145. löggjafarþing 2015–2016.

Þingskjal 416 — 199. mál.

Frumvarp til laga

um Haf- og vatnarannsóknir.

(Eftir 2. umræðu, 11. nóvember.)

1. gr.

Rannsókna- og ráðgjafarstofnun.

Starfrækja skal sjálfstæða rannsókna- og ráðgjafarstofnun, Haf- og vatnarannsóknir, sem heyrir undir ráðherra.

2. gr.

Markmið.

Markmið með lögum þessum er að efla vísindalega þekkingu á umhverfi og lifandi auð
lindum í hafi og ferskvatni og stuðla í senn að sjálfbærri og arðbærri nýtingu auðlindanna.

3. gr.

Forstjóri.

Ráðherra skipar forstjóra Haf- og vatnarannsókna til fimm ára í senn. Forstjóri skal hafa háskólamenntun á verkefnasviði stofnunarinnar.

Forstjóri ber ábyrgð á stjórn, rekstri og starfsskipulagi stofnunarinnar gagnvart ráðherra og gerir rekstraráætlanir fyrir hana. Forstjóri ræður annað starfsfólk.

4. gr.

Ráðgjafarnefnd.

Forstjóri hefur sér til ráðuneytis níu manna ráðgjafarnefnd sem ráðherra skipar til fjögurra ára í senn. Einn nefndarmaður skal skipaður án tilnefningar og er hann formaður, einn sam
kvæmt tilnefningu ráðherra sem fer með umhverfismál, einn samkvæmt tilnefningu ráðherra menntamála, og skal sá valinn úr hópi háskólakennara eða annarra fræðimanna við háskóla
stofnun, einn samkvæmt tilnefningu Landssambands fiskeldisstöðva, einn samkvæmt tilnefn
ingu Landssambands smábátaeigenda, einn samkvæmt tilnefningu Landssambands stanga
veiðifélaga, einn samkvæmt tilnefningu Landssambands veiðifélaga, einn samkvæmt tilnefn
ingu Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi og einn samkvæmt sameiginlegri tilnefningu Sjó
mannasambands Íslands og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Varamenn skulu skipaðir með sama hætti. Forstjóri situr fundi með ráðgjafarnefnd.

Ráðgjafarnefndin skal funda einu sinni á ári og oftar ef þurfa þykir. Formaður ráðgjafar
nefndar kveður hana saman til fundar.

Verkefni nefndarinnar er að vera forstjóra til ráðuneytis um langtímastefnumótun starf
seminnar og vera tengiliður við hagsmunaaðila um fagleg málefni.

5. gr.

Hlutverk.

Hlutverk Haf- og vatnarannsókna skal vera sem hér segir:

1.	Að afla með rannsóknum alhliða þekkingar á hafinu, ám og vötnum landsins og lífríki þeirra, með áherslu á hvernig nýta megi lifandi auðlindir með sjálfbærum hætti.

2.	Að afla þekkingar um eðlis- og efnafræðilega eiginleika ferskvatns og sjávar umhverfis Ísland með tilliti til áhrifa á lífríkið.

3.	Að afla þekkingar og viðhalda gagnagrunni um jarðfræði og eðliseiginleika landgrunns
ins, áa og vatna, einkum með tilliti til sjálfbærra fiskveiða og sjálfbærrar nýtingar annarra lifandi auðlinda.

4.	Að rannsaka lífsskilyrði og lifnaðarhætti gróðurs, dýrasvifs og botndýra, einkum vist
fræðileg tengsl hinna ýmsu samfélaga og samhengi þeirra við nytjastofna í sjó og í fersk
vatni.

5.	Að treysta undirstöður vísindalegrar ráðgjafar um nýtingu og ræktun nytjastofna sjávar, áa og vatna.

6.	Að gera tilraunir með og þróa veiðarfæri og veiðibúnað í þeim tilgangi að bæta hag
kvæmni sóknar og koma í veg fyrir skaðleg áhrif veiða á lífríkið.

7.	Að stunda rannsóknir sem miða að aukinni nýsköpun og fjölbreytni í öflun sjávarfangs og nýtingu ferskvatnsvistkerfa.

8.	Að stunda rannsóknir á eldi í sjó og ferskvatni og veita ráðgjöf þar um.

9.	Að rannsaka hvernig fiskeldi og fiskrækt megi best stunda í sátt við íslenska náttúru og villta stofna.

10.	Að annast gegn gjaldi rannsóknir fyrir einstaklinga eða fyrirtæki á umhverfi eða lífríki í ám, vötnum og sjó, m.a. vegna framkvæmda.

11.	Að annast aðrar rannsóknir og tengd verkefni sem ráðherra felur stofnuninni með reglu
gerð.

12.	Að veita lögboðnar umsagnir og vera ráðuneyti og öðrum stjórnvöldum til ráðgjafar um málefni á verksviði stofnunarinnar.

13.	Að veita stjórnvöldum og hagsmunaaðilum ráðgjöf og þjónustu varðandi sjálfbæra nýt
ingu á lifandi auðlindum í sjó og ferskvatni á grundvelli sjálfbærra viðmiða og nýtingar
stefnu stjórnvalda.

