stimpilgjald, 1. umræða.
Virðulegi forseti. Ég ætla hér að mæla fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um stimpilgjald. Akkúrat þetta frumvarp, það hefur að vísu tekið aðeins breytingum og annað, er núna flutt í 12. skiptið, sem er ekki gott, að þetta sé ekki komið í gegn. En ég hef miklar væntingar til þess að við náum árangri með þetta mál núna. Það eru nokkrar ástæður fyrir því að ég er bjartsýnni nú en oft áður en við erum öll sammála um það hér í þessum þingsal, heyrist mér, og maður heyrir það líka á almenningi, að það sé mikilvægt núna að bregðast við þeim kostnaði sem fylgir því að eignast fasteign og eiga í fasteignaviðskiptum. Það er mjög hart í ári á fasteignamarkaðnum og hluti af vandamálinu á fasteignamarkaði er að það er ekki eðlileg hreyfing á fasteignamarkaðnum, fólk að minnka við sig til að rýmka fyrir því fólki sem vill stækka við sig. Ungt fólk sem er að kaupa jafnvel sína fyrstu eign en sérstaklega þeir sem eru að stækka við sig vilja almennt alls ekki kaupa nýjar íbúðir, vilja kaupa fasteignir sem eru notaðar og eru sem næst sérbýli, annaðhvort sérbýli eða því sem næst og eru þá á viðráðanlegra verði, síðan notaðar og henta oft þörfum fjölskyldunnar betur. Það er oft fólk sem býr orðið tvö ein í koti eftir að börnin fluttu að heiman sem eru þá tilbúin að minnka við sig og jafnvel kaupa nýbyggingu sé hún rétt úr garði gerð í réttu hverfi, jafnvel með bílastæðum, ekki í skuggavarpi í fjölbýlishúsi. Það er oft ekkert mikið sem munar á að fara úr notaðri þokkalegri séreign yfir í nýtt fjölbýli. Það er oft ekki mikill verðmunur. Svo kemur þessi kostnaður ofan á, stimpilgjald. Þetta heitir stimpilgjald en er ekkert annað en stimpilskattur. Þetta er bara skattur á fasteignaviðskipti og það er ekki rétt að hafa íþyngjandi skatt þegar við viljum fá meiri hreyfingu og fá eðlilegri fasteignamarkað. Því tel ég rétt að taka þennan skatt af hið fyrsta. Það hafa verið stigin skref í því, jákvæð skref sem hafa mælst vel fyrir. Fyrst vil ég nefna að stimpilgjöldunum var breytt hér sirka 2013, 2014 þannig að skatturinn var afnuminn af lánsskjölum. Það hjálpaði fólki að endurfjármagna. Það jók samkeppni á lánamarkaði og auðveldaði fólki að aðlaga sitt lánaform aðstæðum hverju sinni, hefur skipt miklu máli. Það hafði þau áhrif að það jókst aðeins samkeppnin á milli lánastofnana og annað, það hefur orðið auðveldara fyrir fólk að breyta lánunum og fara og það hjálpaði líka fólki að bregðast við og fékk það líka til að hugsa aðeins meira um hvernig lán það tæki og pæla meira í því.
Það var líka annað innleitt, það var helmingsafsláttur af stimpilgjöldum fyrir fyrstu kaupendur. Þetta skiptir miklu máli fyrir fyrstu kaupendur sem eru búnir að vera að safna sér fyrir útborgun. Svo eru þau að kaupa fasteign og það kemur allt í einu þetta stimpilgjald inn og það er óvæntur kostnaður. Það gerist náttúrlega oft í öðrum viðskiptum, sérstaklega þegar fólkið fer svo og stækkar við sig, komin börn og annað, kominn mikill kostnaður inn á heimilið, stækkar við heimilið, kannski nýkomin úr námi eða enn þá í námi og kaupir stærri fjölskyldubíl og annað slíkt. Þá er þetta mikilvægur kostnaður, sérstaklega núna þegar vextir eru háir og verðbólgan er frekar að hækka en lækka því miður og aðgengi að lánsfé er takmarkað, í augnablikinu alla vega, og horfurnar fram undan ekkert endilega þær björtustu. Þannig að þá er það þetta.
