fsp. 2.
Frú forseti. Undanfarnar vikur og mánuði hefur ríkt viss óvissa í efnahagsmálum þjóðarinnar. Við erum að fara að ræða fjárlög núna hér á eftir og ef við horfum á frumvarpið sjálft og þær breytingar sem hafa orðið á afkomuáætlunum á örfáum vikum þá er óvissa svolítið orðið sem við getum notað. Í september var talað um að hallinn væri um 15 milljarðar kr. og nú er ljóst samkvæmt meirihlutaáliti fjárlaganefndar að hallinn stefnir í 25–27 milljarða kr. Það er nær tvöföldun á áætlun á innan við mánuði. Á sama tíma hefur ríkisstjórnin lækkað almennan varasjóð í lágmark og í fjárlögum 2026 er ekki lengur gert ráð fyrir varasjóðum málaflokka þannig að nánast ekkert má út af bregða. Samt eru tekjuforsendur þannig byggðar upp að það má engu muna að þær bregðist.
Frú forseti. Þessi staða þýðir einfaldlega að öll áhættan hvílir á því að tekjur standist og að engin ófyrirséð útgjöld komi til, sem við vitum búandi á Íslandi að raungerist eflaust ekki. Ríkisstjórnin hefur mikið talað um stöðugleika og mikið talað um ábyrg fjármál, sem er mjög mikilvægt en það er líka mikilvægt að fjárlög standist raunveruleikann. Þegar við horfum á það að varasjóður er tekinn í lágmark, þegar við horfum á það að halli hefur tvöfaldast á innan við mánuði, að tekjuáætlanir um breytingar á vörugjöldum standast ekki og að lykiltölur í hagkerfinu, atvinnuleysi, útflutningur, vaxtagjöld, þróast með allt öðrum hætti en frumvarpið gerir ráð fyrir þá vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvað hann hyggist gera til þess að tryggja að hallinn verði ekki meiri en 25–27 milljarðar á næsta ári. Telur ráðherra enn raunhæft að markmiðið um hallalaus fjárlög 2027 standist?
Forseti. Ég þakka hv. þm. Ingibjörgu Isaksen fyrir ljómandi góða spurningu. Nú vil ég taka fram að ákvæðið um varasjóð kveður á um ákveðið hlutfall og allt tal um hámörk og lágmörk í því samhengi er þess vegna eitthvað sem við ákveðum bara sjálf að þýði eitthvað. Það er raunverulega bara viðmið um ákveðinn varasjóð og það viðmið stendur. Þetta var sett inn í lög um opinber fjármál til þess einmitt að taka tillit til óvissra atriða sem við eðli málsins samkvæmt vitum ekki hver eru. Nú vil ég líka taka fram að afkoma ríkissjóðs er meira háð þróun einkaneyslu og þróun launa heldur en sveiflum í atvinnuvegunum og það er þess vegna, eins og hv. þingmaður glögglega veit, minni breyting á afkomuspá fyrir ríkissjóð fyrir næsta ár en gera hefði mátt ráð fyrir á grundvelli þeirra áfalla sem riðið hafa yfir. Það er einfaldlega vegna þess að afkoma ríkisins er meira háð afkomu heimila og þróun einkaneyslu heldur en þróuninni í raunhagkerfinu. Það er í sjálfu sér vel vegna þess að það gerir að verkum að við getum betur treyst þeirri spá sem fyrir liggur.
Hv. þingmaður spyr hvort ég telji raunhæft að fjárlög ársins 2027 verði hallalaus. Þá vil ég benda hv. þingmanni á að sú fjármálaáætlun sem ég lagði fram fyrir hönd ríkisstjórnarinnar í vor gerði ráð fyrir 25 milljarða halla á þessu ári. Síðan varð afkoman heldur betri en við gerðum ráð fyrir og við gerðum ráð fyrir 15 milljarða halla í þeim fjárlögum sem ég mælti fyrir núna í haust. Nú hafa horfurnar aftur versnað og þá erum við komin aftur á þá áætlun sem lögð var fram í vor.
Frú forseti. Það er ágætt að við séum komin að sömu niðurstöðu og við lögðum fram í vor sem þó er byggð á gjörbreyttum forsendum. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið en þetta eru auðvitað afar þröngar forsendur sem þurfa að ganga upp til að allt gangi eftir. Varasjóðir hafa í rauninni lágmark, jú, það er viss prósenta en það er kannski ósköp eðlilegt að reyna að leggja í hann, sérstaklega þegar við sjáum að það geta komið eldgos hvenær sem er. Ef hallinn hins vegar tvöfaldast á nokkrum vikum, er þá ekki alveg hægt að segja það að við séum að sigla jafnvel inn í árið 2026 án nokkurs öryggisnets þegar búið er að skerða alla varasjóði?
Mig langaði aðeins að spyrja út í hagræðingaraðgerðir. Hér var kallað eftir hugmyndum frá þjóðinni, blásið í lúðra og kallað eftir alls konar hugmyndum um hvar væri hægt að skera niður í þjóðarbúinu. Þessar hagræðingaraðgerðir eiga að styðja við forsendur fjárlaga og enn liggur ekkert fyrir, ekki svo ég finni alla vega, hvar þessar aðgerðir lenda, hvenær þær taka gildi (Forseti hringir.) og hvenær þær verða útfærðar innan ráðuneytanna. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvenær getum við séð útfærðar hagræðingartillögur ráðuneytanna? (Forseti hringir.) Hvar í gögnum fjárlagafrumvarpsins er hægt að finna þessar aðgerðir skýrt, sem eiga einmitt að vega upp á móti halla og óvissu í forsendum?
(Forseti (ÞSv): Forseti minnir enn og aftur á ræðutímann.)
Forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ingibjörgu Isaksen fyrir aðra ágæta spurningu. Það er gert ráð fyrir að hagræðingaraðgerðir skili 13 milljörðum á næsta ári. Þær eru auðvitað eðli málsins samkvæmt dreifðar mjög víða um ráðuneytin en koma þar fram undir hverjum málaflokki. Eins og hv. þingmaður veit er beitt þeirri nálgun að reyna frekar að einangra ákveðin verkefni og ráðast í ákveðnar fyrir fram skilgreindar hagræðingaraðgerðir frekar en flatan niðurskurð og þær aðgerðir er þess vegna að finna undir málefnasviðum hvers ráðuneytis fyrir sig.
Mig langar til að segja eitt: Það er auðvitað athyglisvert að setja breytinguna sem fjárlaganefnd leggur til á fjárlagafrumvarpinu fram sem tvöföldun á halla. Ég vil þó í þessu samhengi benda á að þessi tala, sem er af stærðargráðunni 19 milljarðar, er dvergvaxin samanborið við þá breytingu sem fjárlaganefnd lagði til við síðustu fjárlög, sem, ef ég man rétt, var upp á 70 milljarða. Svo ég segi: Vel gert, fjárlaganefnd.