NATO-þingið 2025.
Virðulegur forseti. Ég mun í stuttu máli gera grein fyrir helstu málum í brennidepli á liðnu ári í NATO-þinginu en þar gegni ég formennsku Íslandsdeildar. Ársskýrsla Íslandsdeildar fyrir árið 2025 gerir störfum þingmannanefndarinnar og NATO-þingsins ítarleg skil en hér er aðeins ætlunin að stikla á stóru og ég vísa að öðru leyti í skýrsluna sem mælt er fyrir.
NATO-þingið er þingmannasamtök sem hefur allt frá árinu 1955 verið vettvangur þingmanna aðildarríkja NATO til að ræða öryggis- og varnarmál. Síðastliðið ár markaði 70 ára afmæli þingmannasamkundunnar. Á síðustu árum hefur aðildar- og aukaaðildarríkjum NATO-þingsins fjölgað ört og starfssvið þess verið víkkað. Störf þingsins beinast í auknum mæli að öryggismálum Evrópu í heild, efnahagslegum og pólitískum áskorunum í ríkjum Mið- og Austur-Evrópu og hinu hnattræna öryggiskerfi.
Helsta markmið NATO-þingsins er að efla samstöðu og samráð þjóðþinga á sviði öryggis- og varnarmála. Aðild að NATO-þinginu áttu í lok árs 2025 32 þjóðþing en að auki sóttu þingmenn frá aukaaðildarríkjum NATO-þingsins, samstarfsríkjum á Miðjarðarhafssvæðinu og áheyrnarríkjum NATO þingfundi ársins. Þingið kemur saman tvisvar á ári, til vorfundar og ársfundar að hausti. Jafnframt halda nefndir og undirnefndir þingsins reglulega málstofur og fundi utan þingfunda auk þess sem stjórnarnefnd fundar einu sinni á ári utan hefðbundinna þingfunda eða nefndarfunda.
Þann 4. febrúar 2025 voru eftirfarandi aðalmenn kosnir í Íslandsdeild NATO-þingsins: Þórdís Kolbrún R. Gylfadóttir, varaformaður, Sigmar Guðmundsson, auk þess sem hér stendur en ég var kjörinn formaður. Varamenn eru Njáll Trausti Friðbertsson, Grímur Grímsson og Víðir Reynisson. Njáll Trausti gegndi jafnframt stöðu aðalframsögumanns vísinda- og tækninefndar fram að ársfundi NATO-þingsins í Ljúblíana í október en þá var Þórdís Kolbrún R. Gylfadóttir kjörin í hans stað.
Íslandsdeild hélt 11 fundi á árinu, bæði til undirbúnings fyrir þátttöku á fundum erlendis og eins til þess að ræða áfallaþol og öryggismál hér á landi með heimsóknum og samtölum við lykilaðila sem koma að því.
Starfsemi NATO-þingsins á alþjóðavettvangi fer að mestu fram í fimm málefnanefndum; stjórnmálanefnd, varnar- og öryggismálanefnd, efnahagsnefnd, vísinda- og tækninefnd og nefnd um lýðræði og öryggi. Auk þess fer mikið starf fram á vegum Miðjarðarhafshópsins. Þessar nefndir eru meginvettvangur umræðna, þær fjalla um samtímamál sem koma upp á starfssviði þeirra og vinna um þau skýrslur og tilmæli eða ályktanir sem nefndin samþykkir og þingið greiðir síðan atkvæði um. Tilmælum er beint til Norður-Atlantshafsráðsins, sem fer með æðsta ákvörðunarvald innan NATO, og í þeim er hvatt til tiltekinna aðgerða. Ályktunum þingsins er hins vegar beint til ríkisstjórna aðildarríkjanna.
Þótt NATO-þingið sé að formi til óháð NATO hafa samskipti þess við bandalagið smám saman tekið á sig fastara form. Á meðal formlegra samskipta má í fyrsta lagi nefna formleg svör við tilmælum þingsins frá framkvæmdastjóra bandalagsins fyrir hönd NATO. Í öðru lagi flytur framkvæmdastjóri bandalagsins ávarp á vorfundum og ársfundum NATO-þingsins og svarar fyrirspurnum þingmanna og í þriðja lagi koma stjórnarnefnd NATO-þingsins og Norður-Atlantshafsráðið árlega saman til fundar í höfuðstöðvum NATO í Brussel.
