Frú forseti. Við erum að fjalla hérna um viðskiptakerfi ESB og það er gallað kerfi. Það er hannað fyrir stóran meginlandsmarkað, það er ekki hannað fyrir Ísland. Þetta kerfi leggst mun þyngra á Ísland heldur en önnur ríki og innleiðingin hefur þegar leitt til verri samkeppnisstöðu fyrir íslensk fyrirtæki. Ef ekki verður brugðist við er fyrirséð að áhrifin verði viðvarandi. Við erum eyríki norður í Atlantshafi, algerlega háð sjó- og loftflutningum með mikla fjarlægð frá helstu mörkuðum. Ólíkt meginlandi Evrópu hafa til að mynda farmflytjendur enga raunhæfa aðra kosti en flug og siglingar. Það er náttúrlega fáránlegt að við stöndum frammi fyrir því að þurfa að fara að kaupa losunarheimildir fyrir a.m.k. 11 milljarða. Ég vil segja þetta við þessa 2. umræðu: Þingflokkur Miðflokksins er frjálslyndur flokkur. [Hlátur í þingsal.] Sum okkar verðum á rauðu, greiðum atkvæði gegn frumvarpinu, og önnur munu sitja hjá.

Virðulegi forseti. Já, ég deili að vissu leyti áhyggjum, m.a. hv. þm. Höllu Hrundar Logadóttur, um það að við verðum að vera vel á varðbergi til þess að verja samkeppnishæfnina. Mér þykir gott að finna það líka að Framsóknarflokkurinn stendur eftir sem áður keikur með til að mynda EES-samningnum. Það skiptir mjög miklu máli að tala skýrt í þessu pólitíska andrúmi sem við erum í núna. Ég vil sérstaklega geta þess að stjórnvöld eru þegar búin að setja á laggirnar starfshóp sem mun funda núna með helstu hagaðilum á næstu dögum og vikum einmitt til þess að vera með augun á boltanum. Það var vel að merkja samið um sérlausn á sínum tíma árið 2023. Það mál er enn þá óleyst og við höfum rætt það við framkvæmdastjórnina. Hún er að endurskoða líka sitt kerfi. Ég held að það verði að horfast í augu við það að það þarf að breyta því og við þurfum í samvinnu við helstu hagaðila að fylgja mjög vel eftir okkar hagsmunagæslu. Ég vil fagna því að það er nokkuð einróma afstaða hér í þingsal, tel ég, þegar kemur að hagsmunagæslu fyrir Íslands hönd í þessu máli. En ég vildi geta þess að við erum þegar farin af stað með starfshóp í þessa veru (Forseti hringir.) til þess að ná sem hagstæðustu og eðlilegastu niðurstöðu fyrir Ísland okkar.

Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á því að þakka hv. umhverfis- og samgöngunefnd fyrir mjög góða vinnu í þessu máli og geta þess að nefndin stofnaði líka til frumkvæðismáls þar sem við vorum að skoða öll þessi mál heildrænt sem snúa að kerfum okkar hér sem halda utan um losun landsins. Þetta mál snýst um að tryggja að Ísland sitji við sama borð og aðrir í ETS-kerfinu og vernda samkeppnisstöðu okkar og að við stöndum ekki fyrir utan reglur sem þegar gilda í Evrópu. Frumvarpið felur í sér lagfæringar og viðbætur við lög um viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir til að tryggja að innleiðingin sé fullnægjandi. Meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar bindur vonir við að þessar breytingar leiði til skýrari krafna til gerðar kolefnishlutleysisáætlana og aukins fyrirsjáanleika varðandi úthlutun losunarheimilda atvinnulífinu til hagsbóta.

Frú forseti. Við erum hér að fjalla um frumvarp og taka til atkvæða frumvarp um einhvers konar lagfæringar á viðskiptakerfi Evrópusambandsins um losunarheimildir; kerfi sem tekur mið af aðstæðum í Evrópu þar sem fólk ferðast á milli staða og er hvatt til að ferðast á milli staða í rafjárnbrautum. Við búum hér úti í Norður-Atlantshafi og þurfum að ferðast til annarra landa með flugi eða hugsanlega með skipum. Hagsmunagæsla fyrir Íslands hönd, hæstv. utanríkisráðherra. Þetta er hagsmunagæslan. Íslensk flugfélög, íslenskir atvinnurekendur, standa frammi fyrir því að borga milljarða í einhvers konar sektir til að kaupa einhverjar losunarheimildir til Evrópu. Við erum Evrópumeistarar ef ekki heimsmeistarar í nýtingu á endurnýjanlegri orku (Forseti hringir.) og við þurfum að fara að borga sektir til að ferðast á milli landa. Nei, frú forseti.

