Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ingibjörgu Isaksen fyrir þessa umræðu. Ég veit vel að íslenskt menntakerfi stendur frammi fyrir fjölmörgum áskorunum. Við vitum það öll. Niðurstöður PISA eru ekki góðar og við þurfum að bæta lestrarhæfni barna og við þurfum að grípa fyrr inn í mál þar sem þess er þörf. Börnum með erlendan bakgrunn hefur fjölgað mikið. Þarfir nemenda hafa í mörgum tilfellum vaxið til muna og álag hefur aukist hjá starfsfólki skóla. Það er nefnilega einnig innviðaskuld í skólakerfinu. Auðvitað vitum við öll að það er líka margt gott við menntakerfið okkar. Það er opið, sveigjanlegt og með öflugan mannauð innanborðs, en við þurfum að tryggja að kerfið geti mætt mun betur fjölbreyttum þörfum nemenda og starfsfólks.

Virðulegur forseti. Hér er spurt hvernig við getum brugðist við þessum áskorunum. Mig langar að nefna sex atriði sem ég og við í menntamálaráðuneytinu erum að gera. Í fyrsta lagi erum við núna að vinna að nýjum gagnagrunni sem heldur utan um skráningarupplýsingar um alla íslenska nemendur í leik-, grunn- og framhaldsskóla. Hvaða máli skiptir gagnagrunnur í þessu öllu saman? Jú, því núna getum við í fyrsta sinn fengið yfirsýn yfir stöðu einstakra barna þvert á kerfi. Þetta skapar tækifæri til að grípa fyrr inn í mál og það hefur lengi verið bent á nauðsyn á slíku.

Í öðru lagi munu nýju samræmdu prófin skipta máli. Þessi stöðu- og framvindupróf munu mæla framfarir nemenda í staðinn fyrir að vera einhver einstök punktmæling eins og gömlu samræmdu prófin voru. Nú verður hægt að fylgjast með árangri sérhvers barns og grípa inn í sé þörf á því. Því til viðbótar munu nemendur, foreldrar og skólar nú geta borið sig saman við landsmeðaltal og stjórnvöld geta borið saman skóla og landsvæði.

Í þriðja lagi mun ég leggja á næsta ári fram sérstakt frumvarp um skólaþjónustu sem m.a. tekur á stóraukinni stoðþjónustu innan skólanna. Það hefur lengi verið kallað eftir betri stuðningi innan skólanna og verður þetta frumvarp lykilþáttur í því.

Í fjórða lagi hefur nú verið stofnað sérstakt landsteymi um farsæld barna sem getur komið inn í skóla þegar þörf er á. Með þessu landsteymi gætu skólar fengið ráðgjöf og stuðning í þyngstu málum skólakerfisins um allt land.

Í fimmta lagi vil ég sérstaklega nefna hið öfluga verkefni sem kallast MEMM; menntun, móttaka og menning. Með þessu verkefni er verið að bregðast við ákalli um bætta menntun barna með fjölbreyttan tungumála- og menningarbakgrunn. Þetta verkefni inniheldur mörg verkfæri fyrir kennara, svo sem námsefni í íslensku sem öðru tungumáli, leiðbeiningar um gerð og móttökuáætlun og stöðumat fyrir nýkomna nemendur. Markmiðið er að efla inngildingu, stuðning og ráðgjöf á landsvísu þannig að öll börn fái sem besta byrjun.

Í sjötta lagi mun ég brátt setja samræmdar reglur um símafrí í skólum. Rannsóknir sýna að það skiptir máli bæði fyrir námsárangur og félagsleg tengsl. Ég vil sérstaklega fagna þeim viðtökum sem ég hef fengið í þessu máli.

Þá mun ég einnig gera námsgögn gjaldfrjáls, leggja fram fyrstu aðgerðaáætlun gegn fátækt barna og efla framhaldsskólakerfið með aukinni stoðþjónustu.

Virðulegur forseti. Hér má því sjá að ég átta mig á því að það er ýmislegt sem þarf að gera en það er líka ýmislegt sem er verið að gera. Við verðum að vinna saman að því að bæta íslenskt menntakerfi. Það er okkar sameiginlega ábyrgð að tryggja að allir nemendur fái þá menntun sem þeir þurfa til að blómstra í nútímasamfélagi. Ég held að við getum alveg tekið höndum saman um það að við erum og eigum að sjá til þess að allir nemendur, hvar sem þeir eru, fái gæðamenntun á hverjum tíma.