Virðulegi forseti. Á vettvangi NATO-þingsins árið 2025 var umræða um varanlegan og réttlátan frið í Úkraínu áfram í brennidepli ásamt umræðu um mikilvægi samstöðu bandalagsríkja í að standa vörð um sameiginlegt öryggi. Í því samhengi var lögð áhersla á að efla fælingarmátt og varnargetu bandalagsins, m.a. með því að standa við skuldbindingar um aukin fjárframlög til varnarmála. Einnig var horft til framtíðar og þá ekki síst með tilliti til þess hvernig undirbúa megi bandalagið fyrir aukna notkun dróna og áskoranir ómannaðs hernaðar. Lýðræði var einnig ofarlega á baugi og sjónum beint að viðnámsþrótti samfélaga og hvernig sporna megi gegn óvinveittum erlendum afskiptum af lýðræði. Þá var kastljósinu einnig beint að efnahagsáskorunum og mikilvægi samstarfs aðildarríkja þvert á Atlantsála.
Á vorfundi NATO-þingsins í Dayton í Ohio í maí setti umfjöllun um Dayton-friðarsamninginn svip sinn á þingið en 30 ár voru þá liðin frá friðarviðræðunum á Wright-Patterson flugherstöðinni nærri Dayton í nóvember 1995. Samningurinn batt enda á stríðið í Bosníu sem hafði þá staðið í um þrjú og hálft ár. Þá markaði fundurinn einnig 70 ára afmæli NATO-þingsins en þingið kom saman í fyrsta skipti 18.–21. júlí 1955 í þáverandi höfuðstöðvum NATO í Palais de Chaillot í París. Tvær yfirlýsingar voru samþykktar á fundinum, annars vegar tilmæli þingsins fyrir leiðtogafundinn í Haag og hins vegar yfirlýsing um forsendur friðar í Úkraínu. Skilaboð þingsins til leiðtoga bandalagsins voru að efla þyrfti enn frekar fælingarmátt og varnir bandalagsins, m.a. með því að styrkja hernaðarlegt, tæknilegt og iðnvætt forskot NATO með aukinni fjárfestingu í varnarmálum og sanngjarnari dreifingu á byrðum og ábyrgð milli Evrópu og Norður-Ameríku. Í yfirlýsingunni um Úkraínu var m.a. lögð áhersla á að viðhalda og efla enn frekar stuðning NATO við Úkraínu, bæði á vígvellinum og eins til þess að mæta brýnum þörfum almennra borgara. Þá lagði þingið einnig áherslu á að styrkja stöðu Úkraínu við samningaborðið.
Á fundum fimm fastanefnda NATO-þingsins voru rædd drög að 16 skýrslum þar sem fjallað var um fjölbreytt málefni, allt frá ógninni sem stafar af aukinni samvinnu einræðisríkja, stöðu lýðræðis, netógnum og upplýsingaóreiðu til ómannaðs hernaðar og öryggis í geimnum. Í skýrslunum birtist jafnframt áhersla á svæði sem þjóna mikilvægum öryggishagsmunum fyrir bandalagið, þ.e. norðurslóðir, Svartahafið og Indó-Kyrrahafssvæðið, auk Mið-Austurlanda, Afríku og Vestur-Balkanskaga.
