Virðulegur forseti. Það fór svo eftir þennan óundirbúna fyrirspurnatíma það sem maður helst óttaðist, að því fleiri viðbrögð frá hæstv. ráðherrum sem þingmenn fá við spurningum um þessa vegferð alla, því fleiri spurningar vakna. Það reyndist bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. atvinnuvegaráðherra algerlega ómögulegt að komast að kjarna þessa máls sem allir hljóta þó sem eru að fara að hefja samningaviðræður um hvað sem er — það er alveg sama hvaða samninga og öll tökum við þátt í samningaviðræðum á degi hverjum. Við förum út í búð og ákveðum eitthvað, höfum eitthvert erindi í verslunina. Við förum ekki bara til þess að sjá hvað er í boði. Jæja, ókei, sumir gera það svo sem, það er þekkt. En alla jafna við stórar ákvarðanir þá fara menn inn í samninga um mikilsverða hagsmuni með einhver samningsmarkmið. Þess vegna kemur það alveg óskaplega á óvart og það er dapurlegt frá mínum bæjardyrum séð að hæstv. ráðherrar treysti sér ekki til þess að upplýsa þjóðina um það fyrir þessa þjóðaratkvæðagreiðslu hver nákvæmlega samningsmarkmiðin eru önnur en þau að það eigi að gæta hagsmuna Íslendinga. Þó það nú væri að ráðherrar í ríkisstjórn Íslands gæti hagsmuna Íslendinga, ekki bara í þessu efni heldur ætíð. Þó það nú væri. Það þarf ekki að taka það sérstaklega fram. En jafnvel fyrirbæri eins og hagsmunir Íslendinga geta horft mismunandi við fólki eftir því hver lítur á þá hagsmuni eða þarf að vega þá og meta. Meira að segja þessir ríkisstjórnarflokkar hafa nú lýst yfir að þau líti á hagsmuni þjóðarinnar mismunandi augum. Það liggur alveg fyrir. Menn eru ekki samstiga í því hvernig eigi að ná markmiðum sem við öll höfum við að bæta lífskjör hér á landi og efla atvinnulíf. Menn hafa mismunandi skoðanir á því hvernig best er að nálgast slík verkefni. Það sama hlýtur auðvitað að vera líka í viðræðum um svo mikilvægan þátt um grundvallarbreytingu á íslenskri stjórnskipan sem felst í aðild Íslands að Evrópusambandinu. Þessi ríkisstjórn virðist vera sameinuð í því að hefja aðildarviðræður þótt jafnvel einn flokkurinn leggist gegn aðild. Þetta er allt hið furðulegasta mál. Þess þá heldur hlýtur þjóðin að eiga heimtingu á því að fulltrúar hennar í þessum aðildarviðræðum leggi það fram fyrir þessa þjóðaratkvæðagreiðslu hver samningsmarkmiðin eru.

Hæstv. atvinnuvegaráðherra nefndi það hér í síðara svari við fyrirspurn minni að það væri markmiðið að sjálfsögðu að halda meginforræði yfir auðlindum Íslands. Ég lýsti því í fyrirspurn minni frá mínum bæjardyrum séð og ég treysti mér til að gera það og ég myndi treysta mér til að gera það sæti ég við ríkisstjórnarborðið og væri einhvern veginn þvinguð í að fara í þessar aðildarviðræður, þá myndi ég treysta mér til að gera það sem ég geri hér nú og lýsi því yfir að það geti ekki verið annað samningsmarkmið af hálfu Íslands sem kemur inn í þessar viðræður annað en það að halda 100% fullu óskoruðu forræði yfir öllum auðlindum Íslands og 100% forræði á stjórn þessara auðlinda.

Hæstv. forsætisráðherra nefndi það í andsvari hér fyrr í dag að samningum, og því er haldið mjög á lofti og ég skil að menn vilji halda því á lofti gagnvart þjóðinni, muni ekki ljúka ef samningsmarkmiðum verði ekki náð. Virðulegur forseti, ég held ég geti vitnað orðrétt í þetta. Það var nefnt nákvæmlega svona: Samningum lýkur ekki ef samningsmarkmiðum verður ekki náð. Því spyr maður enn og aftur: Hver eru þessi samningsmarkmið? (Forseti hringir.) Af hverju reynist ráðherrum svona erfitt að upplýsa þjóðina um það og þingið í þessari umræðu og í síðasta lagi fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu? Þetta er áhyggjuefni.

Frú forseti. Mér finnst mikilvægt að fólk átti sig á hvað Evrópusambandið er vegna þess að Evrópusambandið er ekki að fara að breyta sér fyrir Ísland. Við erum að fara að ganga inn í Evrópusambandið ef við segjum já í þjóðaratkvæðagreiðslunum sem verða hér haldnar. Þess vegna er líka mikilvægt að ef þú segir já í ágúst þá ertu að segja já við því að þú viljir ganga inn í Evrópusambandið. Það er enginn að segja já sem vill ekki ganga inn í Evrópusambandið vegna þess að við vitum hvað Evrópusambandið er og þessar samningaviðræður snúa eingöngu að því að ákveða á hve löngum tíma og hvernig við aðlögumst sambandinu.