14.	Að veita ráðgjöf um lífríki áa, vatna og sjávar varðandi framkvæmdir og mannvirkja
gerð.

15.	Að leggja mat á og veita ráðgjöf um verndargildi vistkerfa og náttúruminja í ferskvatni og í sjó.

16.	Að miðla upplýsingum til stjórnvalda, hagsmunaaðila og almennings um sjálfbærar nytjar á íslensku hafsvæði, í ám og vötnum, greina frá niðurstöðum rannsóknastarfsem
innar og veita aðgang að gögnum stofnunarinnar eftir því sem tök eru á.

17.	Að annast milliríkjasamstarf og erlend samskipti á fagsviði stofnunarinnar.

18.	Að annast önnur verkefni sem ráðherra kann að fela stofnuninni.

6. gr.

Samstarf við háskóla og rannsóknastofnanir.

Haf- og vatnarannsóknir skulu stuðla að virkum samskiptum og rækta samstarf við há
skóla og rannsóknastofnanir á fagsviði sínu, m.a. með þátttöku nemenda í framhaldsnámi í rannsóknaverkefnum stofnunarinnar.

7. gr.

Fjármögnun.

Kostnaður við starfrækslu Haf- og vatnarannsókna greiðist af fjárveitingum úr ríkissjóði samkvæmt fjárlögum. Haf- og vatnarannsóknir afla sér enn fremur tekna með sölu á þjónustu á verksviði stofnunarinnar, sbr. 5. gr., og með þjónustugjöldum fyrir úrvinnslu og afgreiðslu gagna. Gjaldtaka fyrir slíka þjónustu skal taka mið af kostnaði og byggjast á kostnaðargrein
ingu. Stofnunin skal gefa út gjaldskrá fyrir veitta þjónustu og afgreiðslu gagna samkvæmt þessari málsgrein sem ráðherra staðfestir og skal hún birt í B-deild Stjórnartíðinda. Einnig er stofnuninni heimilt að afla tekna með leigu tækja og búnaðar, sölu afla sem fellur til vegna rannsókna og sölu hlutdeildar í félögum, sbr. 8. gr. Þá getur stofnunin sótt um rannsókna- og þróunarstyrki jafnt innan lands sem utan og tekið við framlögum sem samrýmast hlutverki stofnunarinnar.

Þann hluta starfsemi Haf- og vatnarannsókna, sem rekinn er á viðskiptagrundvelli á sam
keppnismarkaði, skal skilja fjárhagslega frá öðrum þáttum rekstrarins og skal endurgjald vegna hans taka mið af markaðsverði. Haf- og vatnarannsóknir setja viðmiðunargjaldskrá fyrir þessi verkefni. Sala á þjónustu samkvæmt þessari málsgrein skal byggjast á samningum.

8. gr.

Aðild að rannsókna- og þróunarfyrirtækjum.

Haf- og vatnarannsóknum er heimilt, að fengnu samþykki ráðherra, að eiga aðild að rann
sókna- og þróunarfyrirtækjum, hvort heldur hlutafélögum eða öðrum félögum með takmark
aðri ábyrgð, er þrói hugmyndir og hagnýti niðurstöður rannsókna- og þróunarverkefna sem stofnunin vinnur að hverju sinni.

9. gr.

Reglugerðarheimild.

Ráðherra getur með reglugerð mælt nánar fyrir um starfsemi Haf- og vatnarannsókna og um aðra framkvæmd þessara laga.

10. gr.

Gildistaka.

Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2016. Frá sama tíma tekur til starfa ný stofnun, Haf- og vatnarannsóknir. Við gildistöku þessara laga er Hafrannsóknastofnun lögð niður, en hún er starfrækt samkvæmt núgildandi lögum um rannsóknir í þágu atvinnuveganna, nr. 64/1965, en þau lög falla einnig úr gildi frá sama tíma. Enn fremur falla úr gildi lög um Veiðimála
stofnun, nr. 59/2006, og er stofnunin lögð niður um leið. Hin nýja stofnun, Haf- og vatna
rannsóknir, tekur við réttindum og skyldum þeirra stofnana sem lagðar eru niður.

Ákvæði til bráðabirgða.

Öll störf hjá Hafrannsóknastofnun og Veiðimálastofnun eru lögð niður við gildistöku laga þessara. Öllum starfsmönnum Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar skal boðið starf hjá hinni nýju stofnun, Haf- og vatnarannsóknum. Embætti forstjóra Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar eru lögð niður við gildistöku laga þessara. Bjóða skal forstjórunum starf hjá hinni nýju stofnun.

Starfsmenn Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar sem ráðnir verða til starfa hjá hinni nýju stofnun halda réttindum sem þeir hafa áunnið sér til námsleyfis og um lengdan uppsagnarfrest samkvæmt kjarasamningi Félags íslenskra náttúrufræðinga og fjármála
ráðherra sem miðast við samfellt starf hjá sömu stofnun.

Um réttarstöðu starfsmanna og forstjóra fer eftir ákvæðum laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, með síðari breytingum. Ákvæði 7. gr. laga nr. 70/1996 gilda ekki um störf sem ráðið er í samkvæmt þessu ákvæði.

Er lög þessi hafa verið samþykkt er ráðherra heimilt, að undangenginni auglýsingu, að skipa forstjóra Haf- og vatnarannsókna og skal forstjórinn hafa heimild til að undirbúa starf
semi stofnunarinnar fyrir gildistöku laganna í samráði við ráðherra.