148. löggjafarþing 2017–2018.

Þingskjal 174 — 57. mál.

Svar

félags- og jafnréttismálaráðherra við fyrirspurn frá Óla Birni Kárasyni
um greiðslur Tryggingastofnunar til eldri borgara og öryrkja.

1.	Hvernig þróuðust heildargreiðslur Tryggingastofnunar til eldri borgara árin 2005–2017? Óskað er eftir upplýsingum um hvert ár á föstu verðlagi 2017.

Greiðslur til eldri borgara hækkuðu um 82,7% á umræddu tímabili miðað við fast verðlag ársins 2017 samkvæmt neysluvísitölu. Hafa verður í huga að hækkunin gæti aukist lítillega þar sem árinu 2017 hefur ekki lokað hjá Tryggingastofnun ríkisins og um bókhaldstölur er að ræða.

Í töflu 1 hér á eftir eru sýndar fjárhæðir hvers árs fyrir hvern bótaflokk.

2.	Hvernig þróuðust heildargreiðslur Tryggingastofnunar til öryrkja árin 2005–2017? Óskað er eftir upplýsingum um hvert ár á föstu verðlagi 2017.

Greiðslur til öryrkja og endurhæfingarlífeyrisþega hækkuðu um 84,7% á umræddu tíma
bili miðað við fast verðlag ársins 2017 samkvæmt neysluvísitölu. Hafa verður í huga að hækkunin gæti aukist lítillega þar sem árinu 2017 hefur ekki verið lokað hjá Trygginga
stofnun ríkisins og um bókhaldstölur er að ræða.

Í töflu 2 hér á eftir eru sýndar fjárhæðir hvers árs fyrir hvern bótaflokk.

3.	Hvernig þróaðist fjöldi eldri borgara sem fengu greiðslur frá Tryggingastofnun árin 2005–2017? Óskað er eftir upplýsingum um hvert ár.

Eldri borgurum með greiðslur frá Tryggingastofnun fjölgaði úr 26.692 í 32.006 á um
ræddu tímabili eða um tæplega 20%. Tölurnar miðast við desember hvert ár og því gætu þær hækkað lítillega fyrir árið 2017 þar sem því ári hefur ekki verið lokað í bókhaldi Trygginga
stofnunar.

Þegar fjöldi ellilífeyrisþega er skoðaður verður að líta til lagabreytinga sem hafa haft áhrif á fjölda greiðsluþega hjá Tryggingastofnun. Þannig var lögum um almannatryggingar breytt árið 2009 þannig að tekjur frá lífeyrissjóðum höfðu áhrif á útreikning ellilífeyris (grunn
lífeyris) og við það fækkaði ellilífeyrisþegum um 10%. Árið 2013 var lögunum breytt aftur í fyrra horf og fjölgaði þá ellilífeyrisþegum aftur m.a. af þeim sökum. Árið 2017 tóku gildi lagabreytingar sem höfðu almenn áhrif til hækkunar lífeyris, en grunnlífeyrir var þá m.a. felldur undir nýja ellilífeyrinn og lífeyrissjóðstekjur höfðu sömu áhrif og aðrar tekjur til lækkunar ellilífeyris. Við það fækkaði aftur þeim eldri borgurum sem fengu greiðslur frá Tryggingastofnun og voru með talsvert háar lífeyrissjóðstekjur.

Í töflu 3 hér á eftir má sjá fjölda ellilífeyrisþega sem fengu greiðslur frá Tryggingastofnun árin 2005–2017.

4.	Hvernig þróaðist fjöldi öryrkja sem fengu greiðslur frá Tryggingastofnun árin 2005–2017? Óskað er eftir upplýsingum um hvert ár.

Öryrkjum með greiðslur frá Tryggingastofnun fjölgaði úr 12.755 í 17.781 á umræddu tímabili eða um tæplega 40%. Tölurnar miðast við desember hvert ár og gætu því orðið eitt
hvað hærri fyrir árið 2017 þar sem því ári hefur ekki verið lokað í bókhaldi Trygginga
stofnunar.

Í töflu 3 hér á eftir má sjá fjölda öryrkja sem fengu greiðslur frá Tryggingastofnunárin 2005–2017.