Það sem mér þykir mjög mikilvægt að liggi fyrir er sú gagnrýni sem kemur innan úr Evrópusambandinu. Við erum búin að gagnrýna Evrópusambandið á margan hátt en staðreyndir máls eru samt uppi á borðinu og þess vegna ætla ég að fara yfir helstu punkta úr hinni svokölluðu Draghi-skýrslu. Mario Draghi er fyrrverandi forseti Seðlabanka Evrópu og fyrrverandi forsætisráðherra Ítalíu. Hann bjó til skýrslu þar sem hann fer vel yfir þær áskoranir sem Evrópusambandið stendur frammi fyrir og raunverulega hættu á efnahagslegri hnignun ef Evrópusambandið breytir ekki um stefnu. Þetta kemur allt fram í skýrslu Marios Draghis. Hann notar m.a. orðalagið að ESB geti annars lent í, með leyfi forseta, „slow agony“, eða eins og ég myndi kannski þýða það, hægfara hnignun.

Í fyrsta lagi kemur fram að Evrópa sé að dragast aftur úr Bandaríkjunum og Kína. Framleiðnivöxtur í Evrópu hafi verið mun lakari en í Bandaríkjunum. Evrópa hafi ekki náð að byggja upp stór tæknifyrirtæki sambærileg við bandarísku risana. Kína sé að ná Evrópu hratt á mjög mörgum sviðum þar sem Kína var eftir á, til að mynda í raforku og rafbílum, og núna sennilega, af því að það er svolítið síðan skýrslan kom út, er Kína komið langt fram úr Evrópusambandinu. Draghi bendir sérstaklega á veikleika í stafrænum innviðum, skort á fjárfestingu, að nýsköpun sé að dragast saman og hvernig innri markaðurinn sé að verða sundurleitari en áður. Eina viðbragð Evrópusambandsins er auðvitað að hafa hann ekki eins sundurleitan og er því algerlega hætt að veita varanlegar undanþágur.

Í öðru lagi er mikið komið inn á hvernig of mikil reglugerðarvæðing og hægar ákvarðanir sambandsins séu að hafa áhrif á samkeppnishæfnina. Ein helsta gagnrýnin í skýrslunni er að Evrópa sé orðin allt of flókin, reglur séu ekki að virka eins og skyldi milli ríkjanna og ákvarðanataka innan Evrópusambandsins sé allt of hæg.

Það er mikilvægt að fólk átti sig á að það er svolítið síðan þessi skýrsla kom út. Engu að síður er Evrópusambandið orðið flóknara en þegar skýrslan kom út af því að Evrópusambandið er risastórt bákn og því verður ekki snúið við á einni nóttu. Bákn eins og Evrópusambandið, og öll bákn, minnka sig ekki sjálf. Þau eru í raun og veru farin að snúast að stóru leyti utan um sjálf sig. Ég tel mikilvægt að fara yfir þetta vegna þess að þetta er Evrópusambandið sem ríkisstjórnin, reyndar ekki öll, hluti hennar, vill að Ísland gangi inn í. Þetta er sambandið sem ríkisstjórnin telur að hagsmunum Íslendinga sé betur borgið innan en utan.

Það liggur fyrir að Viðreisn var stofnuð utan um Evrópusambandið. Það liggur alveg fyrir. Þeir vilja ganga inn í Evrópusambandið. Við verðum að átta okkur á því að ef þjóðin segir já í ágúst þá erum við að veita Viðreisn umboð til að semja fyrir þjóðina, sömu Viðreisn og gekk ekki betur en svo að þegar hún fór að semja um makrílveiðar var Ísland eina landið sem skerti stöðu sína. Þetta var bara liður í því að stíga eitt skref inn í Evrópusambandið af því að makríllinn var okkur erfiður síðast.

Þetta var aðeins útúrdúr, frú forseti. Ég óska eftir að vera sett aftur á mælendaskrá til að klára að fjalla um Draghi-skýrsluna.

Virðulegur forseti. Hér erum við að ræða tillögu ríkisstjórnar og hæstv. utanríkisráðherra til þingsályktunar um að haldin verði þjóðaratkvæðagreiðsla í lok ágúst. Í þingsályktunartillögunni er kveðið á um með tiltölulega skýrum hætti að fyrirhugað sé að halda tvískipta þjóðaratkvæðagreiðslu, annars vegar fyrri þjóðaratkvæðagreiðslu um að hefja aðildarviðræður að nýju — það er hið nýja orðalag eftir að því var breytt frá því að tala um að halda áfram þeim aðildarviðræðum sem lauk hér fyrir meira en áratug síðan — og samkvæmt þingsályktunartillögunni er í kjölfarið fyrirhugað að halda aðra þjóðaratkvæðagreiðslu þegar samningurinn liggur fyrir. Það er einkum athugasemd mín við þessa ráðagerð og þessa þingsályktunartillögu að hún er ekki í samræmi við málflutning fulltrúa ríkisstjórnarinnar hér í þingsal sem tala alls ekki eins afdráttarlaust og þingsályktunartillagan gerir um að farið verði yfir höfuð í aðra þjóðaratkvæðagreiðslu. Þar með liggur fyrir að með því að samþykkja þessa þingsályktunartillögu og síðan ef svarið verður já í þjóðaratkvæðagreiðslu er farið í mikla óvissuferð þar sem ríkisstjórninni er veitt mjög opið umboð til að fara og semja við Evrópusambandið. Svo verður það háð þeirra mati, og auðvitað er það persónulegt mat þeirra samkvæmt ákveðnum mælikvarða sem er kannski ekki persónulegur en það er persónulegt mat forsvarsmanna í ríkisstjórn, hvort sá samningur verði lagður fyrir þjóðina, þ.e. hvort þjóðinni verði, eins og það er alltaf orðað í þessari umræðu, treyst fyrir því að taka afstöðu til þess samnings. Gefið hefur verið í skyn að vonlaus samningur, eins og það er orðað, sem nýtur ekki stuðnings ríkisstjórnarflokkanna, verði ekki lagður fyrir þjóðina. Þó vitum við fyrir fram að aðild að Evrópusambandinu nýtur ekki stuðnings allrar ríkisstjórnarinnar, ekki allra ríkisstjórnarflokkanna og ef hugsað er um beina afstöðu fólks, þingmanna, til þess hvort þeir vilji ganga í Evrópusambandið nær það væntanlega rétt tæpum meiri hluta innan ríkisstjórnar, ef maður fer að telja það saman, svo margir gefa ekki upp afstöðu sína.