Herra forseti. Neyðarástand ríkir í menntamálum. 40% barna útskrifast án grunnfærni í lesskilningi og líðan margra barna er vond og versnar. Þetta er val þeirra sem ráða. Hér eru átta raunhæfar aðgerðir sem myndu snúa stöðunni við á nokkrum árum og kosta ekki krónu:

1. Stytta kennaranám úr fimm árum í þrjú. Breyta inntaki og auka kröfur í kennaranámi. Margföld aðsókn í námið eykur fjölda gæðaumsókna. Námsárangur og líðan nemenda myndi batna verulega enda kennari langstærsta breytan hvað þetta varðar.

2. Efla tengsl og auka aga innan skólasamfélaga. Skapa jákvæð og uppbyggileg skólasamfélög. Það eykur árangur, bætir líðan og minnkar kostnað.

3. Samræmd próf úr öllu inntaki aðalnámskrár. Það hjálpar til við að taka markviss skref áfram. Jafnræðis milli nemenda yrði gætt og námsárangur myndi aukast.

4. Skrifa nýja aðalnámskrá og nýtt einkunnakerfi. Ný, skýr og skiljanleg námskrá og einkunnakerfi myndu auka námsárangur og bæta líðan bæði nemenda og kennara.

5. Stofna deildir fyrir börn með annað móðurmál en íslensku. Með markvissu íslenskunámi þar sem besti mannauðurinn finnst ná börn mun fyrr tökum á íslensku öllum til hagsbóta.

6. Taka þátt í TIMSS-rannsókninni. Það myndi gefa okkur alþjóðlegar niðurstöður og samanburð mun fyrr á skólagöngunni en PISA. Með því væri hægt að grípa mun fyrr inn í ef það færi að molna úr námsárangri nemenda.

7. Koma öllum starfsmönnum leikskóla á B2 samkvæmt evrópska tungumálarammanum í íslensku. Börn eiga að vera böðuð upp úr íslensku allan skóladaginn, ekki öðrum tungumálum.

8. Stunda kennsluaðferðir sem skila árangri og láta af umbúðanámi. Allt of margir skólar nota kennsluaðferðir sem litlu skila og tími og fjármagn tapast.

Þessar átta aðgerðir kosta ekki neitt og myndu snúa stöðunni við. Í stað þess að framleiðni myndi minnka um 300 milljarða á ári myndi hún aukast um 300 milljarða á ári, sem er 600 milljarða sveifla.

Ég spyr því ráðherra: Hyggst ráðherra nýta sér þessar átta kostnaðarlausu aðgerðir?

Virðulegur forseti. Sem þingmaður Samfylkingarinnar vil ég leggja áherslu á að menntakerfið sé eitt mikilvægasta jöfnunartæki samfélagsins. Við trúum því að menntun eigi að skapa tækifæri fyrir öll, að enginn standi utan kerfisins vegna uppruna, tungumáls eða félagslegra aðstæðna. Samfélag okkar er að breytast og fjölbreytileiki eykst, sem krefst þess að við hugsum menntamál út frá jafnrétti, aðgengi og gæðum. Við viljum sjá menntakerfi sem bregst snemma við, veitir öfluga stoðþjónustu og tryggir að hver nemandi fái viðeigandi stuðning. Þannig byggjum við upp traustan grunn að árangri, vellíðan og samfélagslegri þátttöku allra nemenda. Það á einnig við um íslenskukennslu, fjölbreytt námsmat og kennsluhætti sem endurspegla raunverulega færni.

Ég vil jafnframt leggja sérstaklega áherslu á mikilvægi uppbyggingar og þróunar starfsnáms. Frumvarp til laga um breytingu á lögum um framhaldsskóla, sem liggur nú fyrir, felur í sér mikilvæg skref til að styrkja starfsnám og tengsl skóla og atvinnulífs. Atvinnulífið þarf vel menntað fólk og öflugt vinnustaðanám og skýra umgjörð sem tryggir bæði réttindi og gæði. Ferilbókin, sem er þegar komin í notkun í stafrænni mynd og leysir af gömlu námssamningana við atvinnulífið, hefur reynst vel og eykur ábyrgð, gagnsæi og raunhæft námsmat í starfsnámi.