5.	Hversu margir eldri borgarar höfðu á hverju ári 2005–2017 ekki aðrar tekjur en frá Tryggingastofnun?

Mjög fáir eldri borgarar hafa engar aðrar tekjur en frá Tryggingastofnun. Langflestir hafa einhverjar fjármagnstekjur og/eða tekjur frá lífeyrissjóðum. Árin 2005–2007 voru þó skráðir 500 (árið 2005), 485 (árið 2006) og 433 (árið 2007) einstaklingar með engar aðrar tekjur en frá Tryggingastofnun. Í því sambandi ber þó að líta til þess að á þeim tíma voru upplýsingar um fjármagnstekjur í skattframtölum ekki eins góðar og nú. Árið 2008 fékk Tryggingastofn
un betra aðgengi að upplýsingum um fjármagnstekjur og fækkaði þá til muna þeim einstak
lingum sem ekki voru með skráðar aðrar tekjur en frá Tryggingastofnun.

Í töflu 4 hér á eftir má sjá fjölda eldri borgara með engar aðrar tekjur en frá Trygginga
stofnun á umræddu tímabili. Miðað er við desember á hverju ári. Þess ber að geta að tölur fyrir árin 2005–2016 byggjast á skattframtölum en tölur fyrir árið 2017 eru fengnar úr tekjuáætlunum lífeyrisþega. Miðað við reynslu fyrri ára mun fækka í þeim hópi sem ekki hafa aðrar tekjur en frá Tryggingastofnun á árinu 2017 þegar árið er endurreiknað og gert upp þegar skattframtöl ársins liggja fyrir.

6.	Hversu margir öryrkjar höfðu á hverju ári 2005–2017 ekki aðrar tekjur en frá Tryggingastofnun?

Hjá öryrkjum, eins og eldri borgurum, skera árin 2005–2007 sig úr hvað varðar fjölda þeirra sem skráðir eru með engar aðrar tekjur en frá Tryggingastofnun, en á þeim tíma voru ekki nákvæmar upplýsingar um fjármagnstekjur skráðar á skattframtöl. Eins og áður segir fékk Tryggingastofnun betri aðgang að upplýsingum um fjármagnstekjur árið 2008 og á árunum 2008–2017 er fjöldi öryrkja með engar aðrar tekjur en frá Tryggingastofnun á bilinu 110 til 572, flestir árið 2017. Í töflu 5 hér á eftir má sjá fjölda öryrkja með engar aðrar tekjur en frá Tryggingastofnun á umræddu tímabili. Miðað er við desember á hverju ári. Þess ber að geta að tölur fyrir árin 2005–2016 byggjast á skattframtölum en tölur fyrir árið 2017 eru fengnar úr tekjuáætlunum lífeyrisþega. Miðað við reynslu fyrri ára mun fækka í þeim hópi sem ekki hafa aðrar tekjur en frá Tryggingastofnun á árinu 2017 þegar árið er endurreiknað og gert upp þegar skattframtöl ársins liggja fyrir.

7.	Hversu margir öryrkjar fengu á hverju ári 2005–2017 greidda sérstaka aldursuppbót?

Fjöldi öryrkja með aldurstengda örorkuuppbót var 12.686 árið 2005 og hefur síðan fjölgað í 17.778 árið 2017 eða um 5.092, sem er um 40% fjölgun.

Í töflu 6 hér á eftir sést fjöldi öryrkja með aldurstengda örorkuuppbót á umræddu tímabili.

8.	Hvernig þróuðust fjárhæðir ellilífeyris (samtals allir flokkar) á sama tímabili, miðað við óskertar greiðslur? Óskað er eftir upplýsingum um hvert ár, á föstu verðlagi 2017, annars vegar fyrir einstakling sem býr einn og hins vegar einstakling í sambúð.

Á árinu 2005 var samanlögð fjárhæð ellilífeyris, tekjutryggingar og tekjutryggingarauka 149.948 kr. árinu 2005 á verðlagi ársins 2017. Samanlögð fjárhæð ellilífeyris, tekjutrygg
ingar og sérstakrar uppbótar vegna framfærslu var 216.850 kr. árið 2016 á verðlagi ársins 2017 og fjárhæð ellilífeyris var 228.734 kr. árið 2017. Óskert heildarfjárhæð til þeirra sem eru í sambúð hækkaði um 52,5% á árunum 2005–2017 á föstu verðlagi ársins 2017 og um 47,5% hjá þeim sem búa einir.

Í töflu 7 hér á eftir eru sýndar fjárhæðir ellilífeyris og tengdra bótaflokka í janúar ár hvert á umræddu tímabili á föstu verðlagi 2017 miðað við neysluvísitölu.

9.	Hvernig þróuðust fjárhæðir örorkubóta (án sérstakrar aldurstengdrar örorkuuppbótar) á sama tímabili miðað við óskertar greiðslur? Óskað er eftir upplýsingum um hvert ár, á föstu verðlagi 2017, annars vegar fyrir einstakling sem býr einn og hins vegar einstakling í sambúð.