Sameiginlegur fundur stjórnmálanefndar og öryggis- og varnarmálanefndar NATO-þingsins fór fram hér á landi dagana 2.–4. júlí en nefndarfundurinn hófst mánudaginn 30. júní í Kaupmannahöfn og þaðan héldu nefndarmenn til Þórshafnar í Færeyjum. Tilgangur fundarins var m.a. að fræðast um og ræða öryggismál á norðurslóðum, samstarfið við NATO, eftirlit um GIUK-hliðið, þ.e. hafsvæðið milli Grænlands, Íslands og Bretlands, nýjustu aðgerðir á sviði orkumála, áhrif loftslagsbreytinga á öryggi á norðurslóðum og opnun siglingaleiða, m.a. út frá auknum áhuga kínverskra stjórnvalda á svæðinu. Þingmenn funduðu hér á Alþingisreitnum en fóru einnig í vettvangsferðir og skoðuðu Reykjanesvirkjun, Teledyne Gavia, sem sérhæfir sig í hönnun og framleiðslu á sjálfvirkum neðansjávarfarartækjum, og öryggissvæðið í Keflavík. Meðal þess sem kom fram í erindum og umræðum voru áhrif allsherjarinnrásar Rússlands í Úkraínu á samstarfið á norðurslóðum og mögulegar afleiðingar áframhaldandi loftslagsbreytinga fyrir öryggi á svæðinu. Þingmenn fengu einnig innsýn í helstu stoðir Íslands í varnarmálum, þær breytingar sem átt hefðu sér stað í kjölfar brotthvarfs bandaríska hersins árið 2006 og áhrif bæði innlimunar Rússlands á Krímskaga og allsherjarinnrásarinnar í febrúar 2022 fyrir samstarf Íslands við bandalagsríki og þátttöku þeirra í varnartengdri starfsemi hér á landi.
Virðulegi forseti. Ársfundur NATO-þingsins var haldinn í Ljúblíana í Slóveníu dagana 10.–13. október. Helstu umfjöllunarefni fundarins voru áframhaldandi stuðningur við Úkraínu, styrking fælingarmáttar og varnargetu bandalagsins, sérstaklega á austurvængnum, og aukin framlög til varnarmála. Þingið hvatti aðildarríki til að uppfylla eigin skuldbindingar um að verja að lágmarki 5% af vergri landsframleiðslu bæði til kjarnaþarfa í varnarmálum og annarra öryggis- og varnartengdra útgjalda eigi síðar en árið 2035. Sérstök áhersla var lögð á uppbyggingu loft- og eldflaugavarna, harðari refsiaðgerðir gegn Rússlandi og fjárfestingar í nýrri tækni, ekki síst ómönnuðum kerfum. Ítrekað kom fram að aukin samvinna einræðisríkja, örar tæknibreytingar og fjölþáttaógnir krefðust öflugra viðbragðs og samvinnu af hálfu NATO-ríkja.
Njáll Trausti Friðbertsson kynnti skýrslu sína um breyttar öryggisáskoranir á norðurslóðum í vísinda- og tækninefnd. Í skýrslunni var norðurslóðum lýst sem svæði mikilla umbreytinga. Umhverfið væri að taka örum breytingum vegna loftslagsbreytinga, bráðnunar íss og opnunar nýrra siglingaleiða en að auki gætti einnig vaxandi samkeppni stórvelda. Norðurslóðir gætu því ekki lengur talist afmarkað jaðarsvæði utan alþjóðastjórnmála heldur væru þær í vaxandi mæli orðnar mikilvægur þáttur í sameiginlegu öryggissvæði Evrópu og Norður-Ameríku. Þá var lögð áhersla á nauðsyn samræmdrar nálgunar innan NATO, aukinnar yfirsýnar yfir þróun mála og markvissrar nýtingar nýrrar tækni, m.a. á sviði gervihnatta, skynjara og ómannaðra kerfa. Jafnframt var varað við því að viðbrögð bandalagsins yrðu sundurlaus nema mótuð yrði skýr heildarstefna eða komið á samhæfingarvettvangi um málefni norðurslóða.
Þá gaf NATO-þingið út fjölda málefnaskýrslna og ályktana á árinu sem nálgast má á vefsvæði NATO-þingsins.
Eins og áður sagði er gerð grein fyrir stöfum Íslandsdeildar á vettvangi NATO-þingsins í fylgiskjölum skýrslu þeirrar sem hér er mælt fyrir og vísa ég til hennar varðandi frekari upplýsingar.