Að lokum vil ég fagna því að þegar hefur verið staðfest að hafist verði handa við viðbyggingar við fjóra verknámsskóla og að í framhaldinu verði ráðist í framkvæmdir við fleiri skóla. Það er brýnt og mikilvægt að tryggja öruggan aðbúnað og jafnt aðgengi að verknámi óháð búsetu. Þetta eru verkefni sem falla að stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar og þeirri framtíðarsýn Samfylkingarinnar að fjárfesting í menntun sé ein sú besta sem þjóð getur ráðist í.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir frumkvæðið að þessari góðu umræðu og fagna því að við séum að taka þetta mál hér fyrir, það er mjög mikilvægt. Ég held að úti í samfélaginu geri fólk sér almennt ekki grein fyrir því í hvaða óefni kann raunverulega að stefna þegar við horfum á skólakerfið, hvort sem það er grunnskólakerfið eða leikskólakerfið. Ef við horfum aðeins á þennan þátt í sambandi við móðurmálskunnáttu innflytjenda og barna innflytjenda þá er þar að skapast mjög flókið ástand þar sem við erum með slíkan fjölda að fyrir 30–40 árum, ef við hefðum spurt einhvern áður en þetta varð allt saman eðlilegt í okkar augum: Er hægt að vera með tíu tungumál í einum bekk og ná raunverulegum árangri? þá hefðu flestir sagt fullum fetum nei. En núna þurfum við að láta eins og þetta sé hægt og reyna að vinna þannig að þetta sé hægt og þetta verður að vera hægt af því að staðan er einfaldlega sú. Fyrsta skrefið er þá einmitt að horfast í augu við það hversu flókið þetta er og hversu flókið þetta verður. Ég geri ákveðna athugasemd líka við það t.d. sem hv. þm. Jón Pétur Zimsen segir, að þetta sé val um það hvernig við höfum ástandið í skólakerfinu. Á einhverjum tímapunkti er verkefni orðið slíkt og svo risavaxið eins og núna að þetta er ekki alveg val, við getum ekki alveg náð sama árangri og við hefðum óskað okkur.

Hv. þingkona Samfylkingarinnar talar um að skólinn sé jöfnunartæki fyrst og fremst, ég veit ekki hvort hv. þingmaður notaði orðalagið „fyrst og fremst“ en alla vega jöfnunartæki og þetta er mikið í umræðunni. Það er að sjálfsögðu jöfnunartæki, það er galdur íslenska skólakerfisins. En ef það hlutverk, jöfnunartæki, er orðið að aðalhlutverki skólakerfisins þá fer hlutverkið menntunartæki og vettvangur menntunar — við skulum segja að við viljum alla vega ekki að sá þáttur líði fyrir hin markmiðin sem eru þó göfug. Það er nefnilega málið, við getum ekki jafnað allt ef við þurfum að jafna það niður á við.

Við þurfum að eiga mjög breiða umræðu um þetta og við höfum tvær mínútur hvert um sig hérna. En það eru gífurlegar áskoranir fram undan. Við verðum að horfast í augu við þær og ég minni á að til lengri tíma þá er þetta ástand ekki að fara að skána bara með svona aðgerðum hér og þar, heldur er það að verða flóknara og verra. Það tengist stefnu í innflytjendamálum og það er líka enn stærri umræða sem við erum ekki í sérstökum umræðum um.

Virðulegur forseti. Samfélag okkar hefur sannarlega breyst og menntakerfið verður auðvitað að fylgja þeirri þróun. Við erum orðin fjölbreyttari þjóð og tungumál, menningarheimar og reynsluheimar mætast í kennslustofunni. Í mínum huga er fjölbreytileikinn alltaf fallegur en honum geta fylgt ákveðnar áskoranir sem er mikilvægt að við getum rætt hér, þó kannski í lengri umræðu en við getum átt í dag. Það krefst þess líka að við endurskoðum svolítið hvernig við kennum, hvernig við metum og mælum árangur, ekki bara í einkunnum heldur líka í því hversu vel skólinn getur náð til allra barna óháð bakgrunni þeirra. Mér fannst gott að heyra hér í hæstv. ráðherra hvaða áform eru fram undan hjá honum og ég hvet ráðherrann til góðra verka. Ég veit að við munum halda áfram að tala um menntamál hér í þessum sal, vonandi sem oftast.