Á árinu 2005 var fjárhæð örorkulífeyris og tengdra bóta 151.881 kr. á verðlagi ársins 2017, en 227.883 kr. árið 2017. Óskert heildarfjárhæð til þeirra sem eru í sambúð hækkaði um 50,0% á þessu tímabili á föstu verðlagi ársins 2017 og um 45,4% hjá þeim sem búa einir.

Í töflu 8 hér á eftir eru sýndar fjárhæðir örorkulífeyris og tengdra bóta (án aldurstengdrar örorkuuppbótar) í janúar ár hvert á umræddu tímabili á föstu verðlagi 2017 miðað við neyslu
vísitölu. Ef aldurstengdri örorkuuppbót væri bætt við myndi framfærsluuppbót lækka sem nemur fjárhæð aldurstengdrar örorkuuppbótar á árunum 2009–2017.

Tafla 1.

Tryggingastofnun	Kostnaður á ári á föstu verðlagi ársins 2017 miðað við neysluvísitölu
Staða 10.01.2018
2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	Breyting
Málefni aldraðra
Ellilífeyrir	12.405.007.960	12.482.946.404	12.672.729.802	12.372.349.611	11.077.431.911	9.798.846.659	12.564.641.302	11.118.036.498	11.997.187.583	13.772.001.863	14.497.746.338	16.021.845.633	61.259.737.027	393,8%
Tekjutrygging elli
lífeyrisþega	19.194.468.915	18.698.070.927	21.635.115.364	20.813.118.234	17.398.847.556	16.629.699.332	21.841.588.481	22.343.252.198	22.691.506.941	25.542.168.096	27.026.984.703	30.052.587.422	0	-100,0%
Sérstök uppbót lífeyrsiþega	0	0	0	36.734.296	527.706.543	404.177.618	1.092.821.557	1.572.499.311	1.362.645.950	990.494.903	978.959.025	1.159.946.845	0
Ráðstöfunarfé elli
lífeyrisþega	513.623.075	476.883.887	582.654.436	540.279.564	183.099.186	273.499.938	433.920.590	468.891.510	463.193.485	422.481.813	414.280.507	471.394.447	563.752.007	9,8%
Heimilisuppbót elli
lífeyrisþega	2.687.563.922	2.502.953.323	2.373.908.508	2.155.519.653	1.846.457.849	1.632.444.037	2.070.719.236	2.102.276.006	2.187.021.336	2.416.968.901	2.544.671.034	2.802.885.747	3.965.423.245	47,5%
Frekari uppbætur elli
lífeyrisþega	676.949.984	640.289.613	593.813.999	510.185.531	293.579.444	199.901.501	141.876.030	109.511.035	68.186.887	31.102.911	53.982.015	31.948.863	-1.321.608	-100,2%
Bifreiðakostnaður elli
lífeyrisþega	815.279.591	772.528.834	766.742.030	717.499.466	851.936.421	643.602.067	649.868.742	656.082.854	657.278.421	686.793.244	706.592.532	832.103.033	880.358.589	8,0%
Eftirlaunasjóður aldraðra	216.553.449	181.546.070	151.649.437	124.312.515	94.540.840	76.690.984	60.343.574	46.843.633	36.892.266	28.434.464	22.577.969	19.450.194	13.860.448	-93,6%
Annað	0	5.695.295	0	0	0	18.724.566	28.114.009	17.728.701	51.661.885	36.128.650	31.991.726	51.202.085	30.259.721
Aldraðir samtals	36.509.446.896	35.760.914.354	38.776.613.576	37.269.998.869	32.273.599.749	29.677.586.702	38.883.893.521	38.435.121.746	39.515.574.753	43.926.574.845	46.277.785.849	51.443.364.269	66.712.069.429	82,7%

Tafla 2.

