Vestnorræna ráðið 2025.
Frú forseti. Ég ætla nú að endurflytja ágæta ræðu sem ég flutti hér í gær fyrir misskilning en ég geri það með því fororði að aldrei er góð vísa of oft kveðin.
Eins og þingheimi er ljóst er Vestnorræna ráðið samstarfsvettvangur þingmanna frá Íslandi, Færeyjum og Grænlandi. Í ráðinu sitja sex þingmenn frá hverju landi. Aðalmenn í Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins eru ég, formaður, Ingibjörg Davíðsdóttir, varaformaður, Ása Berglind Hjálmarsdóttir, Guðlaugur Þór Þórðarson, Guðrún Hafsteinsdóttir og Sigurjón Þórðarson. Varamenn eru Diljá Mist Einarsdóttir, Eiríkur Björn Björgvinsson, Guðmundur Ari Sigurjónsson, Jón Gunnarsson, Karl Gauti Hjaltason og Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir.
Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins tók virkan þátt í starfinu á árinu og vann ötullega að framgangi vestnorrænna mála á Alþingi. Íslandsdeildin lagði fram tillögu til þingsályktunar á 156. þingi um framfylgd tveggja ályktana Vestnorræna ráðsins sem samþykktar voru á aðalfundi 2024. Tillagan var samþykkt sem ályktun frá Alþingi þann 14. maí 2025. Ályktanirnar snúa að samstarfi vestnorrænu landanna þriggja í máltækni og málstefnu og samstarfi um notkun gervigreindar í tengslum við tungumálin. Þetta er sérstaklega mikilvægt mál nú á tímum gervigreindar og mikilvægt að vera viðbúin frá fyrstu stundu. Það er ánægjulegt að segja frá því að Ísland stendur nokkuð framarlega á þessu sviði, miðað við, og við höfum miklu að miðla því að enskan sækir mjög hart að þessum tungumálum. Vestnorræna ráðið er ólíkt öðru alþjóðastarfi sem Ísland tekur þátt í að mjög mörgu leyti, t.d. því að tillögur sem samþykktar eru í ráðinu eru líka lagðar fram til samþykktar á þjóðþingum landanna þriggja. Íslandsdeild hefur einnig samþykkt að flytja tillögu til þingsályktunar á 157. þingi um framfylgd tveggja ályktana sem samþykktar voru á ársfundi ráðsins árið 2025. Þær fjalla um öryggis- og varnarmál á Norður-Atlantshafssvæðinu og öryggi mikilvægra innviða. Það var einróma samþykkt, enda gríðarlega mikilvægt mál sem varðar öryggi þessara landa. Tillögu Íslandsdeildar hefur nú verið vísað til utanríkismálanefndar Alþingis og ég hef þegar verið boðaður fyrir nefndina.
Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins hélt 11 fundi á árinu þar sem þátttaka og undirbúningur fyrir fundi Vestnorræna ráðsins voru rædd. Tveir af þeim fundum voru heimsóknir, annars vegar til sendiskrifstofu Grænlands í Reykjavík og hins vegar til sendiskrifstofu Færeyja. Báðar heimsóknir voru gríðarlega vel heppnaðar og ákaflega ánægjulegar. Í þeim heimsóknum tóku aðalræðismenn Grænlands, Tove Søndahl Gant, og Færeyja, Hanna í Horni, á móti okkur nefndarmönnum. Á þessum fundum var sérstök áhersla lögð á tengsl og samskipti landanna í breiðu samhengi.
Á hefðbundnu starfsári kemur ráðið saman tvisvar, annars vegar á þemaráðstefnu að vetri og hins vegar á ársfundi að hausti. Á árinu 2025 fór þemaráðstefnan fram í Smiðju dagana 21.–22. janúar. Þá var ekki búið að kjósa nýja Íslandsdeild eftir alþingiskosningar og sá háttur var hafður á að hver flokkur skipaði einn fulltrúa til þátttöku á þemaráðstefnunni. Þátttakendur af hálfu Alþingis voru Þórunn Sveinbjarnardóttir, Bergþór Ólason, Bryndís Haraldsdóttir, Grímur Grímsson, Sigurður Helgi Pálmason og Þórarinn Ingi Pétursson. Þema ráðstefnunnar var samgöngur og innviðir á Vestur-Norðurlöndum. Ráðstefnunni var skipt upp í fimm umræður: flugsamgöngur á Vestur-Norðurlöndum, öryggi mikilvægra innviða, almenningssamgöngur, skipaflutningar og skipaumferð á Vestur-Norðurlöndum og grænar samgöngur. Þetta var vel við hæfi því að grænlenska landsdeildin var veðurteppt í Nuuk en gat tekið þátt í ráðstefnunni á fjarfundi. Þetta er málaflokkur sem oft ber á góma í umræðum um þessi lönd og samskipti þeirra, þ.e. að samgöngur geta oft verið flóknari en maður vildi halda og gjarnan kostnaðarsamar. Það væri til mikilla bóta fyrir þessi lönd ef hægt væri að efla, styrkja og einfalda samgönguleiðir á milli landanna.
