Meginhlutverk forseta Alþingis er að sjá um að ákvæði stjórnarskrár, sem
varða Alþingi og þingsköp Alþingis, séu haldin.
Forseti Alþingis er einn
handhafa forsetavalds ásamt forsætisráðherra og forseta Hæstaréttar í
fjarveru og forföllum forseta Íslands.
Forseti Alþingis er kjörinn sérstakri kosningu á fyrsta fundi fyrsta þings hvers kjörtímabils. Gildir kosningin fyrir allt kjörtímabilið. Einnig eru kjörnir sex
varaforsetar og hafa þingflokkarnir jafnan komið sér saman um val þeirra fyrir
fram. Forseti og varaforsetar skipa forsætisnefnd sem tekur ákvarðanir um
margvísleg málefni sem varða Alþingi. Enn fremur á forseti samstarf við
þingflokksformenn um skipulag þingstarfa.
Þingforseti stjórnar fundum Alþingis. Hann hefur rétt til að taka þátt í
umræðum líkt og aðrir þingmenn og gegnir þá einhver varaforsetanna
fundarstjórninni á meðan. Forseti Alþingis hefur atkvæðisrétt í
þingsalnum.
Þingforsetinn stýrir störfum Alþingis. Oft þarf hann að sætta ólík sjónarmið
og gæta hagsmuna margra aðila. Þannig getur þingforseti ekki látið
sjónarmið eigin flokks ráða gerðum sínum heldur verður hann að gæta þess að
tekið sé á erindum allra þingmanna af sanngirni og réttsýni.
Forseti Alþingis kemur víða fram fyrir hönd Alþingis og tekur þátt í
alþjóðlegu samstarfi forseta þjóðþinga.