eins og það er í dag. Þannig munu bændur aðeins þurfa að hafa samskipti við eina stofnun í stað tveggja.

Verði frumvarpið að lögum og ráðherra nýti heimildir til setningar reglugerðar mun stjórnsýslan að mestu leyti flytjast til Matvælastofnunar, eins og áður hefur verið komið inn á. Það er auðvitað tilefni fyrir þessari lagasetningu og nauðsyn hennar og það snýr að því að árið 2024 eða í júlí í fyrra var landsáætlun um útrýmingu sauðfjárriðu undirrituð af þáverandi matvælaráðherra, Matvælastofnun og Bændasamtökum Íslands. Þetta frumvarp er sett fram til að hrinda þeirri landsáætlun í framkvæmd. Í þessari nýju nálgun er horfið frá því að reyna að útrýma sjálfu riðusmitefninu. Það er lögð áhersla á ræktun fjárstofns með verndandi arfgerð og jafnframt gripið til aðgerða til að draga úr mögnun og dreifingu smitefna. Það er nauðsynlegt að gera þessar lagabreytingar til að tryggja framkvæmd þessarar landsáætlunar og reglugerðirnar þurfa lagastoð varðandi riðuveikina og reglugerð um flutning fjár yfir varnarlínur.

Það er mikilvægt verkefni fram undan hjá sauðfjárbændum að rækta fé með verndandi arfgerð gagnvart riðu. Það er nú þegar hafið og það er ánægjulegt að það eru margir fagaðilar með bændum í því verkefni og treysti ég því að það verkefni gangi vel. En það sem við getum gert á hinu háa Alþingi er að fylgja því eftir að þessi lög komist til framkvæmda með tilheyrandi reglugerðum sem fyrst og ég er mjög ánægð yfir því að mikil samstaða er meðal þingmanna í þeim efnum.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni, framsögumanni málsins, fyrir að kynna það hér, vinnu nefndarinnar. Það er ánægjulegt að við séum komin á þennan stað með jafn mikilvægt mál fyrir samfélagið. Riðuveiki hefur herjað á lengi og haft alveg gríðarlega mikil áhrif á líf í sveitum landsins. Áhrifin hafa verið mjög þungbær þegar riðuveiki kemur upp á bæjum og auðvitað mjög mikilvægt að við sem samfélag grípum til aðgerða til að ná betri tökum á þessu.

Það er auðvitað verulega gott með okkar fræðafólki og öflugum bændum í landinu að við séum komin á þann stað að það séu komnar aðgerðir sem hafa verulega jákvæð áhrif á stöðu mála og áhrif hjá bændum. Þetta mál er, eins og hefur komið fram, í meginatriðum þríþætt og er að styrkja stoð og veita heimildir fyrir ráðherra til að beita sér í þessum málum. Það er vel og mikilvægt og ég fagna því sérstaklega að svo sé komið. Alltaf, eins og ég sagði áðan, þegar það hefur þurft að fara í niðurskurð, þá hefur það haft verulega neikvæð áhrif á stöðu bænda og því er þetta auðvitað bara gríðarlega mikilvægt skref.

Mig langaði síðan aðeins líka að koma inn á það að vinnan í nefndinni var alveg gríðarlega góð, bæði á þessu löggjafarþingi, 157., en jafnframt á því fyrra, 156., þar sem málið komst því miður ekki alla leið í meðförum þingsins, en algjör samstaða var um það hjá nefndinni að koma fram með nefndarálit. Þar af leiðandi er öll nefndin á álitinu og ég þar upp talinn þó að það hafi kannski gleymst í kynningunni áðan. En það er auðvitað bara gríðarlega mikilvægt að það sé mikil samstaða um mál sem þetta, enda gríðarlega mikilvægt fyrir fólk, bændur og samfélagið í heild sinni og snertir auðvitað á öllum þessum þáttum.

Ég vil bara að lokum þakka nefndarmönnum kærlega fyrir vel unnin störf. Vonandi náum við að klára þetta mál sem allra fyrst hér á þinginu og klára 3. umræðu.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni fyrir að mæla fyrir nefndarálitinu. Þetta er brýnt mál. Þetta er reyndar mál sem ég held að við hugsum öll um í dag að við hefðum átt að klára á síðasta þingi og látum okkur það að kenningu verða. Ég nefndi að þetta er brýnt mál. Riðan hefur verið lengi með okkur og ekki mjög langt síðan við uppgötvuðum að það væri mögulega hægt að rækta riðuvarnir inn í íslenskt sauðfé og hefur verið haldið mjög vel á því máli, vil ég leyfa mér að segja, og ánægjulegt að mögulega séum við búin að finna varanlega vörn gegn þessum vágesti.

Ég þakka nefndinni fyrir skjóta og góða afgreiðslu og fyrir að sýna þessa samstöðu að klára þetta mál eins fljótt og unnt er og það er ánægjulegt að sjá að það séu allir á nefndarálitinu. Nú er það okkar þingmanna í framhaldinu að klára þessa umræðu og tryggja það að við náum að gera þessar mjög svo nauðsynlegu breytingar og stöndum öll að því.