Ég sagði áðan að ég væri aðeins vongóður. Það er m.a. út af þessari stöðu sem ég lýsi hér, að nú þarf að bregðast við en líka það að í eitt eða tvö skipti sem ég flutti þetta mál þá kom flokkur hæstv. fjármálaráðherra, Viðreisn, og ætlaði að gera betur og afnema stimpilgjöld alveg, af skipum og öllu saman, bara afnema öll stimpilgjöld sem væru til staðar. Ég er svo sem alveg hlynntur því þó að ég hafi sett fókusinn hér á húsnæðismálin og talið meiri líkur á að ná árangri þannig, þannig að ég hvet hæstv. fjármálaráðherra og þingmenn Viðreisnar og alla stjórnarþingmenn að sjálfsögðu líka til að koma með okkur í þá vegferð að afnema stimpilgjöld alfarið af íbúðakaupum og kaupum á bújörðum. En það er eitt af því sem við erum búin að þróa hér, að bæta bújörðum inn í og þannig auðvelda endurnýjun í landbúnaðinum og þar eru oft fasteignir eitt af stóru atriðunum í þessu.
Ég get líka upplýst það hér að ég yrði ekkert hörundsár þó að þetta yrði bara breytingartillaga í bandorminum eða ráðstöfunum. Ríkisstjórnin má alveg koma sjálf með þessa breytingu, bara að hún komi, það er aðalatriðið. Ég held að íbúðamarkaðurinn þurfi á þessu að halda, almenningur, fjölskyldurnar sem fá hverja skattahækkunina á fætur annarri á sig núna frá hæstv. ríkisstjórn sem er smituð af skattasýki, þá er hér góður skattur til að taka af á móti. Eldra fólk sem er að fara að njóta efri áranna og vill minnka við sig, losa um íbúðir fyrir þá sem yngri eru og þurfa stærra húsnæði og annað slíkt — þetta mun létta verulega undir með því þegar akkúrat tekjur þess eru að fara að dragast saman, þegar það er að fara á eftirlaun og annað slíkt þá er þetta nú hálfgerður blóðpeningur. Þetta er nefnilega skattur en ekki gjöld þar sem þetta er allt orðið tölvuvætt og sjálfvirkt og stafrænt og hvað þetta heitir allt saman. Þetta eru engin einhver færsluskjöl og eitthvað og þetta er öðruvísi en var hér áður fyrr, umsýslan í kringum þessi viðskipti. Svo náttúrlega á sama tíma hafa öll gjöld af hálfu sveitarfélaganna, sérstaklega hér á suðvesturhorninu, aukist gríðarlega við fasteignaframkvæmdir og annað, þannig að margt smátt gerir eitt stórt. En þetta eru allt saman stórar tölur samt fyrir fjölskyldurnar.
Ég legg því til við þingheim að vinna þetta mál hratt og örugglega, hvort sem það er að klára þetta frumvarp eða við getum tekið þetta í efnahags- og viðskiptanefnd með öðrum skattalögum sem þar eru og þetta mun liðka fyrir einhverri hreyfingu á fasteignamarkaði. Þetta mun auðvelda fólki að stíga það skref að skipta um húsnæði og fara í hentugra og þetta er auðveldara að hafa eðlilega hreyfingu og verðmyndun og annað slíkt á fasteignamarkaði.
Þeir sem flytja þetta mál með mér eru hv. þingmenn Diljá Mist Einarsdóttir, Hildur Sverrisdóttir, Njáll Trausti Friðbertsson, Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, Jón Gunnarsson, Bryndís Haraldsdóttir og Guðlaugur Þór Þórðarson og væntum við góðs samstarfs við þingheim um að koma þessu mikilvæga máli hér til afgreiðslu í þinginu, landsmönnum öllum til hagsbóta.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni fyrir framsöguna. Þetta er prýðisgott mál sem ég tel líklegt að ég óski eftir að fá að vera meðflutningsmaður á verði það flutt í 13. skipti að ári. Ég er sammála hinum neikvæðu áhrifum sem stimpilgjaldið hefur og auðvitað er gjaldið ekki í neinu samræmi við þá þjónustu sem veitt er í þessum samningi. En nú er búið að flytja þetta mál 11 sinnum áður, kann hv. þingmaður einhverja skýringu á því hvers vegna svona gott mál hefur ekki hlotið náð fyrir augum þeirra sem stýra dagskrá þingsins og þess sem kemst í gegnum þingflokka ríkisstjórnarflokka hverju sinni undanfarin 11 skipti sem málið hefur verið flutt? Þetta er rannsóknarefni því það er svo borðleggjandi, efnisinnihald málsins. Það er gott, það mun liðka fyrir viðskiptum, sérstaklega mun það gagnast þeim sem eru að fara á milli eigna í svipuðum verðflokki eins og hv. þingmaður lýsti. En það sem ég hef aldrei áttað mig á er hvers vegna þetta mál, í hin 11 skipti sem það hefur verið flutt á fyrri stigum, hefur aldrei hlotið náð fyrir augum þeirra sem ráða, af því að nú veit ég að hv. þingmaður hefur haft betra aðgengi að þeim en ég á undanförnum kjörtímabilum.