Ég held að reynslan af því að vera á NATO-þinginu síðastliðið ár undirstriki mikilvægi samtals og skoðanaskipta þingmanna. Ég held að samtölin, ekki síður en hinir formlegu fundir, hafi aldrei verið mikilvægari og veita einstaka innsýn í umræður í mismunandi bandalagslöndum sem deila mörgum áskorunum með okkur en öðrum ekki og það getur verið jafn fróðlegt að kynnast því sem skilur að eins og hinu sem við eigum sameiginlegt. Það er þess vegna gríðarlega mikilvægt að taka þátt á þessum vettvangi, sérstaklega nú þegar varnar- og öryggismál eru í mikilli deiglu og þróunin er ekki öll á einn veg. Á fyrsta fundi sem ég sótti sem formaður Íslandsdeildar fyrir rétt um ári síðan var í raun spennuþrungið andrúmsloft. Þetta var skömmu eftir að Trump Bandaríkjaforseti hafði tekið við, látið orð falla um Kanada sem leiddi til þess að málin voru rædd býsna opinskátt og þar er ekki verið að rjúfa neinn trúnað vegna þess að viðkomandi fulltrúar úr kanadísku sendinefndinni hafa opinberað þær býsna beinskeyttu athugasemdir sem þeir höfðu við málflutning Bandaríkjaforseta og það mátti nánast skera loftið í salnum og augljóst að þingmenn voru enn þá að fóta sig eða byrja að fóta sig í nýju umhverfi. Það var strax ljóst, alla vega í mínum huga, að málefni Grænlands gætu runnið eftir svipaðri slóð og það hefur komið á daginn. Þó að sumt í þeim málum einkennist af því að þjóðþingin koma ekki með beinum hætti að yfirlýsingum eða einstökum umfjöllunarefnum eða álitaefnum eins og yfirlýsingum um Grænland og Kanada nema þá óbeint eða eftir á, þá er að mínu mati þingmannavettvangur eins og þessi ómetanlegur.
Stjórnarnefnd NATO-þingsins eða kjarni hennar sendi frá sér sérstaka ályktun um málefni Grænlands sameiginlega þann 22. janúar síðastliðinn þar sem stuðningur við fullveldi og sjálfstæði Danmerkur og Grænlands var undirstrikaður, undirstrikað mikilvægi samstöðu og samvinnu til að tryggja varnir þvert yfir Atlantshafið og minnt á það að, kannski í íslenskri þýðingu. diplómasía þingmanna skiptir mjög miklu máli. Ég veit ekki, virðulegur forseti, hvort maður komist upp með það að segja diplómasía í sölum Alþingis. Halldór Kiljan Laxness hefði án efa komist upp með það, en ég bið um leyfi forseta til að nota þetta orð. Samtöl og samstaða þingmanna þvert á bandalagsþjóðir getur skipt máli til að koma sameiginlegum skilaboðum til ríkisstjórna og þá meina ég allra ríkisstjórna innan NATO. Undir þessa ályktun skrifa stjórnarmenn í framkvæmdastjórn NATO-þingsins, þar á meðal formaður bandarísku landsdeildar NATO-þingsins, sem fyrir ári síðan hefði kannski ekki verið svo sjálfsagt að væri þarna á blaði með öllum hinum. En þetta er þá alla vega skýrt. Fjórum dögum síðar barst sérstakt svar frá dönsku landsdeildinni þar sem tekið er að mörgu leyti undir andann í skilaboðum stjórnarinnar og útlistaðar bæði aðgerðir og stefna Dana og Grænlendinga, viðhorf þeirra til þessarar umræðu, um leið og aukinni áherslu á norðurslóðir og sameiginlegar varnir á norðurslóðum er fagnað. Þar get ég tekið hjartanlega undir, eins og með fyrri ályktunina. Ég get vottað það að þegar ég var að spyrja framkvæmdastjóra NATO í opnum fyrirspurnatíma á vorfundi út í norðurslóðamálin, þá var að skynja á svarinu að það væri áhugi en það væri kannski ekki mjög mikið starf hafið. Það hefur bara gjörbreyst á þeim stutta tíma sem ég hef verið á þessum vettvangi, þetta eina ár, athyglin hefur augljóslega færst mjög yfir á þetta svæði og má búast við því að vinnunni sem varðar norðurslóðir verði sinnt af enn meiri þrótti. Við höfum verið að ræða það milli landsdeilda sem tengjast norðurslóðum að setja jafnvel upp sérstaka nefnd sem myndi horfa á norðurslóðir, svipað og gildir um Miðjarðarhafssvæðið, en það hefur ekki enn þá verið ráðið til lykta.