Mig langar aðeins að fara yfir nýtt orð sem ég lærði um daginn, talandi um íslenskuna. Ég lærði um daginn orðið að vera eityngdur og það á við um börn sem eru hvorki með grunn móðurmálsins né íslenskunnar. Við erum því miður að sjá ákveðna fjölgun á eityngdum börnum á Íslandi sem hafa þá ekki hugtakaskilning á móðurmálinu til að læra íslenskuna. Þetta eru oft börn innflytjenda sem koma hingað til að starfa og ná því einhvern veginn ekki að vera allan daginn í því málumhverfi sem íslenskan á að vera af því að þau sækja heldur ekki endilega tómstundir eða þessa mikilvægu þætti sem börnin okkar hafa aðgang að. Þetta er eitthvað sem ég held að við þurfum að varpa sérstöku kastljósi á, hvernig við grípum eityngdu börnin í samfélaginu okkar, vegna þess að við vitum það að ef við höfum ekki tungumál þá höfum við ekki mikið.

Ég hitti bæjarstjóra í kjördæmaviku sem vöktu einmitt athygli á þessari stöðu í ákveðnum sveitarfélögum þar sem þetta er mikið vandamál. Ég held að við þurfum að eiga áframhaldandi samtal um menntamál á breiðari grunni við tækifæri. En ég þakka fyrir þessa umræðu og hlakka til áframhaldandi samtals.

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa umræðu sem við eigum hér í dag. Mig langar til að skora á hæstv. ráðherra að taka þrennt frá umræðunni hér og hrinda því í framkvæmd. Það hefur verið nefnt hérna áður en þetta er bara til að skerpa á þessum þáttum.

Eitt er varðandi símabannið, símafrí eða símabann. Ég hvet hæstv. ráðherra til að vera djarfur hérna, því að við sjáum það í öllum rannsóknum að vanlíðan og verri einkunnir eru tengdar við símanotkun í skólum. Hvað er það sem við erum að glíma við hér á Íslandi? Við erum að glíma við vanlíðan ungs fólks og við erum að glíma við verri einkunnir. Verum djörf hér; setjum ekkert símafrí með einhverjum samræmdum reglum. Setjum alvörubann og áttum okkur á því að við getum alltaf tekið skref til baka. Ég persónulega er sannfærð um það að á símanotkun verði litið sambærilegum augum og reykingar áður. Tækifærið fyrir okkur til að takast á við þennan vanda er núna. Ég hvet þig til dáða, hæstv. ráðherra.

Í annan stað er það íslenskukennslan sem allir hafa nefnt hér. Við erum að tala um að í mörgum sveitarfélögum er hlutfall erlendra íbúa orðið tugir prósenta. Við tölum svo oft um innviðaskuld en ég er sannfærð um að þegar við horfum á framtíðina þá eru þetta brýrnar sem við þurfum að vera að fjárfesta í. Ég er að leggja fram breytingartillögu til að setja meira fjármagn í íslenskukennslu í grunnskólum og það væri heiður einn að fá að vinna með hæstv. ráðherra að því að koma því máli áfram.

Að lokum vil ég nefna einkunnakerfið. Pössum okkur. Við viljum að allir fái jöfn tækifæri, að það sé jafnræði, en pössum okkur á því að eyðileggja ekki hvatann til að skara fram úr. „Að vera á réttri leið.“ „Hæfni náð.“ Það er munur á slíkri (Forseti hringir.) nálgun og því þegar börn geta keppt í að fá 6 eða 6,5, 7 eða 7,5 eða 9 eða 9,5. Við þurfum að skapa þann samkeppnishvata því að fólkið okkar (Forseti hringir.) keppir á erlendum vettvangi og nær síðan árangri fyrir samfélagið okkar hérna heima.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna og ég hvet hæstv. ráðherra til dáða.

Forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ingibjörgu Isaksen fyrir að setja þessa umræðu á dagskrá. Að mínu mati þarf að laga menntakerfið betur að þeirri staðreynd að við búum í fjölþjóðlegra samfélagi en nokkru sinni fyrr. Því fylgir víðtækari breidd á öllum sviðum mannlegrar tilveru. Íbúar íslensks samfélags í dag eru með margvíslegan menningarlegan bakgrunn. Aukin fjölbreytni gerir kröfu um meiri víðsýni og umburðarlyndi. Þess vegna fagna ég sérstaklega hvernig við erum að feta þá slóð að rýmka skilgreiningar og losa um ramma við lagasetningu.