Virðulegur forseti. Já, ég hef miklar upplýsingar handa hv. þingmanni um það af hverju það hefur ekki tekist að fá neina ríkisstjórn til að samþykkja þetta á undanförnum árum. Það eru nokkrar ástæður fyrir því og kannski fyrst og fremst forgangsröðun þeirra skattalækkana sem hafa verið, sem hafa verið fjölmargar á undanförnum árum. Það er bara það sem við glímum við og ræddum nú síðast í morgun í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Eins furðulegt og það er að þegar skattar eru lækkaðir þá er eins og það sé algjörlega bannað að reikna hin raunverulegu efnahagslegu áhrif sem það hefur að lækka skattana. Það þarf alltaf að reikna þá til tekjulækkunar fyrir ríkissjóð og fjármálaráðuneytið hefur aldrei viljað gera annað en reikna þetta frumvarp til tekjulækkunar. Þá var erfitt að koma því að þegar var verið að lækka virðisaukaskatt, tekjuskatt, verðtryggja persónuafsláttinn og draga úr skerðingum hjá eldri borgurum og öryrkjum. Svona get ég haldið lengi áfram með hinar ýmsu skattabreytingar eins og að bæta inn nýju lægsta tekjuskattsþrepi til að lækka tekjuskatt einstaklinga og fleira og á meðan fasteignamarkaður var á fleygiferð, fasteignaverð að hækka, þá bara fékkst ekki í meiri hlutanum forgangsröðun fyrir þessum skatti út af því hvernig fjármálaráðuneytið reiknar kostnaðinn af því. Eins og þegar við lækkuðum erfðafjárskattinn þá var það reiknað til tekjulækkunar en tekjur af erfðafjárskatti hafa alltaf verið auknar eftir að hann hefur verið lækkaður.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég tek undir að það hefur oft og tíðum hreinlega tryllt mig með hvaða hætti fjármálaráðuneytið hefur nálgast hinar ýmsu skattabreytingar, sérstaklega koma upp í hugann áhrif af því að liðka fyrir um að aldraðir og öryrkjar vinni frekar en að gera það ekki og heildaráhrifin og mat á heildaráhrifum. Ég tek undir að þessi nálgun fjármálaráðuneytisins hefur verið skynseminni mótdræg í mörgum málum. En þá kemur aftur að því að það þarf væntanlega að kalla fram breytingar á lögum um opinber fjármál til að menn fari að gera þetta í tengslum við raunheima. Þarf ekki eitthvert slíkt mál að koma fram samhliða til að þetta stoppi ekki alltaf á þessari sömu fyrirstöðu? Vissulega erum við tímabundið í því ástandi núna að raunverð og mögulega stutt í að nafnverð fasteigna fari niður en ef við horfum til lengri tíma þá er nú líklegra að sá taktur haldist að einhverju marki á svipuðu róli og verið hefur til lengri tíma.
En spurning mín til hv. þingmanns í seinna andsvari er: Með þessum rökum, að þetta sé fyrirstaða í fjármálaráðuneytinu hverju sinni, þarf þá ekki samhangandi aðra aðgerð sem væri væntanlega tillaga að breytingu á lögum um opinber fjármál eða einhver önnur ef hv. þingmaður hefur hugsað þá lausn?
Herra forseti. Ég er sammála því að það þarf að verða alla vega breyting í það minnsta en hvort sú breyting kalli á lagabreytingu á lögum um opinber fjármál — auðvitað getur lagabreyting á lögum um opinber fjármál, þar sem segir hvernig eigi að reikna þetta, hjálpað og tryggt það en miðað við hvernig hægt er að rökstyðja hinar ýmsu breytingar og reikna í fjárlögum þá er alveg hægt að reikna þetta svipað myndi ég halda. Sú viðhorfsbreyting þarf klárlega að vera og ég sagði í ræðu minni áðan að ég væri aðeins bjartsýnni núna en oft áður um að þetta myndi eiga meiri möguleika á að komast í gegn núna þar sem verið er að hækka alla skatta.
