127. löggjafarþing 2001–2002.

Þskj. 1326 — 711. mál.

Nefndarálit

um frv. til l. um Umhverfisstofnun.

Frá meiri hluta umhverfisnefndar.

Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Magnús Jóhannesson og Þórð Ólafs
son frá umhverfisráðuneyti, Davíð Egilson frá Hollustuvernd ríkisins, Árna Bragason frá Náttúruvernd ríkisins, tvo fulltrúa starfsmanna Hollustuverndar ríkisins, þær Elínu Guð
mundsdóttur og Birnu Hallsdóttur, tvo fulltrúa starfsmanna Náttúruverndar ríkisins, þau Sigurrós Friðriksdóttur og Trausta Baldursson, Jónas Helgason frá Æðarræktarfélagi Íslands, Sigurgeir Þorgeirsson frá Bændasamtökum Íslands og Ævar Petersen frá Náttúrufræðistofnun Íslands. Þá fór fram símaviðtal við Áka Jónsson veiðistjóra. Umsagnir bárust frá Samtökum iðnaðarins, starfsmönnum Náttúruverndar ríkisins, Félagi íslenskra náttúrufræðinga, Bænda
samtökum Íslands, dýraverndarráði, hreindýraráði, Skotveiðifélagi Íslands, Æðarræktarfélagi Íslands, Búnaðarfélagi Breiðdæla og Náttúruverndarsamtökum Íslands.

Með frumvarpi þessu er lagt til að sett verði á fót ný stofnun, Umhverfisstofnun, sem taki við starfsemi sem Hollustuvernd ríkisins, Náttúruvernd ríkisins, veiðistjóraembættinu, hrein
dýraráði og dýraverndarráði er falin samkvæmt lögum. Með þessum breytingum yrðu reknir á vegum einnar stofnunar þeir stjórnsýsluþættir umhverfismála sem falla undir umhverfis
ráðuneytið. Stofnanaskipting ráðuneytisins byggist að mestu leyti á gömlum grunni frá því áður en það var stofnað en fram að því heyrðu þessar stofnanir undir mismunandi ráðuneyti. Þykir nú bæði tímabært og eðlilegt að endurskipuleggja stofnanaskiptingu ráðuneytisins.

Meginmarkmið frumvarpsins er að styrkja, efla og einfalda stjórnsýslu umhverfismála, gera hana skilvirkari og þar með auka réttaröryggi. Umrædd sameining er talin efla stofnanir ráðuneytisins faglega og stuðla að hagkvæmni í rekstri.

Nefndin ræddi sérstaklega þá faglegu og stjórnsýslulegu árekstra sem kunna að verða inn
an hinnar nýju stofnunar, t.d. þar sem Náttúruvernd ríkisins veitir umsagnir um ýmis málefni sem heyra nú undir Hollustuvernd ríkisins, svo sem veitingu starfsleyfa fyrir atvinnurekstur sem getur haft í för með sér mengun, sbr. grein 8.2. reglugerðar nr. 785/1999. Fram kom í máli fulltrúa ráðuneytisins að við sameiningu þessara stofnana í eina stofnun muni vinnu
tilhögun við starfsleyfisgerð breytast. Þannig verði náttúruverndarsjónarmið tekin til athug
unar strax í upphafi og felld inn í tillögur Hollustuverndar um veitingu starfsleyfa. Þannig mun fagleg ráðgjöf Náttúruverndar ríkisins fyrr í vinnsluferlinu skila sér í betur útfærðum tillögum að starfsleyfi. Með breyttu fyrirkomulagi eru starfsleyfistillögurnar betur undirbúnar frá byrjun sem hefur í för með sér aukna skilvirkni við vinnslu þeirra.

Prentað upp.

Meiri hlutinn telur rétt að benda á að í 4. gr. frumvarpsins er ekki tæmandi talning laga
ákvæða sem breyta þarf verði frumvarpið samþykkt. Nægir í því sambandi að vísa til 1. gr. frumvarpsins. Nauðsynlegt er því að fram fari gaumgæfileg skoðun á þeirri löggjöf sem hér um ræðir og í framhaldi af því verði gerðar tillögur um breytingar á lögum.

Nefndin fjallaði sérstaklega um réttarstöðu starfsmanna þeirra stofnana sem munu sam
einast í Umhverfisstofnun. Það er mat meiri hlutans að skv. 1. tölul. ákvæðis til bráðabirgða sé gert ráð fyrir að hægt sé að bjóða öllum starfsmönnum þessara stofnana og nefnda, annarra en forstöðumanna, hliðstæð störf og þeir sinna nú. Biðlaunaréttur starfsmanna fer síðan eftir því hvaða lög giltu við ráðningu þeirra. Ef starfsmaður hlutaðeigandi stofnana þiggur sam
bærilegt starf í Umhverfisstofnun og hann hefur gegnt fram að þessu fellur biðlaunaréttur hans niður. Að öðru leyti vísast hér til laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996.