Fjölmenningin felur vissulega í sér áskoranir. Sem dæmi má nefna að í dag eru 25% nemenda í framhaldsskólum landsins af erlendu bergi brotin. Reikna má með að hlutfallið sé svipað í leik- og grunnskólum. Þar fyrir utan eru þarfir nemenda mismunandi burt séð frá uppruna. Nemendur eru einnig með ólíkar væntingar en öll eiga þau rétt á námi og stuðningi við hæfi. Börnum á ekki að mismuna. Við viljum að þau sitji sem mest við sama borð án tillits til innri eða ytri aðstæðna, kyns, litarháttar, þjóðernis, fötlunar eða efnahags.

Í frumvarpi mennta- og barnamálaráðherra um breytingar á lögum um framhaldsskóla er í auknum mæli tekið tillit til fjölbreytileikans. Við innritun nemenda verður nú heimilt að líta til fleiri þátta sem tengjast nemanda en einkunna í grunnskóla, eins og áhugamála eða annarra upplýsinga sem nemandi lætur skólanum í té, svo sem sjónarmiða sem tengjast skólasamfélagi viðkomandi skóla. Námið, ástundun og námsárangur munu auðvitað ávallt skipta mestu máli enda eru nemendur í skóla til að læra og gera á kröfu um að nemendur geri sitt besta á öllum stundum. Það er hins vegar mikilvægt að bjóða nemendum upp á fjölbreyttar aðferðir og leiðir í kennslu án þess að missa sjónar á lokatakmarkinu. Við viljum skapa svigrúm og tækifæri þannig að allir geti fundið sína fjöl, hvort sem er um ræða iðn-, verk- eða bóknám. Það er okkar sem setjum lögin að skapa þetta svigrúm.

Virðulegur forseti. Ég þakka eins og aðrir fyrir þessa umræðu og tel mikilvægt að við ræðum um menntamál sem oftast hér og ég hjó eftir því í inngangsorðum hæstv. ráðherra að hann fór yfir þau verkefni sem ráðuneytið hefði á takteinum. Ég er ánægð að heyra að hæstv. ráðherra er að fylgja eftir þeim verkefnum sem sett voru á laggirnar í síðustu ríkisstjórn. Þau voru mikilvæg, mjög mikilvæg skref. En á sama tíma gagnrýndi ég líka fyrrverandi hæstv. ráðherra barna- og menntamála fyrir það að við getum ekki bara hugsað um þá sem líða illa í skólunum og hugað að því, við þurfum líka að kenna öllum börnum að lesa, kenna öllum börnum stærðfræði og tryggja að öll börn fái gott nám. Hv. þingmaður sagði áðan, ég heyrði það en náði ekki alveg hver það var, og talaði um skólann sem jöfnunartæki. Það var örugglega hv. þm. Eydís Ásbjörnsdóttir. Já, grunnskólinn á Íslandi er mikilvægt jöfnunartæki en við eigum ekki að jafna niður á við. Við eigum ekki að sætta okkur við lægsta samnefnarann í skólakerfinu okkar. Hv. þm. Jón Pétur Zimsen kom síðan inn á ákveðna punkta sem hann og við Sjálfstæðismenn höfum verið að leggja til og mig langar líka að nefna í þessari umræðu þingsályktunartillögu sem ég hef lagt fram og fæ vonandi að mæla fyrir fljótlega sem lýtur að þekkingarmiðstöð um móttöku erlendra nemenda. Þetta er einhvers konar útvíkkun á MEMM-verkefninu sem er til staðar í Miðstöð menntunar og skólaþjónustu í dag og snýr að því að við tökum þannig á móti nemendum sem eru af erlendu bergi brotnir að þau fari fyrst í gegnum einhvers konar móttökudeild, móttökuskóla þar sem okkar færasta fólk fær að kenna þessum börnum og greina þarfir þeirra áður en þau koma inn í hinn hefðbundna bekkjarskóla.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og ég hvet hæstv. ráðherra ekki bara til að fylgja eftir þeim góðu verkefnum sem voru á dagskrá hjá síðustu ríkisstjórn heldur ganga enn lengra því að við vitum öll að við þurfum, og ljóst að í þessum sal er mikill stuðningur við það, að stíga enn fleiri og stærri skref til að (Forseti hringir.) tryggja það að íslenskir nemendur fái góða menntun. Því miður er staðan ekki nógu góð í dag.

