148. löggjafarþing 2017–2018.

Þingskjal 692 — 482. mál.

Tillaga til þingsályktunar

um stofnun lýðháskóla UMFÍ á Laugarvatni.

Flm.: Willum Þór Þórsson, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir,
Þórunn Egilsdóttir, Halla Signý Kristjánsdóttir.

Alþingi ályktar að fela mennta- og menningarmálaráðherra að skipa starfshóp sem skipu
leggi stofnun lýðháskóla UMFÍ á Laugarvatni, á grundvelli fyrirhugaðrar löggjafar um lýð
háskóla. Ráðherra ákveði skipan starfshópsins en í honum sitji a.m.k. einn fulltrúi frá UMFÍ og einn frá Bláskógabyggð. Hópurinn taki m.a. mið af yfirstandandi vinnu við lagafrumvarp um lýðháskóla, nýtingu mannvirkja og skólans á Laugarvatni við rekstur sumarbúða UMFÍ, rannsóknum Námsmatsstofnunar og fleiri aðila á brotthvarfi nemenda úr framhaldsskólum og reynslu af stofnun og rekstri annarra lýðháskóla hér á landi, einkum á Flateyri og Seyðis
firði. Starfshópurinn skili niðurstöðum sínum fyrir árslok 2018.

Greinargerð.

Á Íslandi eru engin lög til um lýðháskóla. Með samþykkt þingsályktunartillögu um lýð
háskóla 2. júní 2016 (17. mál á 145. löggjafarþingi) var mennta- og menningarmálaráðherra falið að hefja vinnu við gerð frumvarps til almennrar löggjafar um lýðháskóla á Íslandi að norrænni fyrirmynd. Markmiðið með löggjöfinni er að gera lýðháskóla að viðurkenndum valkosti í menntakerfinu sem njóti lagalegrar umgjarðar og opinbers stuðnings, eins og segir í inngangi greinargerðar með tillögunni. Samkvæmt henni er ráðherra falið að leggja fram frumvarp í síðasta lagi á vorþingi 2017. Sú tímasetning hefur ekki staðist en vinna við samn
ingu frumvarps til laga um lýðháskóla fer fram í ráðuneytinu um þessar mundir.

Lýðháskólar og ungmennabúðir.

LungA-skólinn sem stofnaður var árið 2013 er sem stendur eini lýðháskólinn sem starf
ræktur er hér á landi. Skólinn hefur aðsetur á Seyðisfirði og er rekinn á styrkjum frá opinber
um aðilum og einkaaðilum auk skólagjalda. Þar er lögð áhersla á sjálfskoðun í gegnum listir og skapandi vinnu. Mikið og gott starf hefur farið þar fram.

Unnið er að stofnun lýðháskóla á Flateyri og er stefnt að opnun í haust. Verkefnið tekur mið af lögum um framhaldsfræðslu. Stefnt er að því að bjóða upp á námsbrautir sem byggjast á styrkleikum staðarins og mannauð, þ.e. kvikmyndagerð, tónlist, fjallamennsku og um
hverfisfræði. Skólinn nýtir vannýtt húsnæði í þorpinu fyrir starfsemi sína.

Í gegnum tíðina hefur UMFÍ reglulega viðrað áhuga á því að stofna lýðháskóla. Í nokkur skipti hefur verið farið af stað með verkefnið en það hefur jafnan stöðvast, því að ekki er til lagaumgjörð um þetta skólaform á Íslandi, eins og fram hefur komið. UMFÍ leggur áherslu á að hlutirnir gerist í réttri röð og að lagaumgjörð sé fyrsta skrefið.

Áhugi er fyrir stofnun lýðháskóla á Laugarvatni með aðkomu menntamálayfirvalda og Bláskógabyggðar. UMFÍ hefur nú þegar myndað samstarfsteymi við lýðháskóla í Danmörku sem er tilbúinn að leggja sitt af mörkum í undirbúningi og framkvæmd, enda er rík hefð fyrir lýðháskólum í Danmörku og víðar á Norðurlöndunum.

UMFÍ hefur rekið ungmennabúðir á Laugum í Sælingsdal til fjölda ára. Þar koma skóla
hópar í 9. bekk í tæplega vikudvöl með kennurum sínum. Eftirsóknarvert hefur verið að koma í búðirnar en þar er lögð áhersla á félagsfærni, útivist og upplifun án nútímatæknibúnaðar. Öll viðfangsefnin eru unnin í óformlegu námi. Nú hefur Dalabyggð selt eignirnar að Laugum og óvissa er uppi um hvað við tekur. Rætt hefur verið um að færa búðirnar að Laugarvatni.

Með aðkomu UMFÍ á Laugarvatni myndast tækifæri til þess að koma að stofnun lýð
háskóla og rekstri ungmennabúða og tryggja um leið að ýmis verkefni stöðvist ekki heldur geti haldið áfram í óbreyttri mynd. Þar má t.d. nefna stuttar ferðir, samkomur og fundi íþrótta- og ungmennafélaga, og ekki síst sumarbúðir Íþróttasambands fatlaðra en fram hefur komið eindreginn vilji forsvarsmanna sambandsins til að halda búðunum áfram starfræktum.

Um kosti lýðháskóla.

Í lýðháskóla er unnið út frá öðrum áherslum og markmiðum en viðgengst í hefðbundnum bók- og verknámsskólum. Þar er mikil áhersla lögð á mannrækt, sjálfsrækt og virka þátttöku nemenda. Lýðháskóli er góð millilending fyrir nemendur sem vita ekki í hvaða átt þeir vilja stefna og fyrir ungt fólk sem flosnað hefur upp úr námi. Niðurstöður nýlegrar rannsóknar um áhrif þess að fara í lýðháskóla sýna marktæk jákvæð áhrif af veru í lýðháskóla í tengslum við brottfall úr námi. Ungt fólk sem flosnað hefur úr námi eykur líkur sínar á því að fara aftur í nám og ljúka því með því að fara í lýðháskóla.