Tryggingastofnun	Kostnaður á ári á föstu verðlagi ársins 2017 miðað við neysluvísitölu
Staða 10.01.2018
2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	Breyting
Örorka og málefni fatlaðs fólks
Öorkulífeyrir	6.020.748.711	6.253.341.585	6.436.124.427	6.348.325.542	6.405.010.913	5.989.377.136	7.111.508.180	6.318.612.974	6.602.100.028	6.977.848.447	7.241.908.327	8.112.818.217	8.734.236.940	45,1%
Aldurstengd örorku
uppbót	2.192.461.374	2.317.481.932	2.424.813.841	2.561.029.359	2.770.573.742	2.656.703.135	2.785.861.433	2.871.351.428	3.001.485.675	3.180.104.363	3.347.322.117	3.783.962.046	4.163.574.187	89,9%
Tekjutrygging örorku
lífeyrisþega	11.539.916.083	11.888.079.995	13.366.769.304	15.835.475.590	17.445.754.906	16.287.117.940	18.018.294.483	18.283.719.749	18.847.204.617	20.128.318.021	20.339.191.126	22.852.154.061	24.906.139.954	115,8%
Ráðstöfunarfé örorku
lífeyrisþega	100.002.914	91.792.208	106.192.679	107.908.674	75.318.665	78.811.109	70.696.261	63.288.799	63.021.958	49.278.605	47.835.967	64.280.653	93.108.976	-6,9%
Örorkustyrkur	280.534.492	251.903.245	212.760.707	208.677.887	236.723.352	217.646.831	226.879.294	205.952.252	201.272.981	208.152.584	231.677.540	224.183.864	187.746.499	-33,1%
Endurhæfingar lífeyrir	1.445.340.753	1.561.223.954	1.767.531.134	2.281.661.045	2.524.865.260	2.089.762.572	2.143.141.464	2.284.758.705	2.469.877.500	2.954.159.840	2.940.858.255	3.247.153.117	3.772.901.950	161,0%
Heimilisuppbót örorkulífeyrisþega	1.532.293.108	1.561.677.764	1.638.122.417	1.721.347.191	1.834.734.583	1.807.125.047	1.937.582.931	1.927.069.202	1.938.366.619	2.050.184.229	2.092.820.336	2.326.517.855	2.522.277.820	64,6%
Sérstökuppbót örorku
lífeyrisþega	0	0	0	58.610.567	791.044.504	686.798.193	1.172.425.938	1.455.650.139	1.410.488.880	1.319.314.373	1.322.344.106	1.514.367.999	2.041.263.596
Frekari uppbætur örorkulífeyrisþega	555.991.210	532.302.311	500.895.176	444.102.801	278.028.237	185.709.197	157.438.013	150.032.411	132.795.052	138.880.241	153.398.107	174.716.148	165.560.620	-70,2%
Bifreiðakostnaður örorkulífeyrisþega	744.298.082	641.358.897	641.814.185	583.602.836	610.462.607	624.602.953	637.054.826	695.841.870	743.811.285	762.277.335	745.260.583	989.299.888	1.108.890.341	49,0%
Barnalífeyrir	3.541.570.160	3.517.389.930	3.538.723.765	3.535.186.405	3.506.098.474	3.334.767.094	3.225.962.349	3.327.715.895	3.352.390.045	3.478.505.550	3.570.731.221	3.943.803.299	4.323.493.849	22,1%
Annað	288.503.193	334.022.416	323.269.319	463.614.341	418.868.948	547.506.772	567.500.633	597.361.355	776.753.827	753.070.276	921.979.625	-197.281.520	138.916.743	-51,8%
Örorka samtals	28.241.660.080	28.950.574.238	30.957.016.954	34.149.542.237	36.897.484.191	34.505.927.978	38.054.345.804	38.181.354.779	39.539.568.466	42.000.093.862	42.955.327.310	47.035.975.627	52.158.111.475	84,7%

Tafla 3.

Tryggingastofnun	Fjöldi ellilífeyrisþega og öryrkja með greiðslur í desember ár hvert
2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	Breyting
Ellilífeyrisþegar	26.692	26.938	27.397	27.925	25.264	25.148	26.283	26.996	30.167	31.316	32.399	33.248	32.006	19,9%
Öryrkjar	12.755	13.230	13.616	14.103	14.567	14.775	15.221	15.525	16.146	16.323	16.765	17.467	17.781	39,4%

Tafla 4.

Tryggingastofnun	Fjöldi ellilífeyrisþega með engar tekjur aðrar en frá Tryggingastofnun í desember ár hvert
Tekjubil	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017
Lægri en 1 kr.	500	485	433	6	13	34	66	11	9	8	6	2	20
Tölur árið 2017 eru byggðar á tekjuáætlunum lífeyrisþega en ekki skattframtölum

Tafla 5.

Tryggingastofnun	Fjöldi örorkulífeyrisþega með engar tekjur aðrar en frá Tryggingastofnun í desember ár hvert
Tekjubil	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017
Lægri en 1 kr.	1.653	1.747	1.819	110	125	309	552	195	159	156	153	114	572
Tölur árið 2017 eru byggðar á tekjuáætlunum lífeyrisþega en ekki skattframtölum

Tafla 6.

Tryggingastofnun	Fjöldi örorkulífeyrisþega með aldurstengda örorkuuppbót í desember ár hvert
2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	Breyting
Fjöldi með aldurstengda örorkuuppbót	12.686	13.167	13.541	14.011	14.477	14.735	15.218	15.525	16.144	16.319	16.763	17.465	17.778	40,1%

Tafla 7.