Hitt sem ég lýsti er að þá var verið að lækka alla skatta og núna er fasteignaverð einmitt frekar að standa í stað eða jafnvel að fara að falla, alla vega raunverðið, og það er algjört frost, í það minnsta hjá vissum hópi alla vega, á fasteignamarkaðnum um þessar mundir. Svo er verið að íþyngja stórum hluta af kaupendum líka í gegnum CRR III og margt annað. Núverandi ríkisstjórn er að kynna hér húsnæðispakka eftir húsnæðispakka og ég býð þeim bara þetta mál „gratis“ inn í húsnæðispakkann sinn. Vonandi taka þau það upp. Ég yrði ekkert hörundsár þó að þau myndu stela málinu, það skiptir ekki máli, bara að það klárist fyrir þegna þessa lands.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni fyrir afbragðsgott mál og tek undir það sem hann sagði í sínu svari við seinna andsvari hv. þm. Bergþórs Ólasonar, að hér er dauðafæri fyrir ríkisstjórnina að gera gott í þágu heimilanna. Hér væri skattalækkun sem myndi skila sér í margfalt stærra skattspori til ríkisins aftur sem ég fer aðeins yfir í ræðu minni. Þetta frumvarp snertir eiginlega eitt af helstu réttlætismálum samtímans, að gera fólki auðveldara að eignast heimili. Þegar fólk er að kaupa húsnæði eða flytjast á milli þá er ekki endilega rúmt um fjárráð og þá skiptir hver króna, hver 100.000 kall og hver milljón, miklu máli.
Þetta frumvarp sem nú er lagt fram í 12. sinn, minnir mig að hv. þingmaður hafi sagt, hefur einfalt en mikilvægt markmið; að afnema stimpilgjald af fasteignakaupum einstaklinga. Ég er ekkert viss um að fólk átti sig á því almennt hvað stimpilgjald er eða hafi pælt í því fyrr en það kaupir sér fasteign. Að afnema stimpilgjald af fasteignakaupum einstaklinga er einföld breyting en hún hefur mikil efnahagsleg áhrif. Þessi einfalda aðgerð getur komið fleirum inn á fasteignamarkaðinn og/eða aukið eigið fé fólks í fasteignum þannig að afborganir af lánum verði lægri. Afborganir verða lægri vegna þess að fólk tekur lægra lán ef það getur sett peninginn sem hefði annars farið í stimpilgjaldið í eigið fé íbúðarinnar. Þetta stimpilgjald eru leifar úr fortíðinni, skattur sem leggst á fólk þegar það tekur eitt stærsta skref lífs síns; að kaupa húsnæði. Það leggst þyngst á þá sem hafa minnst á milli handanna, ungt fólk, fyrstu kaupendur, barnafólk og fjölskyldur og fólk sem þarf að flytja vegna vinnu eða breyttra aðstæðna, gjald sem er í raun óþarfi vegna þess að í hinum tæknilega heimi í dag krefst miklu minni tíma að skrá og eiga við eignir heldur en áður var. Þegar fasteignaverð er hátt og vaxtastig þungt er óhjákvæmilegt að spyrja: Er eðlilegt að ríkið leggi sérstaklega aukaviðskiptagjald ofan á viðskipti eins og að kaupa sér húsnæði? Það er ekki eðlilegt og kominn er tími til að breyta því. Þess vegna fagna ég þessu frumvarpi hv. þm. Vilhjálms Árnasonar. Ég geri orð hans að mínum og hvet ríkisstjórnina til að stela þessu máli af hv. þingmanni. Ég sá áðan að hér kinkaði ákaft kolli hv. þingmaður meiri hlutans og ég tel það jákvæð viðbrögð við þessu frumvarpi.
Við vitum að stimpilgjald hækkar viðskiptakostnað á fasteignamarkaði og dregur því úr hreyfanleika fólks. Auðvitað á það kannski ekki við í mörgum tilfellum en getur átt við í nokkrum, sérstaklega þegar fólki er þröngur stakkur sniðinn peningalega séð. Það hefur bein áhrif á þá sem vilja skipta um húsnæði, hvort sem það er eldra fólk sem vill minnka við sig eða fjölskyldur sem þurfa stærra heimili. Það hamlar líka eðlilegri verðmyndun á markaði og veldur ákveðinni stöðnun. Þegar við fjarlægjum þessa gjaldtöku auðveldum við fólki að færa sig á milli íbúða eftir þörfum, minnkum viðnám og bætum flæði á markaði. Það er góð hagstjórn að fólk eigi auðveldara með að skipta um húsnæði, minnka eða stækka við sig eftir því hvernig fjölskyldan þróast og það er líka góð nýting á húsnæði; góð hagstjórn. Ríkissjóður fær í raun lítið út úr stimpilgjaldinu. Það er tiltölulega lítill tekjuliður en hann hefur samt ótrúlega neikvæð áhrif á heimili landsins, sérstaklega þau sem standa höllustum fæti. Stjórn sem kennir sig við vinstri ætti því að athuga þetta mál alvarlega. Það er betra að ríkið felli niður úrelta gjaldheimtu sem hindrar fólkið í að bæta sína eigin stöðu, miklu betra. Þegar almenningur fær að halda eftir þessum fjármunum bætir það stöðu fjölskyldna og hvetur til eðlilegra fasteignaviðskipta. Við megum heldur ekki gleyma því að í hvert skipti sem fjölskyldan kaupir sér nýtt húsnæði þá skapast störf og hreyfing verður í hagkerfinu. Skattspor ríkisins yrði því stærra þrátt fyrir að þessi skattur væri tekinn af. Viðhald, innréttingar, byggingar, hönnun og þjónusta skilar sér margfalt sem skatttekjur út í samfélagið. Þegar skattur veldur meiri skaða en ávinningi þá ber að fella hann niður og það er alveg augljóst að þessi skattur veldur meiri skaða en ávinningi. Stimpilgjaldið er ekki skattur á auð heldur skattur á fólk sem er að flytja sig á milli húsnæðis. Þetta er skattur á hreyfanleika, á framtak, á drauma fólks um að eignast heimili. Hann dregur úr vilja til að skipta um húsnæði og hafa það hagkvæmt og veldur óeðlilegum höftum á markaði.