Það er við þennan kjarna máls sem ég geri mína helstu athugasemd við þessa þingsályktunartillögu og við þá hugmynd að fela ríkisstjórn sem ekki vill ganga í Evrópusambandið það verkefni að semja um aðlögun og aðild að Evrópusambandinu fyrir hönd þjóðarinnar. Þegar farið var í þetta ferli á sínum tíma var þingsályktunartillaga samþykkt hér með meiri hluta atkvæða um að sækja um aðild, ekki um þjóðaratkvæðagreiðslu heldur einfaldlega um að sækja um aðild. Þá var forsendan fyrir því, m.a. í huga mjög margra þingmanna sem studdu þá þingsályktunartillögu, að ákveðnar rauðar línur yrðu dregnar um allt það ferli. Nú er farin allt önnur leið. Því er sleppt að draga slíkar rauðar línur og þessi spurning um að hefja aðildarviðræður lögð í dóm þjóðarinnar án þess þó að ríkisstjórnin geti komið sér saman um það hvort hún vilji ganga í Evrópusambandið eða ekki. Þannig er ágreiningur innan ríkisstjórnarinnar færður út úr ríkisstjórn og til þjóðarinnar og svo kemur hann beint aftur til ríkisstjórnarinnar um leið og þjóðin hefur sagt sitt. Og hvers konar margra ára ferli tekur þá við þar sem við erum með klofna ríkisstjórn að leitast við að semja fyrir hönd okkar Íslendinga sem ósamstiga heild um aðild að Evrópusambandinu með gjörólík sjónarmið gagnvart öllu ferlinu þar innan borðs? Það er auðvitað afskaplega erfitt að sjá fyrir sér hvernig þetta ferli verður farsælt. Þess vegna er óábyrgt að styðja við slíkt ferli, að styðja við þingsályktunartillögu sem ríkisstjórnin með sínum málflutningi talar gegn. Hún talar gegn efni þingsályktunartillögunnar í sömu svipan og hún talar fyrir því að hún verði samþykkt vegna þess að hún dregur lappirnar með það hvort hér verði tvær atkvæðagreiðslur. (Gripið fram í.) Það hefur ekki komið fram með afgerandi skýrum hætti hvernig menn ætla að meta þetta og hvernig menn ætla að komast að samkomulagi um það hvenær þessi samningur telst nægilega góður til þess að hann verði lagður fyrir þjóðina (Forseti hringir.) vegna þess að menn vilja ekki gefa upp markmið sín fyrir fram.

Að því sögðu þá náði ég ekki að fara yfir nokkur efnisatriði hér og óska því eftir að verða settur á mælendaskrá.

Virðulegur forseti. Ég hef haldið nokkrar ræður í þessu máli um einstaka þætti þessa máls, einkum formið og örlítið um efnið og hef reynt að særa fram samningsmarkmið einstakra ráðherra er lúta að málaflokkum þeirra sérstaklega. Þar hefur mér sérstaklega verið umhugað um auðlindir okkar, einkum allar auðlindir hafsins, sem við höfum í dag auðvitað fullt forræði yfir og höfum barist fyrir, þurft að heyja okkar eina stríð meira að segja til að ná yfirráðum yfir þeim auðlindum, hef reynt að særa þessi sjónarmið fram hjá þessum ráðherrum um hvernig þeir ætli að sjá fyrir sér þessar viðræður og halda til haga hagsmunum okkar í þeim efnum.

Af nógu er að taka í þessum efnum þannig að ég hef ekki enn þá fjallað um ferlið og þessa þingsályktunartillögu í sjálfu sér, hvernig hún er til komin, af hverju hún er lögð fram á þessum tímapunkti, af hverju mönnum liggur á að halda þessa þjóðaratkvæðagreiðslu undir lok sumars, sem er auðvitað fordæmalaust hér á landi, nema náttúrlega forsetakosningar sem fara fram lögum samkvæmt yfir sumartímann, um jafn pólitískt og eldfimt og mikið hitamál. Ég held að allir fallist á að hægt sé að lýsa aðildarviðræðum við Evrópusambandið með þeim orðum. Þessi áhersla ríkisstjórnarinnar á að halda þessa þjóðaratkvæðagreiðslu á þessum tíma og hversu skammur tími þinginu hefur gefist til að ræða þetta er auðvitað áhyggjuefni í sjálfu sér og auðvitað óþolandi fyrir þingmenn að vera settir í þessa stöðu. Miðflokkurinn hefur nú gert það sem í hans valdi stendur til að særa fram hér umræður fram á síðasta dag miðað við þau áform ríkisstjórnarinnar að halda þessa þjóðaratkvæðagreiðslu í ágúst. Það hafði verið áformaður hér einhver nefndadagur en sjálfsagt að leyfa umræðu hér fram á síðasta dag og atkvæðagreiðslu í dag, þannig að ríkisstjórnin getur unað glöð við að geta haldið þessa þjóðaratkvæðagreiðslu á þessum furðulega tíma. En það breytir því ekki að því er algerlega ósvarað af hverju þessi asi er á málinu.