Ég læt þessu lokið um frásögn af starfi innan NATO-þingsins síðasta ár.
Virðulegi forseti. Ég þakka forseta fyrir að víkja frá meginreglum þeirra starfsreglna sem við viðhöfum hér í þingsal en í ljósi umræðunnar tel ég nauðsynlegt að koma hér aðeins upp undir góðri ræðu og þakka formanni Íslandsdeildar NATO-þingsins kærlega fyrir yfirferðina og góða frásögn af starfi nefndarinnar, sem ég held að sé í mjög góðum höndum. Ég hef kynnt mér frásagnir af fundum deildarinnar og held að hér séum við með vel skipaða sveit fyrir Íslands hönd. Ég má hins vegar til með að spyrja hv. þm. Dag B. Eggertsson ögn um þær áherslur sem við höfum viðhaft til lengdar í tengslum við varanlegan frið og aðkomu kvenna að því að koma á og viðhalda friði. Hér er ég að vísa í ályktun Sameinuðu þjóðanna nr. 1325 um konur, frið og öryggi. Þetta er mikilvægur liður í því að viðhalda ábyrgri öryggisstefnu og friðargæslu og koma á varanlegum friði vegna þess að það hefur sýnt sig og sannað að þegar konur eru ekki aðeins áhorfendur heldur beinir þátttakendur í slíkum viðræðum eru meiri líkur á því að friður haldist. Við vitum hins vegar líka, og það er ekkert í einhverju tómarúmi sem ég spyr um þetta, að það er ágjöf hvað varðar áherslur að þessu leyti á alþjóðavettvangi og NATO er því miður ekki þar nein undantekning. Ég spyr hvort Íslandsdeildin hafi léð máls á þessum málaflokki sérstaklega í sínum störfum og þá með hvaða hætti.
Virðulegur forseti. Stutta svarið er já og já. Það er hægt að finna það, ég segi ekki áþreifanlega en nánast áþreifanlega, að orð eins og jafnrétti, loftslag og annað verða á einhvern hátt viðkvæm í pólitísku samhengi í þeim væringum og þeirri spennu sem er í loftinu og það heyrir maður á vettvangi fleiri alþjóðastofnana, meira að segja þeirra sem eru að safna gögnum eins og OECD o.s.frv. En við höfum í samvinnu við Norðurlöndin haldið sérstaklega á lofti að þessi ályktun á jú afmæli, átti afmæli, þannig að um hana hefur verið fjallað þrátt fyrir þetta andrúmsloft. En það er eins og mig gruni að einhvern tímann hefði verið gert meira úr því, satt best að segja. Þær raddir eru kannski færri en áður þó að ég hafi ekki alveg samanburðinn þar sem ég hef bara verið þarna í eitt ár.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég tek undir það að þetta eru ekki sömu tímarnir og kannski áður og við þurfum ekki að rekja það. Ég get sagt að þegar framkvæmdastjóri NATO kom hér og heimsótti þingið í haust þá léði ég máls á þessu og fékk auðvitað diplómatískt svar til baka. Hann er auðvitað í vandasamri stöðu og þarf að gæta að ýmsum álitaefnum sem við vitum hver eru og þurfum heldur ekki rakið frekar hér í dag. En þar höfum við tækifæri, við höfum tækifæri til að stilla saman okkar strengi á öllum þeim vettvangi þar sem við sinnum alþjóðastarfi og það má gera með skipulögðum hætti og ég fagna því að Norðurlöndin séu að gera sig gildandi í þessu á vettvangi NATO-þingsins. Það erum við svo sannarlega að reyna að gera í Norðurlandaráði þar sem ég fer fyrir. Hér eigum við mikil tækifæri í norrænu samstarfi og þing allra norrænu þjóðþinganna ganga skipulega til verks í þessu og ég vona að það sé vilji fulltrúa Íslandsdeildar NATO-þingsins (Forseti hringir.) að taka þátt í því að koma Íslandi betur inn í það samstarf.