Virðulegur forseti. ETS-gjöldin, eða Emission Trading System-gjöldin, eru vissulega ekki fullkomið kerfi og eru gölluð. En ég get bara sagt það að hagsmunagæsla Íslands í þessu máli er öflug. Eins og hæstv. utanríkisráðherra sagði þá erum við með starfshóp að störfum núna sem lýtur að þessari hagsmunagæslu og það er gríðarlega mikilvægt að hún fari líka fram á pólitíska sviðinu. Ég verð bara að segja eins og er að hljómgrunnur Íslands á þessu sviði, og ég hef sjálfur haft reynslu af því, er mjög mikill. Það er tekið mjög jákvætt á móti því sem Ísland hefur fram að færa í þessu máli, það er alveg augljóst. Í siglingunum verður vonandi tekið upp alheimskerfi sem heitir Net-Zero Framework hjá Alþjóðasiglingamálastofnuninni. Það lagði ég áherslu á á aðalfundi Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar fyrir nokkrum vikum, IMO, og það er miklu betra að hafa heimskerfi í þessum málum. Það er vert að hafa áhyggjur af samkeppnishæfni innri markaðar EES og þetta er eitt af þeim málum sem þarf klárlega að taka á og verður vonandi gert í framtíðinni. (Forseti hringir.) Við erum eyja í Norður-Atlantshafi. Við verðum að gæta hagsmuna okkar innan þessa markaðar og við erum svo sannarlega að gera það í þessu máli.

Virðulegur forseti. Það sem er kostulegast við þetta mál er það að ég hef ekki heyrt nokkurn hv. þingmann útskýra hvað felst í þessu máli fyrir hagsmuni Íslands nákvæmlega. Ég hef spurt marga þingmenn, bæði úr stjórnarandstöðu og stjórnarmeirihluta, um hvað felist nákvæmlega í þessu máli. Ég hlýddi hér á umræður á, hvað var það, síðasta laugardagskvöld um þetta mál þar sem örfáir þingmenn tóku þátt. Það voru skemmtilegar umræður en þær voru svo sannarlega ekkert neitt sérstaklega upplýsandi um hvað felst í þessu máli. Það er, held ég, vandinn við þetta stóra ETS-losunarmál, að hér virðist enginn vita hvað snýr upp eða niður í þessu eða hvaða hagsmunir felast í þessu fyrir okkur. Ég mun sjálf sitja hjá í þessu máli hér við 2. umræðu en ég hef fullan skilning á því ef menn greiða þessu máli ekki atkvæði sitt og greiða atkvæði gegn því.

Virðulegur forseti. Þetta ETS-kerfi er vont kerfi. Þetta er mjög vont kerfi og Evrópa er farin að átta sig á því að Evrópa er að tapa samkeppnishæfni út af þessu kerfi. Flugumferð er að minnka um evrópska flugvelli út af ETS-kerfinu. Hafnarumferð er að minnka um Evrópu út af ETS-kerfinu. Umferðin er að færast til hafna í Norður-Afríku og flugvellir, t.d. í Istanbúl, eru að stækka á kostnað t.d. Frankfurt. Þetta allt liggur fyrir og Evrópa er að velta fyrir sér hvernig hún getur brugðist við út af því að Evrópa og evrópsk fyrirtæki eru að tapa samkeppnishæfni sinni. Þetta kemur alveg einstaklega illa við íslensk fyrirtæki, bæði í flugi og í skipaflutningum. Það er akkúrat þess vegna og af þessum ástæðum sem þetta er bara í grunninn vont kerfi. Evrópusambandið er að átta sig á því og það er að hafa sérstaklega vond áhrif á íslensk fyrirtæki og það er þess vegna sem ég ætla að vera á gulu í dag.