Því er líka verið ósvarað af hverju þessi þingsályktunartillaga var yfirhöfuð lögð fram á þingi án þess að hafa farið í lögbundið samráð eins og öll önnur þingmál sem frá ríkisstjórninni stafa þurfa að fara í gegnum. Af hverju lét ekki ríkisstjórnin það eftir þeim sem hafa auðvitað miklar skoðanir á þessu máli að gefa þeim tækifæri til að veita umsögn um málið áður en það kæmi hingað inn í þingið? Þá er ég auðvitað að vísa til aðila — einstaklinga, hagsmunasamtaka, fyrirtækja — utan þings, ekki bara þingmanna, af því að það er lögbundið að þingmál fari í samráð við almenning áður en málin eru lögð fyrir þingið. Svo tekur auðvitað við annað samráð hérna í þinginu en það undanþiggur ekki ríkisstjórn frá þeirri kröfu að hafa samráð á fyrri stigum málsins. Þetta mál hins vegar, sem hvergi hefur komið fram að liggi á eða myndist einhver réttarspjöll þótt málið hefði ekki verið lagt fram fyrr en nokkru síðar, nokkrum mánuðum síðar, nokkrum vikum jafnvel, þetta hefur hvergi komið fram og það er mikið áhyggjuefni frá mínum bæjardyrum séð og ætti að vera til umhugsunar fyrir almenning vegna þess að það er verið að varpa ákveðinni ábyrgð á almenning. Ríkisstjórnin er að varpa ábyrgð á almenning á þessu áhugamáli Viðreisnar og ríkisstjórnarinnar, að fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið. Það ætti auðvitað að vera til umhugsunar fyrir almenning.

Frú forseti. Hér ræðum við tillögu til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðlögunarviðræður Íslands að Evrópusambandinu. Raunar er þessi umræða allt of stutt og við höfum lítið komist í annað en að ræða hér ferli og umgjörð og upplýsingaleysi af hálfu þeirra sem leggja þessa tillögu fram. Ég held að það hefði verið best fyrir alla, ekki síst þá sem eru að leggja þessa þingsályktunartillögu fram, ef það væri gefinn rúmur tími fyrir umræðu vegna þess að það er fjölmargt sem þyrfti að ræða, t.d. allir efniskaflar væntanlegra aðlögunarviðræðna ef þessi þingsályktunartillaga verður samþykkt, þ.e. ef þjóðin ákveður í þjóðaratkvæðagreiðslunni að heimila ríkisstjórninni að fara í þessar aðlögunarviðræður. Það á nú reyndar eftir að koma í ljós. Ég velti því fyrir mér hvernig ástandið er innan ríkisstjórnarinnar. Það er einn flokkur sem virðist bera þetta mál uppi og líkt og árið 2009 þá misheppnaðist vegferðin sem hófst með einum flokki, í þetta skiptið er það Flokkur fólksins sem er yfirlýstur andstæðingur inngöngu í ESB. Fulltrúar þess flokks hafa forðast að koma hér í pontu og tjá sig um málið enda skilst manni að þetta sé partur af samkomulagi eða díl innan ríkisstjórnarinnar, kaup kaups, og þetta virðist vera límið sem heldur þessari ríkisstjórn saman.

Þá má líka velta því fyrir sér hvort Evrópusambandinu hafi verið gerð grein fyrir því að pólitísk hrossakaup með ráðherrastóla er ástæða þess að málið er á dagskrá þingsins en ekki að ríkisstjórnin í raun standi á bak við málið og að meiri hluti sé fyrir því hér á þingi. Það er ekki meiri hluti fyrir þessu máli á þingi. Það er ekki meiri hluti fyrir þessu í ríkisstjórn Íslands. Þetta eru kaup kaups. Þetta er díll. Ef sendinefnd Evrópusambandsins er að fylgjast með þessari umræðu væri nú fínt að hún myndi gefa skýrslu um það til Brussel hvers vegna málið er hér á dagskrá. Ég vil minna á það að almennt nýtur t.d. EES-samningurinn stuðnings í íslensku samfélagi og það er augljóst flestum, nema ríkisstjórninni, að það er eðlilegast að starfa áfram á grunni hans, líkt og flestir eru reiðubúnir til. Það er nú líka þannig að við Íslendingar erum okkar eigin gæfu smiðir og slíkt er miklu auðveldara innan EES-samstarfsins en sem aðildarríki að Evrópusambandinu. Menn þurfa að átta sig á því.

Tillagan sem við höfum fjallað um hér síðustu daga er í skötulíki. Hún er illa unnin, hún var ekki á þingmálaskrá, hún var ekki sett í samráðsgátt. Hún hefur verið keyrð hér út úr nefnd og er nú verið að keyra hana í gegnum seinni umræðu þingsins. Vinnubrögðin eru ótraustvekjandi og það er enn byggt á hræðsluáróðri, útúrsnúningum og falsfréttum, sérstaklega upp á síðkastið og nú í erlendum fjölmiðlum. Þetta er miður. Þingsályktunartillagan og greinargerðin með henni er öll til þess fallin að draga taum aðildarsinna. Hún gerir út af hræðslu; hálfkveðnar vísur og blekkingar sumpart. Hún undirstrikar að fylgismenn tillögunnar, ég er þá sérstaklega að vísa til Viðreisnar, treysta ekki þjóðinni. Þeir treysta ekki þjóðinni til að meta hagsmuni sína út frá staðreyndum, samningsmarkmiðum, og er því reynt að draga upp einhliða mynd. Það eru heldur engar rauðar línur neins staðar. Það að þjóðin eigi að ráða er göfugt og flestir eru sammála því. En þá (Forseti hringir.) þarf að hafa kjark til að leggja sannar og réttar upplýsingar fyrir þjóðina svo hún geti byggt afstöðu sína á gögnum en ekki frösum og hræðsluáróðri Viðreisnar.