Virðulegur forseti. Sannarlega og þarf ekki að efast um það. Ef það er vilji til þess að leiða saman fleiri en eitt samstarfsnet þingmanna í því skyni, þá væri ég mjög til í samtal um það.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og skýrsluflutninginn. Ég bað um andsvar í fyrri hluta ræðunnar því að mig langaði að heyra afstöðu hv. þingmanns til Grænlandsmálsins og hvort og hvernig það hefði verið rætt á þeirra vettvangi. Ég heyrði það nú kannski síðar í ræðunni. En mig langar að biðja hv. þingmann um að upplýsa okkur aðeins meira um það hvernig orðræðan er hjá bandarískum þingmönnum. Nú er það engin launung að í svolítinn tíma hafa verið sögusagnir um að einhverjir í Washington séu á því að NATO skipti þá ekki máli og jafnvel er gengið svo langt að segja að Bandaríkjamenn myndu mögulega bara segja sig frá NATO. Ég held að við vitum öll hvað það myndi á endanum þýða fyrir NATO. Mig langaði að heyra frá hv. þingmanni hvernig hann metur orðræðu Bandaríkjamanna, sem sækja NATO-þingið, varðandi framtíð NATO, mikilvægi NATO, bæði fyrir Bandaríkjamenn og fyrir Evrópu.
Grænlandsmálið er auðvitað mjög sérstakt mál og ég er fegin að heyra af þeirri yfirlýsingu sem gefin var þar að lútandi og ég held að það sé mikilvægt að það hafi verið gert. Ég er ein af þeim sem hafa haft trú á bandaríska þinginu, að það sé ekki bara einn maður sem tali fyrir hönd allrar þjóðarinnar þó að hann hafi verið kosinn forseti og þess vegna sé mikilvægt að þingmenn séu virkir í sinni orðræðu. Sjálf hef ég átt nokkur samtöl við Lisu Murkowski, öldungardeildarþingmann frá Alaska, sem ég vil meina að sé sá öldungardeildarþingmaður sem þekkir raunverulega til norðurslóða og norðurslóðamála, kona sem er búin að vera lengi á þingi fyrir hönd Alaska og berjast fyrir því að keyptir séu ísbrjótar og fjallar raunverulega um þau mál sem þar eru undir.
Mig langar aðeins að heyra frá hv. þingmanni hvernig bandarískir kollegar hans ræða þetta á NATO-þinginu.
Virðulegur forseti. Það er bara gaman að segja frá því og ekkert launungarmál að þeir bandarísku þingmenn sem sækja NATO-þingið eru miklir talsmenn NATO og þessa samstarfs. Þó ber að geta þess að Bandaríkjaþing á seturétt fyrir eina 36 þingmenn og ég held að ég fari rétt með þegar ég segi að þeir hafi aldrei verið mikið fleiri en tíu sem sækja þingið. Hvort það á sér einhverjar pólitískar skýringar er ég þó ekki viss um vegna þess að á Bandaríkjaþingi eru þingmenn ekki með varaþingmenn, sem er ástæðan fyrir því að þessir fundir eru meira og minna haldnir um helgar eins og hægt er. Og sérstaklega eins og í fjárlagakrísunni sem var á Bandaríkjaþingi var þeim beinlínis óheimilt að ferðast.