Virðulegi forseti. Ég ætla að játa það að sem foreldri þriggja barna á grunnskólaaldri þá á maður það stundum til að eyða orkunni og fókusnum sínum í þá hluti sem maður vill laga í skólakerfi barnanna sinna. Ég hef eytt miklu púðri í að reyna að bæta skólalóð barnanna minna, fá öflugt tómstundastarf á miðstigi og það að boðið sé upp á holla og góða næringu í skólum barnanna. Og þó að þetta skipti allt miklu máli og við eigum að gera miklar kröfur til grunnskólans þá staldrar maður allt of sjaldan við og hugsar með þakklæti um það öfluga kerfi sem við höfum byggt upp hér á Íslandi. Þegar börnin hefja sína grunnskólagöngu með faglegum kennurum í sex ára bekk fá þau aðgang að gjaldfrjálsum námsgögnum, aðgang að tölvum, fagþekkingu, stoðþjónustu ef þau þurfa stuðning, námsráðgjafa, skólasálfræðingi, tómstundafræðingi og stuðningsfulltrúa, allt fólk sem tekur höndum saman til að reyna að tryggja börnunum mínum góðan árangur í menntakerfinu. Við eigum að staldra aðeins við og vera þakklát fyrir þetta kerfi sem foreldrar okkar og ömmur og afar byggðu upp.

En það er ekki nóg að vera þakklát fyrir kerfið, við verðum líka að passa upp á það að við töpum ekki þessum gæðum sem við höfum byggt hér upp saman því að það eru vissulega áskoranir í skólakerfinu í dag. Við erum með fjölbreyttari nemendahóp sem krefst aukins stuðnings inn í skólakerfið. Það er ekki hægt að kenna sama nemendahóp í dag með sömu aðferðum og við gerðum áður. Á sama tíma eru börnin okkar að verja meiri og meiri tíma við skjá í enskumælandi umhverfi. Þau eru að missa áhuga á lestri, þau hreyfa sig minna, þau verja meiri tíma í einsemd. Allt eru þetta verkefni sem skólinn þarf að takast á við. Við sem foreldrar verðum að taka höndum saman, axla okkar ábyrgð, tryggja það að börnin okkar fái sinn svefn, fái sína næringu, en líka að við stjórnvöld styðjum við kennarana okkar, að við aukum stoðþjónustu inni í skólunum okkar og tryggjum það að við höldum áfram að vera með skóla í fremstu röð. En það verður ekki gert nema ríki, sveitarfélög, fagfólk og foreldrar taki höndum saman, því að við verðum að gera okkur grein fyrir hvað við eigum dýrmætt kerfi saman.

Virðulegur forseti. Hérna er talað um að í ljósi þess hve fjölbreyttur hópurinn sé orðinn þá sé hitt og þetta í einhverjum skilningi ekki hægt lengur. Ég verð að gera fyrirvara við þessa hugsun í víðum skilningi. Það má lesa um það í Morgunblaðinu í dag að innan við þriðjungur framhaldsskólanema lesi bók eftir Halldór Laxness í skólanum. Það er náttúrulega skandall að mínu mati að fólk geti almennt útskrifast með stúdentspróf án þess að lesa bók eftir Halldór Laxness. Mér finnst það í einhverjum skilningi vera skandall. Hvað á að kenna í staðinn? Ég hef verið að tala um kynjafræðina góðu. Ég held að sífellt færri komist í gegnum skólann án þess að læra kynjafræði, jafnvel píparar, en ekki Laxness. Það þarf ekki að vera Heimsljós eða Sjálfstætt fólk. Það mætti vera Íslandsklukkan eða einmitt Atómstöðin eða Brekkukotsannáll. Mistökin væru einmitt að að svara áskorunum í menntakerfinu með því hálfpartinn að gefast upp.

Það verður að mæta þörfum nemenda en kerfið á líka að meta þarfir nemenda fyrir þá. Það er hlutverk kerfisins og þetta er hluti af sama marxíska hugsunarhætti um að það megi ekki leiðrétta málvillur vegna þess að þá kynni einhverjum einhvers staðar að líða illa; að þar með gefumst við upp á fögru máli. Ég held að þetta séu sambærileg mistök. Þetta er ákveðin uppgjöf og ég held að við verðum að muna það að skólakerfið gegnir mjög miklu hlutverki gagnvart þjóðmenningu og menningararfi okkar og kjarninn í því eru bókmenntirnar okkar og sögurnar, hvort sem það eru nútímabókmenntir eða Íslendingasögur. Við verðum að kenna þetta, að mínu mati, og við megum ekki gefa neinn afslátt af því. Við höfum verið að gefa sífellt meiri afslátt af því og ég held að það sé ekki leiðin fram á við. Af þessu tilefni er ég hér með tilvitnun í Kristnihaldi undir jökli, sem á vel við um íslenska þjóð að mínu mati og verður að eiga áfram við. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Sá sem ekki lifir í skáldskap lifir ekki af hér á jörðinni.“

Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka málshefjanda, hv. þm. Ingibjörgu Isaksen, fyrir umræðuna og jafnframt hæstv. mennta- og barnamálaráðherra fyrir þátttökuna og einnig þakka fyrir þá umræðu sem hér fer fram. Við lifum á tímum mikilla samfélagsbreytinga. Mikil fólksfjölgun hefur orðið hér á landi undanfarin ár og samfélagið hefur orðið fjölbreyttara. Þessi þróun hefur áhrif á öll svið samfélagsins, ekki síst menntakerfið okkar. Í dag vil ég ræða hvernig við getum brugðist við þessum breytingum, mætt áskorunum og nýtt þau tækifæri sem felast í fjölbreytileikanum.

Fyrst ber að nefna íslenskukennslu. Fjöldi nemenda í skólum landsins hefur annað móðurmál en íslensku. Þessir nemendur standa frammi fyrir tvöföldu verkefni í sínu námi, það er að tileinka sér námsefni um leið og nýtt tungumál er numið og að auki er viðkomandi að aðlagast íslensku samfélagi í víðara samhengi en innan veggja skólans. Ef inngilding í samfélagið á að takast er brýnt að nemendur sem hafa annað móðurmál en íslensku hafi tækifæri til að læra tungumálið okkar. Það er nauðsynlegt að tryggja að kennarar hafi þekkingu og úrræði til að mæta þörfum þessara nemenda en tungumálið er aðeins hluti myndarinnar. Námsmat og einkunnagjöf þurfa einnig að þróast. Hefðbundin próf ná ekki alltaf að mæla raunverulega færni, sérstaklega hjá nemendum sem eru að tileinka sér nýtt tungumál. Við verðum að horfa til fjölbreyttari matsaðferða sem leggja áherslu á hæfni, framfarir og þátttöku. Þessi breyting og eftir atvikum aðlögun matsaðferða er í raun mikilvæg öllum nemendum óháð bakgrunni.

Hvernig getur menntakerfið brugðist við fjölbreyttum þörfum nemenda? Svarið felst m.a. í sveigjanleika, jöfnum tækifærum og gæðum skólastarfs. Við þurfum að tryggja að nemendur óháð uppruna, tungumáli eða aðstæðum hafi jafnan aðgang að menntun. Það krefst samvinnu, stefnumótunar og virkrar þátttöku allra sem að mótun og skipulagi menntunar koma.

Herra forseti. Við höfum tækifæri til að aðlaga menntakerfi okkar að breyttum veruleika þannig að það nýtist jafnt nemendum sem fæddir eru hér á landi og uppaldir og þeim sem eiga annað tungumál en íslensku að móðurmáli. Ef okkur tekst það munu allir nemendur búa við sanngjarnara kerfi en nú er, kerfi sem styrkir nemendur og býr þá undir frekara nám með þátttöku í atvinnulífi. Með því að nýta fjölbreytileikann sem auðlind, ekki hindrun, getum við skapað skólaumhverfi þar sem allir nemendur blómstra. Ég vil nefna það sérstaklega að aðlögun menntunar hér á landi að breyttum nemendahópi má ekki koma niður á þeim nemendum sem hér eru fæddir og uppaldir og eiga hér á landi sinn bakgrunn. Við tökum best á við breyttar aðstæður með því að hafa í heiðri eigin sögu og menningu.

Herra forseti. Það má með sanni segja að mótun menntunar til framtíðar hér á landi sé í okkar höndum. Við skulum gæta þess að nemendur fái búið við menntun sem þeir upplifa allt í senn réttláta, öfluga og ekki síst aðgengilega fyrir alla. Menntun sem undirbýr þau fyrir öfluga og heiðarlega þátttöku í samfélagi okkar.

Herra forseti. Ég vil þakka kærlega fyrir umræðuna, hún hefur verið mjög jákvæð og góð. Auðvitað er það þannig að við erum að ræða áskoranirnar, minna kannski það sem gengur vel og það er margt sem er gert vel í íslensku menntakerfi og það er alveg rétt.