Frú forseti. Ég var hér í minni síðustu ræðu að fara yfir helstu lykilpunkta í Draghi-skýrslunni. Það er skýrsla sem fyrrverandi forseti Seðlabanka Evrópu, Mario Draghi, samdi. Ég var kominn að punkti tvö um hvernig reglugerðavæðing Evrópusambandsins og hægar ákvarðanir hafi veruleg áhrif á löndin innan Evrópusambandsins. Fyrirtæki í Evrópu glíma við meira reglugerðarfargan en samkeppnisaðilar þeirra í Bandaríkjunum og Asíu og það kemur fram — með leyfi forseta fæ ég aðeins að sletta — að Evrópa hafi verið betur í að „regulate“ heldur en að „innovate“. Það er auðvitað ekki gott þegar þú vilt auka framleiðni. Og í þriðja lagi, Mario Draghi telur að Evrópa muni á næstu árum þurfa risastóra innspýtingu, þ.e. risastóra fjárfestingu frá löndum Evrópusambandsins. Ef Ísland fer í þessa vegferð þá verður Ísland auðvitað hluti af þeim ríkjum sem munu þurfa að borga til Evrópusambandsins. Þetta er í raun og veru innviðaskuld Evrópusambandsins þannig að við getum hætt að tala bara um innviðaskuld á Íslandi vegna þess að við munum þurfa að byrja að borga innviðaskuld Evrópusambandsins líka. Mario Draghi telur að Evrópa þurfi 750–800 milljarða evra í viðbótarfjárfestingu á hverju ári. Það samsvarar um 4–5% af vergri landsframleiðslu Evrópusambandsins. Hann líkir þessu við nýjan Marshall-aðstoðarpakka fyrir Evrópu. Þetta er risastórt, þannig að ef Ísland segir já í ágúst þá er þetta það sem við erum að fara að sækja um aðild að. Fjárfestingin á m.a. að fara í orkumál, gervigreind, stafræna innviði, rannsóknir og þróun, varnarmál og iðnaðaruppbyggingu. Þetta eru allt þættir þar sem Evrópusambandið hefur dregist aftur úr, innviðaskuld Evrópusambandsins. Það er ekki þannig að þessir þættir séu í góðum málum og við séum að bæta í, þetta eru þeir þættir þar sem Evrópusambandið hefur dregist aftur úr.

Í fjórða lagi er farið yfir það hversu stórt vandamál það er orðið í Evrópusambandinu að orkukostnaður er orðinn verulega hár. Evrópsk fyrirtæki borga mun hærra orkuverð en fyrirtæki til að mynda í Bandaríkjunum. Það gerir auðvitað evrópskan iðnað ósamkeppnishæfan. Draghi leggur áherslu á að það verði breytt um kúrs og það verði sameiginleg orkustefna, sterkari raforkutengingar milli landanna og hraðari uppbygging á innviðum. Í fimmta lagi, og þetta er vissulega ein umdeildasta niðurstaðan úr skýrslunni, telur Mario Draghi að það þurfi meiri miðstýringu og meiri sameiginlega stefnumótun og hraðari ákvarðanatöku. Um það geta svo sem örugglega flestir verið sammála. En meiri miðstýring er áttin sem Evrópusambandið er að fara í; engar undanþágur, það ganga allir inn í sama pakka. Það er einhvern veginn þeirra leið til að reyna að snúa þessu skipi við. Draghi leggur m.a. til að það verði einnig farið í sameiginlegar lántökur og meiri fjármálasamruna og að fleiri ákvarðanir verði teknar með meirihlutaatkvæði í stað neitunarvalds einstakra ríkja. Áttum við ekki að fá sex þingmenn á Evrópuþinginu ef við myndum ganga þar inn? Þannig að staða okkar væri ekki sterk þegar kemur að neitunarvaldi.

Draghi fer einnig yfir að Evrópa hafi nú þegar misst af gríðarlega mörgum tækifærum er varða framtíðina, tækifærum á sviði tækni, sérstaklega stafrænni tækni, gervigreind og stórum tæknifyrirtækjum, að þau séu staðsett í Evrópusambandinu. Skýrslan bendir einnig á að Evrópa sé góð í rannsóknum, þannig að þar kom að því að það er eitthvað sem hann telur að Evrópa standi sig ágætlega í í dag. En svo kemur fram að Evrópusambandið sé sérstaklega lélegt í að breyta nýsköpun í stór alþjóðleg fyrirtæki, enda komum við inn á það hér í gær að stór hluti ungs fólks í Evrópusambandinu nær ekki endum saman. Ástandið er ekki gott. — Ég ætla að fá að óska eftir því að fara aftur á mælendaskrá því að ég er ekki alveg búin með þessa Draghi-skýrslu yfirferð.

(Forseti (BHar): Forseti minnir á að þingmálið er íslenska.)

Frú forseti. Ég er ekki lengra kominn en svo í þessari umræðu að ég er enn að reyna að fara yfir nefndarálit 2. minni hluta utanríkismálanefndar. Þó kann að gefast nokkuð rúmur tími núna til að ræða málin því það hefur komið á daginn að hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans hafa talið best að þeir segðu sem minnst um þetta mál og eru fyrir nokkru síðan allir horfnir af mælendaskrá og í fyrrakvöld voru hv. þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks slegnir mikilli Viðreisnarfeimni og ákváðu að það væri best að vera ekki að storka þeim flokki með því að tala of mikið um Evrópusambandið og þeir eru þá hættir þeirri umræðu. Fyrir vikið, frú forseti, gefst rýmri tími fyrir mig til að fara yfir málið. Þó tel ég rétt að fara að klára yfirferðina yfir nefndarálitið því að ég þarf að komast í umræðu um Evrópusambandið sem slíkt og áhrif aðildar að því á Ísland ef til þess kæmi.