Ég held að tungutakinu megi hins vegar lýsa sem varfærnu. Ég hef átt þess kost í tengslum við þessa fundi að eiga líka tvíhliða fundi með bandarískum þingmönnum, m.a. Lisu Murkowski, öldungadeildarþingmanni frá Alaska, í tengslum við Transatlantic Forum sem var núna í desember. Ég held að í sumu, það getur varðað Úkraínu, það getur varðað einstakar aðgerðir eins og í Venesúela, hafi ekki verið fylgt þeirri alla vega hefð, sumir segja lögum, að leita samþykkis þjóðþingsins. Þannig að þingmenn eru líka aðeins varir um sig og settu inn í fjárlög, ef ég kann það rétt, beinlínis að óheimilt væri að segja Bandaríkin úr NATO nema með samþykki þingsins, en það hafði ekki verið skýrt í lögum áður. Þannig að það er svona beggja blands. En mér fannst, eins og þingmanninum, mikilvægt (Forseti hringir.) að formaður bandarísku landsdeildarinnar væri með á þessari ályktun um að virða sjálfstæði og fullveldi Grænlands.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held að það sé einmitt rétt sem hv. þingmaður segir, að það sé ekki endilega hægt að lesa í mætingu bandarískra þingmanna. Ég þekki það líka frá ÖSE-þinginu. Þetta er einmitt alltaf haldið um helgar og aðalfundir í júlí þegar þing eru ekki að störfum. Það er nú yfirleitt þannig að bandarískir þingmenn sækja síður þessar alþjóðasamkundur en það er þá þeim mun mikilvægara þegar þeir gera það, að þeir tjái sig og að þetta samtal eigi sér stað.
Ég ætla að brýna hv. þingmann áfram í því, eins og ég hef gert hér og ég gerði gagnvart samstarfsráðherranum fyrr í dag, að við séum sannir talsmenn fyrir vini okkar hinum megin, Grænland. Mér finnst hafa verið góður hljómur í því bæði hvernig þingmenn og ráðherrar hafa talað. Ég held að þessi óútskýrða og óásættanlega orðræða um Grænland lýsi engu að síður mikilvægi norðurslóða. Þegar kemur að norðurslóðum þá eigum við Íslendingar að tala hátt og skýrt um mikilvægi þess að við stöndum með líkt þenkjandi þjóðum á þessu svæði.
Ég fagnaði því líka að heyra í ræðu hv. þingmanns að umræðan um norðurslóðir væri kannski orðin meiri innan NATO-þingsins því að það held ég að sé mjög mikilvægt fyrir okkur. Það er mikilvægt fyrir öryggi okkar Íslendinga en það er ekki síður mikilvægt fyrir öryggi Bandaríkjamanna.
Spurningin mín er, ef hv. þingmaður vill fara aðeins meira út í það: Hvað er verið að ræða varðandi norðurslóðir? Er það frekari aðstaða á Grænlandi? Er það frekari vígbúnaður? Það hefur náttúrlega líka verið stefna norðurslóðaríkja að (Forseti hringir.) vilja sjá frið og öryggi og síður vígbúnað en því miður hefur það bara ekki verið reyndin á síðustu árum.
Virðulegur forseti. Já, það er áhugavert að við erum að fara á fund í Brussel bara eftir tíu daga þar sem allar lykilnefndir og stjórnarnefndin koma. Við eigum líka fund með Norður-Atlantshafsráðinu og ég efast ekki um að Grænland muni bera þar á góma. Við höfum auðvitað verið í mjög þéttu sambandi við Norðurlöndin og fulltrúa dönsku landsdeildarinnar á NATO-þinginu. Danir hafa líka verið með sína nálgun sem hefur aðeins breyst eftir því sem málinu hefur undið fram og við höfum ekki stigið fram fyrir þau í því heldur fylgt þeirra takti en verið alveg skýr, við höfum markvisst verið að kalla eftir og spyrja eftir áherslum á norðurslóðir. Til að ramma inn sýnina og það sem þarf að gera og þær miklu breytingar sem þar eru þá bendi ég á skýrslu vísinda- og tækninefndar, sem Njáll Trausti Friðbertsson leiddi, því að þar er mjög góð kortlagning á því sem þarf að huga að og byggja upp. En það þarf helst að vera í samstarfi margra og sem allra flestra og ekki í þessum átakafasa milli bandamanna sem verið hefur.