Hér í fyrndinni, þegar lög um stimpilgjald voru sett, var hugsunin önnur og kannski meiri tilgangur með þeim, en ný lög voru samþykkt fyrir tæpum áratug. Þá nefndi efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis að vonandi yrði það aðeins fyrsta skrefið í afnámi stimpilgjaldanna. Lögum um stimpilgjald var breytt fyrir áratug og nú er kominn tími til að ljúka þeirri vegferð. Við lifum á tímum þar sem ríkið getur fylgst með öllum færslum rafrænt. Skráningarkostnaður og afgreiðslugjöld eru í raun hverfandi. Þetta er meira og minna allt orðið sjálfvirkt. Við erum ekki með fullt af fólki að vinna við skráningar og halda utan um kerfið. Það er í raun engin raunveruleg stjórnsýsluástæða til að viðhalda stimpilgjaldinu. Það er einfaldlega gamaldags tekjuöflun sem hefur staðið af sér breytingar í ríkisstjórnum, sem er stórskrýtið. Það er freistandi fyrir ríkisstjórnina að halda þessum skatti en ef menn horfa aðeins lengra þá er það að gefa hann eftir til hagsbóta fyrir heimilin og kæmi það til með að skapa stærra skattspor eins og ég fór yfir áðan.
Frumvarpið varðar ekki bara heimili einstaklinga heldur líka þá sem kaupa lögbýli. Við vitum að víða um land kreppir að. Lögbýli eru mögulega að fara í eyði. Það fækkar í sveitum landsins og þegar fækkar ákveðið mikið fara innviðir að hugsa sér til hreyfings. Skólar fara kannski ekki sjálfvirkt, þ.e. byggingarnar, en skólahald er í hættu og annað slíkt. Þar hjálpar þetta líka til og styður fólk til að kaupa sér lögbýli og fólk sem vill hefja búskap eða flytja út á land. Þannig er þetta að ákveðnu leyti landsbyggðarmál og mikilvægt byggðamál. Ungt fólk á landsbyggðinni á ekki að þurfa að greiða hærra gjald fyrir að setjast að þar sem það vill vera um alla framtíð. Við höfum öll rætt um nauðsyn þess að styrkja búsetu í dreifbýli og þetta frumvarp er raunverulega mælanlegt skref í þá átt.
Herra forseti. Þetta frumvarp hefur áður verið lagt fram, aftur og aftur, og í hvert sinn notið í raun víðtæks stuðnings en hefur þó ekki náð fram að ganga alla leið. Nú er kominn tími á að Alþingi klári þetta mál og að við sýnum það hér í þinginu að við getum unnið saman, getum tekið svona mál sem er frekar einfalt í framkvæmd og afgreitt það saman. Þetta er breyting sem við ættum að geta afgreitt óháð flokkslínum og er í raun engin ástæða fyrir því að þetta mál bíði mikið lengur. Við getum sýnt í verki að Alþingi er vel starfhæft þegar raunhæf frumvörp koma til afgreiðslu og ríkisstjórnin getur sett þetta frumvarp inn í húsnæðispakkann sinn og reynt að bæta það sem þar er. Ég fagna þrautseigju hv. þm. Vilhjálms Árnasonar að koma aftur fram með þetta frumvarp. Við eigum að sýna heimilunum og fólkinu í landinu þá virðingu að þetta mál nái fram að ganga á þessu þingi.
Frumvarpið gengur til 2. umr.
Frumvarpið gengur til efh.- og viðskn.