Tryggingastofnun	Þróun fjárhæða ellilífeyris miðað við óskertar greiðslur
Fjárhæðir á verðlagi hvers árs	Viðmiðunarmánuður er janúar
2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017
Fjárhæðir á föstu verðlagi ársins 2017 miðað við neysluvísitölu
Vísitala neysluverðs í janúar	239 ,2	249 ,7	266 ,9	282 ,3	334 ,8	356 ,8	363 ,4	387 ,1	403 ,3	415 ,9	419 ,3	428 ,3	436 ,5
Einstaklingur í sambúð
Ellilífeyrir	40.134	39.984	40.610	39.738	38.192	35.838	35.187	36.958	36.856	37.026	37.828	40.625	228.734
Tekjutrygging ellilífeyris	78.674	78.381	128.451	125.399	120.521	113.090	111.036	116.626	116.307	116.844	119.374	128.201
Tekjutryggingarauki	31.141	31.025
Sérstök framfærsluuppbót	41.414	38.860	42.395	43.688	43.569	43.770	44.717	48.023
Samtals	149.948	149.391	169.061	165.137	200.128	187.788	188.617	197.272	196.732	197.640	201.918	216.850	228.734	52,5%
Einstaklingur býr einn
Ellilífeyrir	40.134	39.984	40.610	39.738	38.192	35.838	35.187	36.958	36.856	37.026	37.828	40.625	228.734
Tekjutrygging ellilífeyris	78.674	78.381	128.451	125.399	120.521	113.090	111.036	116.626	116.307	116.844	119.374	128.201
Tekjutryggingarauki	38.794	38.649
Heimilisuppbót (ellilífeyrir)	32.993	32.869	37.883	36.955	35.517	33.327	32.722	34.370	34.276	34.434	35.179	37.781	52.316
Sérstök framfærsluuppbót	40.447	37.953	42.236	40.958	40.846	41.034	41.922	45.022
Samtals	190.595	189.884	206.944	202.092	234.677	220.207	221.181	228.912	228.285	229.338	234.303	251.629	281.050	47,5%
Ráðstöfunarfé (ellilífeyrir)	40.134	39.984	46.759	56.234	54.621	51.253	52.700	52.855	54.116	54.366	55.543	59.650	68.662

Tafla 8.

Tryggingastofnun	Þróun fjárhæða örorkulífeyris miðað við óskertar greiðslur
Fjárhæðir á verðlagi hvers árs	Viðmiðunarmánuður er janúar
2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017
Fjárhæðir á föstu verðlagi ársins 2017 miðað við neysluvísitölu
Vísitala neysluverðs í janúar	239 ,2	249 ,7	266 ,9	282 ,3	334 ,8	356 ,8	363 ,4	387 ,1	403 ,3	415 ,9	419 ,3	428 ,3	436 ,5
Einstaklingur í sambúð
Örorkulífeyrir	40.134	39.984	40.610	39.738	38.192	35.838	35.187	36.958	36.856	37.026	37.828	40.625	42.852
Tekjutrygging	80.607	80.306	130.302	127.255	122.305	114.764	112.679	118.351	118.027	118.572	121.138	130.096	137.226
Tekjutryggingarauki	31.141	31.025
Framfærsluuppbót	39.630	37.187	40.752	41.963	41.849	42.042	42.953	46.129	47.805
Samtals	151.881	151.315	170.912	166.993	200.128	187.788	188.617	197.272	196.732	197.640	201.918	216.850	227.883	50 ,0%
Einstaklingur býr einn
Örorkulífeyrir	40.134	39.984	40.610	39.738	38.192	35.838	35.187	36.958	36.856	37.026	37.828	40.625	42.852
Heimilisuppbót	32.993	32.869	37.883	36.955	35.517	33.327	32.722	34.370	34.276	34.434	35.179	37.781	39.851
Tekjutrygging	80.607	80.306	130.302	127.255	122.305	114.764	112.679	118.351	118.027	118.572	121.138	130.096	137.226
Tekjutryggingarauki	38.794	38.649
Framfærsluuppbót	38.663	36.279	40.593	39.233	39.126	39.306	40.157	43.127	60.071
Samtals	192.527	191.808	208.795	203.947	234.677	220.207	221.181	228.912	228.285	229.338	234.303	251.629	280.000	45 ,4%
Ráðstöfunarfé (örorkulífeyrir)	40.134	39.984	46.759	56.234	54.621	51.253	52.700	52.855	54.116	54.366	55.543	59.650	68.662