Mig langar aðeins að beina sjónum mínum að því sem hæstv. ráðherra kom inn á, hann taldi upp þó nokkur atriði, m.a. skólaþjónustu, það eigi að koma frumvarp eftir ár sem tengist meiri stoðþjónustu sem er lykilþáttur í því að styðja við skólastarf. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra: Af hverju þurfum við að bíða í heilt ár eftir þessu frumvarpi? Ég veit að það hefur verið unnið að þessu undanfarna mánuði í ráðuneytinu. Eins líka varðandi námsgögnin, að þau verði gerð gjaldfrjáls. Þetta frumvarp var lagt fram á vorönn, unnið í allsherjar- og menntamálanefnd, svei mér þá ef nefndarálit hafi ekki verið tilbúið. Af hverju erum við að bíða fram í mars til að fá það fram aftur?

Það er ýmislegt sem hægt er að gera betur og ég beindi spurningum til hæstv. ráðherra áðan varðandi það hvort hann hygðist endurskoða samsetningu kennaranáms, m.a. með tilliti til áherslu á íslensku og lestrarkennslu og eins líka hvort hann hygðist tryggja meiri fjármuni til íslenskukennslu en ekki síður fjármuni til námsgagnagerðar. Mér skilst að sú krónutala sem hefur farið í gerð námsgagna hafi lítið breyst frá árinu 2000, sem má í rauninni segja að sé skandall.

Það er alveg ljóst að við þurfum að grípa til aðgerða og ég bind vonir við það að hæstv. ríkisstjórn láti til skarar skríða af því að það kemur skýrt fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að þau ætli að leggja áherslu á íslenskukennslu, læsi og aðgengi að fjölbreyttum námsgögnum. Við bindum vonir við að sjá slíkt á næstu mánuðum vegna þess að það er alveg ljóst að starfsumhverfi kennara hefur breyst gríðarlega. Við eigum ekki bara að benda á stjórnvöld, við eigum ekki bara að benda á kennara eða skólayfirvöld. Við þurfum öll að axla ábyrgð á þessu, hvort sem það eru (Forseti hringir.) foreldrar, stjórnmálamenn, kennarar eða aðrir. Það þarf samhent átak og ég styð hæstv. ráðherra til góðra verka.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir málefnalega og góða umræðu. Þetta er virkilega nauðsynlegt mál sem við þurfum að ræða og ég er mjög ánægður með þá umræðu sem fór hér fram. Í sambandi við kennaranámið þá er það auðvitað á vegum háskólaráðherra og við erum þegar byrjaðir á samtali um það hvernig sé hægt að bæta kennaranám og hvernig við getum leyst þann vanda sem er skortur á kennurum. Ég vil líka taka undir og ítreka að við verðum að tala um menntakerfið. Við erum með gott menntakerfi, við erum að mörgu leyti með frábært menntakerfi, en það eru auðvitað brestir og það er það sem við þurfum að taka á. Við verðum líka að passa okkur á að tala ekki niður kerfið vegna þess að það gerir engum gagn. Við erum í þeirri stöðu að þriðjungur barna er af erlendum uppruna og það er, eins og ég hef heyrt, skelfileg staða ef við erum með barn sem talar hvorki íslensku né sitt upprunalega tungumál og getur þar af leiðandi ekki tjáð sig, það megum við ekki að láta eiga sér stað.

Síðar þurfum við líka að byggja brýr á milli foreldra og barna. Við verðum að ná tengslum þar, sérstaklega hvað varðar börn með erlendan uppruna. Það eru ýmsar áskoranir í kerfinu. Skólaþjónustan er að koma. Ég er spurður: Af hverju ertu ekki búinn að koma þessu inn, af hverju ertu ekki búinn að koma með þetta? Ég er með þessi frumvörp í dag sem eru fá en ég vildi gera þau vel og ég er einmitt með skólaþjónustufrumvarpið og önnur frumvörp sem ég er að gera og ég vil gera þau vel. Það hefur oft verið kvartað yfir því að við séum að demba hér inn frumvörpum, illa unnum. Það ætla ég ekki að gera. Ég ætla að gera mitt besta til að sjá til þess að við séum með frábær frumvörp hér sem við getum svo öll gert betri. Ég vona og mér sýnist við vera á þeirri leið að við tökum menntamálin og börnin okkar (Forseti hringir.) út úr pólitíkinni og sameinumst um að gera allt sem við getum til þess að gera líf þeirra betra.