Þá telur meiri hlutinn rétt að benda á hnökra í athugasemdum við 3. tölul. í ákvæði til bráðabirgða þar sem segir að gert sé ráð fyrir að forstjóri Umhverfisstofnunar verði ráðinn 1. október nk. Hið rétta er, sbr. orðalag frumvarpsins, að forstjórinn verður skipaður frá 1. ágúst 2002.

Frumvarpið gerir ráð fyrir að hreindýraráð verði lagt niður en verkefni þess og hlutverk færist undir Umhverfisstofnun. Áfram er þó gert ráð fyrir því að starfsmaður hreindýraráðs hafi aðsetur á Egilsstöðum. Fram kom í umfjöllun nefndarinnar ábending um að vegna eðlis málsins sé rétt að áfram starfi hreindýraráð í einhverri mynd og það verði fyrst og fremst ráðgefandi fyrir Umhverfisstofnun. Meiri hlutinn leggur til að þessi hugmynd verði skoðuð af þeirri nefnd sem mun undirbúa stofnun Umhverfisstofnunar.

Í umfjöllun nefndarinnar kom fram nokkur gagnrýni á það að veiðistjóraembættið stjórni og skipuleggi veiðar samtímis því að standa að rannsóknum á því sviði. Meiri hlutinn leggur til að við undirbúning að stofnun Umhverfisstofnunar verði sérstaklega fjallað um þessi mál.

Í athugasemdum við frumvarpið segir að Umhverfisstofnun muni annast framkvæmd al
þjóðlegra samninga hér á landi á sviði mengunarvarna og náttúruverndar sem nú eru í umsjá Hollustuverndar ríkisins, Náttúruverndar ríkisins og Náttúrufræðistofnunar Íslands. Í máli fulltrúa ráðuneytisins kom fram að við endurskipulagningu á stjórnsýslu umhverfismála sé óhjákvæmilegt að einhverjar breytingar verði sem hafi áhrif á núverandi starfsemi. Þannig sé eðlilegt að eftirlit með framkvæmd alþjóðlegra samninga á þessum sviðum sé í höndum stjórnsýslustofnunar en ekki rannsóknastofnana. Hins vegar sé ljóst að fagleg ráðgjöf rann
sókna- og vöktunarstofnana verði áfram fyrir hendi og í því sambandi og ýmsum öðrum muni Umhverfisstofnun vafalítið þurfa að reiða sig á faglegan stuðning Náttúrufræðistofnunar Íslands, t.d. varðandi friðlýsingar o.fl.

Að lokum telur meiri hlutinn að huga þurfi að því að auka fjármagn til þessa málefna
flokks, m.a. vegna umfangsmikilla alþjóðlegra skuldbindinga.

Meiri hlutinn mælir með samþykkt frumvarpsins með breytingum sem gerð er grein fyrir í sérstöku þingskjali. Helstu efnisbreytingar eru eftirfarandi:

1.	Lagt er til að í stað þess að kveða á um í 1. gr. að Umhverfisstofnun hafi aðsetur í Reykjavík sé orðalagi breytt á þann veg að stofnunin geti haft aðsetur á höfuðborgar
svæðinu. Með því verður meira svigrúm við staðarval sem ráðherra tekur ákvörðun um.

2.	Nauðsynlegt er að bæta við í 1. og 4. gr. að nánar tiltekin lög séu með síðari breytingum svo sem hefð er fyrir í lagatilvísunum.

3.	Lögð er til breyting á orðalagi e-liðar 1. gr. til frekari skýringar í samræmi við ummæli í athugasemdum við ákvæðið og til að gæta samræmis við d-lið 1. gr.

4.	Lagt er til að fellt verði brott það skilyrði í 2. gr. að forstjóri stofnunarinnar skuli hafa reynslu af stjórnun. Ekki þykir nauðsynlegt að setja slíkt skilyrði í löggjöf en stjórnunar
reynsla tilvonandi umsækjenda mun vafalítið ráða ákvörðun um hæfi.

Gunnar Birgisson var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Alþingi, 19. apríl 2002.

Magnús Stefánsson,

form., frsm.

Kristján Pálsson.

Katrín Fjeldsted.

Ásta Möller.

Ísólfur Gylfi Pálmason.