lög um félagasamtök til almannaheilla.
Virðulegi forseti. Fyrirspurnin sem ég legg fram gengur út á að kanna hvort ráðherra hyggist nýta á einhvern hátt þá vinnu sem unnin var á árunum 2008–2015 til undirbúnings löggjafar um frjáls félagasamtök og sjálfseignarstofnanir sem starfa að almannaheillum. Sú vinna leiddi til þess að lagt var fram frumvarp til laga um félagasamtök til almannaheilla á 145. löggjafarþingi á árinu 2016. Mælt var fyrir frumvarpinu og umsagnir bárust en ekki vannst tími til að vinna með frumvarpið í efnahags- og viðskiptanefnd.
Vinnan á árinu 2008 hófst að frumkvæði þeirra sem starfa að almannaheillum, þ.e. Almannaheilla, samtaka þriðja geirans. Á því sviði vinnur fjöldi fólks óeigingjarnt starf í fjölbreyttum samtökum. Félagasamtök og sjálfseignarstofnanir vinna gríðarlega mikilvægt starf í okkar samfélagi. Mörg dæmi eru um að stjórnvöld feli slíkum félagasamtökum eða stofnunum að leysa tiltekin samfélagsleg verkefni og styðja þá við starf þeirra með styrkjum, ívilnunum eða samningum um afmörkuð verkefni.
Með frumvarpinu var ekki stefnt að því að setja reglur um öll frjáls félög heldur einungis hin skilgreindu almannaheillasamtök þar sem félagasamtök til almannaheilla yrðu aðgreind frá öðrum samtökum.
Það hafa mörgum sem komu að undirbúningnum orðið það vonbrigði að ekkert hafi heyrst af þessu máli frá haustinu 2016. Á hinn bóginn hef ég fengið ábendingar um að með frumvarpinu hafi verið reynt að leysa vanda sem raunverulega hafi ekki verið til staðar. Í öllu falli tel ég eðlilegt að skýrt lagaumhverfi sé til staðar sem grundvöllur að samstarfi stjórnvalda og almannaheillasamtaka þannig að til staðar séu rammar og viðmið fyrir stjórnvöld til að beita þegar stuðningur er veittur eða samið um lausn á tilteknum samfélagslegum verkefnum. Það ætti að auka gagnsæi við ráðstöfun á almannafé og auðvelda þeim sem starfa að almannaheillum að átta sig á og uppfylla þær kröfur sem til þeirra væru gerðar.
Ég velti því fyrir mér hvort hæstv. ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra hafi kynnt sér alla þá vinnu sem þarna lá til grundvallar og mótað sér afstöðu varðandi þörf fyrir skýrari lagaramma á þessu sviði og áframhald þeirrar vinnu sem nú hefur staðið yfir með hléum í tíu ár. Þess vegna spyr ég, í fyrsta lagi: Telur ráðherra þörf á breytingum á lagaumhverfi félagasamtaka til almannaheilla til að skjóta traustari stoðum undir starfsemi þeirra? Ef svo er, hyggst ráðherra leggja fram frumvarp til slíkra breytinga á þessu ári? Og í öðru lagi: Hyggst ráðherra leggja fram frumvarp til heildarlaga um félagasamtök til almannaheilla á kjörtímabilinu?
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina sem lýtur að breytingum á lagaumhverfi félagasamtaka til almannaheilla. Frjáls félagasamtök gegna eins og við öll vitum miklu og mikilvægu hlutverki í samfélaginu og það er mikilvægt að hlúa vel að þessum sterka og ómissandi þræði í samfélagsgerð okkar.
