125. löggjafarþing 1999–2000.

Þskj. 1002 — 241. mál.

Nefndarálit

um frv. til l. um bann við uppsögnum vegna fjölskylduábyrgðar starfsmanna.

Frá félagsmálanefnd.

Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Berglindi Ásgeirsdóttur og Elínu Blöndal frá félagsmálaráðuneyti. Þá hafa umsagnir borist um málið frá Alþýðusambandi Ís
lands, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Jafnréttisráði, fjölskylduráði, karlanefnd Jafn
réttisráðs, Félagi einstæðra foreldra og Bandalagi háskólamanna.

Frumvarpið er lagt fram í þeim tilgangi að laga íslenska löggjöf að samþykkt Alþjóða
vinnumálastofnunarinnar (ILO) nr. 156, um jafna möguleika og jafnrétti til handa konum og körlum í atvinnu: Starfsfólk með fjölskylduábyrgð. Nauðsynlegt er að fá ákvæði um bann við uppsögnum eingöngu vegna fjölskylduábyrgðar inn í íslenskan rétt svo að unnt verði að fullgilda samþykktina, sem er frá árinu 1981, og fullnægja skyldum Íslands samkvæmt henni. Í íslenskum lögum er að finna örfáar undantekningar frá þeirri meginreglu vinnuréttar að at
vinnurekandi þurfi ekki að tilgreina ástæður uppsagnar, en þær eru í 11. gr. laga nr. 80/1938, um stéttarfélög og vinnudeilur, í 7. gr. laga nr. 57/1987, um fæðingarorlof, og í 4. tölul. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 28/1991, um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Verði ákvæði frumvarpsins að lögum er þar með komin ein undantekning til viðbótar frá meginreglunni sem fyrr var getið.

Við umfjöllun málsins komu nefndarmenn með fjölmargar athugasemdir um ýmis hugtök og skilgreiningar í frumvarpinu á borð við uppsögn, náin skyldmenni og búsetu á heimili. Nefndin leggur áherslu á að með frumvarpinu breytist ekki á nokkurn hátt hvað felst í hug
takinu uppsögn. Frumvarpið tryggir ekki að launþegi fái greidd laun í fjarveru frá starfi vegna fjölskylduábyrgðar. Um kaup og kjör gilda samningar á almennum vinnumarkaði og um laun í fjarveru frá starfi fer eftir kjarasamningum viðkomandi starfsmanns, en nauðsyn
legt er að skilja að rétt til launa annars vegar og rétt til að halda starfi hins vegar.

Töluverðar umræður urðu einnig í nefndinni um hverjir teldust náin skyldmenni og hvort sanngjarnt væri að takmarka fjölskylduábyrgð starfsmanns við ósjálfráða börn hans. Nefndin lítur svo á að eftir 18 ára aldur verði afkomendur starfsmanns hvort eð er skilgreindir sem náin skyldmenni hans en ekki börn í skilningi frumvarpsins. Því mundi starfsmaður sem væri frá vinnu vegna skyldna sem hann bæri gagnvart fötluðu uppkomnu barni sínu til dæmis falla undir ákvæði frumvarpsins. Þó telur nefndin rétt að taka af öll tvímæli um þetta með því að fella brott orðið ósjálfráða" í 2. mgr. 1. gr. og er breytingartillaga gerð um það. Jafnframt telur nefndin að með maka sé átt við sambúðarmaka jafnt sem eiginmann eða eiginkonu. Fram kom við meðferð málsins að hugtakið náið skyldmenni er í raun skilgreint út frá búsetu. Þarna gæti til dæmis verið átt við fjarskylda aldraða frænku sem byggi á heimili starfsmanns. Það verður að teljast nánast ógerlegt að skilgreina í lögum hverjir teljist vera náin skyldmenni þar sem fjölskyldubönd manna eru misjöfn. Hvað varðar skilyrðið um að barn, maki eða náið skyldmenni verði að búa á heimili starfsmanns telur nefndin að ekki sé hægt að skýra það of þröngt og lítur svo á að hér hljóti að vera átt við þá sem búa eða hafa að jafnaði haft búsetu á heimili starfsmanns. Þannig sé til dæmis ekki hægt að segja manni upp störfum vegna þess að hann sé frá vinnu vegna skyldna gagnvart nánum ættingja sem liggur á sjúkrahúsi eða fötluðu barni sem vistað er á sérstöku heimili. Nefndin velti því einnig fyrir sér hvaða önnur tilvik en veikindi og fötlun gætu komið til greina við beitingu ákvæðisins og lítur svo á að það verði að skýra þröngt þannig að um sé að ræða tilvik sem jafnað verði til veikinda eða fötlunar.

Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi

BREYTINGU:

Við 1. gr. Orðið ósjálfráða" í 2. mgr. falli brott.

Kristján Pálsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Alþingi, 11. apríl 2000.

Arnbjörg Sveinsdóttir,

form., frsm.

Drífa Hjartardóttir.

Pétur H. Blöndal.

Jónína Bjartmarz.

Guðrún Ögmundsdóttir.

Kristján L. Möller.

Vigdís Hauksdóttir.

Steingrímur J. Sigfússon.