Virðulegur forseti. Ég kem hérna upp aftur út af orðum hæstv. utanríkisráðherra varðandi hagsmunagæslu. Það er nefnilega þannig að hagsmunagæslu Íslands þarf einmitt að herða í þessu máli. Það þarf að beita sér hart gagnvart ESB og í EES-nefndinni. Ég vænti þess að það verði gert og það verði fengnar framlengingar á sérlausnum Íslands í flugi eftir árið 2026, það er gríðarlega nauðsynlegt, eða sambærilegum undanþágum til að tryggja jafnræði á innri markaði, það er mjög mikilvægt. Einmitt í umsögnum um málið var töluvert fjallað um þá óvissu sem er eftir árið 2026.

Virðulegur forseti. Þetta er mjög áhugaverð umræða. Við erum sammála um að þetta sé slæmt fyrir Ísland, öll í þessum sal, held ég. Við erum sammála um að þetta sé ósanngjarnt gagnvart eyþjóð sem byggir afkomu sína og tilveru á flugsamgöngum og skipasamgöngum. Við erum sammála um það að standa vörð um hagsmuni Íslands. Hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. innviðaráðherra fóru hér yfir það að það er búið að skipa starfshóp, það eru jafnvel væntanlegar einhverjar fréttir af þessu á næstu dögum eins og kom fram, það sé endurskoðun í gangi hjá ESB og að það sé góður hljómgrunnur gagnvart málflutningi Íslands á hinu pólitíska sviði, eins og hæstv. innviðaráðherra nefndi hér áðan. Eigum við þá ekki í þágu hagsmunagæslu fyrir Ísland, hv. þingmenn og ráðherrar, að sameinast um að slá þessu máli á frest og sýna samstöðu Íslands í þessum sal um hagsmuni þess í verki?

Frú forseti. Ég hef reyndar þá trú að Evrópusambandið muni breyta sinni stefnu á næstu misserum vegna þess að samkeppnishæfni Evrópu er á niðurleið. Í þessu máli kemur það mjög skýrt fram. Hins vegar er tengiflugið mikilvægast fyrir Ísland. Flugið til og frá landinu snýst um tengiflug. 50–60% af farþegunum fara yfir hafið. Það er vandamálið í þessu máli um ETS. Ef við værum hins vegar í alþjóðlega kerfinu þá væri þetta á allt öðrum nótum vegna þess að flugfélögin sem fljúga t.d. frá Bandaríkjunum til Evrópu eru á allt öðrum gjöldum og hafa allt aðra samkeppnishæfni en íslensku flugfélögin, í þessu tilviki Icelandair, áður Play og WOW, og um það snýst málið. Kerfið er þannig og það var samkomulag sem var gert hérna 2023 að í lok árs 2026, eftir eitt ár, ætti að koma fram endurskoðun. Ég hef reyndar þá trú að það færist nú vel inn í árið 2027 en þetta er lykilmál fyrir íslenskt samfélag vegna þess að það er ekkert annað evrópskt ríki, eða kannski þó að víðar væri leitað, sem hefur meiri hagsmuni af flugi en við Íslendingar.

Virðulegur forseti. Þegar við ræðum þessi mál þá snýr þetta í rauninni að tvennu. Fyrst snýr þetta að hagsmunagæslu Íslands; það er eilífðarverkefni og það þarf sérstaklega, virðulegi forseti, að gæta hagsmuna okkar gagnvart Evrópusambandinu eins og við höfum fundið illilega fyrir á þessu kjörtímabili. Guð forði okkur frá því að fara þarna inn því að þá færi enn þá meiri orka í að vernda hagsmuni okkar gagnvart embættismannaveldinu í Brussel. En síðan er hitt líka, og þó svo að við tökum mjög lítið af reglugerðahluta Evrópusambandsins inn í okkar löggjöf miðað við ef við værum inni í Evrópusambandinu, þá er Evrópusambandið að dragast aftur úr þegar kemur að samkeppnishæfni. Draghi-skýrslan sýnir það og ýmislegt annað. Auðvitað þurfum við að ræða það af því að við höfum ekki efni á því, virðulegi forseti, að dragast niður með neinum hætti, hvort sem það er í þessu samstarfi eða annars staðar.