Til að svara spurningu hv. þingmanns þá hef ég kynnt mér alla þessa vinnu og fundað bæði með sérfræðingum innan ráðuneytisins og fundað með samtökunum sjálfum, Almannaheill, um þetta frumvarp og frumvarpsdrög og annað. Í dag er víða að finna í lögum ákvæði sem varða einstaka þætti í starfsemi félagasamtaka til almannaheilla þótt ekki séu í gildi sérstök lög um slík samtök. Slík ákvæði er t.d. að finna í skattalögum, lögum um bókhald og firmalögum. Einnig eru í gildi lög nr. 19/1988, um sjóði og stofnanir sem starfa samkvæmt staðfestri skipulagsskrá, og lög nr. 33/1999, um sjálfseignarstofnanir sem stunda atvinnurekstur. Síðarnefndu lögin ná yfir sjálfseignarstofnanir sem hafa sambærileg markmið og félagasamtök sem vinna að almannaheillum.
Í maí 2016 lagði þáverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra fram til kynningar á Alþingi frumvarp til laga um félagasamtök til almannaheilla. Frumvarpið byggði á vinnu nefndar sem falið var að undirbúa löggjöf um frjáls félagasamtök og sjálfseignarstofnanir sem starfa að almannaheillum. Frumvarpið frá maí 2016 er til skoðunar í ráðuneytinu áfram og við höfum að undanförnu átt fundi með forsvarsmönnum Almannaheilla um þau mál.
Að mínu mati hefur frumvarpið ýmsa kosti. Við erum sammála um markmiðin með frumvarpinu sem er að tryggja sem besta umgjörð um starfsemi félagasamtaka af þessum toga. Á það var hins vegar bent þegar frumvarpið kom fram að setning heildarlaga um félagasamtök til almannaheilla kynni að vera íþyngjandi fyrir slík félagasamtök og þá sér í lagi minni félög og grasrótarsamtök, m.a. þar sem getur reynst slíkum félögum erfitt að uppfylla formskilyrði sem fylgja slíkum sérlögum. Lagasetning sem þessi getur því verið hamlandi fyrir félagasamtök til almannaheilla og takmarkað möguleika þeirra til að ákvarða sitt innra skipulag.
Í ljósi þessa og þeirra ábendinga sem fram komu þegar frumvarpið var kynnt í maí 2016 hef ég falið starfsmönnum ráðuneytisins að skoða með hvaða hætti sé best hægt að efla og treysta starfsemi félagasamtaka til almannaheilla innan núgildandi laga. Markmiðið er eftir sem áður að tryggja sem besta umgjörð um starfsemi félagasamtaka til almannaheilla án þess að settar séu hindranir eða takmarkanir af einhverju tagi með sérlögum. Hefur sú vinna staðið yfir um nokkurt skeið og er hún unnin í góðu samráði við Almannaheill og er niðurstöðu að vænta síðar á þessu ári. Í framhaldi af því, til að svara spurningu hv. þingmanns, mun ég taka ákvörðun um það hvort leggja skuli fram frumvarp til heildarlaga um félagasamtök til almannaheilla, á kjörtímabilinu.
Í lokin er rétt að benda á að tvær af helstu tillögum nefndarinnar sem samdi frumvarpið hafa nú þegar orðið að lögum. Alþingi samþykkti fyrir rúmu ári breytingar á skattalögum sem fela það í sér að nú geta fyrirtæki styrkt almannaheillasamtök um allt að 0,75% af heildarveltu sinni og dregið þá fjárhæð frá tekjuskattsstofni. Þetta hlutfall var áður 0,5% og hækkaði því umtalsvert með þessari lagabreytingu rétt eins og nefndin hafði lagt til. Í öðru lagi var erfðafjárskattur af gjöfum til almannaheillasamtaka felldur niður sem einnig var tillaga frá nefndinni. Þetta eru mikilvæg framfaraskref sem skipta máli og við munum halda áfram að vinna á þeim nótum að finna leiðir til að skjóta traustari stoðum undir starfsemi félagasamtaka til almannaheilla.
Að lokum vil ég ítreka mikilvægi starfsemi almannaheillasamtaka og að samstarf þeirra og ráðuneytisins hefur verið og er gott og ég vænti þess að svo verði áfram.
