skýrsla um gjaldmiðlamál og sveiflur á gjaldmiðlum.
Spyrjandi var .
Virðulegur forseti. Fjármála- og efnahagsráðuneytið gaf út skýrslu sem sérfræðingahópur vann um valkosti Íslands í gjaldmiðlamálum. Fram kemur í niðurstöðu hópsins, samkvæmt fréttatilkynningu fjármála- og efnahagsráðherra, með leyfi forseta:
„Höfundar telja að gengi krónunnar sé ekki til þess fallið að stuðla að efnahagslegum stöðugleika, nema í stóráföllum og að gengissveiflur hafi oft fremur magnað en dregið úr áhrifum efnahagsskella.“
Varaseðlabankastjóri, Þórarinn G. Pétursson, sagði á ráðstefnu síðastliðinn þriðjudag að val á tímabilum skipti máli þegar ályktanir væru dregnar. Fram kom í máli hans að ef litið væri til Noregs og greining væri tekin frá 2012 þá væru afar litlar sveiflur á milli norsku krónunnar og þeirrar íslensku. Jafnframt virðist greiningin ekki taka nægilegt tillit til þess að íslenska krónan deilir mörgum einkennum með öðrum hrávöru- og útflutningstengdum gjaldmiðlum. Líkt og norska krónan mótast sú íslenska að verulegu leyti af þróun í fáum en mikilvægum útflutningsgreinum og breytingum í alþjóðlegri eftirspurn. Gengishreyfingar slíkra gjaldmiðla eru oft eðlileg viðbrögð við breytingum á efnahagslegum grunnstærðum frekar en merki um veikleika eða óstöðugleika í efnahagskerfinu. Sveigjanlegt gengi gerir þessum hagkerfum kleift að aðlagast utanaðkomandi áföllum með breytingum á gengi gjaldmiðils í staðinn fyrir að aðlögunin komi fram í auknu atvinnuleysi og lægri launum eða minni framleiðslu.
Mig langar því að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún sé sammála athugasemdum Seðlabanka Íslands um að sveiflur á gjaldmiðlum séu ekki svona miklar eins og skýrslan bendir á. (Forseti hringir.) Einnig langar mig að spyrja hvort forsætisráðherra telji ekki réttara í svona greiningu að bera saman auðlindahagkerfi frekar en hagkerfi sem hafa mun fjölbreyttari útflutning.
Frú forseti. Ég þakka fyrir fyrirspurnina. Þetta er mikilvæg skýrsla og mikilvæg umræða. Ég tel mig hafa ágætisinnsýn inn í þróun krónunnar á undanförnum árum og geri mér fullkomlega ljóst að flökt og sveiflur í krónunni hafa verið takmarkaðar. Það er fyrst og fremst vegna þess að hér er ekki rekið einfalt verðbólgumarkmið, það er rekið verðbólgumarkmið plús, sem þýðir að gripið er til mjög margra leiða, fjölmargra og í mörgum tilvikum kostnaðarsamra leiða, til að halda genginu tiltölulega stöðugu. Við erum hálfpartinn, án þess að það sé opinber stefna, að reka fastgengisstefnu á Íslandi sem felur í sér að við þurfum að vera með stóran og mikinn og kostnaðarsaman forða vegna þessa. Það er gripið til ýmissa úrræða til að halda genginu stöðugu vegna þess að það vita það allir, bæði opinberlega og innst inni, að það er mikill áhrifavaldur á verðbólgu og verðbólguvæntingar og kostnað í kerfinu. Stóra spurningin er e.t.v. ekki hvort það séu sveiflur eða ekki heldur kostnaðurinn við að halda þeim sveiflum í lágmarki. Það er t.d. vitað mál að ef gengið er inn í einhvers konar myntfyrirkomulag, myntsamkomulag, þá fæst stuðningur frá Evrópska seðlabankanum við slíkar hömlur á flökti sem gerir það að verkum að það þarf minni gjaldeyrisforða hér á landi og kostnaðurinn við að halda gjaldmiðlinum í spennitreyju, ef svo má segja, minnkar. Spurningin er ekki hvort gjaldmiðillinn flöktir heldur hver borgar fyrir flöktið.
Ég skil alveg þennan útgangspunkt varðandi útflutningstengda gjaldmiðla og auðlindahagkerfið. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að það geta verið öðruvísi sveiflur hvað það varðar. En spurningin er samt líka: Hvert viljum við fara í framtíðinni? Viljum við breikka hagkerfið? Viljum við reiða okkur á frekari stoðir eða ætlum við bara að treysta á þessar hefðbundnu auðlindagreinar? Það liggur alveg fyrir að þeir sem eru að reyna að koma sér fyrir í öðrum greinum hagkerfisins, þegar kemur að rannsóknum og þróun í tæknimálum, hugvitstengdum greinum og öðrum þáttum, eiga erfitt með að starfa í slíku hagkerfi. Spurningin er því: Ætlum við að víkka hringinn, skapa svigrúm fyrir fleiri eða halda okkur við það sem við höfum haft hingað til?
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir skýr og mjög greinargóð svör. Það kemur fram í máli fjármála- og efnahagsráðherra í viðtali í Morgunblaðinu í dag að hann hafi ekki áhyggjur af auknu atvinnuleysi ungs fólks til lengri tíma. Með leyfi forseta, segir fjármála- og efnahagsráðherra orðrétt:
„Það er alltaf erfitt á meðan breytingarnar ganga yfir en til lengri tíma litið hef ég ekki áhyggjur.“
Virðulegur forseti. Þarna er ráðherrann að segja að hann hafi ekki áhyggjur af atvinnuleysi ungs fólks til lengri tíma, sem getur komið í kjölfar upptöku evru. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Er hæstv. forsætisráðherra sammála fjármála- og efnahagsráðherra um að Ísland þurfi ekki að hafa áhyggjur af slíku til lengri tíma? Mér þætti vænt um að fá skýrt svar en ekki vangaveltur um það hver spurning mín sé og hver hún eigi að vera.
Frú forseti. Ég held að við verðum að horfast í augu við það að í gegnum tíðina höfum við notið góðs af því að vera í EES-samstarfinu sem hefur gert það að verkum að á síðustu árum höfum við verið með mjög hreyfanlegt vinnuafl hér á landi. Þegar atvinnuleysi dettur inn hefur það fyrst og fremst — og við sjáum það bara í tölunum, þeir fyrstu sem koma inn þegar þensla er í kerfinu og þeir fyrstu sem fara út er fólk sem er að koma af EES-svæðinu. Það hefur verið lágmarksatvinnuleysi hér á landi og við höfum að einhverju leyti reitt okkur á erlent vinnuafl til að vinna með sveiflunum upp og niður. Það er ekki þar með sagt að það sé gott að fólk lendi í atvinnuleysi en við þurfum að horfast í augu við að það skiptir líka máli að við séum að horfa til að þess að við séum með þessa sveiflujöfnun í kerfinu sem er þessi opni markaður og það sést bara í tölunum. Við þurfum líka að horfa til þess hvers konar störf við erum að skapa. Þess vegna þurfum við að líta til þess að við séum líka að skapa hér aðstæður fyrir stöðugleika í atvinnumálum almennt. Þetta snýst ekki bara um störfin heldur eðli þeirra. Ég vil bara leyfa mér að segja, óháð því hvað við sjáum núna í haust í þessari atkvæðagreiðslu, að framtíðin er björt á Íslandi. (Forseti hringir.) Ég vil að við lítum til ákveðinna valkosta og tækifæra í því samhengi og við þurfum auðvitað að vega og meta þessar hugmyndir. En framtíðin er björt.