Virðulegur forseti. Í stuttu máli er Evrópustoð NATO að styrkjast og hún er að styrkjast hratt. Stóra atriðið í því á síðustu árum er auðvitað innganga Finnlands og Svíþjóðar sem bæði fjölgaði hermönnum undir vopnum og jók viðbúnað á austur- og norðursvæði NATO. Í tengslum við það og í kjölfarið hafa í raun verið endurskipulögð viðbrögð við ógn innan alls evrópska herstjórnarsvæðisins. Það er auðvitað kannski ekki á hinu pólitíska sviði heldur hernaðarlega undir forystu sameiginlegs hershöfðingja NATO.
Í öðru lagi hafa Evrópulönd tekið þá ákvörðun að auka útgjöld til varnarmála. Sum þeirra þurfti alls ekki að biðja um það. Þau voru þegar komin upp í hátt í eða yfir 5%, sérstaklega eftir því sem nær dregur landamærum Rússlands þá hefur þeim mun meira verið sett til varnarmála. Leyniþjónustur býsna margra landa hafa líka verið að flagga því að það þurfi að búa sig undir frekari ógnanir eða jafnvel innrásir af hálfu Rússlands í Evrópu á allra næstu árum. Þegar kemur að fjölþáttaógnum er alls ekki friður vegna þess að það eru bæði skemmdarverk, netárásir og upplýsingastríð til staðar. Þarna standa þjóðirnar saman innan NATO en líka að mjög miklu leyti innan Evrópusambandsins sem hefur verið að byggja hratt upp þekkingu og færni í þessu sameiginlega með bandalagsþjóðum. Þarna er mikið að sækja fyrir okkur því viðfangsefni okkar eru ekki fjarri þegar fjölþáttaógnir eru annars vegar. Þær eru hér og hér í dag, eins og framkvæmdastjóri NATO sagði þegar hann heimsótti Ísland nýlega.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir hans svar. Mig langar kannski að spyrja í kjölfarið, af því að ég var að spyrja um þessa Evrópustoð og samstarf líkt þenkjandi ríkja, um þessa stækkun NATO. Nú er það orðinn veruleikinn að allar Norðurlandaþjóðirnar eru í NATO og nú eru öll NB8-ríkin í NATO sem gefur okkur færi á að starfa saman á þeim pólitíska vettvangi. Ég hef líka orðið var við að það er mikil trú á mætti þessa samstarfs sem gerir það m.a. að verkum að það eru fleiri lönd sem vilja taka þátt — ef ég tala um NB8 plús Þýskaland, Holland, Pólland og þau lönd. Ég velti fyrir mér hvort það hafi átt sér stað einhver óformleg tengslamyndun á vettvangi NATO-þingsins í kringum þingmenn frá þessum þjóðum.
Virðulegur forseti. Stutta svarið er já. Fljótlega eftir að ég hóf þátttöku í þessu samstarfi áttaði ég mig á því að einar öflugustu viðbragðssveitirnar sem væru kannski líklegastar til að koma einna fyrstar til skjalanna ef eitthvað myndi gerast í kringum Ísland væru JEF, sem eru undir forystu Breta, með þátttöku Hollendinga og Norðurlandanna. Ég átti sérstaka tvíhliða fundi með Bretum til þess bara að fara yfir þeirra sýn. Ég hef líka rætt við þingmenn frá öðrum þjóðum en harðasti kjarninn, þ.e. reglulegustu fundirnir eru með NB8-ríkjunum, þ.e. Norðurlöndum og Eystrasaltsríkjunum. Við fundum í tengslum við þessa stóru reglulegu fundi en á síðasta fundi buðum við líka formönnum landsdeilda Þýskalands og Póllands til þess aðeins að stækka hópinn og því var mjög vel tekið og undirstrikar kannski að fólk sér svolítinn styrk í því. Ég tengi það líka við viðbótina Finnland og Svíþjóð í NATO, fólk sér styrk í því að hugsa um Norður-Evrópu sem eitt svæði sem þurfi að verja sameiginlega og að þessar þjóðir vinni sem mest og best saman í að byggja sig upp og þjálfa o.s.frv. Það eigum við líka að hafa í huga þegar við erum að hugsa um okkar nærsvæði.