Hæstv. forseti. Við erum að ræða lagaumhverfi almannaheillasamtaka. Ég tek undir með fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra, þessi samtök þjóna gríðarlega mikilvægu hlutverki. Það er ljóst að ef ríkissjóður ætlaði að fjármagna alla þá starfsemi sem fer fram, og er að meginþunga til borin upp af sjálfboðaliðastarfi og áhugahvöt, yrði um mikla fjármuni að ræða. Ég fagna þeim breytingum sem orðið hafa á skattalöggjöf til ívilnana fyrir þessi samtök, sem hæstv. ráðherra kom inn á. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort til sé heildstæð samantekt á því hvernig slíkum ívilnunum er háttað á öðrum Norðurlöndunum og í nágrannalöndunum, hvort það hefur verið tekið saman, hvort hæstv. ráðherra viti til þess.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa ágætu umræðu. Hún er þess eðlis að við getum ekki látið hana fara fram hjá okkur. Við vitum öll að frjáls félagasamtök skipta gríðarlega miklu máli í samfélagi okkar og margir Íslendingar hafa tekið þátt í starfi þeirra. Það verður seint metið til fjár. Við vitum hvaða afl felst í þeim.
Í tíu ár hefur staðið yfir vinna við að skýra lagaumhverfi þeirra. Það er gott að eitthvað hefur miðað og ýmislegt hefur gerst. Það er afskaplega gott að vita það. Því að það er mikilvægt að tryggja sem besta umgjörð utan um þetta. En ég vil hvetja okkur til þess, þegar við förum af stað og áfram í þessa vinnu, að við flækjum hana ekki um of fyrir lítil félagasamtök þannig að við séum að flækja starfið hjá þeim um of eins og okkur hættir stundum til að gera.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra fyrir svörin og hv. þingmönnum innlegg í umræðuna. Ég fagna því, sem kom fram í máli ráðherra, að starfsumhverfi almannaheillasamtaka sé til skoðunar og vil brýna ráðherra til dáða með að þetta dragist ekki um of. Eins og fram hefur komið skiptir sjálfboðaliðastarf í þessum samtökum samfélagið í heild mjög miklu máli.
Mig langar líka að benda á að umsagnir sem komu fram um frumvarpið á sínum tíma voru almennt jákvæðar þó að ábendingar kæmu um ýmis atriði sem þörfnuðust frekari skoðunar. Það kom líka fram að það eru samtök sem ekki höfðu komið að undirbúningsvinnunni sem kannski væri rétt að hefja samtal við. Ég vil þá spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi verið gert. Ég nefni sem dæmi samtök eins og ÍSÍ og hugsanlega fleiri.
Ég tek undir það, sem fram kom í umræðunni, að auðvitað er mjög mikilvægt að allar upplýsingar um starfsemi samtaka sem vinna sjálfboðastarf og styðja jafnvel við ýmsar stofnanir í samfélaginu liggi fyrir aðgengilegar á einum stað, um hvaða skilyrði þarf að uppfylla og hvaða ívilnana slík samtök geta notið.
Herra forseti. Ég þakka þessa umræðu og ítreka að við erum sammála um markmiðið með frumvarpinu, sem er að tryggja sem besta umgjörð um þessa starfsemi, en taka undir, a.m.k. að hluta, með hv. þm. Þórunni Egilsdóttur; ég staldraði akkúrat við þennan þátt. Ég hef þess vegna falið starfsmönnum að vinna nánar með þetta og athuga hvernig við getum náð markmiðum innan núgildandi laga. Bent var á að frumvarpið gæti verið íþyngjandi fyrir félagasamtök, sérstaklega minni félög og grasrótarsamtök, þar sem þeim getur reynst erfitt að uppfylla formskilyrði og fylgja slíkum sérlögum.
Á Norðurlöndunum er almennt ekki sérstök löggjöf um almannaheillasamtök. Það er í Finnlandi en annars staðar ekki. Hvað varðar spurningu hv. þm. Willums Þórs Þórssonar get ég ekki svarað henni. Ég veit ekki hvort gerð hefur verið sérstök úttekt, hvort hún er til, og ef hún er til hver niðurstaðan sé. En það er sjálfsagt að kanna það.
Að öðru leyti þakka ég fyrir góða umræðu.