Ársfundur Vestnorræna ráðsins fór fram í Ilulissat á Grænlandi 19.–20. ágúst. Á honum voru samþykktar tvær ályktanir sem sendar verða til þjóðþinga landanna þriggja til umfjöllunar og til ríkisstjórna. Eins og áður sagði snúa þær að öryggis- og varnarmálum á Norður-Atlantshafssvæðinu og öryggi mikilvægra innviða. Einnig var stefna Vestnorræna ráðsins í alþjóðamálum samþykkt á fundinum. Í henni eru forgangsatriði ráðsins þegar kemur að alþjóðlegri samvinnu ákveðin en þau eru í grundvallaratriðum að vinna að vestnorrænum hagsmunum með sem bestu móti, vernda auðlindir og menningu Norður-Atlantshafssvæðisins, taka þátt í þingmannasamstarfi og gæta hagsmuna vestnorræna svæðisins á Norðurlöndum, á norðurslóðum, í Evrópu og í samstarfi við alþjóðleg samtök hvar sem ástæða þykir til.
Þingforsetar landanna þriggja, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Bjørt Samuelsen, frá Færeyjum, og Kim Kielsen, frá Grænlandi, tóku þátt í ársfundinum sem markaði jafnframt 40 ára afmæli Vestnorræna ráðsins. Á fundinum fór fram umræða um jafnrétti á Vestur-Norðurlöndunum. Í opnunarávörpum fjölluðu þingforsetarnir m.a. um jafnrétti sem víðtækt samfélagslegt verkefni sem snýr að jöfnum tækifærum fyrir allar manneskjur óháð kyni, fötlun, uppruna eða búsetu, með áherslu á menntun, atvinnu, þátttöku karla, stöðu jaðarsettra hópa og baráttu gegn ofbeldi. Á þessum ársfundi spratt upp umræða um andlega heilsu ungmenna, líðan ungmenna í þessum löndum og áhyggjur af vaxandi vanlíðan. Þetta kom aðallega frá grænlensku fulltrúunum en þar hefur, eins og við vitum, vanlíðan fólks vaxið mjög mikið út af sviptingum í alþjóðamálum og Grænland verið í deiglunni. Á þessum ársfundi tók ég við formennsku í ráðinu en í upphafi árs fór Doris J. Jensen, þáverandi formaður landsdeildar Grænlands, með formennsku. Eftir þingkosningar í Grænlandi tók Kim Kielsen við embættinu fram að ársfundi. Í Vestnorræna ráðinu er sá háttur hafður á að löndin skiptast á að fara með formennsku í eitt ár í senn.
Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins tók einnig þátt í Hringborði Norðurslóða sem fram fór í Reykjavík í október. Tóku þingmennirnir Guðlaugur Þór Þórðarson og Ása Berglind Hjálmarsdóttir þátt í þremur pallborðsumræðum.
Venju samkvæmt tók forsætisnefnd Vestnorræna ráðsins þátt í þingi Norðurlandaráðs sem fram fór að þessu sinni í Stokkhólmi. Í forsætisnefnd eiga formenn landsdeildanna þriggja sæti, einn frá Íslandi, einn frá Færeyjum og einn frá Grænlandi. Forsætisnefnd Vestnorræna ráðsins fundaði við þetta tækifæri með forsætisnefnd Norðurlandaráðs og átti auk þess fund með samstarfsráðherrum Vestur-Norðurlandanna. Fundarefnin að þessu sinni sem áður voru fjölmörg sameiginleg málefni ráðanna tveggja.
Ég vil segja að ég hef haft brennandi áhuga, einlægan áhuga, á þessu máli og þessari vinnu sem við höfum verið að vinna að. Saga og menning okkar og vinaþjóða okkar á Grænlandi og Færeyjum er mér hugleikin og stendur nærri hjarta. Það er svo margt sem við höfum til að byggja á og ég tel að við eigum fjölmörg tækifæri sem við höfum kannski ekki nýtt. Það er huglægt og hlutlægt, t.d. með tilliti til menningararfleifðar og hagsmunagæslu. Við finnum að Færeyingar og Grænlendingar horfa oft til okkar þegar við gerum eitthvað sem telst vel heppnað, sem er sem betur fer oftast það sem við gerum. Mér finnst búið að vera, ekki bara góður andi og góð samskipti heldur mjög verðmætt og árangursríkt starf sem hefur skilað raunverulegum árangri og verðmætum. Ég er ekki síst að hugsa til þemaráðstefnunnar sem við áttum nú á dögunum í Færeyjum þar sem við fjölluðum um andlega heilsu ungmenna í þessum löndum. Ég held að allir sem voru viðstaddir þær umræður hafi gengið út þaðan með margt að melta, bæði í hug og hjarta. Ég þakka öllum sem hafa tekið þátt í þessu starfi, hvort sem er innan ráðsins eða í samstarfi við Norðurlandaráð. Þetta er búið að vera einstaklega ánægjulegt. Þetta er margbreytilegt. Það eru líka mörg skrýtin og skemmtileg verkefni sem við erum að höndla með.
