Hvers vegna endurskoðun kosningalaga?

Kosningalöggjöf hér á landi hefur á margan hátt lítið breyst um áratugaskeið. Má þar nefna að mörg ákvæði laga um kosningar til Alþingis eru nær eins og fyrir stofnun lýðveldisins. Helstu breytingar, sem gerðar hafa verið á kosningalöggjöfinni síðustu ár, ná til ákvæða, sem bundin eru í stjórnarskránni, svo sem ákvæða um kosningarrétt og kjörgengi, kjördæmaskipan og vægi atkvæða og úthlutun þingsæta. Aftur á móti hafa í raun litlar breytingar orðið á ákvæðum er lúta að kjörstjórnum, allri tilhögun við framboð stjórnmálasamtaka, réttindum og skyldum umboðsmanna stjórnmálasamtaka, meðferð kjörgagna og atkvæðagreiðslu utan kjörfundar og á kjördag.

Vegna tíðra kosninga á undanförnum árum hefur þeim sem að framkvæmd þeirra hafa komið orðið æ ljósari þörf til breytinga. Kjörbréfanefnd Alþingis benti á, í áliti sínu eftir síðustu alþingiskosningar, að huga bæri að almennri endurskoðun laga um kosningar til Alþingis og í tvígang hefur það sama komið fram hjá landskjörstjórn. Enn fremur hafa borist athugasemdir og ábendingar frá sérfræðinganefnd ÖSE við kosningalöggjöfina hér á landi og framkvæmd við tvennar síðustu alþingiskosningar. Fyrir Hæstarétti hefur reynt á kosningalöggjöfina vegna stjórnlagaþings og forsetakjörs og umboðsmaður Alþingis hefur sent frá sér úrlausnir vegna málsmeðferðarreglna yfirkjörstjórna. Eftir ákvarðanir Hæstaréttar og  úrlausnir umboðsmanns Alþingis hafa vaknað spurningar um gildissvið kosningalaga gagnvart upplýsingalögum, stjórnsýslulögum og lögum um umboðsmann Alþingis. Þá hefur verið bent á að annars staðar á Norðurlöndunum hafa verið tekin upp ákvæði í kosningalög sem heimila að beitt sé nýjustu tækni til að auðvelda alla framkvæmd kosninga, t.d. rafræn eyðublöð og form við ýmsar umsóknir í kosningaferlinu. Í því sambandi hafa enn fremur verið tekin upp ákvæði í löggjöf sumra nágrannalanda okkar sem heimila notkun rafrænnar kjörskrár, t.d. þannig að sveitarfélög hafi val um að nota rafræna kjörskrá eða kjörskrá á pappír eða  hvort tveggja samtímis.

Í júní 2014 skipaði forseti Alþingis vinnuhóp til endurskoðunar á kosningalöggjöfinni. Starf hópsins mun ekki felast í heildarendurskoðun kosningalaganna heldur beinast að samræmdum lagabótum við framkvæmd kosningalöggjafarinnar. Leitast verður við að gera framkvæmdina skilvirkari, skýra betur hlutverk þeirra stofnana sem að kosningum koma og endurskoða ákvæði kosningalaga sem valdið hafa réttaróvissu vegna ágreinings um túlkun þeirra á síðustu missirum. Í heildarendurskoðun kosningalaga verður ekki ráðist fyrr en lagaatriðum er lúta að kosningalöggjöfinni verður breytt í stjórnarskrá.