Ég var kominn að vinnu nefndarinnar við málið, sem ég tel þó mikilvægt að gera hér grein fyrir, af því að hún var að mínu mati óforsvaranleg og einkenndist af því að hún snerist fyrst og fremst um að hraða málinu sem mest í gegnum þingferlið fremur en að verða að gagni með öflun upplýsinga og skýra málið fyrir hv. þingmönnum og almenningi. Þannig horfðum við upp á það að gestum var raðað inn á nefndarfundi eins og á færibandi og menn vart sestir þegar þeir voru beðnir að víkja af fundi og sumir þeirra gesta sem beðið var um fengu bara ekkert að koma yfirhöfuð.

Svo bættist það við að það hefur reynst einstaklega erfitt í starfi utanríkismálanefndar að fá að sjá þau gögn sem beðið var um og væru best til þess fallin að skýra málið. Ég hef áður rakið þetta með beiðnina um að fá upplýsingar frá Evrópusambandinu sjálfu, um hvernig málið horfir við því, sem maður hefði nú haldið að væri alveg borðleggjandi, enda bentu fulltrúar Feneyjanefndarinnar og bæði utanríkismálanefnd og stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd á að það gæti kannski verið ráð, svo fólk vissi hvað já í þjóðaratkvæðagreiðslu þýddi, að heyra bara í Evrópusambandinu og spyrja það hvernig málið horfði við því. Beiðni þar um var ítrekað frestað, vikum saman var henni frestað og endaði með því að greidd voru atkvæði. Niðurstaðan var sú að ekki mætti fá þessi gögn.

Einnig hefur verið ítrekað bent á að Gunnar Bragi Sveinsson, fyrrverandi utanríkisráðherra, hafi beðið um gögn frá sinni ráðherratíð til að skýra það þegar Ísland sleit aðildarviðræðum og hætti þessu ferli fyrir fullt og allt. Gunnar Bragi Sveinsson hefur gert þetta einnig fyrir utanríkismálanefnd en því hefur í engu verið svarað og hlýtur að vekja furðu að það sé viðkvæmt mál hvernig þau mál öll æxluðust. Maður getur vart dregið aðra ályktun en þá að þarna hafi komið í ljós að það sem fullyrt hefur verið um gang mála á þeim tíma af hálfu meiri hlutans hér hafi ekki reynst rétt.

Að lokum varðandi störf nefndarinnar þá hefur það vakið furðu, a.m.k. mína og væntanlega okkar í minni hlutanum, hversu lítið er gert með formleg gögn málsins. Mörg þeirra hafa ekki verið lögð fyrir nefndina heldur hafa birst í fjölmiðlum, þar með talin samningsafstaða Evrópusambandsins til aðildarviðræðna við Ísland. Leitast hefur verið við að líta fram hjá þessum gögnum og í staðinn, frú forseti — ég verð að fá að fara yfir það í næstu ræðu hvað gerðist í staðinn og bið um að verða settur aftur á mælendaskrá.

Virðulegur forseti. Ég var í ræðu á undan að nefna fyrirkomulagið á framlagningu þessarar þingsályktunartillögu sem er allrar athygli vert. Fátið, skammur tími sem þingmönnum gefst til að ræða þetta og samráðsleysið áður en málið kom hingað til þingsins er til umhugsunar. Það er síðan annar þáttur í þessu, vegna þess að í upphafi skyldi endinn skoða, að það er með nokkrum ólíkindum að ekki hafi verið umræða hér í þinginu — ég sé þess ekki stað í nefndaráliti meiri hlutans a.m.k., það kann að hafa verið rætt í utanríkismálanefnd einhvern veginn eða stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd en ég sé þess þó ekki stað í nefndarálitum eða umsögnum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar heldur — um lyktir málsins, lyktir þessa ferils. Það kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans að meiri hlutinn vænti þess að aðildarviðræður geti hafist einhvern tímann á þessu ári. Það þarf að taka það upp á svokallaðri ríkjaráðstefnu Evrópusambandsins sem áformuð er einhvern tíma núna í haust, september, október, það eru einhverjar fastar dagsetningar í þeim efnum. Kannski er þessi dagsetning í ágúst hugsuð til þess að geta náð inn á slíka fundi en ef svo er hefðu menn átt að upplýsa um það, ef það er ástæðan fyrir þessari dagsetningu. En ríkjaráðstefna Evrópusambandsríkjanna er alla jafna einhvern tímann á haustin og meiri hluti utanríkismálanefndar hefur væntingar til þess að þar verði þá tekin fyrir umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu og gefinn ádráttur eða það heimilað að Evrópusambandið fari í þessar viðræður við Ísland. Það gerist einhvern tímann í haust. Það er auðvitað mikið bankað á dyrnar hjá Evrópusambandinu af fátækum austantjaldsríkjum sem er farið að lengja eftir að komast þangað inn. Það eru, held ég, níu eða tíu ríki sem bíða í biðröð og eru farin að setja mikla pressu á að þau verði sett í forgang. Það hefur verið erfitt að selja Vestur-Evrópuríkjunum það að þessi ríki fái að komast í aðildarviðræður, hvað þá að þau komist inn sem fullgildir meðlimir í Evrópusambandið. Mig hefur nú grunað að það ætti einhvern veginn að flagga Íslandi sem öðruvísi ríki til að breiða dálítið yfir ásýndina á þessum ríkjum sem eru að banka upp á hjá Evrópusambandinu þessi misserin, með fullri virðingu fyrir þeim ríkjum og ég skil vel þeirra hagsmuni. Þeirra hagsmunir eru allt aðrir heldur en auðugs eyríkis í Atlantshafi eins og við erum. Þeirra hagsmunir lúta að efnahagsmálum. Þeir lúta líka að ógninni að austan frá Rússlandi og ýmislegt annað spilar inn í þeirra hagsmuni. Ég ætla ekki að hafa skoðun á því hvort þeir eigi erindi í Evrópusambandið eða ekki, en ég skil áhuga þeirra á því að komast inn í Evrópusambandið. Þeir myndu örugglega fara inn í hvaða ríkjasamband sem er vestrænt ef þeim byðist. En það er sem sagt þessi ríkjaráðstefna sem verður í haust og það eru væntingar um það að Ísland geti komist og hafið þessar aðildarviðræður þá.