Virðulegi forseti. Ég hef nú rakið, í góðu máli myndi ég telja, starfsemi Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins og ætla ekki að segja meira en vísa að öðru leyti til ársskýrslunnar í heild sem er aðgengileg á vef Alþingis.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóni Gnarr fyrir mjög góða yfirferð. Ég er ekki frá því að þessi yfirferð hafi verið betri en á þriðjudag. Takk fyrir. Ég vil líka þakka hv. þingmanni fyrir mjög gott samstarf í Vestnorræna ráðinu. Ég verð að segja að mér þykir það hafa verið ein mín mesta gæfa hér á þinginu að hafa fengið sæti í þessari nefnd því að þetta er alveg ótrúlega dýrmætt samstarf sem við erum að fjalla um þarna á milli Færeyja og Grænlands. Mér hefur þótt það vera bæði áhugavert og skemmtilegt að hitta þingmenn frá þessum löndum og ég sé svo ofboðslega mörg tækifæri til að efla þetta samstarf enn betur, eins og hv. þingmaður kom inn á, bæði í gegnum menningu og viðskipti og líka félagsleg kerfi. Á nýlokinni þemaráðstefnu í Færeyjum, sem er ekki til umfjöllunar í þessari skýrslu, hún kemur næst, vorum við einmitt mikið að ræða það hvernig við gætum eflt samstarfið enn frekar á milli þessara funda til að koma meiri krafti í starfið og svoleiðis. Ég vil nýta þetta tækifæri til að hvetja hv. þingmann til dáða í þeim efnum, sem formaður ráðsins. Ég þakka enn og aftur fyrir gott samstarf.
Virðulegi forseti. Ég þakka sömuleiðis hv. þm. Ásu Berglindi Hjálmarsdóttur fyrir góðar kveðjur og tek undir orð þingmannsins: Þetta er búið að vera einstaklega gefandi og það er líka nokkuð sem fólk skilur og skynjar sem tekur þátt í svona starfi. Ég hef stundum sagt frá því í fyrsta skipti þegar ég kom til Færeyja, sem hefur verið 2010 eða 2011, að ég fékk eiginlega kúltúrsjokk, að ég skyldi ekki hafa komið þarna áður því að mér fannst ég vera að koma á stað á Íslandi sem ég vissi ekki að væri til. Það var einhvern veginn tilfinning mín. Svo er sagt að þú vitir hverjir vinir þínir eru þegar eitthvað bjátar á, hverjir eru sannir vinir þegar eitthvað bjátar á. Ég er mjög stoltur af okkar starfi og stoltur af Alþingi og hvernig við höfum staðið með vinaþjóð okkar, Grænlendingum, í gegnum þær raunir sem grænlenska þjóðin er búin að vera að ganga í gegnum, að geta verið til staðar. Mér fannst það bara mjög gefandi og það styrkir og bætir og treystir. — Takk.
Virðulegi forseti. Já, ég tek í raun undir bæði þau atriði sem hv. þingmaður nefnir hér, annars vegar að það að koma til þessara landa — ég upplifði pínu skömm yfir því að ég væri að koma í fyrsta skipti til Grænlands og í fyrsta skipti til Færeyja, því að Grænlendingar og Færeyingar hafa margoft komið til Íslands. Ég held að við þurfum að einhvern veginn líka að hvetja landsmenn til dáða til að fara sjaldnar í sólina, til Tene, og oftar til nágranna okkar þarna, af því að það er algjörlega einstök náttúrufegurð á báðum stöðum. Ég held að við gætum byggt upp mun sterkari vinatengsl á milli þessara þriggja þjóða.
Talandi um að standa vel saman þá finnst mér ekki hægt að tala um það hér án þess að nefna hvað Færeyingar hafa líka verið góðir grannar gagnvart okkur Íslendingum þegar við höfum átt um sárt að binda. Ég held einmitt að á þessum tímum, þegar Grænlendingar eru að ganga í gegnum sínar raunir, ættum við að reyna að finna sem flestar leiðir til að verða besta útgáfa af nágranna sem hugsast getur.