Síðan kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans að menn sjái fyrir sér eða hafi væntingar um það að tími aðildarviðræðna verði 18–24 mánuðir. Það er nú svolítið bil og þetta er auðvitað mjög skammur tími. Ef við lítum á aðildarviðræður annarra ríkja og þeirra ríkja sem hafa nýverið gengið í Evrópusambandið er þetta mjög skammur tími. En gott og vel, það eru væntingar um þetta. Það vantar hins vegar svar við þeirri spurningu hvað gerist ef aðildarviðræðunum hefur ekki lokið á þessum tíma. Ef þær standa enn þá opnar og menn eru bara að „frístæla“ sig, íslenskir embættismenn, í Brussel daginn fyrir næstu alþingiskosningar, hvað gerist þá? Hver er staðan þá? Verður þessum viðræðum bara haldið áfram opnum þannig að það sé einhvern veginn bindandi fyrir næstu ríkisstjórn á næsta kjörtímabili? Það vantar svör við þessu og það er alveg með ólíkindum að þetta skuli ekki vera reifað í nefndaráliti meiri hlutans.

Frú forseti. Við höldum áfram umræðu um aðild Íslands að Evrópusambandinu og þingsályktunartillöguna um að fara í lok ágúst í þjóðaratkvæðagreiðslu um að, eins og það er orðað, hefja aðildarviðræður á ný. Eins og því er lýst í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar er þörf að mati meiri hlutans þar á að hafa þennan lið á ný inni í þessari spurningu vegna þess að ella megi draga þá ályktun að hætt hafi verið við fyrri aðildarviðræður og þar með umsókn. Um þetta hefur töluvert verið deilt en það er svo sem ekki kjarni umræðunnar núna að hvaða leyti þessi umsókn er virk eða óvirk. Það vakti hins vegar athygli mína að hæstv. forsætisráðherra lýsti því hér í óundirbúnum fyrirspurnatíma að það hvaða þýðingu þessar fyrri viðræður hefðu haft hefði ekkert verið sérstaklega mikið til umræðu þar innan borðs í tengslum við þetta ferli þótt við hér, sem erum að reyna að gera okkur grein fyrir því hvað er í vændum ef þingsályktunartillagan er samþykkt og svo ef farið er í aðildarviðræður, höfum því miður ekki við fjölbreyttari eða betri gögn að styðjast en einmitt þau gögn sem við höfðum úr síðustu aðildarviðræðum. Að því leyti þá koma þær aðildarviðræður auðvitað inn í þessa umræðu þótt þær séu löngu liðnar og skipti kannski ekki stóru pólitísku máli einmitt núna. En upplýsingarnar sem við getum byggt á, dregið ályktanir af um það hvað er í vændum, fást þaðan, eins og fjallað var um hér í óundirbúnum fyrirspurnatíma þar sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson spurði hæstv. forsætisráðherra út í ýmsa þætti sem þar höfðu komið fram á sínum tíma í umfjöllun um samskipti Evrópusambandsins við Ísland og um það hvernig þetta ferli ætti að leggjast út. Þar kannast hæstv. forsætisráðherra t.d. ekki við orðalag sem er lýst ágætlega í áliti 2. minni hluta, um það t.d. hvernig Evrópusambandið hygðist með einum eða öðrum hætti hafa áhrif á umræðuna á Íslandi. Þetta skiptir auðvitað máli í þessari umræðu þannig að það er ekki alveg hægt að ýta því öllu til hliðar til þess að flýta málinu í gegnum þingið.

Það eru margvíslegar og margþættar ástæður til þess að leggjast gegn þessari þingsályktunartillögu og ég hef lýst áhyggjum mínum af misræmi í málflutningi stjórnarliða og síðan efni þingsályktunartillögunnar sjálfrar. Þetta misræmi er ekki tilfallandi eða þýðingarlítið, þetta er tiltölulega þýðingarmikið vegna þess að við erum að reyna að gera grein fyrir því í upphafi þessa ferlis út í hvað er verið að fara. En við höfum nú reynt að særa það fram frá hæstv. ráðherrum ríkisstjórnarinnar á ólíkum sviðum hvaða skilyrði þeir eru með í huga. Menn eru ekki tilbúnir til að skrá þessi skilyrði niður á blað, hvaða skilyrði menn eru með í huga til að geta hugsað sér að leggja þennan samning fyrir þjóðina þegar þar að kemur. Einn hæstv. ráðherra hefur sett fram það skilyrði að ríkisstjórnarflokkarnir verði að standa með samningnum til þess að svo geti orðið, þannig að það mun þurfa einingu í ríkisstjórn samkvæmt málflutningi stjórnarliða núna. Það hefur ekki verið borið til baka að það muni þurfa algjöra einingu, að því er virðist, innan stjórnarflokkanna um að það beri að leggja samninginn fyrir þjóðina. Í því felst greinilega, eins og maður heyrir af málflutningi hæstv. forsætisráðherra, ákveðið mat á ágæti samningsins. Þetta mat þarf þá væntanlega, eins og maður skilur hæstv. ráðherra, t.d. umhverfis- orku- og loftslagsráðherra, að fara fram á grundvelli hvers og eins ráðherra og stjórnarflokkanna, ólíkra stjórnarflokka. Þannig að það verður mikið samræmingarferli sem tekur við við að ekki aðeins fela utanríkisráðherra og ríkisstjórninni að sjá til þess að samningur komi á borðið, heldur einnig að skapa samstöðu í ríkisstjórn um að leggja hann fram í síðari þjóðaratkvæðagreiðslu. Við þekkjum það nú úr fyrra ferli að samstaðan og samtakamátturinn innan ríkisstjórnar gagnvart Evrópusambandsaðild getur verið mjög fljótur að dofna mjög og þá er málið fljótt að súrna og jafnvel renna út í sandinn. Til hvers var þá lagt af stað, er auðvitað áleitin spurning. — Mér gefst ekki tími að þessu sinni til að halda lengur áfram um ástæður þess að þingsályktunartillagan er gölluð en ég geri það vonandi í næstu ræðu.

Frú forseti. Ég ætla að halda áfram til að reyna að klára lykilpunktana í svokallaðri Draghi-skýrslu. Það er mikilvægt að þetta komi fram því að Draghi-skýrslan fer vel inn á þau vandamál sem Evrópusambandið stendur frammi fyrir. Mario Draghi er fyrrverandi forseti Seðlabanka Evrópu. Þetta er Evrópusambandið sem ríkisstjórnin vill sækja um aðild að.

Við vorum aðeins búin að fara yfir það hvernig Evrópa er að dragast aftur úr, sérstaklega Bandaríkjunum og Asíu, hvernig reglugerðarvæðingin er að fara með samkeppnishæfnina, hvernig ungt fólk í Evrópusambandinu, yfir 50%, telur sig ekki ná endum saman, hvernig tækniframfarir innan Evrópusambandsins eru verulega að dragast aftur úr og við fórum yfir risastórt mál sem er það að ef Ísland ákveður að ganga í Evrópusambandið þá mun Ísland vera eitt þeirra landa sem munu þurfa að taka þátt í innviðaskuld Evrópusambandsins. Það er mikið rætt um innviðaskuld hér á Íslandi en ef við værum komin í Evrópusambandið þá þyrftum við líka að taka þátt í innviðaskuld Evrópusambandsins. Þar er talið að það þurfi 750–800 milljarða evra viðbótarfjárfestingu á hverju ári út af innviðaskuld, eitthvað sem Ísland hafði kannski ekkert með að gera hér áður en þetta er það sem við erum að fara inn í. Orkukostnaður í Evrópusambandinu er risastórt vandamál. Við vorum komin að 7. liðnum. Það eru varnarmálin og sjálfstæði Evrópu. Skýrslan tengir nefnilega þessa skertu samkeppnishæfni við marga liði. Það er til að mynda á sviði varnarmála, á sviði matvælaöryggis og það er komið vel inn á það að Evrópusambandið þurfi að vera að vinna í því að vera minna háð öðrum löndum og þá sérstaklega Bandaríkjunum og Asíu. Mario Draghi telur einnig að Evrópa þurfi að byggja upp sterkari iðnað og sameina betur varnarmál milli landanna. Það er vissulega aðeins byrjað núna en hann vill meiri miðstýringu og segir að það þurfi verulega aukna framleiðslu innan Evrópu.

Þessi skýrsla kom út 2024. Vandamálin hafa eiginlega bara aukist síðan þá. Það sem gerir þessa skýrslu sérstaka er að þetta er ekki gagnrýni frá andstæðingum Evrópusambandsins á Íslandi eða andstæðingum Evrópusambandsins úti í heimi heldur frá mjög áhrifamiklum manni innan evrópska kerfisins og fáir þekkja betur til. Í raun og veru er kjarni boðskapar skýrslunnar og boðskapar Marios Draghis sá að Evrópa geti ekki haldið áfram með sama hætti ef það á að halda lífskjörum innan Evrópusambandsins, velferðarkerfunum í lagi og styðja við alþjóðlega samkeppnishæfni. Þetta mun ekki ganga upp ef Evrópusambandið breytir ekki um kúrs. Nú þegar hefur það ekki breytt um kúrs. Það er samt búið að átta sig á vandamálinu en vandamálið er það stórt og báknið orðið það stórt að það virðist ekki hafa tekist að snúa við blaðinu og byrja að minnka reglugerðarbyrðina og þar með bæta þessa þætti.

Eitt dæmi um hvernig Evrópusambandið reglugerðarvæðir allt sem því dettur í hug, lætur sér eiginlega ekkert óviðkomandi, er að einmitt var rætt um það fyrr í vetur hvernig Evrópusambandið lagði mikla vinnu í það að gera reglur um það hvernig bakarí sem ætluðu að selja brauð myndu hafa hlutfall milli sykurs og hveitis. Sem sagt, það virðist ekki vera neitt sem Evrópusambandið telur ekki að þurfi að grípa inn í. Þetta er það sem gerist þegar báknið stækkar og stækkar, það fer að lifa fyrir sjálft sig, það fer að finna leiðir til að skapa meiri vinnu og það bitnar bara á heimilum og fyrirtækjum álfunnar.